១១. ទសុត្តរសុត្តំ

៣៥០. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា ចម្បាយំ វិហរតិ គគ្គរាយ បោក្ខរណិយា តីរេ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ! ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា សារិបុត្តោ ឯតទវោច –

‘‘ទសុត្តរំ បវក្ខាមិ, ធម្មំ និព្ពានបត្តិយា;

ទុក្ខស្សន្តកិរិយាយ, សព្ពគន្ថប្បមោចនំ’’.

ឯកោ ធម្មោ

៣៥១. ‘‘ឯកោ, អាវុសោ, ធម្មោ ពហុការោ, ឯកោ ធម្មោ ភាវេតព្ពោ, ឯកោ ធម្មោ បរិញ្ញេយ្យោ, ឯកោ ធម្មោ បហាតព្ពោ, ឯកោ ធម្មោ ហានភាគិយោ, ឯកោ ធម្មោ វិសេសភាគិយោ, ឯកោ ធម្មោ ទុប្បដិវិជ្ឈោ, ឯកោ ធម្មោ ឧប្បាទេតព្ពោ, ឯកោ ធម្មោ អភិញ្ញេយ្យោ, ឯកោ ធម្មោ សច្ឆិកាតព្ពោ.

(ក) ‘‘កតមោ ឯកោ ធម្មោ ពហុការោ? អប្បមាទោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. អយំ ឯកោ ធម្មោ ពហុការោ.

(ខ) ‘‘កតមោ ឯកោ ធម្មោ ភាវេតព្ពោ? កាយគតាសតិ សាតសហគតា. អយំ ឯកោ ធម្មោ ភាវេតព្ពោ.

(គ) ‘‘កតមោ ឯកោ ធម្មោ បរិញ្ញេយ្យោ? ផស្សោ សាសវោ ឧបាទានិយោ. អយំ ឯកោ ធម្មោ បរិញ្ញេយ្យោ.

(ឃ) ‘‘កតមោ ឯកោ ធម្មោ បហាតព្ពោ? អស្មិមានោ. អយំ ឯកោ ធម្មោ បហាតព្ពោ.

(ង) ‘‘កតមោ ឯកោ ធម្មោ ហានភាគិយោ? អយោនិសោ មនសិការោ. អយំ ឯកោ ធម្មោ ហានភាគិយោ.

(ច) ‘‘កតមោ ឯកោ ធម្មោ វិសេសភាគិយោ? យោនិសោ មនសិការោ. អយំ ឯកោ ធម្មោ វិសេសភាគិយោ.

(ឆ) ‘‘កតមោ ឯកោ ធម្មោ ទុប្បដិវិជ្ឈោ? អានន្តរិកោ ចេតោសមាធិ. អយំ ឯកោ ធម្មោ ទុប្បដិវិជ្ឈោ.

(ជ) ‘‘កតមោ ឯកោ ធម្មោ ឧប្បាទេតព្ពោ? អកុប្បំ ញាណំ. អយំ ឯកោ ធម្មោ ឧប្បាទេតព្ពោ.

(ឈ) ‘‘កតមោ ឯកោ ធម្មោ អភិញ្ញេយ្យោ? សព្ពេ សត្តា អាហារដ្ឋិតិកា. អយំ ឯកោ ធម្មោ អភិញ្ញេយ្យោ.

(ញ) ‘‘កតមោ ឯកោ ធម្មោ សច្ឆិកាតព្ពោ? អកុប្បា ចេតោវិមុត្តិ. អយំ ឯកោ ធម្មោ សច្ឆិកាតព្ពោ.

‘‘ឥតិ ឥមេ ទស ធម្មា ភូតា តច្ឆា តថា អវិតថា អនញ្ញថា សម្មា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា.

ទ្វេ ធម្មា

៣៥២. ‘‘ទ្វេ ធម្មា ពហុការា, ទ្វេ ធម្មា ភាវេតព្ពា, ទ្វេ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា, ទ្វេ ធម្មា បហាតព្ពា, ទ្វេ ធម្មា ហានភាគិយា, ទ្វេ ធម្មា វិសេសភាគិយា, ទ្វេ ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា, ទ្វេ ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា, ទ្វេ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា, ទ្វេ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

(ក) ‘‘កតមេ ទ្វេ ធម្មា ពហុការា? សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា ពហុការា.

(ខ) ‘‘កតមេ ទ្វេ ធម្មា ភាវេតព្ពា? សមថោ ច វិបស្សនា ច. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា ភាវេតព្ពា.

(គ) ‘‘កតមេ ទ្វេ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា? នាមញ្ច រូបញ្ច. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា.

(ឃ) ‘‘កតមេ ទ្វេ ធម្មា បហាតព្ពា? អវិជ្ជា ច ភវតណ្ហា ច. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា បហាតព្ពា.

(ង) ‘‘កតមេ ទ្វេ ធម្មា ហានភាគិយា? ទោវចស្សតា ច បាបមិត្តតា ច. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា ហានភាគិយា.

(ច) ‘‘កតមេ ទ្វេ ធម្មា វិសេសភាគិយា? សោវចស្សតា ច កល្យាណមិត្តតា ច. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា វិសេសភាគិយា.

(ឆ) ‘‘កតមេ ទ្វេ ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា? យោ ច ហេតុ យោ ច បច្ចយោ សត្តានំ សំកិលេសាយ, យោ ច ហេតុ យោ ច បច្ចយោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា.

(ជ) ‘‘កតមេ ទ្វេ ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា? ទ្វេ ញាណានិ – ខយេ ញាណំ, អនុប្បាទេ ញាណំ. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា.

(ឈ) ‘‘កតមេ ទ្វេ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា? ទ្វេ ធាតុយោ – សង្ខតា ច ធាតុ អសង្ខតា ច ធាតុ. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា.

(ញ) ‘‘កតមេ ទ្វេ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា? វិជ្ជា ច វិមុត្តិ ច. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

‘‘ឥតិ ឥមេ វីសតិ ធម្មា ភូតា តច្ឆា តថា អវិតថា អនញ្ញថា សម្មា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា.

តយោ ធម្មា

៣៥៣. ‘‘តយោ ធម្មា ពហុការា, តយោ ធម្មា ភាវេតព្ពា…បេ… តយោ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

(ក) ‘‘កតមេ តយោ ធម្មា ពហុការា? សប្បុរិសសំសេវោ, សទ្ធម្មស្សវនំ, ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ. ឥមេ តយោ ធម្មា ពហុការា.

(ខ) ‘‘កតមេ តយោ ធម្មា ភាវេតព្ពា? តយោ សមាធី – សវិតក្កោ សវិចារោ សមាធិ, អវិតក្កោ វិចារមត្តោ សមាធិ, អវិតក្កោ អវិចារោ សមាធិ. ឥមេ តយោ ធម្មា ភាវេតព្ពា.

