៤. អគ្គញ្ញសុត្តំ

វាសេដ្ឋភារទ្វាជា

១១១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ. តេន ខោ បន សមយេន វាសេដ្ឋភារទ្វាជា ភិក្ខូសុ បរិវសន្តិ ភិក្ខុភាវំ អាកង្ខមានា. អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ បាសាទា ឱរោហិត្វា បាសាទបច្ឆាយាយំ [បាសាទច្ឆាយាយំ (ក.)] អព្ភោកាសេ ចង្កមតិ.

១១២. អទ្ទសា ខោ វាសេដ្ឋោ ភគវន្តំ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតំ បាសាទា ឱរោហិត្វា បាសាទបច្ឆាយាយំ អព្ភោកាសេ ចង្កមន្តំ. ទិស្វាន ភារទ្វាជំ អាមន្តេសិ – ‘‘អយំ, អាវុសោ ភារទ្វាជ, ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ បាសាទា ឱរោហិត្វា បាសាទបច្ឆាយាយំ អព្ភោកាសេ ចង្កមតិ. អាយាមាវុសោ ភារទ្វាជ, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិស្សាម; អប្បេវ នាម លភេយ្យាម ភគវតោ សន្តិកា [សម្មុខា (ស្យា. ក.)] ធម្មិំ កថំ សវនាយា’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ ភារទ្វាជោ វាសេដ្ឋស្ស បច្ចស្សោសិ.

១១៣. អថ ខោ វាសេដ្ឋភារទ្វាជា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ភគវន្តំ ចង្កមន្តំ អនុចង្កមិំសុ. អថ ខោ ភគវា វាសេដ្ឋំ អាមន្តេសិ – ‘‘តុម្ហេ ខ្វត្ថ, វាសេដ្ឋ, ព្រាហ្មណជច្ចា ព្រាហ្មណកុលីនា ព្រាហ្មណកុលា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា, កច្ចិ វោ, វាសេដ្ឋ, ព្រាហ្មណា ន អក្កោសន្តិ ន បរិភាសន្តី’’តិ? ‘‘តគ្ឃ នោ, ភន្តេ, ព្រាហ្មណា អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ អត្តរូបាយ បរិភាសាយ បរិបុណ្ណាយ, នោ អបរិបុណ្ណាយា’’តិ. ‘‘យថា កថំ បន វោ, វាសេដ្ឋ, ព្រាហ្មណា អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ អត្តរូបាយ បរិភាសាយ បរិបុណ្ណាយ, នោ អបរិបុណ្ណាយា’’តិ? ‘‘ព្រាហ្មណា, ភន្តេ, ឯវមាហំសុ – ‘ព្រាហ្មណោវ សេដ្ឋោ វណ្ណោ, ហីនា អញ្ញេ វណ្ណា [ហីនោ អញ្ញោ វណ្ណោ (សី. បី. ម. និ. ២ មធុរសុត្ត)]. ព្រាហ្មណោវ សុក្កោ វណ្ណោ, កណ្ហា អញ្ញេ វណ្ណា [កណ្ហោ អញ្ញោ វណ្ណោ (សី. បី. ម. និ. ២ មធុរសុត្ត)]. ព្រាហ្មណាវ សុជ្ឈន្តិ, នោ អព្រាហ្មណា. ព្រាហ្មណាវ [ព្រាហ្មណា (ស្យា.)] ព្រហ្មុនោ បុត្តា ឱរសា មុខតោ ជាតា ព្រហ្មជា ព្រហ្មនិម្មិតា ព្រហ្មទាយាទា. តេ តុម្ហេ សេដ្ឋំ វណ្ណំ ហិត្វា ហីនមត្ថ វណ្ណំ អជ្ឈុបគតា, យទិទំ មុណ្ឌកេ សមណកេ ឥព្ភេ កណ្ហេ ពន្ធុបាទាបច្ចេ. តយិទំ ន សាធុ, តយិទំ នប្បតិរូបំ, យំ តុម្ហេ សេដ្ឋំ វណ្ណំ ហិត្វា ហីនមត្ថ វណ្ណំ អជ្ឈុបគតា យទិទំ មុណ្ឌកេ សមណកេ ឥព្ភេ កណ្ហេ ពន្ធុបាទាបច្ចេ’តិ. ឯវំ ខោ នោ, ភន្តេ, ព្រាហ្មណា អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ អត្តរូបាយ បរិភាសាយ បរិបុណ្ណាយ, នោ អបរិបុណ្ណាយា’’តិ.

១១៤. ‘‘តគ្ឃ វោ, វាសេដ្ឋ, ព្រាហ្មណា បោរាណំ អស្សរន្តា ឯវមាហំសុ – ‘ព្រាហ្មណោវ សេដ្ឋោ វណ្ណោ, ហីនា អញ្ញេ វណ្ណា; ព្រាហ្មណោវ សុក្កោ វណ្ណោ, កណ្ហា អញ្ញេ វណ្ណា; ព្រាហ្មណាវ សុជ្ឈន្តិ, នោ អព្រាហ្មណា; ព្រាហ្មណាវ ព្រហ្មុនោ បុត្តា ឱរសា មុខតោ ជាតា ព្រហ្មជា ព្រហ្មនិម្មិតា ព្រហ្មទាយាទា’តិ. ទិស្សន្តិ ខោ បន, វាសេដ្ឋ, ព្រាហ្មណានំ ព្រាហ្មណិយោ ឧតុនិយោបិ គព្ភិនិយោបិ វិជាយមានាបិ បាយមានាបិ. តេ ច ព្រាហ្មណា យោនិជាវ សមានា ឯវមាហំសុ – ‘ព្រាហ្មណោវ សេដ្ឋោ វណ្ណោ, ហីនា អញ្ញេ វណ្ណា; ព្រាហ្មណោវ សុក្កោ វណ្ណោ, កណ្ហា អញ្ញេ វណ្ណា; ព្រាហ្មណាវ សុជ្ឈន្តិ, នោ អព្រាហ្មណា; ព្រាហ្មណាវ ព្រហ្មុនោ បុត្តា ឱរសា មុខតោ ជាតា ព្រហ្មជា ព្រហ្មនិម្មិតា ព្រហ្មទាយាទា’តិ. តេ [តេ ច (ស្យា. ក.)] ព្រហ្មានញ្ចេវ អព្ភាចិក្ខន្តិ, មុសា ច ភាសន្តិ, ពហុញ្ច អបុញ្ញំ បសវន្តិ.

