៥. ជនវសភសុត្តំ

នាតិកិយាទិព្យាករណំ

២៧៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា នាតិកេ [នាទិកេ (សី. ស្យា. បី.)] វិហរតិ គិញ្ជកាវសថេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា បរិតោ បរិតោ ជនបទេសុ បរិចារកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ កាសិកោសលេសុ វជ្ជិមល្លេសុ ចេតិវំសេសុ [ចេតិយវំសេសុ (ក.)] កុរុបញ្ចាលេសុ មជ្ឈសូរសេនេសុ [មច្ឆសុរសេនេសុ (ស្យា.), មច្ឆសូរសេនេសុ (សី. បី.)] – ‘‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ [ឧបបន្នោតិ (ក.)]. បរោបញ្ញាស នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកា តត្ថ បរិនិព្ពាយិនោ អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា. សាធិកា នវុតិ នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមិនោ, សកិទេវ [សកិំទេវ (ក.)] ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ. សាតិរេកានិ បញ្ចសតានិ នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា’’តិ.

២៧៤. អស្សោសុំ ខោ នាតិកិយា បរិចារកា – ‘‘ភគវា កិរ បរិតោ បរិតោ ជនបទេសុ បរិចារកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ កាសិកោសលេសុ វជ្ជិមល្លេសុ ចេតិវំសេសុ កុរុបញ្ចាលេសុ មជ្ឈសូរសេនេសុ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ. បរោបញ្ញាស នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកា តត្ថ បរិនិព្ពាយិនោ អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា. សាធិកា នវុតិ នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមិនោ សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ. សាតិរេកានិ បញ្ចសតានិ នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា’តិ. តេន ច នាតិកិយា បរិចារកា អត្តមនា អហេសុំ បមុទិតា បីតិសោមនស្សជាតា ភគវតោ បញ្ហវេយ្យាករណំ [បញ្ហាវេយ្យាករណំ (ស្យា. ក.)] សុត្វា.

២៧៥. អស្សោសិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ – ‘‘ភគវា កិរ បរិតោ បរិតោ ជនបទេសុ បរិចារកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ កាសិកោសលេសុ វជ្ជិមល្លេសុ ចេតិវំសេសុ កុរុបញ្ចាលេសុ មជ្ឈសូរសេនេសុ – ‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ. បរោបញ្ញាស នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកា តត្ថ បរិនិព្ពាយិនោ អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា. សាធិកា នវុតិ នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមិនោ សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ. សាតិរេកានិ បញ្ចសតានិ នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា’តិ. តេន ច នាតិកិយា បរិចារកា អត្តមនា អហេសុំ បមុទិតា បីតិសោមនស្សជាតា ភគវតោ បញ្ហវេយ្យាករណំ សុត្វា’’តិ.