(គ) ‘‘កតមេ តយោ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា? តិស្សោ វេទនា – សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា. ឥមេ តយោ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា.

(ឃ) ‘‘កតមេ តយោ ធម្មា បហាតព្ពា? តិស្សោ តណ្ហា – កាមតណ្ហា, ភវតណ្ហា, វិភវតណ្ហា. ឥមេ តយោ ធម្មា បហាតព្ពា.

(ង) ‘‘កតមេ តយោ ធម្មា ហានភាគិយា? តីណិ អកុសលមូលានិ – លោភោ អកុសលមូលំ, ទោសោ អកុសលមូលំ, មោហោ អកុសលមូលំ. ឥមេ តយោ ធម្មា ហានភាគិយា.

(ច) ‘‘កតមេ តយោ ធម្មា វិសេសភាគិយា? តីណិ កុសលមូលានិ – អលោភោ កុសលមូលំ, អទោសោ កុសលមូលំ, អមោហោ កុសលមូលំ. ឥមេ តយោ ធម្មា វិសេសភាគិយា.

(ឆ) ‘‘កតមេ តយោ ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា? តិស្សោ និស្សរណិយា ធាតុយោ – កាមានមេតំ និស្សរណំ យទិទំ នេក្ខម្មំ, រូបានមេតំ និស្សរណំ យទិទំ អរូបំ, យំ ខោ បន កិញ្ចិ ភូតំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ, និរោធោ តស្ស និស្សរណំ. ឥមេ តយោ ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា.

(ជ) ‘‘កតមេ តយោ ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា? តីណិ ញាណានិ – អតីតំសេ ញាណំ, អនាគតំសេ ញាណំ, បច្ចុប្បន្នំសេ ញាណំ. ឥមេ តយោ ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា.

(ឈ) ‘‘កតមេ តយោ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា? តិស្សោ ធាតុយោ – កាមធាតុ, រូបធាតុ, អរូបធាតុ. ឥមេ តយោ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា.

(ញ) ‘‘កតមេ តយោ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា? តិស្សោ វិជ្ជា – បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណំ វិជ្ជា, សត្តានំ ចុតូបបាតេ ញាណំ វិជ្ជា, អាសវានំ ខយេ ញាណំ វិជ្ជា. ឥមេ តយោ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

‘‘ឥតិ ឥមេ តិំស ធម្មា ភូតា តច្ឆា តថា អវិតថា អនញ្ញថា សម្មា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា.

ចត្តារោ ធម្មា

៣៥៤. ‘‘ចត្តារោ ធម្មា ពហុការា, ចត្តារោ ធម្មា ភាវេតព្ពា…បេ… ចត្តារោ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

(ក) ‘‘កតមេ ចត្តារោ ធម្មា ពហុការា? ចត្តារិ ចក្កានិ – បតិរូបទេសវាសោ, សប្បុរិសូបនិស្សយោ [សប្បុរិសុបស្សយោ (ស្យា. កំ.)], អត្តសម្មាបណិធិ, បុព្ពេ ច កតបុញ្ញតា. ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា ពហុការា.

(ខ) ‘‘កតមេ ចត្តារោ ធម្មា ភាវេតព្ពា? ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា ភាវេតព្ពា.

(គ) ‘‘កតមេ ចត្តារោ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា? ចត្តារោ អាហារា – កពឡីការោ [កវឡីការោ (ស្យា. កំ.)] អាហារោ ឱឡារិកោ វា សុខុមោ វា, ផស្សោ ទុតិយោ, មនោសញ្ចេតនា តតិយា, វិញ្ញាណំ ចតុត្ថំ. ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា.

(ឃ) ‘‘កតមេ ចត្តារោ ធម្មា បហាតព្ពា? ចត្តារោ ឱឃា – កាមោឃោ, ភវោឃោ, ទិដ្ឋោឃោ, អវិជ្ជោឃោ. ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា បហាតព្ពា.

(ង) ‘‘កតមេ ចត្តារោ ធម្មា ហានភាគិយា? ចត្តារោ យោគា – កាមយោគោ, ភវយោគោ, ទិដ្ឋិយោគោ, អវិជ្ជាយោគោ. ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា ហានភាគិយា.

(ច) ‘‘កតមេ ចត្តារោ ធម្មា វិសេសភាគិយា? ចត្តារោ វិសញ្ញោគា – កាមយោគវិសំយោគោ, ភវយោគវិសំយោគោ, ទិដ្ឋិយោគវិសំយោគោ, អវិជ្ជាយោគវិសំយោគោ. ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា វិសេសភាគិយា.

(ឆ) ‘‘កតមេ ចត្តារោ ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា? ចត្តារោ សមាធី – ហានភាគិយោ សមាធិ, ឋិតិភាគិយោ សមាធិ, វិសេសភាគិយោ សមាធិ, និព្ពេធភាគិយោ សមាធិ. ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា.

(ជ) ‘‘កតមេ ចត្តារោ ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា? ចត្តារិ ញាណានិ – ធម្មេ ញាណំ, អន្វយេ ញាណំ, បរិយេ ញាណំ, សម្មុតិយា ញាណំ. ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា.

(ឈ) ‘‘កតមេ ចត្តារោ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា? ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ – ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ [ទុក្ខសមុទយោ (ស្យា. កំ.)] អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ [ទុក្ខនិរោធោ (ស្យា. កំ.)] អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា.

(ញ) ‘‘កតមេ ចត្តារោ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា? ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ – សោតាបត្តិផលំ, សកទាគាមិផលំ, អនាគាមិផលំ, អរហត្តផលំ. ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

‘‘ឥតិ ឥមេ ចត្តារីសធម្មា ភូតា តច្ឆា តថា អវិតថា អនញ្ញថា សម្មា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា.

បញ្ច ធម្មា

៣៥៥. ‘‘បញ្ច ធម្មា ពហុការា…បេ… បញ្ច ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

(ក) ‘‘កតមេ បញ្ច ធម្មា ពហុការា? បញ្ច បធានិយង្គានិ – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ហោតិ, សទ្ទហតិ តថាគតស្ស ពោធិំ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. អប្បាពាធោ ហោតិ អប្បាតង្កោ សមវេបាកិនិយា គហណិយា សមន្នាគតោ នាតិសីតាយ នាច្ចុណ្ហាយ មជ្ឈិមាយ បធានក្ខមាយ. អសឋោ ហោតិ អមាយាវី យថាភូតមត្តានំ អាវីកត្តា សត្ថរិ វា វិញ្ញូសុ វា សព្រហ្មចារីសុ. អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. បញ្ញវា ហោតិ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា. ឥមេ បញ្ច ធម្មា ពហុការា.