ចតុវណ្ណសុទ្ធិ

១១៥. ‘‘ចត្តារោមេ, វាសេដ្ឋ, វណ្ណា – ខត្តិយា, ព្រាហ្មណា, វេស្សា, សុទ្ទា. ខត្តិយោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ឥធេកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ អទិន្នាទាយី កាមេសុមិច្ឆាចារី មុសាវាទី បិសុណវាចោ ផរុសវាចោ សម្ផប្បលាបី អភិជ្ឈាលុ ព្យាបន្នចិត្តោ មិច្ឆាទិដ្ឋី. ឥតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, យេមេ ធម្មា អកុសលា អកុសលសង្ខាតា សាវជ្ជា សាវជ្ជសង្ខាតា អសេវិតព្ពា អសេវិតព្ពសង្ខាតា នអលមរិយា នអលមរិយសង្ខាតា កណ្ហា កណ្ហវិបាកា វិញ្ញុគរហិតា, ខត្តិយេបិ តេ [ខោ វាសេដ្ឋ (ក.)] ឥធេកច្ចេ សន្ទិស្សន្តិ. ព្រាហ្មណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ…បេ… វេស្សោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ…បេ… សុទ្ទោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ឥធេកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ អទិន្នាទាយី កាមេសុមិច្ឆាចារី មុសាវាទី បិសុណវាចោ ផរុសវាចោ សម្ផប្បលាបី អភិជ្ឈាលុ ព្យាបន្នចិត្តោ មិច្ឆាទិដ្ឋី. ឥតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, យេមេ ធម្មា អកុសលា អកុសលសង្ខាតា…បេ… កណ្ហា កណ្ហវិបាកា វិញ្ញុគរហិតា; សុទ្ទេបិ តេ ឥធេកច្ចេ សន្ទិស្សន្តិ.

‘‘ខត្តិយោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ឥធេកច្ចោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ, មុសាវាទា បដិវិរតោ, បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ, ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ, សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ, អនភិជ្ឈាលុ អព្យាបន្នចិត្តោ, សម្មាទិដ្ឋី. ឥតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, យេមេ ធម្មា កុសលា កុសលសង្ខាតា អនវជ្ជា អនវជ្ជសង្ខាតា សេវិតព្ពា សេវិតព្ពសង្ខាតា អលមរិយា អលមរិយសង្ខាតា សុក្កា សុក្កវិបាកា វិញ្ញុប្បសត្ថា, ខត្តិយេបិ តេ ឥធេកច្ចេ សន្ទិស្សន្តិ. ព្រាហ្មណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ…បេ… វេស្សោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ…បេ… សុទ្ទោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ឥធេកច្ចោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… អនភិជ្ឈាលុ, អព្យាបន្នចិត្តោ, សម្មាទិដ្ឋី. ឥតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, យេមេ ធម្មា កុសលា កុសលសង្ខាតា អនវជ្ជា អនវជ្ជសង្ខាតា សេវិតព្ពា សេវិតព្ពសង្ខាតា អលមរិយា អលមរិយសង្ខាតា សុក្កា សុក្កវិបាកា វិញ្ញុប្បសត្ថា; សុទ្ទេបិ តេ ឥធេកច្ចេ សន្ទិស្សន្តិ.

១១៦. ‘‘ឥមេសុ ខោ, វាសេដ្ឋ, ចតូសុ វណ្ណេសុ ឯវំ ឧភយវោកិណ្ណេសុ វត្តមានេសុ កណ្ហសុក្កេសុ ធម្មេសុ វិញ្ញុគរហិតេសុ ចេវ វិញ្ញុប្បសត្ថេសុ ច យទេត្ថ ព្រាហ្មណា ឯវមាហំសុ – ‘ព្រាហ្មណោវ សេដ្ឋោ វណ្ណោ, ហីនា អញ្ញេ វណ្ណា; ព្រាហ្មណោវ សុក្កោ វណ្ណោ, កណ្ហា អញ្ញេ វណ្ណា; ព្រាហ្មណាវ សុជ្ឈន្តិ, នោ អព្រាហ្មណា; ព្រាហ្មណាវ ព្រហ្មុនោ បុត្តា ឱរសា មុខតោ ជាតា ព្រហ្មជា ព្រហ្មនិម្មិតា ព្រហ្មទាយាទា’តិ. តំ តេសំ វិញ្ញូ នានុជានន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឥមេសញ្ហិ, វាសេដ្ឋ, ចតុន្នំ វណ្ណានំ យោ ហោតិ ភិក្ខុ អរហំ ខីណាសវោ វុសិតវា កតករណីយោ ឱហិតភារោ អនុប្បត្តសទត្ថោ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ សម្មទញ្ញាវិមុត្តោ, សោ នេសំ អគ្គមក្ខាយតិ ធម្មេនេវ, នោ អធម្មេន. ធម្មោ ហិ, វាសេដ្ឋ, សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ, ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ច.

១១៧. ‘‘តទមិនាបេតំ, វាសេដ្ឋ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ, យថា ធម្មោវ សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ, ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ច.

‘‘ជានាតិ ខោ [ខោ បន (ក.)], វាសេដ្ឋ, រាជា បសេនទិ កោសលោ – ‘សមណោ គោតមោ អនន្តរា [អនុត្តរោ (ពហូសុ)] សក្យកុលា បព្ពជិតោ’តិ. សក្យា ខោ បន, វាសេដ្ឋ, រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស អនុយុត្តា [អនន្តរា អនុយន្តា (ស្យា.), អនន្តរា អនុយុត្តា (ក.)] ភវន្តិ. ករោន្តិ ខោ, វាសេដ្ឋ, សក្យា រញ្ញេ បសេនទិម្ហិ កោសលេ និបច្ចការំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ. ឥតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, យំ ករោន្តិ សក្យា រញ្ញេ បសេនទិម្ហិ កោសលេ និបច្ចការំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ, ករោតិ តំ រាជា បសេនទិ កោសលោ តថាគតេ និបច្ចការំ អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ, ន នំ [ននុ (ពហូសុ)] ‘សុជាតោ សមណោ គោតមោ, ទុជ្ជាតោហមស្មិ. ពលវា សមណោ គោតមោ, ទុព្ពលោហមស្មិ. បាសាទិកោ សមណោ គោតមោ, ទុព្ពណ្ណោហមស្មិ. មហេសក្ខោ សមណោ គោតមោ, អប្បេសក្ខោហមស្មី’តិ. អថ ខោ នំ ធម្មំយេវ សក្ករោន្តោ ធម្មំ គរុំ ករោន្តោ ធម្មំ មានេន្តោ ធម្មំ បូជេន្តោ ធម្មំ អបចាយមានោ ឯវំ រាជា បសេនទិ កោសលោ តថាគតេ និបច្ចការំ ករោតិ, អភិវាទនំ បច្ចុដ្ឋានំ អញ្ជលិកម្មំ សាមីចិកម្មំ. ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, វាសេដ្ឋ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ, យថា ធម្មោវ សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ, ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ច.