អានន្ទបរិកថា

២៧៦. អថ ខោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមេ ខោ បនាបិ អហេសុំ មាគធកា បរិចារកា ពហូ ចេវ រត្តញ្ញូ ច អព្ភតីតា កាលង្កតា. សុញ្ញា មញ្ញេ អង្គមគធា អង្គមាគធកេហិ [អង្គមាគធិកេហិ (ស្យា.)] បរិចារកេហិ អព្ភតីតេហិ កាលង្កតេហិ. តេ ខោ បនាបិ [តេន ខោ បនាបិ (ស្យា.)] អហេសុំ ពុទ្ធេ បសន្នា ធម្មេ បសន្នា សង្ឃេ បសន្នា សីលេសុ បរិបូរការិនោ. តេ អព្ភតីតា កាលង្កតា ភគវតា អព្យាកតា; តេសម្បិស្ស សាធុ វេយ្យាករណំ, ពហុជនោ បសីទេយ្យ, តតោ គច្ឆេយ្យ សុគតិំ. អយំ ខោ បនាបិ អហោសិ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ធម្មិកោ ធម្មរាជា ហិតោ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ នេគមានញ្ចេវ ជានបទានញ្ច. អបិស្សុទំ មនុស្សា កិត្តយមានរូបា វិហរន្តិ – ‘ឯវំ នោ សោ ធម្មិកោ ធម្មរាជា សុខាបេត្វា កាលង្កតោ, ឯវំ មយំ តស្ស ធម្មិកស្ស ធម្មរញ្ញោ វិជិតេ ផាសុ [ផាសុកំ (ស្យា.)] វិហរិម្ហា’តិ. សោ ខោ បនាបិ អហោសិ ពុទ្ធេ បសន្នោ ធម្មេ បសន្នោ សង្ឃេ បសន្នោ សីលេសុ បរិបូរការី. អបិស្សុទំ មនុស្សា ឯវមាហំសុ – ‘យាវ មរណកាលាបិ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ភគវន្តំ កិត្តយមានរូបោ កាលង្កតោ’តិ. សោ អព្ភតីតោ កាលង្កតោ ភគវតា អព្យាកតោ. តស្សបិស្ស សាធុ វេយ្យាករណំ ពហុជនោ បសីទេយ្យ, តតោ គច្ឆេយ្យ សុគតិំ. ភគវតោ ខោ បន សម្ពោធិ មគធេសុ. យត្ថ ខោ បន ភគវតោ សម្ពោធិ មគធេសុ, កថំ តត្រ ភគវា មាគធកេ បរិចារកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ន ព្យាករេយ្យ. ភគវា ចេ ខោ បន មាគធកេ បរិចារកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ន ព្យាករេយ្យ, ទីនមនា [និន្នមនា (ស្យា.), ទីនមានា (សី. បី.)] តេនស្សុ មាគធកា បរិចារកា; យេន ខោ បនស្សុ ទីនមនា មាគធកា បរិចារកា កថំ តេ ភគវា ន ព្យាករេយ្យា’’តិ?

២៧៧. ឥទមាយស្មា អានន្ទោ មាគធកេ បរិចារកេ អារព្ភ ឯកោ រហោ អនុវិចិន្តេត្វា រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ – ‘ភគវា កិរ បរិតោ បរិតោ ជនបទេសុ បរិចារកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ព្យាករោតិ កាសិកោសលេសុ វជ្ជិមល្លេសុ ចេតិវំសេសុ កុរុបញ្ចាលេសុ មជ្ឈសូរសេនេសុ – ‘‘អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ, អសុ អមុត្រ ឧបបន្នោ. បរោបញ្ញាស នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកា តត្ថ បរិនិព្ពាយិនោ អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា. សាធិកា នវុតិ នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមិនោ, សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ. សាតិរេកានិ បញ្ចសតានិ នាតិកិយា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណាតិ. តេន ច នាតិកិយា បរិចារកា អត្តមនា អហេសុំ បមុទិតា បីតិសោមនស្សជាតា ភគវតោ បញ្ហវេយ្យាករណំ សុត្វា’’តិ. ឥមេ ខោ បនាបិ, ភន្តេ, អហេសុំ មាគធកា បរិចារកា ពហូ ចេវ រត្តញ្ញូ ច អព្ភតីតា កាលង្កតា. សុញ្ញា មញ្ញេ អង្គមគធា អង្គមាគធកេហិ បរិចារកេហិ អព្ភតីតេហិ កាលង្កតេហិ. តេ ខោ បនាបិ, ភន្តេ, អហេសុំ ពុទ្ធេ បសន្នា ធម្មេ បសន្នា សង្ឃេ បសន្នា សីលេសុ បរិបូរការិនោ, តេ អព្ភតីតា កាលង្កតា ភគវតា អព្យាកតា. តេសម្បិស្ស សាធុ វេយ្យាករណំ, ពហុជនោ បសីទេយ្យ, តតោ គច្ឆេយ្យ សុគតិំ. អយំ ខោ បនាបិ, ភន្តេ, អហោសិ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ធម្មិកោ ធម្មរាជា ហិតោ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ នេគមានញ្ចេវ ជានបទានញ្ច. អបិស្សុទំ មនុស្សា កិត្តយមានរូបា វិហរន្តិ – ‘ឯវំ នោ សោ ធម្មិកោ ធម្មរាជា សុខាបេត្វា កាលង្កតោ. ឯវំ មយំ តស្ស ធម្មិកស្ស ធម្មរញ្ញោ វិជិតេ ផាសុ វិហរិម្ហា’តិ. សោ ខោ បនាបិ, ភន្តេ, អហោសិ ពុទ្ធេ បសន្នោ ធម្មេ បសន្នោ សង្ឃេ បសន្នោ សីលេសុ បរិបូរការី. អបិស្សុទំ មនុស្សា ឯវមាហំសុ – ‘យាវ មរណកាលាបិ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ភគវន្តំ កិត្តយមានរូបោ កាលង្កតោ’តិ. សោ អព្ភតីតោ កាលង្កតោ ភគវតា អព្យាកតោ; តស្សបិស្ស សាធុ វេយ្យាករណំ, ពហុជនោ បសីទេយ្យ, តតោ គច្ឆេយ្យ សុគតិំ. ភគវតោ ខោ បន, ភន្តេ, សម្ពោធិ មគធេសុ. យត្ថ ខោ បន, ភន្តេ, ភគវតោ សម្ពោធិ មគធេសុ, កថំ តត្រ ភគវា មាគធកេ បរិចារកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ន ព្យាករេយ្យ? ភគវា ចេ ខោ បន, ភន្តេ, មាគធកេ បរិចារកេ អព្ភតីតេ កាលង្កតេ ឧបបត្តីសុ ន ព្យាករេយ្យ ទីនមនា តេនស្សុ មាគធកា បរិចារកា; យេន ខោ បនស្សុ ទីនមនា មាគធកា បរិចារកា កថំ តេ ភគវា ន ព្យាករេយ្យា’’តិ. ឥទមាយស្មា អានន្ទោ មាគធកេ បរិចារកេ អារព្ភ ភគវតោ សម្មុខា បរិកថំ កត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