(ខ) ‘‘កតមេ បញ្ច ធម្មា ភាវេតព្ពា? បញ្ចង្គិកោ សម្មាសមាធិ – បីតិផរណតា, សុខផរណតា, ចេតោផរណតា, អាលោកផរណតា, បច្ចវេក្ខណនិមិត្តំ [បច្ចវេក្ខណានិមិត្តំ (ស្យា. កំ.)]. ឥមេ បញ្ច ធម្មា ភាវេតព្ពា.

(គ) ‘‘កតមេ បញ្ច ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា? បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា [សេយ្យថីទំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] – រូបុបាទានក្ខន្ធោ, វេទនុបាទានក្ខន្ធោ, សញ្ញុបាទានក្ខន្ធោ, សង្ខារុបាទានក្ខន្ធោ វិញ្ញាណុបាទានក្ខន្ធោ. ឥមេ បញ្ច ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា.

(ឃ) ‘‘កតមេ បញ្ច ធម្មា បហាតព្ពា? បញ្ច នីវរណានិ – កាមច្ឆន្ទនីវរណំ, ព្យាបាទនីវរណំ, ថិនមិទ្ធនីវរណំ, ឧទ្ធច្ចកុកុច្ចនីវរណំ, វិចិកិច្ឆានីវរណំ. ឥមេ បញ្ច ធម្មា បហាតព្ពា.

(ង) ‘‘កតមេ បញ្ច ធម្មា ហានភាគិយា? បញ្ច ចេតោខិលា – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ សត្ថរិ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ. យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សត្ថរិ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ, តស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. យស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. អយំ បឋមោ ចេតោខិលោ. បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ធម្មេ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ…បេ… សង្ឃេ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ…បេ… សិក្ខាយ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ…បេ… សព្រហ្មចារីសុ កុបិតោ ហោតិ អនត្តមនោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ, យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីសុ កុបិតោ ហោតិ អនត្តមនោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ, តស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. យស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. អយំ បញ្ចមោ ចេតោខិលោ. ឥមេ បញ្ច ធម្មា ហានភាគិយា.

(ច) ‘‘កតមេ បញ្ច ធម្មា វិសេសភាគិយា? បញ្ចិន្ទ្រិយានិ – សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. ឥមេ បញ្ច ធម្មា វិសេសភាគិយា.

(ឆ) ‘‘កតមេ បញ្ច ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា? បញ្ច និស្សរណិយា ធាតុយោ – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុនោ កាមេ មនសិករោតោ កាមេសុ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ ន បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ ន វិមុច្ចតិ. នេក្ខម្មំ ខោ បនស្ស មនសិករោតោ នេក្ខម្មេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ វិមុច្ចតិ. តស្ស តំ ចិត្តំ សុគតំ សុភាវិតំ សុវុដ្ឋិតំ សុវិមុត្តំ វិសំយុត្តំ កាមេហិ. យេ ច កាមបច្ចយា ឧប្បជ្ជន្តិ អាសវា វិឃាតា បរិឡាហា, មុត្តោ សោ តេហិ. ន សោ តំ វេទនំ វេទេតិ. ឥទមក្ខាតំ កាមានំ និស្សរណំ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ព្យាបាទំ មនសិករោតោ ព្យាបាទេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ ន បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ ន វិមុច្ចតិ. អព្យាបាទំ ខោ បនស្ស មនសិករោតោ អព្យាបាទេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ វិមុច្ចតិ. តស្ស តំ ចិត្តំ សុគតំ សុភាវិតំ សុវុដ្ឋិតំ សុវិមុត្តំ វិសំយុត្តំ ព្យាបាទេន. យេ ច ព្យាបាទបច្ចយា ឧប្បជ្ជន្តិ អាសវា វិឃាតា បរិឡាហា, មុត្តោ សោ តេហិ. ន សោ តំ វេទនំ វេទេតិ. ឥទមក្ខាតំ ព្យាបាទស្ស និស្សរណំ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ វិហេសំ មនសិករោតោ វិហេសាយ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ ន បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ ន វិមុច្ចតិ. អវិហេសំ ខោ បនស្ស មនសិករោតោ អវិហេសាយ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ វិមុច្ចតិ. តស្ស តំ ចិត្តំ សុគតំ សុភាវិតំ សុវុដ្ឋិតំ សុវិមុត្តំ វិសំយុត្តំ វិហេសាយ. យេ ច វិហេសាបច្ចយា ឧប្បជ្ជន្តិ អាសវា វិឃាតា បរិឡាហា, មុត្តោ សោ តេហិ. ន សោ តំ វេទនំ វេទេតិ. ឥទមក្ខាតំ វិហេសាយ និស្សរណំ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ រូបេ មនសិករោតោ រូបេសុ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ ន បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ ន វិមុច្ចតិ. អរូបំ ខោ បនស្ស មនសិករោតោ អរូបេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ វិមុច្ចតិ. តស្ស តំ ចិត្តំ សុគតំ សុភាវិតំ សុវុដ្ឋិតំ សុវិមុត្តំ វិសំយុត្តំ រូបេហិ. យេ ច រូបបច្ចយា ឧប្បជ្ជន្តិ អាសវា វិឃាតា បរិឡាហា, មុត្តោ សោ តេហិ. ន សោ តំ វេទនំ វេទេតិ. ឥទមក្ខាតំ រូបានំ និស្សរណំ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ សក្កាយំ មនសិករោតោ សក្កាយេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ ន បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ ន វិមុច្ចតិ. សក្កាយនិរោធំ ខោ បនស្ស មនសិករោតោ សក្កាយនិរោធេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ សន្តិដ្ឋតិ វិមុច្ចតិ. តស្ស តំ ចិត្តំ សុគតំ សុភាវិតំ សុវុដ្ឋិតំ សុវិមុត្តំ វិសំយុត្តំ សក្កាយេន. យេ ច សក្កាយបច្ចយា ឧប្បជ្ជន្តិ អាសវា វិឃាតា បរិឡាហា, មុត្តោ សោ តេហិ. ន សោ តំ វេទនំ វេទេតិ. ឥទមក្ខាតំ សក្កាយស្ស និស្សរណំ. ឥមេ បញ្ច ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា.