១១៨. ‘‘តុម្ហេ ខ្វត្ថ, វាសេដ្ឋ, នានាជច្ចា នានានាមា នានាគោត្តា នានាកុលា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា. ‘កេ តុម្ហេ’តិ – បុដ្ឋា សមានា ‘សមណា សក្យបុត្តិយាម្ហា’តិ – បដិជានាថ. យស្ស ខោ បនស្ស, វាសេដ្ឋ, តថាគតេ សទ្ធា និវិដ្ឋា មូលជាតា បតិដ្ឋិតា ទឡ្ហា អសំហារិយា សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ, តស្សេតំ កល្លំ វចនាយ – ‘ភគវតោម្ហិ បុត្តោ ឱរសោ មុខតោ ជាតោ ធម្មជោ ធម្មនិម្មិតោ ធម្មទាយាទោ’តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថាគតស្ស ហេតំ, វាសេដ្ឋ, អធិវចនំ ‘ធម្មកាយោ’ ឥតិបិ, ‘ព្រហ្មកាយោ’ ឥតិបិ, ‘ធម្មភូតោ’ ឥតិបិ, ‘ព្រហ្មភូតោ’ ឥតិបិ.

១១៩. ‘‘ហោតិ ខោ សោ, វាសេដ្ឋ, សមយោ យំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន អយំ លោកោ សំវដ្ដតិ. សំវដ្ដមានេ លោកេ យេភុយ្យេន សត្តា អាភស្សរសំវត្តនិកា ហោន្តិ. តេ តត្ថ ហោន្តិ មនោមយា បីតិភក្ខា សយំបភា អន្តលិក្ខចរា សុភដ្ឋាយិនោ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ តិដ្ឋន្តិ.

‘‘ហោតិ ខោ សោ, វាសេដ្ឋ, សមយោ យំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន អយំ លោកោ វិវដ្ដតិ. វិវដ្ដមានេ លោកេ យេភុយ្យេន សត្តា អាភស្សរកាយា ចវិត្វា ឥត្ថត្តំ អាគច្ឆន្តិ. តេធ ហោន្តិ មនោមយា បីតិភក្ខា សយំបភា អន្តលិក្ខចរា សុភដ្ឋាយិនោ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ តិដ្ឋន្តិ.

រសបថវិបាតុភាវោ

១២០. ‘‘ឯកោទកីភូតំ ខោ បន, វាសេដ្ឋ, តេន សមយេន ហោតិ អន្ធការោ អន្ធការតិមិសា. ន ចន្ទិមសូរិយា បញ្ញាយន្តិ, ន នក្ខត្តានិ តារករូបានិ បញ្ញាយន្តិ, ន រត្តិន្ទិវា បញ្ញាយន្តិ, ន មាសឌ្ឍមាសា បញ្ញាយន្តិ, ន ឧតុសំវច្ឆរា បញ្ញាយន្តិ, ន ឥត្ថិបុមា បញ្ញាយន្តិ, សត្តា សត្តាត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆន្តិ. អថ ខោ តេសំ, វាសេដ្ឋ, សត្តានំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន រសបថវី ឧទកស្មិំ សមតនិ [សមតានិ (ពហូសុ)]; សេយ្យថាបិ នាម បយសោ តត្តស្ស [បយតត្តស្ស (ស្យា.)] និព្ពាយមានស្ស ឧបរិ សន្តានកំ ហោតិ, ឯវមេវ បាតុរហោសិ. សា អហោសិ វណ្ណសម្បន្នា គន្ធសម្បន្នា រសសម្បន្នា, សេយ្យថាបិ នាម សម្បន្នំ វា សប្បិ សម្បន្នំ វា នវនីតំ ឯវំវណ្ណា អហោសិ. សេយ្យថាបិ នាម ខុទ្ទមធុំ [ខុទ្ទំ មធុំ (ក. សី.)] អនេឡកំ [អនេលកំ (សី. បី.)], ឯវមស្សាទា អហោសិ. អថ ខោ, វាសេដ្ឋ, អញ្ញតរោ សត្តោ លោលជាតិកោ – ‘អម្ភោ, កិមេវិទំ ភវិស្សតី’តិ រសបថវិំ អង្គុលិយា សាយិ. តស្ស រសបថវិំ អង្គុលិយា សាយតោ អច្ឆាទេសិ, តណ្ហា ចស្ស ឱក្កមិ. អញ្ញេបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, សត្តា តស្ស សត្តស្ស ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជមានា រសបថវិំ អង្គុលិយា សាយិំសុ. តេសំ រសបថវិំ អង្គុលិយា សាយតំ អច្ឆាទេសិ, តណ្ហា ច តេសំ ឱក្កមិ.

ចន្ទិមសូរិយាទិបាតុភាវោ

១២១. ‘‘អថ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា រសបថវិំ ហត្ថេហិ អាលុប្បការកំ ឧបក្កមិំសុ បរិភុញ្ជិតុំ. យតោ ខោ តេ [យតោ ខោ (សី. ស្យា. បី.)], វាសេដ្ឋ, សត្តា រសបថវិំ ហត្ថេហិ អាលុប្បការកំ ឧបក្កមិំសុ បរិភុញ្ជិតុំ. អថ តេសំ សត្តានំ សយំបភា អន្តរធាយិ. សយំបភាយ អន្តរហិតាយ ចន្ទិមសូរិយា បាតុរហេសុំ. ចន្ទិមសូរិយេសុ បាតុភូតេសុ នក្ខត្តានិ តារករូបានិ បាតុរហេសុំ. នក្ខត្តេសុ តារករូបេសុ បាតុភូតេសុ រត្តិន្ទិវា បញ្ញាយិំសុ. រត្តិន្ទិវេសុ បញ្ញាយមានេសុ មាសឌ្ឍមាសា បញ្ញាយិំសុ. មាសឌ្ឍមាសេសុ បញ្ញាយមានេសុ ឧតុសំវច្ឆរា បញ្ញាយិំសុ. ឯត្តាវតា ខោ, វាសេដ្ឋ, អយំ លោកោ បុន វិវដ្ដោ ហោតិ.

១២២. ‘‘អថ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា រសបថវិំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា [តព្ភក្ខា (ស្យា.)] តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋំសុ. យថា យថា ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា រសបថវិំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋំសុ, តថា តថា តេសំ សត្តានំ (រសបថវិំ បរិភុញ្ជន្តានំ) [( ) សី. ស្យា. បី. បោត្ថកេសុ នត្ថិ] ខរត្តញ្ចេវ កាយស្មិំ ឱក្កមិ, វណ្ណវេវណ្ណតា [វណ្ណវេវជ្ជតា (ដីកា)] ច បញ្ញាយិត្ថ. ឯកិទំ សត្តា វណ្ណវន្តោ ហោន្តិ, ឯកិទំ សត្តា ទុព្ពណ្ណា. តត្ថ យេ តេ សត្តា វណ្ណវន្តោ, តេ ទុព្ពណ្ណេ សត្តេ អតិមញ្ញន្តិ – ‘មយមេតេហិ វណ្ណវន្តតរា, អម្ហេហេតេ ទុព្ពណ្ណតរា’តិ. តេសំ វណ្ណាតិមានបច្ចយា មានាតិមានជាតិកានំ រសបថវី អន្តរធាយិ. រសាយ បថវិយា អន្តរហិតាយ សន្និបតិំសុ. សន្និបតិត្វា អនុត្ថុនិំសុ – ‘អហោ រសំ, អហោ រស’ន្តិ! តទេតរហិបិ មនុស្សា កញ្ចិទេវ សុរសំ [សាធុរសំ (សី. ស្យា. បី.)] លភិត្វា ឯវមាហំសុ – ‘អហោ រសំ, អហោ រស’ន្តិ! តទេវ បោរាណំ អគ្គញ្ញំ អក្ខរំ អនុសរន្តិ, ន ត្វេវស្ស អត្ថំ អាជានន្តិ.

