៤៧. សាលកុសុមិយវគ្គោ

១. សាលកុសុមិយត្ថេរអបទានំ

១. ‘‘បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ, ជលជុត្តមនាមកេ;

អារោបិតម្ហិ ចិតកេ, សាលបុប្ផមបូជយិំ.

២. ‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ [បុប្ផមភិបុជយិំ (ស្យា.)];

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ចិតបូជាយិទំ [ពុទ្ធបូជាយិទំ (ស្យា.)] ផលំ.

៣. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ.

៤. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, មម ពុទ្ធស្ស សន្តិកេ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៥. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សាលកុសុមិយោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ

អភាសិត្ថាតិ.

សាលកុសុមិយត្ថេរស្សាបទានំ បឋមំ.

២. ចិតកបូជកត្ថេរអបទានំ

៦. ‘‘ឈាយមានស្ស ភគវតោ, សិខិនោ លោកពន្ធុនោ;

អដ្ឋ ចម្បកបុប្ផានិ, ចិតកំ អភិរោបយិំ.

៧. ‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ចិតបូជាយិទំ ផលំ.

៨. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… វិហរាមិ អនាសវោ.

៩. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

១០. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា ចិតកបូជកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ

អភាសិត្ថាតិ.

ចិតកបូជកត្ថេរស្សាបទានំ ទុតិយំ.

៣. ចិតកនិព្ពាបកត្ថេរអបទានំ

១១. ‘‘ទយ្ហមានេ សរីរម្ហិ, វេស្សភុស្ស មហេសិនោ;

គន្ធោទកំ គហេត្វាន, ចិតំ និព្ពាបយិំ អហំ.

១២. ‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, ចិតំ និព្ពាបយិំ អហំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, គន្ធោទកស្សិទំ ផលំ.

១៣. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… វិហរាមិ អនាសវោ.

១៤. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

១៥. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា ចិតកនិព្ពាបកោ ថេរោ ឥមា

គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

ចិតកនិព្ពាបកត្ថេរស្សាបទានំ តតិយំ.

៤. សេតុទាយកត្ថេរអបទានំ

១៦. ‘‘វិបស្សិនោ ភគវតោ, ចង្កមន្តស្ស សម្មុខា;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, សេតុំ ការាបយិំ អហំ.

១៧. ‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ សេតុំ ការយិំ អហំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, សេតុទានស្សិទំ ផលំ.

១៨. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… វិហរាមិ អនាសវោ.

១៩. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

២០. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សេតុទាយកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ

អភាសិត្ថាតិ.

សេតុទាយកត្ថេរស្សាបទានំ ចតុត្ថំ.

៥. សុមនតាលវណ្ដិយត្ថេរអបទានំ

២១. ‘‘សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ, តាលវណ្ដមទាសហំ;

សុមនេហិ បដិច្ឆន្នំ, ធារយាមិ មហាយសំ.

២២. ‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, តាលវណ្ដមទាសហំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, តាលវណ្ដស្សិទំ ផលំ.

២៣. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… វិហរាមិ អនាសវោ.

២៤. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

២៥. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សុមនតាលវណ្ដិយោ ថេរោ ឥមា

គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

សុមនតាលវណ្ដិយត្ថេរស្សាបទានំ បញ្ចមំ.

៦. អវដផលិយត្ថេរអបទានំ

២៦. ‘‘សតរំសី នាម ភគវា, សយម្ភូ អបរាជិតោ;

វិវេកកាមោ សម្ពុទ្ធោ, គោចរាយាភិនិក្ខមិ.

២៧. ‘‘ផលហត្ថោ អហំ ទិស្វា, ឧបគច្ឆិំ នរាសភំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, អទាសិំ អវដំ ផលំ.

២៨. ‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

២៩. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… វិហរាមិ អនាសវោ.

៣០. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៣១. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា អវដផលិយោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ

អភាសិត្ថាតិ.

អវដផលិយត្ថេរស្សាបទានំ ឆដ្ឋំ.

៧. លពុជផលទាយកត្ថេរអបទានំ

៣២. ‘‘នគរេ ពន្ធុមតិយា, អារាមិកោ អហំ តទា;

អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, គច្ឆន្តំ អនិលញ្ជសេ.

៣៣. ‘‘លពុជំ ផលមាទាយ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្សទាសហំ;

អាកាសេវ ឋិតោ សន្តោ, បដិគ្គណ្ហិ មហាយសោ.

៣៤. ‘‘វិត្តិសញ្ជននោ មយ្ហំ, ទិដ្ឋធម្មសុខាវហោ;

ផលំ ពុទ្ធស្ស ទត្វាន, វិប្បសន្នេន ចេតសា.

៣៥. ‘‘អធិគញ្ឆិំ តទា បីតិំ, វិបុលំ សុខមុត្តមំ;

ឧប្បជ្ជតេវ [ឧប្បជ្ជតេ មេ (ស្យា.)] រតនំ, និព្ពត្តស្ស តហិំ តហិំ.

៣៦. ‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

៣៧. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… វិហរាមិ អនាសវោ.

៣៨. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៣៩. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា លពុជផលទាយកោ ថេរោ ឥមា

គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

លពុជផលទាយកត្ថេរស្សាបទានំ សត្តមំ.

៨. បិលក្ខផលទាយកត្ថេរអបទានំ

៤០. ‘‘វនន្តរេ ពុទ្ធំ ទិស្វា [វនន្តេ ពុទ្ធំ ទិស្វាន (សី. បី.)], អត្ថទស្សិំ មហាយសំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, បិលក្ខស្ស [បិលក្ខុស្ស (បី.)] ផលំ អទា.