(ជ) ‘‘កតមេ បញ្ច ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា? បញ្ច ញាណិកោ សម្មាសមាធិ – ‘អយំ សមាធិ បច្ចុប្បន្នសុខោ ចេវ អាយតិញ្ច សុខវិបាកោ’តិ បច្ចត្តំយេវ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ. ‘អយំ សមាធិ អរិយោ និរាមិសោ’តិ បច្ចត្តញ្ញេវ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ. ‘អយំ សមាធិ អកាបុរិសសេវិតោ’តិ បច្ចត្តំយេវ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ. ‘អយំ សមាធិ សន្តោ បណីតោ បដិប្បស្សទ្ធលទ្ធោ ឯកោទិភាវាធិគតោ, ន សសង្ខារនិគ្គយ្ហវារិតគតោ’តិ [ន ច សសង្ខារនិគ្គយ្ហ វារិតវតោតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.), ន សសង្ខារនិគ្គយ្ហវារិវាវតោ (ក.), ន សសង្ខារនិគ្គយ្ហវារិយាធិគតោ (?)] បច្ចត្តំយេវ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ. ‘សោ ខោ បនាហំ ឥមំ សមាធិំ សតោវ សមាបជ្ជាមិ សតោ វុដ្ឋហាមី’តិ បច្ចត្តំយេវ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ. ឥមេ បញ្ច ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា.

(ឈ) ‘‘កតមេ បញ្ច ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា? បញ្ច វិមុត្តាយតនានិ – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុនោ សត្ថា ធម្មំ ទេសេតិ អញ្ញតរោ វា គរុដ្ឋានិយោ សព្រហ្មចារី. យថា យថា, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ សត្ថា ធម្មំ ទេសេតិ, អញ្ញតរោ វា គរុដ្ឋានិយោ សព្រហ្មចារី, តថា តថា សោ [ភិក្ខុ (ស្យា. កំ.)] តស្មិំ ធម្មេ អត្ថប្បដិសំវេទី ច ហោតិ ធម្មបដិសំវេទី ច. តស្ស អត្ថប្បដិសំវេទិនោ ធម្មបដិសំវេទិនោ បាមោជ្ជំ ជាយតិ, បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. ឥទំ បឋមំ វិមុត្តាយតនំ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ន ហេវ ខោ សត្ថា ធម្មំ ទេសេតិ, អញ្ញតរោ វា គរុដ្ឋានិយោ សព្រហ្មចារី, អបិ ច ខោ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន បរេសំ ទេសេតិ យថា យថា, អាវុសោ, ភិក្ខុ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន បរេសំ ទេសេតិ. តថា តថា សោ តស្មិំ ធម្មេ អត្ថប្បដិសំវេទី ច ហោតិ ធម្មបដិសំវេទី ច. តស្ស អត្ថប្បដិសំវេទិនោ ធម្មបដិសំវេទិនោ បាមោជ្ជំ ជាយតិ, បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. ឥទំ ទុតិយំ វិមុត្តាយតនំ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ន ហេវ ខោ សត្ថា ធម្មំ ទេសេតិ, អញ្ញតរោ វា គរុដ្ឋានិយោ សព្រហ្មចារី, នាបិ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន បរេសំ ទេសេតិ. អបិ ច ខោ, យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន សជ្ឈាយំ ករោតិ. យថា យថា, អាវុសោ, ភិក្ខុ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន សជ្ឈាយំ ករោតិ តថា តថា សោ តស្មិំ ធម្មេ អត្ថប្បដិសំវេទី ច ហោតិ ធម្មបដិសំវេទី ច. តស្ស អត្ថប្បដិសំវេទិនោ ធម្មបដិសំវេទិនោ បាមោជ្ជំ ជាយតិ, បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. ឥទំ តតិយំ វិមុត្តាយតនំ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ន ហេវ ខោ សត្ថា ធម្មំ ទេសេតិ, អញ្ញតរោ វា គរុដ្ឋានិយោ សព្រហ្មចារី, នាបិ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន បរេសំ ទេសេតិ, នាបិ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន សជ្ឈាយំ ករោតិ. អបិ ច ខោ, យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ចេតសា អនុវិតក្កេតិ អនុវិចារេតិ មនសានុបេក្ខតិ. យថា យថា, អាវុសោ, ភិក្ខុ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ចេតសា អនុវិតក្កេតិ អនុវិចារេតិ មនសានុបេក្ខតិ តថា តថា សោ តស្មិំ ធម្មេ អត្ថប្បដិសំវេទី ច ហោតិ ធម្មបដិសំវេទី ច. តស្ស អត្ថប្បដិសំវេទិនោ ធម្មបដិសំវេទិនោ បាមោជ្ជំ ជាយតិ, បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. ឥទំ ចតុត្ថំ វិមុត្តាយតនំ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ន ហេវ ខោ សត្ថា ធម្មំ ទេសេតិ, អញ្ញតរោ វា គរុដ្ឋានិយោ សព្រហ្មចារី, នាបិ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន បរេសំ ទេសេតិ, នាបិ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ វិត្ថារេន សជ្ឈាយំ ករោតិ, នាបិ យថាសុតំ យថាបរិយត្តំ ធម្មំ ចេតសា អនុវិតក្កេតិ អនុវិចារេតិ មនសានុបេក្ខតិ; អបិ ច ខ្វស្ស អញ្ញតរំ សមាធិនិមិត្តំ សុគ្គហិតំ ហោតិ សុមនសិកតំ សូបធារិតំ សុប្បដិវិទ្ធំ បញ្ញាយ. យថា យថា, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ អញ្ញតរំ សមាធិនិមិត្តំ សុគ្គហិតំ ហោតិ សុមនសិកតំ សូបធារិតំ សុប្បដិវិទ្ធំ បញ្ញាយ តថា តថា សោ តស្មិំ ធម្មេ អត្ថប្បដិសំវេទី ច ហោតិ ធម្មប្បដិសំវេទី ច. តស្ស អត្ថប្បដិសំវេទិនោ ធម្មប្បដិសំវេទិនោ បាមោជ្ជំ ជាយតិ, បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. ឥទំ បញ្ចមំ វិមុត្តាយតនំ. ឥមេ បញ្ច ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា.

(ញ) ‘‘កតមេ បញ្ច ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា? បញ្ច ធម្មក្ខន្ធា – សីលក្ខន្ធោ, សមាធិក្ខន្ធោ, បញ្ញាក្ខន្ធោ, វិមុត្តិក្ខន្ធោ, វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធោ. ឥមេ បញ្ច ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

‘‘ឥតិ ឥមេ បញ្ញាស ធម្មា ភូតា តច្ឆា តថា អវិតថា អនញ្ញថា សម្មា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា.