ភូមិបប្បដកបាតុភាវោ

១២៣. ‘‘អថ ខោ តេសំ, វាសេដ្ឋ, សត្តានំ រសាយ បថវិយា អន្តរហិតាយ ភូមិបប្បដកោ បាតុរហោសិ. សេយ្យថាបិ នាម អហិច្ឆត្តកោ, ឯវមេវ បាតុរហោសិ. សោ អហោសិ វណ្ណសម្បន្នោ គន្ធសម្បន្នោ រសសម្បន្នោ, សេយ្យថាបិ នាម សម្បន្នំ វា សប្បិ សម្បន្នំ វា នវនីតំ ឯវំវណ្ណោ អហោសិ. សេយ្យថាបិ នាម ខុទ្ទមធុំ អនេឡកំ, ឯវមស្សាទោ អហោសិ.

‘‘អថ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា ភូមិបប្បដកំ ឧបក្កមិំសុ បរិភុញ្ជិតុំ. តេ តំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋំសុ. យថា យថា ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា ភូមិបប្បដកំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋំសុ, តថា តថា តេសំ សត្តានំ ភិយ្យោសោ មត្តាយ ខរត្តញ្ចេវ កាយស្មិំ ឱក្កមិ, វណ្ណវេវណ្ណតា ច បញ្ញាយិត្ថ. ឯកិទំ សត្តា វណ្ណវន្តោ ហោន្តិ, ឯកិទំ សត្តា ទុព្ពណ្ណា. តត្ថ យេ តេ សត្តា វណ្ណវន្តោ, តេ ទុព្ពណ្ណេ សត្តេ អតិមញ្ញន្តិ – ‘មយមេតេហិ វណ្ណវន្តតរា, អម្ហេហេតេ ទុព្ពណ្ណតរា’តិ. តេសំ វណ្ណាតិមានបច្ចយា មានាតិមានជាតិកានំ ភូមិបប្បដកោ អន្តរធាយិ.

បទាលតាបាតុភាវោ

១២៤. ‘‘ភូមិបប្បដកេ អន្តរហិតេ បទាលតា [សទ្ទាលតា (សី.)] បាតុរហោសិ, សេយ្យថាបិ នាម កលម្ពុកា [កលម្ពកា (ស្យា.)], ឯវមេវ បាតុរហោសិ. សា អហោសិ វណ្ណសម្បន្នា គន្ធសម្បន្នា រសសម្បន្នា, សេយ្យថាបិ នាម សម្បន្នំ វា សប្បិ សម្បន្នំ វា នវនីតំ ឯវំវណ្ណា អហោសិ. សេយ្យថាបិ នាម ខុទ្ទមធុំ អនេឡកំ, ឯវមស្សាទា អហោសិ.

‘‘អថ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា បទាលតំ ឧបក្កមិំសុ បរិភុញ្ជិតុំ. តេ តំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋំសុ. យថា យថា ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា បទាលតំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋំសុ, តថា តថា តេសំ សត្តានំ ភិយ្យោសោមត្តាយ ខរត្តញ្ចេវ កាយស្មិំ ឱក្កមិ, វណ្ណវេវណ្ណតា ច បញ្ញាយិត្ថ. ឯកិទំ សត្តា វណ្ណវន្តោ ហោន្តិ, ឯកិទំ សត្តា ទុព្ពណ្ណា. តត្ថ យេ តេ សត្តា វណ្ណវន្តោ, តេ ទុព្ពណ្ណេ សត្តេ អតិមញ្ញន្តិ – ‘មយមេតេហិ វណ្ណវន្តតរា, អម្ហេហេតេ ទុព្ពណ្ណតរា’តិ. តេសំ វណ្ណាតិមានបច្ចយា មានាតិមានជាតិកានំ បទាលតា អន្តរធាយិ.

‘‘បទាលតាយ អន្តរហិតាយ សន្និបតិំសុ. សន្និបតិត្វា អនុត្ថុនិំសុ – ‘អហុ វត នោ, អហាយិ វត នោ បទាលតា’តិ! តទេតរហិបិ មនុស្សា កេនចិ [កេនចិទេវ (សី. ស្យា. បី.)] ទុក្ខធម្មេន ផុដ្ឋា ឯវមាហំសុ – ‘អហុ វត នោ, អហាយិ វត នោ’តិ! តទេវ បោរាណំ អគ្គញ្ញំ អក្ខរំ អនុសរន្តិ, ន ត្វេវស្ស អត្ថំ អាជានន្តិ.

អកដ្ឋបាកសាលិបាតុភាវោ

១២៥. ‘‘អថ ខោ តេសំ, វាសេដ្ឋ, សត្តានំ បទាលតាយ អន្តរហិតាយ អកដ្ឋបាកោ សាលិ បាតុរហោសិ អកណោ អថុសោ សុទ្ធោ សុគន្ធោ តណ្ឌុលប្ផលោ. យំ តំ សាយំ សាយមាសាយ អាហរន្តិ, បាតោ តំ ហោតិ បក្កំ បដិវិរូឡ្ហំ. យំ តំ បាតោ បាតរាសាយ អាហរន្តិ, សាយំ តំ ហោតិ បក្កំ បដិវិរូឡ្ហំ; នាបទានំ បញ្ញាយតិ. អថ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា អកដ្ឋបាកំ សាលិំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋំសុ.

ឥត្ថិបុរិសលិង្គបាតុភាវោ

១២៦. ‘‘យថា យថា ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា អកដ្ឋបាកំ សាលិំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋំសុ, តថា តថា តេសំ សត្តានំ ភិយ្យោសោមត្តាយ ខរត្តញ្ចេវ កាយស្មិំ ឱក្កមិ, វណ្ណវេវណ្ណតា ច បញ្ញាយិត្ថ, ឥត្ថិយា ច ឥត្ថិលិង្គំ បាតុរហោសិ បុរិសស្ស ច បុរិសលិង្គំ. ឥត្ថី ច បុរិសំ អតិវេលំ ឧបនិជ្ឈាយតិ បុរិសោ ច ឥត្ថិំ. តេសំ អតិវេលំ អញ្ញមញ្ញំ ឧបនិជ្ឈាយតំ សារាគោ ឧទបាទិ, បរិឡាហោ កាយស្មិំ ឱក្កមិ. តេ បរិឡាហបច្ចយា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិំសុ.