២៧៨. អថ ខោ ភគវា អចិរបក្កន្តេ អាយស្មន្តេ អានន្ទេ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ នាតិកំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. នាតិកេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ បាទេ បក្ខាលេត្វា គិញ្ជកាវសថំ បវិសិត្វា មាគធកេ បរិចារកេ អារព្ភ អដ្ឋិំ កត្វា [អដ្ឋិកត្វា (សី. ស្យា. បី.)] មនសិកត្វា សព្ពំ ចេតសា [សព្ពចេតសា (បី.)] សមន្នាហរិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ – ‘‘គតិំ នេសំ ជានិស្សាមិ អភិសម្បរាយំ, យំគតិកា តេ ភវន្តោ យំអភិសម្បរាយា’’តិ. អទ្ទសា ខោ ភគវា មាគធកេ បរិចារកេ ‘‘យំគតិកា តេ ភវន្តោ យំអភិសម្បរាយា’’តិ. អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ គិញ្ជកាវសថា និក្ខមិត្វា វិហារបច្ឆាយាយំ បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ.

២៧៩. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឧបសន្តបទិស្សោ [ឧបសន្តបតិសោ (ក.)] ភន្តេ ភគវា ភាតិរិវ ភគវតោ មុខវណ្ណោ វិប្បសន្នត្តា ឥន្ទ្រិយានំ. សន្តេន នូនជ្ជ ភន្តេ ភគវា វិហារេន វិហាសី’’តិ? ‘‘យទេវ ខោ មេ ត្វំ, អានន្ទ, មាគធកេ បរិចារកេ អារព្ភ សម្មុខា បរិកថំ កត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កន្តោ, តទេវាហំ នាតិកេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ បាទេ បក្ខាលេត្វា គិញ្ជកាវសថំ បវិសិត្វា មាគធកេ បរិចារកេ អារព្ភ អដ្ឋិំ កត្វា មនសិកត្វា សព្ពំ ចេតសា សមន្នាហរិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិំ – ‘គតិំ នេសំ ជានិស្សាមិ អភិសម្បរាយំ, យំគតិកា តេ ភវន្តោ យំអភិសម្បរាយា’តិ. អទ្ទសំ ខោ អហំ, អានន្ទ, មាគធកេ បរិចារកេ ‘យំគតិកា តេ ភវន្តោ យំអភិសម្បរាយា’’’តិ.

ជនវសភយក្ខោ

២៨០. ‘‘អថ ខោ, អានន្ទ, អន្តរហិតោ យក្ខោ សទ្ទមនុស្សាវេសិ – ‘ជនវសភោ អហំ ភគវា; ជនវសភោ អហំ សុគតា’តិ. អភិជានាសិ នោ ត្វំ, អានន្ទ, ឥតោ បុព្ពេ ឯវរូបំ នាមធេយ្យំ សុតំ [សុត្វា (បី.)] យទិទំ ជនវសភោ’’តិ?