ឆ ធម្មា

៣៥៦. ‘‘ឆ ធម្មា ពហុការា…បេ… ឆ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

(ក) ‘‘កតមេ ឆ ធម្មា ពហុការា? ឆ សារណីយា ធម្មា. ឥធាវុសោ, ភិក្ខុនោ មេត្តំ កាយកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិ ចេវ រហោ ច, អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ មេត្តំ វចីកម្មំ…បេ… ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ មេត្តំ មនោកម្មំ…បេ… ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ យេ តេ លាភា ធម្មិកា ធម្មលទ្ធា អន្តមសោ បត្តបរិយាបន្នមត្តម្បិ, តថារូបេហិ លាភេហិ អប្បដិវិភត្តភោគី ហោតិ សីលវន្តេហិ សព្រហ្មចារីហិ សាធារណភោគី, អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ…បេ… ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ, យានិ តានិ សីលានិ អខណ្ឌានិ អច្ឆិទ្ទានិ អសពលានិ អកម្មាសានិ ភុជិស្សានិ វិញ្ញុប្បសត្ថានិ អបរាមដ្ឋានិ សមាធិសំវត្តនិកានិ, តថារូបេសុ សីលេសុ សីលសាមញ្ញគតោ វិហរតិ សព្រហ្មចារីហិ អាវិ ចេវ រហោ ច, អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ…បេ… ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ យាយំ ទិដ្ឋិ អរិយា និយ្យានិកា និយ្យាតិ តក្ករស្ស សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ, តថារូបាយ ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិ សាមញ្ញគតោ វិហរតិ សព្រហ្មចារីហិ អាវិ ចេវ រហោ ច, អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ, សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ. ឥមេ ឆ ធម្មា ពហុការា.

(ខ) ‘‘កតមេ ឆ ធម្មា ភាវេតព្ពា? ឆ អនុស្សតិដ្ឋានានិ – ពុទ្ធានុស្សតិ, ធម្មានុស្សតិ, សង្ឃានុស្សតិ, សីលានុស្សតិ, ចាគានុស្សតិ, ទេវតានុស្សតិ. ឥមេ ឆ ធម្មា ភាវេតព្ពា.

(គ) ‘‘កតមេ ឆ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា? ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានិ – ចក្ខាយតនំ, សោតាយតនំ, ឃានាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, កាយាយតនំ, មនាយតនំ. ឥមេ ឆ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា.

(ឃ) ‘‘កតមេ ឆ ធម្មា បហាតព្ពា? ឆ តណ្ហាកាយា – រូបតណ្ហា, សទ្ទតណ្ហា, គន្ធតណ្ហា, រសតណ្ហា, ផោដ្ឋព្ពតណ្ហា, ធម្មតណ្ហា. ឥមេ ឆ ធម្មា បហាតព្ពា.

(ង) ‘‘កតមេ ឆ ធម្មា ហានភាគិយា? ឆ អគារវា – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ សត្ថរិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ… សិក្ខាយ… អប្បមាទេ… បដិសន្ថារេ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ. ឥមេ ឆ ធម្មា ហានភាគិយា.

(ច) ‘‘កតមេ ឆ ធម្មា វិសេសភាគិយា? ឆ គារវា – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ សត្ថរិ សគារវោ វិហរតិ សប្បតិស្សោ ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ… សិក្ខាយ… អប្បមាទេ… បដិសន្ថារេ សគារវោ វិហរតិ សប្បតិស្សោ. ឥមេ ឆ ធម្មា វិសេសភាគិយា.

(ឆ) ‘‘កតមេ ឆ ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា? ឆ និស្សរណិយា ធាតុយោ – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘មេត្តា ហិ ខោ មេ, ចេតោវិមុត្តិ ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា, អថ ច បន មេ ព្យាបាទោ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតី’តិ. សោ ‘មា ហេវំ’ តិស្ស វចនីយោ ‘មាយស្មា ឯវំ អវច, មា ភគវន្តំ អព្ភាចិក្ខិ. ន ហិ សាធុ ភគវតោ អព្ភក្ខានំ, ន ហិ ភគវា ឯវំ វទេយ្យ. អដ្ឋានមេតំ អាវុសោ អនវកាសោ យំ មេត្តាយ ចេតោវិមុត្តិយា ភាវិតាយ ពហុលីកតាយ យានីកតាយ វត្ថុកតាយ អនុដ្ឋិតាយ បរិចិតាយ សុសមារទ្ធាយ. អថ ច បនស្ស ព្យាបាទោ ចិត្តំ បរិយាទាយ ឋស្សតីតិ, នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. និស្សរណំ ហេតំ, អាវុសោ, ព្យាបាទស្ស, យទិទំ មេត្តាចេតោវិមុត្តី’តិ.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ករុណា ហិ ខោ មេ ចេតោវិមុត្តិ ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា. អថ ច បន មេ វិហេសា ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតី’តិ. សោ – ‘មា ហេវំ’ តិស្ស វចនីយោ, ‘មាយស្មា ឯវំ អវច, មា ភគវន្តំ អព្ភាចិក្ខិ…បេ… និស្សរណំ ហេតំ, អាវុសោ, វិហេសាយ, យទិទំ ករុណាចេតោវិមុត្តី’តិ.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘មុទិតា ហិ ខោ មេ ចេតោវិមុត្តិ ភាវិតា…បេ… អថ ច បន មេ អរតិ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតី’តិ. សោ – ‘មា ហេវំ’ តិស្ស វចនីយោ ‘មាយស្មា ឯវំ អវច…បេ… និស្សរណំ ហេតំ, អាវុសោ អរតិយា, យទិទំ មុទិតាចេតោវិមុត្តី’តិ.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឧបេក្ខា ហិ ខោ មេ ចេតោវិមុត្តិ ភាវិតា…បេ… អថ ច បន មេ រាគោ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតី’តិ. សោ – ‘មា ហេវំ’ តិស្ស វចនីយោ ‘មាយស្មា ឯវំ អវច…បេ… និស្សរណំ ហេតំ, អាវុសោ, រាគស្ស យទិទំ ឧបេក្ខាចេតោវិមុត្តី’តិ.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អនិមិត្តា ហិ ខោ មេ ចេតោវិមុត្តិ ភាវិតា…បេ… អថ ច បន មេ និមិត្តានុសារិ វិញ្ញាណំ ហោតី’តិ. សោ – ‘មា ហេវំ’ តិស្ស វចនីយោ ‘មាយស្មា ឯវំ អវច…បេ… និស្សរណំ ហេតំ, អាវុសោ, សព្ពនិមិត្តានំ យទិទំ អនិមិត្តា ចេតោវិមុត្តី’តិ.