៤១. ‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

៤២. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… វិហរាមិ អនាសវោ.

៤៣. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៤៤. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា បិលក្ខផលទាយកោ ថេរោ ឥមា

គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

បិលក្ខផលទាយកត្ថេរស្សាបទានំ អដ្ឋមំ.

៩. សយំបដិភានិយត្ថេរអបទានំ

៤៥. ‘‘កកុធំ វិលសន្តំវ, ទេវទេវំ នរាសភំ;

រថិយំ បដិបជ្ជន្តំ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

៤៦. ‘‘តមន្ធការំ នាសេត្វា, សន្តារេត្វា ពហុំ ជនំ;

ញាណាលោកេន ជោតន្តំ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

៤៧. ‘‘វសីសតសហស្សេហិ, នីយន្តំ លោកនាយកំ;

ឧទ្ធរន្តំ ពហូ សត្តេ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

៤៨. ‘‘អាហនន្តំ [អាហនិត្វា (ស្យា. ក.)] ធម្មភេរិំ, មទ្ទន្តំ តិត្ថិយេ គណេ;

សីហនាទំ វិនទន្តំ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

៤៩. ‘‘យាវតា ព្រហ្មលោកតោ, អាគន្ត្វាន សព្រហ្មកា;

បុច្ឆន្តិ និបុណេ បញ្ហេ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

៥០. ‘‘យស្សញ្ជលិំ ករិត្វាន, អាយាចន្តិ សទេវកា;

តេន បុញ្ញំ អនុភោន្តិ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

៥១. ‘‘សព្ពេ ជនា សមាគន្ត្វា, សម្បវារេន្តិ ចក្ខុមំ;

ន វិកម្បតិ អជ្ឈិដ្ឋោ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

៥២. ‘‘នគរំ បវិសតោ យស្ស, រវន្តិ ភេរិយោ ពហូ;

វិនទន្តិ គជា មត្តា, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

៥៣. ‘‘វីថិយា [រថិយា (សី.)] គច្ឆតោ យស្ស, សព្ពាភា ជោតតេ សទា;

អព្ភុន្នតា សមា ហោន្តិ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

៥៤. ‘‘ព្យាហរន្តស្ស ពុទ្ធស្ស, ចក្កវាឡម្បិ សុយ្យតិ;

សព្ពេ សត្តេ វិញ្ញាបេតិ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

៥៥. ‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ ពុទ្ធមភិកិត្តយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, កិត្តនាយ ឥទំ ផលំ.

៥៦. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… វិហរាមិ អនាសវោ.

៥៧. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៥៨. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សយំបដិភានិយោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ

អភាសិត្ថាតិ.

សយំបដិភានិយត្ថេរស្សាបទានំ នវមំ.

១០. និមិត្តព្យាករណិយត្ថេរអបទានំ

៥៩. ‘‘អជ្ឈោគាហេត្វា ហិមវំ, មន្តេ វាចេ មហំ តទា;

ចតុបញ្ញាសសហស្សានិ, សិស្សា មយ្ហំ ឧបដ្ឋហុំ.

៦០. ‘‘អធិតា វេទគូ សព្ពេ, ឆឡង្គេ បារមិំ គតា;

សកវិជ្ជាហុបត្ថទ្ធា, ហិមវន្តេ វសន្តិ តេ.

៦១. ‘‘ចវិត្វា តុសិតា កាយា, ទេវបុត្តោ មហាយសោ;

ឧប្បជ្ជិ មាតុកុច្ឆិស្មិំ, សម្បជានោ បតិស្សតោ.

៦២. ‘‘សម្ពុទ្ធេ ឧបបជ្ជន្តេ, ទសសហស្សិ កម្បថ;

អន្ធា ចក្ខុំ អលភិំសុ, ឧប្បជ្ជន្តម្ហិ នាយកេ.

៦៣. ‘‘សព្ពាការំ បកម្បិត្ថ, កេវលា វសុធា អយំ;

និគ្ឃោសសទ្ទំ សុត្វាន, ឧព្ពិជ្ជិំសុ [វិម្ហយិំសុ (ស្យា. ក.)] មហាជនា.

៦៤. ‘‘សព្ពេ ជនា សមាគម្ម, អាគច្ឆុំ មម សន្តិកំ;

វសុធាយំ បកម្បិត្ថ, កិំ វិបាកោ ភវិស្សតិ.

៦៥. ‘‘អវចាសិំ [វិទស្សាមិ (ស្យា.)] តទា តេសំ, មា ភេថ [មា រោទ (ក.), មាភាយិត្ថ (ស្យា.)] នត្ថិ វោ ភយំ;

វិសដ្ឋា ហោថ សព្ពេបិ, ឧប្បាទោយំ សុវត្ថិកោ [សុខត្ថិកោ (ស្យា.)].

៦៦. ‘‘អដ្ឋហេតូហិ សម្ផុស្ស [អដ្ឋហេតូហិ សម្ផស្ស (ស្យា. បី.), អត្ថហេតុ និសំសយំ (ក.)], វសុធាយំ បកម្បតិ;

តថា និមិត្តា ទិស្សន្តិ, ឱភាសោ វិបុលោ មហា.

៦៧. ‘‘អសំសយំ ពុទ្ធសេដ្ឋោ, ឧប្បជ្ជិស្សតិ ចក្ខុមា;

សញ្ញាបេត្វាន ជនតំ, បញ្ចសីលេ កថេសហំ.

៦៨. ‘‘សុត្វាន បញ្ច សីលានិ, ពុទ្ធុប្បាទញ្ច ទុល្លភំ;

ឧព្ពេគជាតា សុមនា, តុដ្ឋហដ្ឋា អហំសុ តេ.