‘‘យេ ខោ បន តេ, វាសេដ្ឋ, តេន សមយេន សត្តា បស្សន្តិ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តេ, អញ្ញេ បំសុំ ខិបន្តិ, អញ្ញេ សេដ្ឋិំ ខិបន្តិ, អញ្ញេ គោមយំ ខិបន្តិ – ‘នស្ស អសុចិ [វសលិ (ស្យា.), វសលី (ក.)], នស្ស អសុចី’តិ. ‘កថញ្ហិ នាម សត្តោ សត្តស្ស ឯវរូបំ ករិស្សតី’តិ! តទេតរហិបិ មនុស្សា ឯកច្ចេសុ ជនបទេសុ វធុយា និព្ពុយ្ហមានាយ [និវយ្ហមានាយ, និគ្គយ្ហមានាយ (ក.)] អញ្ញេ បំសុំ ខិបន្តិ, អញ្ញេ សេដ្ឋិំ ខិបន្តិ, អញ្ញេ គោមយំ ខិបន្តិ. តទេវ បោរាណំ អគ្គញ្ញំ អក្ខរំ អនុសរន្តិ, ន ត្វេវស្ស អត្ថំ អាជានន្តិ.

មេថុនធម្មសមាចារោ

១២៧. ‘‘អធម្មសម្មតំ ខោ បន [អធម្មសម្មតំ តំ ខោ បន (ស្យា.), អធម្មសម្មតំ ខោ បន តំ (?)], វាសេដ្ឋ, តេន សមយេន ហោតិ, តទេតរហិ ធម្មសម្មតំ. យេ ខោ បន, វាសេដ្ឋ, តេន សមយេន សត្តា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តិ, តេ មាសម្បិ ទ្វេមាសម្បិ ន លភន្តិ គាមំ វា និគមំ វា បវិសិតុំ. យតោ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា តស្មិំ អសទ្ធម្មេ អតិវេលំ បាតព្យតំ អាបជ្ជិំសុ. អថ អគារានិ ឧបក្កមិំសុ កាតុំ តស្សេវ អសទ្ធម្មស្ស បដិច្ឆាទនត្ថំ. អថ ខោ, វាសេដ្ឋ, អញ្ញតរស្ស សត្តស្ស អលសជាតិកស្ស ឯតទហោសិ – ‘អម្ភោ, កិមេវាហំ វិហញ្ញាមិ សាលិំ អាហរន្តោ សាយំ សាយមាសាយ បាតោ បាតរាសាយ! យំនូនាហំ សាលិំ អាហរេយ្យំ សកិំទេវ [សកិំទេវ (ក.)] សាយបាតរាសាយា’តិ!

‘‘អថ ខោ សោ, វាសេដ្ឋ, សត្តោ សាលិំ អាហាសិ សកិំទេវ សាយបាតរាសាយ. អថ ខោ, វាសេដ្ឋ, អញ្ញតរោ សត្តោ យេន សោ សត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ សត្តំ ឯតទវោច – ‘ឯហិ, ភោ សត្ត, សាលាហារំ គមិស្សាមា’តិ. ‘អលំ, ភោ សត្ត, អាហតោ [អាហដោ (ស្យា.)] មេ សាលិ សកិំទេវ សាយបាតរាសាយា’តិ. អថ ខោ សោ, វាសេដ្ឋ, សត្តោ តស្ស សត្តស្ស ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជមានោ សាលិំ អាហាសិ សកិំទេវ ទ្វីហាយ. ‘ឯវម្បិ កិរ, ភោ, សាធូ’តិ.

‘‘អថ ខោ, វាសេដ្ឋ, អញ្ញតរោ សត្តោ យេន សោ សត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ សត្តំ ឯតទវោច – ‘ឯហិ, ភោ សត្ត, សាលាហារំ គមិស្សាមា’តិ. ‘អលំ, ភោ សត្ត, អាហតោ មេ សាលិ សកិំទេវ ទ្វីហាយា’តិ. អថ ខោ សោ, វាសេដ្ឋ, សត្តោ តស្ស សត្តស្ស ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជមានោ សាលិំ អាហាសិ សកិំទេវ ចតូហាយ, ‘ឯវម្បិ កិរ, ភោ, សាធូ’តិ.

‘‘អថ ខោ, វាសេដ្ឋ, អញ្ញតរោ សត្តោ យេន សោ សត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ សត្តំ ឯតទវោច – ‘ឯហិ, ភោ សត្ត, សាលាហារំ គមិស្សាមា’តិ. ‘អលំ, ភោ សត្ត, អាហតោ មេ សាលិ សកិទេវ ចតូហាយា’តិ. អថ ខោ សោ, វាសេដ្ឋ, សត្តោ តស្ស សត្តស្ស ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជមានោ សាលិំ អាហាសិ សកិទេវ អដ្ឋាហាយ, ‘ឯវម្បិ កិរ, ភោ, សាធូ’តិ.

‘‘យតោ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា សន្និធិការកំ សាលិំ ឧបក្កមិំសុ បរិភុញ្ជិតុំ. អថ កណោបិ តណ្ឌុលំ បរិយោនន្ធិ, ថុសោបិ តណ្ឌុលំ បរិយោនន្ធិ; លូនម្បិ នប្បដិវិរូឡ្ហំ, អបទានំ បញ្ញាយិត្ថ, សណ្ឌសណ្ឌា សាលយោ អដ្ឋំសុ.

