នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

ខុទ្ទកនិកាយេ

ចរិយាបិដកបាឡិ

១. អកិត្តិវគ្គោ

១. អកិត្តិចរិយា

១. ‘‘កប្បេ ច សតសហស្សេ, ចតុរោ ច អសង្ខិយេ;

ឯត្ថន្តរេ យំ ចរិតំ, សព្ពំ តំ ពោធិបាចនំ.

២. ‘‘អតីតកប្បេ ចរិតំ, ឋបយិត្វា ភវាភវេ;

ឥមម្ហិ កប្បេ ចរិតំ, បវក្ខិស្សំ សុណោហិ មេ.

៣. ‘‘យទា អហំ ព្រហារញ្ញេ, សុញ្ញេ វិបិនកាននេ;

អជ្ឈោគាហេត្វា [អជ្ឈោគហេត្វា (សី. ស្យា.)] វិហរាមិ, អកិត្តិ នាម តាបសោ.

៤. ‘‘តទា មំ តបតេជេន, សន្តត្តោ តិទិវាភិភូ;

ធារេន្តោ ព្រាហ្មណវណ្ណំ, ភិក្ខាយ មំ ឧបាគមិ.

៥. ‘‘បវនា អាភតំ បណ្ណំ, អតេលញ្ច អលោណិកំ;

មម ទ្វារេ ឋិតំ ទិស្វា, សកដាហេន អាកិរិំ.

៦. ‘‘តស្ស ទត្វានហំ បណ្ណំ, និក្កុជ្ជិត្វាន ភាជនំ;

បុនេសនំ ជហិត្វាន, បាវិសិំ បណ្ណសាលកំ.

៧. ‘‘ទុតិយម្បិ តតិយម្បិ, ឧបគញ្ឆិ មមន្តិកំ;

អកម្បិតោ អនោលគ្គោ, ឯវមេវមទាសហំ.

៨. ‘‘ន មេ តប្បច្ចយា អត្ថិ, សរីរស្មិំ វិវណ្ណិយំ;

បីតិសុខេន រតិយា, វីតិនាមេមិ តំ ទិវំ.

៩. ‘‘យទិ មាសម្បិ ទ្វេមាសំ, ទក្ខិណេយ្យំ វរំ លភេ;

អកម្បិតោ អនោលីនោ, ទទេយ្យំ ទានមុត្តមំ.

១០. ‘‘ន តស្ស ទានំ ទទមានោ, យសំ លាភញ្ច បត្ថយិំ;

សព្ពញ្ញុតំ បត្ថយានោ, តានិ កម្មានិ អាចរិ’’ន្តិ.

អកិត្តិចរិយំ បឋមំ.

២. សង្ខចរិយា

១១. ‘‘បុនាបរំ យទា ហោមិ, ព្រាហ្មណោ សង្ខសវ្ហយោ;

មហាសមុទ្ទំ តរិតុកាមោ, ឧបគច្ឆាមិ បដ្ដនំ.

១២. ‘‘តត្ថទ្ទសំ បដិបថេ, សយម្ភុំ អបរាជិតំ;

កន្តារទ្ធានំ បដិបន្នំ [កន្តារទ្ធានបដិបន្នំ (សី. ស្យា.)], តត្តាយ កឋិនភូមិយា.

១៣. ‘‘តមហំ បដិបថេ ទិស្វា, ឥមមត្ថំ វិចិន្តយិំ;

‘ឥទំ ខេត្តំ អនុប្បត្តំ, បុញ្ញកាមស្ស ជន្តុនោ.

១៤. ‘‘‘យថា កស្សកោ បុរិសោ, ខេត្តំ ទិស្វា មហាគមំ;

តត្ថ ពីជំ ន រោបេតិ, ន សោ ធញ្ញេន អត្ថិកោ.

១៥. ‘‘‘ឯវមេវាហំ បុញ្ញកាមោ, ទិស្វា ខេត្តវរុត្តមំ;

យទិ តត្ថ ការំ ន ករោមិ, នាហំ បុញ្ញេន អត្ថិកោ.

១៦. ‘‘‘យថា អមច្ចោ មុទ្ទិកាមោ, រញ្ញោ អន្តេបុរេ ជនេ;

ន ទេតិ តេសំ ធនធញ្ញំ, មុទ្ទិតោ បរិហាយតិ.