‘‘ឥធ បនាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អស្មីតិ ខោ មេ វិគតំ, អយមហមស្មីតិ ន សមនុបស្សាមិ, អថ ច បន មេ វិចិកិច្ឆាកថំកថាសល្លំ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតី’តិ. សោ – ‘មា ហេវំ’ តិស្ស វចនីយោ ‘មាយស្មា ឯវំ អវច, មា ភគវន្តំ អព្ភាចិក្ខិ, ន ហិ សាធុ ភគវតោ អព្ភក្ខានំ, ន ហិ ភគវា ឯវំ វទេយ្យ. អដ្ឋានមេតំ, អាវុសោ, អនវកាសោ យំ អស្មីតិ វិគតេ អយមហមស្មីតិ អសមនុបស្សតោ. អថ ច បនស្ស វិចិកិច្ឆាកថំកថាសល្លំ ចិត្តំ បរិយាទាយ ឋស្សតិ, នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. និស្សរណំ ហេតំ, អាវុសោ, វិចិកិច្ឆាកថំកថាសល្លស្ស, យទិទំ អស្មិមានសមុគ្ឃាដោ’តិ. ឥមេ ឆ ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា.

(ជ) ‘‘កតមេ ឆ ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា? ឆ សតតវិហារា. ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោ, ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោ, ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. ឥមេ ឆ ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា.

(ឈ) ‘‘កតមេ ឆ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា? ឆ អនុត្តរិយានិ – ទស្សនានុត្តរិយំ, សវនានុត្តរិយំ, លាភានុត្តរិយំ, សិក្ខានុត្តរិយំ, បារិចរិយានុត្តរិយំ, អនុស្សតានុត្តរិយំ. ឥមេ ឆ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា.

(ញ) ‘‘កតមេ ឆ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា? ឆ អភិញ្ញា – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោតិ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតិ, ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ហោតិ. អាវិភាវំ តិរោភាវំ. តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អសជ្ជមានោ គច្ឆតិ សេយ្យថាបិ អាកាសេ. បថវិយាបិ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ ករោតិ សេយ្យថាបិ ឧទកេ. ឧទកេបិ អភិជ្ជមានេ គច្ឆតិ សេយ្យថាបិ បថវិយំ. អាកាសេបិ បល្លង្កេន កមតិ សេយ្យថាបិ បក្ខី សកុណោ. ឥមេបិ ចន្ទិមសូរិយេ ឯវំមហិទ្ធិកេ ឯវំមហានុភាវេ បាណិនា បរាមសតិ បរិមជ្ជតិ. យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេតិ.

‘‘ទិព្ពាយ សោតធាតុយា វិសុទ្ធាយ អតិក្កន្តមានុសិកាយ ឧភោ សទ្ទេ សុណាតិ ទិព្ពេ ច មានុសេ ច, យេ ទូរេ សន្តិកេ ច.

‘‘បរសត្តានំ បរបុគ្គលានំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាតិ [ជានាតិ (ស្យា. កំ.)], សរាគំ វា ចិត្តំ សរាគំ ចិត្តន្តិ បជានាតិ …បេ… អវិមុត្តំ វា ចិត្តំ អវិមុត្តំ ចិត្តន្តិ បជានាតិ.

‘‘សោ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ ឯកម្បិ ជាតិំ…បេ… ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ.

‘‘ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ …បេ…

‘‘អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥមេ ឆ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

‘‘ឥតិ ឥមេ សដ្ឋិ ធម្មា ភូតា តច្ឆា តថា អវិតថា អនញ្ញថា សម្មា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា.

សត្ត ធម្មា

៣៥៧. ‘‘សត្ត ធម្មា ពហុការា…បេ… សត្ត ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

(ក) ‘‘កតមេ សត្ត ធម្មា ពហុការា? សត្ត អរិយធនានិ – សទ្ធាធនំ, សីលធនំ, ហិរិធនំ, ឱត្តប្បធនំ, សុតធនំ, ចាគធនំ, បញ្ញាធនំ. ឥមេ សត្ត ធម្មា ពហុការា.

(ខ) ‘‘កតមេ សត្ត ធម្មា ភាវេតព្ពា? សត្ត សម្ពោជ្ឈង្គា – សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ, ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ, វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គោ, បីតិសម្ពោជ្ឈង្គោ, បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គោ, សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គោ, ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ. ឥមេ សត្ត ធម្មា ភាវេតព្ពា.

(គ) ‘‘កតមេ សត្ត ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា? សត្ត វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ – សន្តាវុសោ, សត្តា នានត្តកាយា នានត្តសញ្ញិនោ, សេយ្យថាបិ មនុស្សា ឯកច្ចេ ច ទេវា ឯកច្ចេ ច វិនិបាតិកា. អយំ បឋមា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ.

‘‘សន្តាវុសោ, សត្តា នានត្តកាយា ឯកត្តសញ្ញិនោ, សេយ្យថាបិ ទេវា ព្រហ្មកាយិកា បឋមាភិនិព្ពត្តា. អយំ ទុតិយា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ.

‘‘សន្តាវុសោ, សត្តា ឯកត្តកាយា នានត្តសញ្ញិនោ, សេយ្យថាបិ ទេវា អាភស្សរា. អយំ តតិយា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ.

‘‘សន្តាវុសោ, សត្តា ឯកត្តកាយា ឯកត្តសញ្ញិនោ, សេយ្យថាបិ ទេវា សុភកិណ្ហា. អយំ ចតុត្ថី វិញ្ញាណដ្ឋិតិ.

‘‘សន្តាវុសោ, សត្តា សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា…បេ… ‘អនន្តោ អាកាសោ’តិ អាកាសានញ្ចាយតនូបគា. អយំ បញ្ចមី វិញ្ញាណដ្ឋិតិ.

‘‘សន្តាវុសោ, សត្តា សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘អនន្តំ វិញ្ញាណ’ន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនូបគា. អយំ ឆដ្ឋី វិញ្ញាណដ្ឋិតិ.

‘‘សន្តាវុសោ, សត្តា សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘នត្ថិ កិញ្ចី’តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនូបគា. អយំ សត្តមី វិញ្ញាណដ្ឋិតិ. ឥមេ សត្ត ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា.

(ឃ) ‘‘កតមេ សត្ត ធម្មា បហាតព្ពា? សត្តានុសយា – កាមរាគានុសយោ, បដិឃានុសយោ, ទិដ្ឋានុសយោ, វិចិកិច្ឆានុសយោ, មានានុសយោ, ភវរាគានុសយោ, អវិជ្ជានុសយោ. ឥមេ សត្ត ធម្មា បហាតព្ពា.

(ង) ‘‘កតមេ សត្ត ធម្មា ហានភាគិយា? សត្ត អសទ្ធម្មា – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ អស្សទ្ធោ ហោតិ, អហិរិកោ ហោតិ, អនោត្តប្បី ហោតិ, អប្បស្សុតោ ហោតិ, កុសីតោ ហោតិ, មុដ្ឋស្សតិ ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ហោតិ. ឥមេ សត្ត ធម្មា ហានភាគិយា.