សាលិវិភាគោ

១២៨. ‘‘អថ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា សន្និបតិំសុ, សន្និបតិត្វា អនុត្ថុនិំសុ – ‘បាបកា វត, ភោ, ធម្មា សត្តេសុ បាតុភូតា. មយញ្ហិ បុព្ពេ មនោមយា អហុម្ហា បីតិភក្ខា សយំបភា អន្តលិក្ខចរា សុភដ្ឋាយិនោ, ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋម្ហា. តេសំ នោ អម្ហាកំ កទាចិ ករហចិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន រសបថវី ឧទកស្មិំ សមតនិ. សា អហោសិ វណ្ណសម្បន្នា គន្ធសម្បន្នា រសសម្បន្នា. តេ មយំ រសបថវិំ ហត្ថេហិ អាលុប្បការកំ ឧបក្កមិម្ហ បរិភុញ្ជិតុំ, តេសំ នោ រសបថវិំ ហត្ថេហិ អាលុប្បការកំ ឧបក្កមតំ បរិភុញ្ជិតុំ សយំបភា អន្តរធាយិ. សយំបភាយ អន្តរហិតាយ ចន្ទិមសូរិយា បាតុរហេសុំ, ចន្ទិមសូរិយេសុ បាតុភូតេសុ នក្ខត្តានិ តារករូបានិ បាតុរហេសុំ, នក្ខត្តេសុ តារករូបេសុ បាតុភូតេសុ រត្តិន្ទិវា បញ្ញាយិំសុ, រត្តិន្ទិវេសុ បញ្ញាយមានេសុ មាសឌ្ឍមាសា បញ្ញាយិំសុ. មាសឌ្ឍមាសេសុ បញ្ញាយមានេសុ ឧតុសំវច្ឆរា បញ្ញាយិំសុ. តេ មយំ រសបថវិំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋម្ហា. តេសំ នោ បាបកានំយេវ អកុសលានំ ធម្មានំ បាតុភាវា រសបថវី អន្តរធាយិ. រសបថវិយា អន្តរហិតាយ ភូមិបប្បដកោ បាតុរហោសិ. សោ អហោសិ វណ្ណសម្បន្នោ គន្ធសម្បន្នោ រសសម្បន្នោ. តេ មយំ ភូមិបប្បដកំ ឧបក្កមិម្ហ បរិភុញ្ជិតុំ. តេ មយំ តំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋម្ហា. តេសំ នោ បាបកានំយេវ អកុសលានំ ធម្មានំ បាតុភាវា ភូមិបប្បដកោ អន្តរធាយិ. ភូមិបប្បដកេ អន្តរហិតេ បទាលតា បាតុរហោសិ. សា អហោសិ វណ្ណសម្បន្នា គន្ធសម្បន្នា រសសម្បន្នា. តេ មយំ បទាលតំ ឧបក្កមិម្ហ បរិភុញ្ជិតុំ. តេ មយំ តំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋម្ហា. តេសំ នោ បាបកានំយេវ អកុសលានំ ធម្មានំ បាតុភាវា បទាលតា អន្តរធាយិ. បទាលតាយ អន្តរហិតាយ អកដ្ឋបាកោ សាលិ បាតុរហោសិ អកណោ អថុសោ សុទ្ធោ សុគន្ធោ តណ្ឌុលប្ផលោ. យំ តំ សាយំ សាយមាសាយ អាហរាម, បាតោ តំ ហោតិ បក្កំ បដិវិរូឡ្ហំ. យំ តំ បាតោ បាតរាសាយ អាហរាម, សាយំ តំ ហោតិ បក្កំ បដិវិរូឡ្ហំ. នាបទានំ បញ្ញាយិត្ថ. តេ មយំ អកដ្ឋបាកំ សាលិំ បរិភុញ្ជន្តា តំភក្ខា តទាហារា ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ អដ្ឋម្ហា. តេសំ នោ បាបកានំយេវ អកុសលានំ ធម្មានំ បាតុភាវា កណោបិ តណ្ឌុលំ បរិយោនន្ធិ, ថុសោបិ តណ្ឌុលំ បរិយោនន្ធិ, លូនម្បិ នប្បដិវិរូឡ្ហំ, អបទានំ បញ្ញាយិត្ថ, សណ្ឌសណ្ឌា សាលយោ ឋិតា. យំនូន មយំ សាលិំ វិភជេយ្យាម, មរិយាទំ ឋបេយ្យាមា’តិ! អថ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា សាលិំ វិភជិំសុ, មរិយាទំ ឋបេសុំ.

១២៩. ‘‘អថ ខោ, វាសេដ្ឋ, អញ្ញតរោ សត្តោ លោលជាតិកោ សកំ ភាគំ បរិរក្ខន្តោ អញ្ញតរំ [អញ្ញស្ស (?)] ភាគំ អទិន្នំ អាទិយិត្វា បរិភុញ្ជិ. តមេនំ អគ្គហេសុំ, គហេត្វា ឯតទវោចុំ – ‘បាបកំ វត, ភោ សត្ត, ករោសិ, យត្រ ហិ នាម សកំ ភាគំ បរិរក្ខន្តោ អញ្ញតរំ ភាគំ អទិន្នំ អាទិយិត្វា បរិភុញ្ជសិ. មាស្សុ, ភោ សត្ត, បុនបិ ឯវរូបមកាសី’តិ. ‘ឯវំ, ភោ’តិ ខោ, វាសេដ្ឋ, សោ សត្តោ តេសំ សត្តានំ បច្ចស្សោសិ. ទុតិយម្បិ ខោ, វាសេដ្ឋ, សោ សត្តោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ, វាសេដ្ឋ, សោ សត្តោ សកំ ភាគំ បរិរក្ខន្តោ អញ្ញតរំ ភាគំ អទិន្នំ អាទិយិត្វា បរិភុញ្ជិ. តមេនំ អគ្គហេសុំ, គហេត្វា ឯតទវោចុំ – ‘បាបកំ វត, ភោ សត្ត, ករោសិ, យត្រ ហិ នាម សកំ ភាគំ បរិរក្ខន្តោ អញ្ញតរំ ភាគំ អទិន្នំ អាទិយិត្វា បរិភុញ្ជសិ. មាស្សុ, ភោ សត្ត, បុនបិ ឯវរូបមកាសី’តិ. អញ្ញេ បាណិនា បហរិំសុ, អញ្ញេ លេឌ្ឌុនា បហរិំសុ, អញ្ញេ ទណ្ឌេន បហរិំសុ. តទគ្គេ ខោ, វាសេដ្ឋ, អទិន្នាទានំ បញ្ញាយតិ, គរហា បញ្ញាយតិ, មុសាវាទោ បញ្ញាយតិ, ទណ្ឌាទានំ បញ្ញាយតិ.

មហាសម្មតរាជា

១៣០. ‘‘អថ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា សន្និបតិំសុ, សន្និបតិត្វា អនុត្ថុនិំសុ – ‘បាបកា វត ភោ ធម្មា សត្តេសុ បាតុភូតា, យត្រ ហិ នាម អទិន្នាទានំ បញ្ញាយិស្សតិ, គរហា បញ្ញាយិស្សតិ, មុសាវាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, ទណ្ឌាទានំ បញ្ញាយិស្សតិ. យំនូន មយំ ឯកំ សត្តំ សម្មន្នេយ្យាម, យោ នោ សម្មា ខីយិតព្ពំ ខីយេយ្យ, សម្មា គរហិតព្ពំ គរហេយ្យ, សម្មា បព្ពាជេតព្ពំ បព្ពាជេយ្យ. មយំ បនស្ស សាលីនំ ភាគំ អនុប្បទស្សាមា’តិ.

‘‘អថ ខោ តេ, វាសេដ្ឋ, សត្តា យោ នេសំ សត្តោ អភិរូបតរោ ច ទស្សនីយតរោ ច បាសាទិកតរោ ច មហេសក្ខតរោ ច តំ សត្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោចុំ – ‘ឯហិ, ភោ សត្ត, សម្មា ខីយិតព្ពំ ខីយ, សម្មា គរហិតព្ពំ គរហ, សម្មា បព្ពាជេតព្ពំ បព្ពាជេហិ. មយំ បន តេ សាលីនំ ភាគំ អនុប្បទស្សាមា’តិ. ‘ឯវំ, ភោ’តិ ខោ, វាសេដ្ឋ, សោ សត្តោ តេសំ សត្តានំ បដិស្សុណិត្វា សម្មា ខីយិតព្ពំ ខីយិ, សម្មា គរហិតព្ពំ គរហិ, សម្មា បព្ពាជេតព្ពំ បព្ពាជេសិ. តេ បនស្ស សាលីនំ ភាគំ អនុប្បទំសុ.