១៧. ‘‘‘ឯវមេវាហំ បុញ្ញកាមោ, វិបុលំ ទិស្វាន ទក្ខិណំ;

យទិ តស្ស ទានំ ន ទទាមិ, បរិហាយិស្សាមិ បុញ្ញតោ’.

១៨. ‘‘ឯវាហំ ចិន្តយិត្វាន, ឱរោហិត្វា ឧបាហនា;

តស្ស បាទានិ វន្ទិត្វា, អទាសិំ ឆត្តុបាហនំ.

១៩. ‘‘តេនេវាហំ សតគុណតោ, សុខុមាលោ សុខេធិតោ;

អបិ ច ទានំ បរិបូរេន្តោ, ឯវំ តស្ស អទាសហ’’ន្តិ.

សង្ខចរិយំ ទុតិយំ.

៣. កុរុរាជចរិយា

២០. ‘‘បុនាបរំ យទា ហោមិ, ឥន្ទបត្ថេ [ឥន្ទបត្តេ (សី. ក.)] បុរុត្តមេ;

រាជា ធនញ្ចយោ នាម, កុសលេ ទសហុបាគតោ.

២១. ‘‘កលិង្គរដ្ឋវិសយា, ព្រាហ្មណា ឧបគញ្ឆុ មំ;

អាយាចុំ មំ ហត្ថិនាគំ, ធញ្ញំ មង្គលសម្មតំ.

២២. ‘‘‘អវុដ្ឋិកោ ជនបទោ, ទុព្ភិក្ខោ ឆាតកោ មហា;

ទទាហិ បវរំ នាគំ, នីលំ អញ្ជនសវ្ហយំ.

២៣. ‘‘‘ន មេ យាចកមនុប្បត្តេ, បដិក្ខេបោ អនុច្ឆវោ;

មា មេ ភិជ្ជិ សមាទានំ, ទស្សាមិ វិបុលំ គជំ’.

២៤. ‘‘នាគំ គហេត្វា សោណ្ឌាយ, ភិង្គារេ [ភិង្ការេ (សី.)] រតនាមយេ;

ជលំ ហត្ថេ អាកិរិត្វា, ព្រាហ្មណានំ អទំ គជំ.

២៥. ‘‘តស្ស នាគេ បទិន្នម្ហិ, អមច្ចា ឯតទព្រវុំ;

‘កិំ នុ តុយ្ហំ វរំ នាគំ, យាចកានំ បទស្សសិ.

២៦. ‘‘‘ធញ្ញំ មង្គលសម្បន្នំ, សង្គាមវិជយុត្តមំ;

តស្មិំ នាគេ បទិន្នម្ហិ, កិំ តេ រជ្ជំ ករិស្សតិ.

២៧. ‘‘‘រជ្ជម្បិ មេ ទទេ សព្ពំ, សរីរំ ទជ្ជមត្តនោ;

សព្ពញ្ញុតំ បិយំ មយ្ហំ, តស្មា នាគំ អទាសហ’’’ន្តិ.

កុរុរាជចរិយំ តតិយំ.

៤. មហាសុទស្សនចរិយា

២៨. ‘‘កុសាវតិម្ហិ នគរេ, យទា អាសិំ មហីបតិ;

មហាសុទស្សនោ នាម, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

២៩. ‘‘តត្ថាហំ ទិវសេ តិក្ខត្តុំ, ឃោសាបេមិ តហិំ តហិំ;

‘កោ កិំ ឥច្ឆតិ បត្ថេតិ, កស្ស កិំ ទីយតូ ធនំ.

៣០. ‘‘‘កោ ឆាតកោ កោ តសិតោ, កោ មាលំ កោ វិលេបនំ;

នានារត្តានិ វត្ថានិ, កោ នគ្គោ បរិទហិស្សតិ.

៣១. ‘‘‘កោ បថេ ឆត្តមាទេតិ, កោបាហនា មុទូ សុភា’;

ឥតិ សាយញ្ច បាតោ ច, ឃោសាបេមិ តហិំ តហិំ.

៣២. ‘‘ន តំ ទសសុ ឋានេសុ, នបិ ឋានសតេសុ វា;

អនេកសតឋានេសុ, បដិយត្តំ យាចកេ ធនំ.