(ច) ‘‘កតមេ សត្ត ធម្មា វិសេសភាគិយា? សត្ត សទ្ធម្មា – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ហោតិ, ហិរិមា [ហិរិកោ (ស្យា. កំ.)] ហោតិ, ឱត្តប្បី ហោតិ, ពហុស្សុតោ ហោតិ, អារទ្ធវីរិយោ ហោតិ, ឧបដ្ឋិតស្សតិ ហោតិ, បញ្ញវា ហោតិ. ឥមេ សត្ត ធម្មា វិសេសភាគិយា.

(ឆ) ‘‘កតមេ សត្ត ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា? សត្ត សប្បុរិសធម្មា – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ ធម្មញ្ញូ ច ហោតិ អត្ថញ្ញូ ច អត្តញ្ញូ ច មត្តញ្ញូ ច កាលញ្ញូ ច បរិសញ្ញូ ច បុគ្គលញ្ញូ ច. ឥមេ សត្ត ធម្មា ទុប្បដិវិជ្ឈា.

(ជ) ‘‘កតមេ សត្ត ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា? សត្ត សញ្ញា – អនិច្ចសញ្ញា, អនត្តសញ្ញា, អសុភសញ្ញា, អាទីនវសញ្ញា, បហានសញ្ញា, វិរាគសញ្ញា, និរោធសញ្ញា. ឥមេ សត្ត ធម្មា ឧប្បាទេតព្ពា.

(ឈ) ‘‘កតមេ សត្ត ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា? សត្ត និទ្ទសវត្ថូនិ – ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ សិក្ខាសមាទានេ តិព្ពច្ឆន្ទោ ហោតិ, អាយតិញ្ច សិក្ខាសមាទានេ អវិគតបេមោ. ធម្មនិសន្តិយា តិព្ពច្ឆន្ទោ ហោតិ, អាយតិញ្ច ធម្មនិសន្តិយា អវិគតបេមោ. ឥច្ឆាវិនយេ តិព្ពច្ឆន្ទោ ហោតិ, អាយតិញ្ច ឥច្ឆាវិនយេ អវិគតបេមោ. បដិសល្លានេ តិព្ពច្ឆន្ទោ ហោតិ, អាយតិញ្ច បដិសល្លានេ អវិគតបេមោ. វីរិយារម្មេ តិព្ពច្ឆន្ទោ ហោតិ, អាយតិញ្ច វីរិយារម្មេ អវិគតបេមោ. សតិនេបក្កេ តិព្ពច្ឆន្ទោ ហោតិ, អាយតិញ្ច សតិនេបក្កេ អវិគតបេមោ. ទិដ្ឋិបដិវេធេ តិព្ពច្ឆន្ទោ ហោតិ, អាយតិញ្ច ទិដ្ឋិបដិវេធេ អវិគតបេមោ. ឥមេ សត្ត ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា.

(ញ) ‘‘កតមេ សត្ត ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា? សត្ត ខីណាសវពលានិ – ឥធាវុសោ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អនិច្ចតោ សព្ពេ សង្ខារា យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ. យំបាវុសោ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អនិច្ចតោ សព្ពេ សង្ខារា យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ, ឥទម្បិ ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ពលំ ហោតិ, យំ ពលំ អាគម្ម ខីណាសវោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បដិជានាតិ – ‘ខីណា មេ អាសវា’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អង្គារកាសូបមា កាមា យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ. យំបាវុសោ…បេ… ‘ខីណា មេ អាសវា’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ វិវេកនិន្នំ ចិត្តំ ហោតិ វិវេកបោណំ វិវេកបព្ភារំ វិវេកដ្ឋំ នេក្ខម្មាភិរតំ ព្យន្តីភូតំ សព្ពសោ អាសវដ្ឋានិយេហិ ធម្មេហិ. យំបាវុសោ…បេ… ‘ខីណា មេ អាសវា’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវិតា ហោន្តិ សុភាវិតា. យំបាវុសោ…បេ… ‘ខីណា មេ អាសវា’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ហោន្តិ សុភាវិតានិ. យំបាវុសោ…បេ… ‘ខីណា មេ អាសវា’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ សត្ត ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា ហោន្តិ សុភាវិតា. យំបាវុសោ…បេ… ‘ខីណា មេ អាសវា’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ភាវិតោ ហោតិ សុភាវិតោ. យំបាវុសោ, ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ភាវិតោ ហោតិ សុភាវិតោ, ឥទម្បិ ខីណាសវស្ស ភិក្ខុនោ ពលំ ហោតិ, យំ ពលំ អាគម្ម ខីណាសវោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយំ បដិជានាតិ – ‘ខីណា មេ អាសវា’តិ. ឥមេ សត្ត ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

‘‘ឥតិមេ សត្តតិ ធម្មា ភូតា តច្ឆា តថា អវិតថា អនញ្ញថា សម្មា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា.

បឋមភាណវារោ និដ្ឋិតោ.

អដ្ឋ ធម្មា

៣៥៨. ‘‘អដ្ឋ ធម្មា ពហុការា…បេ… អដ្ឋ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា.

(ក) ‘‘កតមេ អដ្ឋ ធម្មា ពហុការា? អដ្ឋ ហេតូ អដ្ឋ បច្ចយា អាទិព្រហ្មចរិយិកាយ បញ្ញាយ អប្បដិលទ្ធាយ បដិលាភាយ បដិលទ្ធាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សំវត្តន្តិ. កតមេ អដ្ឋ? ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ សត្ថារំ [សត្ថារំ វា (ស្យា. ក.)] ឧបនិស្សាយ វិហរតិ អញ្ញតរំ វា គរុដ្ឋានិយំ សព្រហ្មចារិំ, យត្ថស្ស តិព្ពំ ហិរោត្តប្បំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ បេមញ្ច គារវោ ច. អយំ បឋមោ ហេតុ បឋមោ បច្ចយោ អាទិព្រហ្មចរិយិកាយ បញ្ញាយ អប្បដិលទ្ធាយ បដិលាភាយ. បដិលទ្ធាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សំវត្តតិ.

‘‘តំ ខោ បន សត្ថារំ ឧបនិស្សាយ វិហរតិ អញ្ញតរំ វា គរុដ្ឋានិយំ សព្រហ្មចារិំ, យត្ថស្ស តិព្ពំ ហិរោត្តប្បំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ បេមញ្ច គារវោ ច. តេ កាលេន កាលំ ឧបសង្កមិត្វា បរិបុច្ឆតិ បរិបញ្ហតិ – ‘ឥទំ, ភន្តេ, កថំ? ឥមស្ស កោ អត្ថោ’តិ? តស្ស តេ អាយស្មន្តោ អវិវដញ្ចេវ វិវរន្តិ, អនុត្តានីកតញ្ច ឧត្តានី [អនុត្តានិកតញ្ច ឧត្តានិំ (ក.)] ករោន្តិ, អនេកវិហិតេសុ ច កង្ខាដ្ឋានិយេសុ ធម្មេសុ កង្ខំ បដិវិនោទេន្តិ. អយំ ទុតិយោ ហេតុ ទុតិយោ បច្ចយោ អាទិព្រហ្មចរិយិកាយ បញ្ញាយ អប្បដិលទ្ធាយ បដិលាភាយ, បដិលទ្ធាយ ភិយ្យោភាវាយ, វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សំវត្តតិ.