១៣១. ‘‘មហាជនសម្មតោតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ‘មហាសម្មតោ, មហាសម្មតោ’ ត្វេវ បឋមំ អក្ខរំ ឧបនិព្ពត្តំ. ខេត្តានំ អធិបតីតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ‘ខត្តិយោ, ខត្តិយោ’ ត្វេវ ទុតិយំ អក្ខរំ ឧបនិព្ពត្តំ. ធម្មេន បរេ រញ្ជេតីតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ‘រាជា, រាជា’ ត្វេវ តតិយំ អក្ខរំ ឧបនិព្ពត្តំ. ឥតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ឯវមេតស្ស ខត្តិយមណ្ឌលស្ស បោរាណេន អគ្គញ្ញេន អក្ខរេន អភិនិព្ពត្តិ អហោសិ តេសំយេវ សត្តានំ, អនញ្ញេសំ. សទិសានំយេវ, នោ អសទិសានំ. ធម្មេនេវ, នោ អធម្មេន. ធម្មោ ហិ, វាសេដ្ឋ, សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ច.

ព្រាហ្មណមណ្ឌលំ

១៣២. ‘‘អថ ខោ តេសំ, វាសេដ្ឋ, សត្តានំយេវ [តេសំ យេវ ខោ វាសេដ្ឋ សត្តានំ (សី. បី.)] ឯកច្ចានំ ឯតទហោសិ – ‘បាបកា វត, ភោ, ធម្មា សត្តេសុ បាតុភូតា, យត្រ ហិ នាម អទិន្នាទានំ បញ្ញាយិស្សតិ, គរហា បញ្ញាយិស្សតិ, មុសាវាទោ បញ្ញាយិស្សតិ, ទណ្ឌាទានំ បញ្ញាយិស្សតិ, បព្ពាជនំ បញ្ញាយិស្សតិ. យំនូន មយំ បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ វាហេយ្យាមា’តិ. តេ បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ វាហេសុំ. បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ វាហេន្តីតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ‘ព្រាហ្មណា, ព្រាហ្មណា’ ត្វេវ បឋមំ អក្ខរំ ឧបនិព្ពត្តំ. តេ អរញ្ញាយតនេ បណ្ណកុដិយោ ករិត្វា បណ្ណកុដីសុ ឈាយន្តិ វីតង្គារា វីតធូមា បន្នមុសលា សាយំ សាយមាសាយ បាតោ បាតរាសាយ គាមនិគមរាជធានិយោ ឱសរន្តិ ឃាសមេសមានា [ឃាសមេសនា (សី. ស្យា. បី.)]. តេ ឃាសំ បដិលភិត្វា បុនទេវ អរញ្ញាយតនេ បណ្ណកុដីសុ ឈាយន្តិ. តមេនំ មនុស្សា ទិស្វា ឯវមាហំសុ – ‘ឥមេ ខោ, ភោ, សត្តា អរញ្ញាយតនេ បណ្ណកុដិយោ ករិត្វា បណ្ណកុដីសុ ឈាយន្តិ, វីតង្គារា វីតធូមា បន្នមុសលា សាយំ សាយមាសាយ បាតោ បាតរាសាយ គាមនិគមរាជធានិយោ ឱសរន្តិ ឃាសមេសមានា. តេ ឃាសំ បដិលភិត្វា បុនទេវ អរញ្ញាយតនេ បណ្ណកុដីសុ ឈាយន្តី’តិ, ឈាយន្តីតិ ខោ [បណ្ណកុដីសុ ឈាយន្តិ ឈាយន្តីតិ ខោ (សី. បី.), បណ្ណកុដីសុ ឈាយន្តីតិ ខោ (ក.)], វាសេដ្ឋ, ‘ឈាយកា, ឈាយកា’ ត្វេវ ទុតិយំ អក្ខរំ ឧបនិព្ពត្តំ. តេសំយេវ ខោ, វាសេដ្ឋ, សត្តានំ ឯកច្ចេ សត្តា អរញ្ញាយតនេ បណ្ណកុដីសុ តំ ឈានំ អនភិសម្ភុណមានា [អនភិសំភូនមានា (កត្ថចិ)] គាមសាមន្តំ និគមសាមន្តំ ឱសរិត្វា គន្ថេ ករោន្តា អច្ឆន្តិ. តមេនំ មនុស្សា ទិស្វា ឯវមាហំសុ – ‘ឥមេ ខោ, ភោ, សត្តា អរញ្ញាយតនេ បណ្ណកុដីសុ តំ ឈានំ អនភិសម្ភុណមានា គាមសាមន្តំ និគមសាមន្តំ ឱសរិត្វា គន្ថេ ករោន្តា អច្ឆន្តិ, ន ទានិមេ ឈាយន្តី’តិ. ន ទានិមេ [ន ទានិមេ ឈាយន្តី ន ទានិមេ (សី. បី. ក.)] ឈាយន្តីតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ‘អជ្ឈាយកា អជ្ឈាយកា’ ត្វេវ តតិយំ អក្ខរំ ឧបនិព្ពត្តំ. ហីនសម្មតំ ខោ បន, វាសេដ្ឋ, តេន សមយេន ហោតិ, តទេតរហិ សេដ្ឋសម្មតំ. ឥតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ឯវមេតស្ស ព្រាហ្មណមណ្ឌលស្ស បោរាណេន អគ្គញ្ញេន អក្ខរេន អភិនិព្ពត្តិ អហោសិ តេសំយេវ សត្តានំ, អនញ្ញេសំ សទិសានំយេវ នោ អសទិសានំ ធម្មេនេវ, នោ អធម្មេន. ធម្មោ ហិ, វាសេដ្ឋ, សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ច.

វេស្សមណ្ឌលំ

១៣៣. ‘‘តេសំយេវ ខោ, វាសេដ្ឋ, សត្តានំ ឯកច្ចេ សត្តា មេថុនំ ធម្មំ សមាទាយ វិសុកម្មន្តេ [វិស្សុតកម្មន្តេ (សី. បី.), វិស្សុកម្មន្តេ (ក. សី.), វិសុំ កម្មន្តេ (ស្យា. ក.)] បយោជេសុំ. មេថុនំ ធម្មំ សមាទាយ វិសុកម្មន្តេ បយោជេន្តីតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ‘វេស្សា, វេស្សា’ ត្វេវ អក្ខរំ ឧបនិព្ពត្តំ. ឥតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ឯវមេតស្ស វេស្សមណ្ឌលស្ស បោរាណេន អគ្គញ្ញេន អក្ខរេន អភិនិព្ពត្តិ អហោសិ តេសញ្ញេវ សត្តានំ អនញ្ញេសំ សទិសានំយេវ, នោ អសទិសានំ, ធម្មេនេវ នោ អធម្មេន. ធម្មោ ហិ, វាសេដ្ឋ, សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ច.