៣៣. ‘‘ទិវា វា យទិ វា រត្តិំ, យទិ ឯតិ វនិព្ពកោ;

លទ្ធា យទិច្ឆកំ ភោគំ, បូរហត្ថោវ គច្ឆតិ.

៣៤. ‘‘ឯវរូបំ មហាទានំ, អទាសិំ យាវជីវិកំ;

នបាហំ ទេស្សំ ធនំ ទម្មិ, នបិ នត្ថិ និចយោ មយិ.

៣៥. ‘‘យថាបិ អាតុរោ នាម, រោគតោ បរិមុត្តិយា;

ធនេន វេជ្ជំ តប្បេត្វា, រោគតោ បរិមុច្ចតិ.

៣៦. ‘‘តថេវាហំ ជានមានោ, បរិបូរេតុមសេសតោ;

ឩនមនំ បូរយិតុំ, ទេមិ ទានំ វនិព្ពកេ;

និរាលយោ អបច្ចាសោ, សម្ពោធិមនុបត្តិយា’’តិ.

មហាសុទស្សនចរិយំ ចតុត្ថំ.

៥. មហាគោវិន្ទចរិយា

៣៧. ‘‘បុនាបរំ យទា ហោមិ, សត្តរាជបុរោហិតោ;

បូជិតោ នរទេវេហិ, មហាគោវិន្ទព្រាហ្មណោ.

៣៨. ‘‘តទាហំ សត្តរជ្ជេសុ, យំ មេ អាសិ ឧបាយនំ;

តេន ទេមិ មហាទានំ, អក្ខោព្ភំ [អក្ខោភំ (ស្យា. កំ.)] សាគរូបមំ.

៣៩. ‘‘ន មេ ទេស្សំ ធនំ ធញ្ញំ, នបិ នត្ថិ និចយោ មយិ;

សព្ពញ្ញុតំ បិយំ មយ្ហំ, តស្មា ទេមិ វរំ ធន’’ន្តិ.

មហាគោវិន្ទចរិយំ បញ្ចមំ.

៦. និមិរាជចរិយា

៤០. ‘‘បុនាបរំ យទា ហោមិ, មិថិលាយំ បុរុត្តមេ;

និមិ នាម មហារាជា, បណ្ឌិតោ កុសលត្ថិកោ.

៤១. ‘‘តទាហំ មាបយិត្វាន, ចតុស្សាលំ ចតុម្មុខំ;

តត្ថ ទានំ បវត្តេសិំ, មិគបក្ខិនរាទិនំ.

៤២. ‘‘អច្ឆាទនញ្ច សយនំ, អន្នំ បានញ្ច ភោជនំ;

អព្ពោច្ឆិន្នំ ករិត្វាន, មហាទានំ បវត្តយិំ.

៤៣. ‘‘យថាបិ សេវកោ សាមិំ, ធនហេតុមុបាគតោ;

កាយេន វាចា មនសា, អារាធនីយមេសតិ.

៤៤. ‘‘តថេវាហំ សព្ពភវេ, បរិយេសិស្សាមិ ពោធិជំ;

ទានេន សត្តេ តប្បេត្វា, ឥច្ឆាមិ ពោធិមុត្តម’’ន្តិ.

និមិរាជចរិយំ ឆដ្ឋំ.

៧. ចន្ទកុមារចរិយា

៤៥. ‘‘បុនាបរំ យទា ហោមិ, ឯករាជស្ស អត្រជោ;

នគរេ បុប្ផវតិយា, កុមារោ ចន្ទសវ្ហយោ.

៤៦. ‘‘តទាហំ យជនា មុត្តោ, និក្ខន្តោ យញ្ញវាដតោ;

សំវេគំ ជនយិត្វាន, មហាទានំ បវត្តយិំ.

៤៧. ‘‘នាហំ បិវាមិ ខាទាមិ, នបិ ភុញ្ជាមិ ភោជនំ;

ទក្ខិណេយ្យេ អទត្វាន, អបិ ឆប្បញ្ចរត្តិយោ.

៤៨. ‘‘យថាបិ វាណិជោ នាម, កត្វាន ភណ្ឌសញ្ចយំ;

យត្ថ លាភោ មហា ហោតិ, តត្ថ តំ [តត្ថ នំ (សី.), តត្ថ (ក.)] ហរតិ ភណ្ឌកំ.