‘‘តំ ខោ បន ធម្មំ សុត្វា ទ្វយេន វូបកាសេន សម្បាទេតិ – កាយវូបកាសេន ច ចិត្តវូបកាសេន ច. អយំ តតិយោ ហេតុ តតិយោ បច្ចយោ អាទិព្រហ្មចរិយិកាយ បញ្ញាយ អប្បដិលទ្ធាយ បដិលាភាយ, បដិលទ្ធាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ, អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ. អយំ ចតុត្ថោ ហេតុ ចតុត្ថោ បច្ចយោ អាទិព្រហ្មចរិយិកាយ បញ្ញាយ អប្បដិលទ្ធាយ បដិលាភាយ, បដិលទ្ធាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ សុតសន្និចយោ. យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថា សព្យញ្ជនា កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបាស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា. អយំ បញ្ចមោ ហេតុ បញ្ចមោ បច្ចយោ អាទិព្រហ្មចរិយិកាយ បញ្ញាយ អប្បដិលទ្ធាយ បដិលាភាយ, បដិលទ្ធាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. អយំ ឆដ្ឋោ ហេតុ ឆដ្ឋោ បច្ចយោ អាទិព្រហ្មចរិយិកាយ បញ្ញាយ អប្បដិលទ្ធាយ បដិលាភាយ, បដិលទ្ធាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សតិមា ហោតិ បរមេន សតិនេបក្កេន សមន្នាគតោ. ចិរកតម្បិ ចិរភាសិតម្បិ សរិតា អនុស្សរិតា. អយំ សត្តមោ ហេតុ សត្តមោ បច្ចយោ អាទិព្រហ្មចរិយិកាយ បញ្ញាយ អប្បដិលទ្ធាយ បដិលាភាយ, បដិលទ្ធាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បញ្ចសុ ឧបាទានក្ខន្ធេសុ, ឧទយព្ពយានុបស្សី វិហរតិ – ‘ឥតិ រូបំ ឥតិ រូបស្ស សមុទយោ ឥតិ រូបស្ស អត្ថង្គមោ; ឥតិ វេទនា ឥតិ វេទនាយ សមុទយោ ឥតិ វេទនាយ អត្ថង្គមោ; ឥតិ សញ្ញា ឥតិ សញ្ញាយ សមុទយោ ឥតិ សញ្ញាយ អត្ថង្គមោ; ឥតិ សង្ខារា ឥតិ សង្ខារានំ សមុទយោ ឥតិ សង្ខារានំ អត្ថង្គមោ; ឥតិ វិញ្ញាណំ ឥតិ វិញ្ញាណស្ស សមុទយោ ឥតិ វិញ្ញាណស្ស អត្ថង្គមោ’តិ. អយំ អដ្ឋមោ ហេតុ អដ្ឋមោ បច្ចយោ អាទិព្រហ្មចរិយិកាយ បញ្ញាយ អប្បដិលទ្ធាយ បដិលាភាយ, បដិលទ្ធាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សំវត្តតិ. ឥមេ អដ្ឋ ធម្មា ពហុការា.

(ខ) ‘‘កតមេ អដ្ឋ ធម្មា ភាវេតព្ពា? អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាសង្កប្បោ, សម្មាវាចា, សម្មាកម្មន្តោ, សម្មាអាជីវោ, សម្មាវាយាមោ, សម្មាសតិ, សម្មាសមាធិ. ឥមេ អដ្ឋ ធម្មា ភាវេតព្ពា.

(គ) ‘‘កតមេ អដ្ឋ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា? អដ្ឋ លោកធម្មា – លាភោ ច, អលាភោ ច, យសោ ច, អយសោ ច, និន្ទា ច, បសំសា ច, សុខញ្ច, ទុក្ខញ្ច. ឥមេ អដ្ឋ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា.

(ឃ) ‘‘កតមេ អដ្ឋ ធម្មា បហាតព្ពា? អដ្ឋ មិច្ឆត្តា – មិច្ឆាទិដ្ឋិ, មិច្ឆាសង្កប្បោ, មិច្ឆាវាចា, មិច្ឆាកម្មន្តោ, មិច្ឆាអាជីវោ, មិច្ឆាវាយាមោ, មិច្ឆាសតិ, មិច្ឆាសមាធិ. ឥមេ អដ្ឋ ធម្មា បហាតព្ពា.

(ង) ‘‘កតមេ អដ្ឋ ធម្មា ហានភាគិយា? អដ្ឋ កុសីតវត្ថូនិ. ឥធាវុសោ, ភិក្ខុនា កម្មំ កាតព្ពំ ហោតិ, តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘កម្មំ ខោ មេ កាតព្ពំ ភវិស្សតិ, កម្មំ ខោ បន មេ ករោន្តស្ស កាយោ កិលមិស្សតិ, ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ. ឥទំ បឋមំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនា កម្មំ កតំ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ កម្មំ អកាសិំ, កម្មំ ខោ បន មេ ករោន្តស្ស កាយោ កិលន្តោ, ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ…បេ… ឥទំ ទុតិយំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនា មគ្គោ គន្តព្ពោ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘មគ្គោ ខោ មេ គន្តព្ពោ ភវិស្សតិ, មគ្គំ ខោ បន មេ គច្ឆន្តស្ស កាយោ កិលមិស្សតិ, ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ…បេ… ឥទំ តតិយំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុនា មគ្គោ គតោ ហោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ មគ្គំ អគមាសិំ, មគ្គំ ខោ បន មេ គច្ឆន្តស្ស កាយោ កិលន្តោ, ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ, ន វីរិយំ អារភតិ…បេ… ឥទំ ចតុត្ថំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ ន លភតិ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ នាលត្ថំ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ, តស្ស មេ កាយោ កិលន្តោ អកម្មញ្ញោ, ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ…បេ… ឥទំ បញ្ចមំ កុសីតវត្ថុ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ លភតិ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘អហំ ខោ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ អលត្ថំ លូខស្ស វា បណីតស្ស វា ភោជនស្ស យាវទត្ថំ បារិបូរិំ, តស្ស មេ កាយោ គរុកោ អកម្មញ្ញោ, មាសាចិតំ មញ្ញេ, ហន្ទាហំ និបជ្ជាមី’តិ. សោ និបជ្ជតិ…បេ… ឥទំ ឆដ្ឋំ កុសីតវត្ថុ.