សុទ្ទមណ្ឌលំ

១៣៤. ‘‘តេសញ្ញេវ ខោ, វាសេដ្ឋ, សត្តានំ យេ តេ សត្តា អវសេសា តេ លុទ្ទាចារា ខុទ្ទាចារា អហេសុំ. លុទ្ទាចារា ខុទ្ទាចារាតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ‘សុទ្ទា, សុទ្ទា’ ត្វេវ អក្ខរំ ឧបនិព្ពត្តំ. ឥតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ឯវមេតស្ស សុទ្ទមណ្ឌលស្ស បោរាណេន អគ្គញ្ញេន អក្ខរេន អភិនិព្ពត្តិ អហោសិ តេសំយេវ សត្តានំ អនញ្ញេសំ, សទិសានំយេវ នោ អសទិសានំ, ធម្មេនេវ, នោ អធម្មេន. ធម្មោ ហិ, វាសេដ្ឋ, សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ច.

១៣៥. ‘‘អហុ ខោ សោ, វាសេដ្ឋ, សមយោ, យំ ខត្តិយោបិ សកំ ធម្មំ គរហមានោ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជតិ – ‘សមណោ ភវិស្សាមី’តិ. ព្រាហ្មណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ…បេ… វេស្សោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ…បេ… សុទ្ទោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, សកំ ធម្មំ គរហមានោ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជតិ – ‘សមណោ ភវិស្សាមី’តិ. ឥមេហិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ចតូហិ មណ្ឌលេហិ សមណមណ្ឌលស្ស អភិនិព្ពត្តិ អហោសិ, តេសំយេវ សត្តានំ អនញ្ញេសំ, សទិសានំយេវ នោ អសទិសានំ, ធម្មេនេវ នោ អធម្មេន. ធម្មោ ហិ, វាសេដ្ឋ, សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ច.

ទុច្ចរិតាទិកថា

១៣៦. ‘‘ខត្តិយោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា មនសា ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មសមាទានោ [ឥទំ បទំ សី. ឥបោត្ថកេសុ នត្ថិ] មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មសមាទានហេតុ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. ព្រាហ្មណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ…បេ… វេស្សោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ… សុទ្ទោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ… សមណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា វាចាយ ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា មនសា ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មសមាទានោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មសមាទានហេតុ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ.

‘‘ខត្តិយោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, កាយេន សុចរិតំ ចរិត្វា វាចាយ សុចរិតំ ចរិត្វា មនសា សុចរិតំ ចរិត្វា សម្មាទិដ្ឋិកោ សម្មាទិដ្ឋិកម្មសមាទានោ [ឥទំ បទំ សី. បី. បោត្ថកេសុ នត្ថិ] សម្មាទិដ្ឋិកម្មសមាទានហេតុ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. ព្រាហ្មណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ…បេ… វេស្សោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ… សុទ្ទោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ… សមណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, កាយេន សុចរិតំ ចរិត្វា វាចាយ សុចរិតំ ចរិត្វា មនសា សុចរិតំ ចរិត្វា សម្មាទិដ្ឋិកោ សម្មាទិដ្ឋិកម្មសមាទានោ សម្មាទិដ្ឋិកម្មសមាទានហេតុ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ.

១៣៧. ‘‘ខត្តិយោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, កាយេន ទ្វយការី, វាចាយ ទ្វយការី, មនសា ទ្វយការី, វិមិស្សទិដ្ឋិកោ វិមិស្សទិដ្ឋិកម្មសមាទានោ វិមិស្សទិដ្ឋិកម្មសមាទានហេតុ [វិមិស្សទិដ្ឋិកោ វិមិស្សកម្មសមាទានោ វិមិស្សកម្មសមាទានហេតុ (ស្យា.), វីតិមិស្សទិដ្ឋិកោ វីតិមិស្សទិដ្ឋិកម្មសមាទានហេតុ (សី. បី.)] កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ហោតិ. ព្រាហ្មណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ …បេ… វេស្សោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ… សុទ្ទោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ… សមណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, កាយេន ទ្វយការី, វាចាយ ទ្វយការី, មនសា ទ្វយការី, វិមិស្សទិដ្ឋិកោ វិមិស្សទិដ្ឋិកម្មសមាទានោ វិមិស្សទិដ្ឋិកម្មសមាទានហេតុ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ហោតិ.

ពោធិបក្ខិយភាវនា

១៣៨. ‘‘ខត្តិយោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ សត្តន្នំ ពោធិបក្ខិយានំ ធម្មានំ ភាវនមន្វាយ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយតិ [បរិនិព្ពាតិ (ក.)]. ព្រាហ្មណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ…បេ… វេស្សោបិ ខោ វាសេដ្ឋ… សុទ្ទោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ … សមណោបិ ខោ, វាសេដ្ឋ, កាយេន សំវុតោ វាចាយ សំវុតោ មនសា សំវុតោ សត្តន្នំ ពោធិបក្ខិយានំ ធម្មានំ ភាវនមន្វាយ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយតិ.

១៣៩. ‘‘ឥមេសញ្ហិ, វាសេដ្ឋ, ចតុន្នំ វណ្ណានំ យោ ហោតិ ភិក្ខុ អរហំ ខីណាសវោ វុសិតវា កតករណីយោ ឱហិតភារោ អនុប្បត្តសទត្ថោ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ សម្មទញ្ញា វិមុត្តោ សោ នេសំ អគ្គមក្ខាយតិ ធម្មេនេវ. នោ អធម្មេន. ធម្មោ ហិ, វាសេដ្ឋ, សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ច.

១៤០. ‘‘ព្រហ្មុនា បេសា, វាសេដ្ឋ, សនង្កុមារេន គាថា ភាសិតា –

‘ខត្តិយោ សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ, យេ គោត្តបដិសារិនោ;

វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោ សេដ្ឋោ ទេវមានុសេ’តិ.

‘‘សា ខោ បនេសា, វាសេដ្ឋ, ព្រហ្មុនា សនង្កុមារេន គាថា សុគីតា, នោ ទុគ្គីតា. សុភាសិតា, នោ ទុព្ភាសិតា. អត្ថសំហិតា, នោ អនត្ថសំហិតា. អនុមតា មយា. អហម្បិ, វាសេដ្ឋ, ឯវំ វទាមិ –

‘ខត្តិយោ សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ, យេ គោត្តបដិសារិនោ;

វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោ សេដ្ឋោ ទេវមានុសេ’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា វាសេដ្ឋភារទ្វាជា ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

អគ្គញ្ញសុត្តំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.