៤៩. ‘‘តថេវ សកភុត្តាបិ, បរេ ទិន្នំ មហប្ផលំ;

តស្មា បរស្ស ទាតព្ពំ, សតភាគោ ភវិស្សតិ.

៥០. ‘‘ឯតមត្ថវសំ ញត្វា, ទេមិ ទានំ ភវាភវេ;

ន បដិក្កមាមិ ទានតោ, សម្ពោធិមនុបត្តិយា’’តិ.

ចន្ទកុមារចរិយំ សត្តមំ.

៨. សិវិរាជចរិយា

៥១. ‘‘អរិដ្ឋសវ្ហយេ នគរេ, សិវិនាមាសិ ខត្តិយោ;

និសជ្ជ បាសាទវរេ, ឯវំ ចិន្តេសហំ តទា.

៥២. ‘‘‘យំ កិញ្ចិ មានុសំ ទានំ, អទិន្នំ មេ ន វិជ្ជតិ;

យោបិ យាចេយ្យ មំ ចក្ខុំ, ទទេយ្យំ អវិកម្បិតោ’.

៥៣. ‘‘មម សង្កប្បមញ្ញាយ, សក្កោ ទេវានមិស្សរោ;

និសិន្នោ ទេវបរិសាយ, ឥទំ វចនមព្រវិ.

៥៤. ‘‘‘និសជ្ជ បាសាទវរេ, សិវិរាជា មហិទ្ធិកោ;

ចិន្តេន្តោ វិវិធំ ទានំ, អទេយ្យំ សោ ន បស្សតិ.

៥៥. ‘‘‘តថំ នុ វិតថំ នេតំ, ហន្ទ វីមំសយាមិ តំ;

មុហុត្តំ អាគមេយ្យាថ, យាវ ជានាមិ តំ មនំ’.

៥៦. ‘‘បវេធមានោ បលិតសិរោ, វលិគត្តោ [វលិតគត្តោ (សី.)] ជរាតុរោ;

អន្ធវណ្ណោវ ហុត្វាន, រាជានំ ឧបសង្កមិ.

៥៧. ‘‘សោ តទា បគ្គហេត្វាន, វាមំ ទក្ខិណពាហុ ច;

សិរស្មិំ អញ្ជលិំ កត្វា, ឥទំ វចនមព្រវិ.

៥៨. ‘‘‘យាចាមិ តំ មហារាជ, ធម្មិក រដ្ឋវឌ្ឍន;

តវ ទានរតា កិត្តិ, ឧគ្គតា ទេវមានុសេ.

៥៩. ‘‘‘ឧភោបិ នេត្តា នយនា, អន្ធា ឧបហតា មម;

ឯកំ មេ នយនំ ទេហិ, ត្វម្បិ ឯកេន យាបយ’.

៦០. ‘‘តស្សាហំ វចនំ សុត្វា, ហដ្ឋោ សំវិគ្គមានសោ;

កតញ្ជលី វេទជាតោ, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

៦១. ‘‘‘ឥទានាហំ ចិន្តយិត្វាន, បាសាទតោ ឥធាគតោ;

ត្វំ មម ចិត្តមញ្ញាយ, នេត្តំ យាចិតុមាគតោ.

៦២. ‘‘‘អហោ មេ មានសំ សិទ្ធំ, សង្កប្បោ បរិបូរិតោ;

អទិន្នបុព្ពំ ទានវរំ, អជ្ជ ទស្សាមិ យាចកេ.

៦៣. ‘‘‘ឯហិ សិវក ឧដ្ឋេហិ, មា ទន្ធយិ មា បវេធយិ;

ឧភោបិ នយនំ ទេហិ, ឧប្បាដេត្វា វណិព្ពកេ’.

៦៤. ‘‘តតោ សោ ចោទិតោ មយ្ហំ, សិវកោ វចនំ ករោ;

ឧទ្ធរិត្វាន បាទាសិ, តាលមិញ្ជំវ យាចកេ.

៦៥. ‘‘ទទមានស្ស ទេន្តស្ស, ទិន្នទានស្ស មេ សតោ;

ចិត្តស្ស អញ្ញថា នត្ថិ, ពោធិយាយេវ ការណា.