‘‘ន ខោ អហំ, ភន្តេ, អភិជានាមិ ឥតោ បុព្ពេ ឯវរូបំ នាមធេយ្យំ សុតំ យទិទំ ជនវសភោតិ, អបិ ច មេ, ភន្តេ, លោមានិ ហដ្ឋានិ ‘ជនវសភោ’តិ នាមធេយ្យំ សុត្វា. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯតទហោសិ – ‘ន ហិ នូន សោ ឱរកោ យក្ខោ ភវិស្សតិ យទិទំ ឯវរូបំ នាមធេយ្យំ សុបញ្ញត្តំ យទិទំ ជនវសភោ’’តិ. ‘‘អនន្តរា ខោ, អានន្ទ, សទ្ទបាតុភាវា ឧឡារវណ្ណោ មេ យក្ខោ សម្មុខេ បាតុរហោសិ. ទុតិយម្បិ សទ្ទមនុស្សាវេសិ – ‘ពិម្ពិសារោ អហំ ភគវា; ពិម្ពិសារោ អហំ សុគតាតិ. ឥទំ សត្តមំ ខោ អហំ, ភន្តេ, វេស្សវណស្ស មហារាជស្ស សហព្យតំ ឧបបជ្ជាមិ, សោ តតោ ចុតោ មនុស្សរាជា ភវិតុំ បហោមិ [សោ តតោ ចុតោ មនុស្សរាជា, អមនុស្សរាជា ទិវិ ហោមិ (សី. បី.)].

ឥតោ សត្ត តតោ សត្ត, សំសារានិ ចតុទ្ទស;

និវាសមភិជានាមិ, យត្ថ មេ វុសិតំ បុរេ.

២៨១. ‘ទីឃរត្តំ ខោ អហំ, ភន្តេ, អវិនិបាតោ អវិនិបាតំ សញ្ជានាមិ, អាសា ច បន មេ សន្តិដ្ឋតិ សកទាគាមិតាយា’តិ. ‘អច្ឆរិយមិទំ អាយស្មតោ ជនវសភស្ស យក្ខស្ស, អព្ភុតមិទំ អាយស្មតោ ជនវសភស្ស យក្ខស្ស. ‘‘ទីឃរត្តំ ខោ អហំ, ភន្តេ, អវិនិបាតោ អវិនិបាតំ សញ្ជានាមី’’តិ ច វទេសិ, ‘‘អាសា ច បន មេ សន្តិដ្ឋតិ សកទាគាមិតាយា’’តិ ច វទេសិ, កុតោនិទានំ បនាយស្មា ជនវសភោ យក្ខោ ឯវរូបំ ឧឡារំ វិសេសាធិគមំ សញ្ជានាតីតិ? ន អញ្ញត្រ, ភគវា, តវ សាសនា, ន អញ្ញត្រ [អញ្ញត្ថ (សី. បី.)], សុគត, តវ សាសនា; យទគ្គេ អហំ, ភន្តេ, ភគវតិ ឯកន្តិកតោ [ឯកន្តតោ (ស្យា.), ឯកន្តគតោ (បី.)] អភិប្បសន្នោ, តទគ្គេ អហំ, ភន្តេ, ទីឃរត្តំ អវិនិបាតោ អវិនិបាតំ សញ្ជានាមិ, អាសា ច បន មេ សន្តិដ្ឋតិ សកទាគាមិតាយ. ឥធាហំ, ភន្តេ, វេស្សវណេន មហារាជេន បេសិតោ វិរូឡ្ហកស្ស មហារាជស្ស សន្តិកេ កេនចិទេវ ករណីយេន អទ្ទសំ ភគវន្តំ អន្តរាមគ្គេ គិញ្ជកាវសថំ បវិសិត្វា មាគធកេ បរិចារកេ អារព្ភ អដ្ឋិំ កត្វា មនសិកត្វា សព្ពំ ចេតសា សមន្នាហរិត្វា និសិន្នំ – ‘‘គតិំ នេសំ ជានិស្សាមិ អភិសម្បរាយំ, យំគតិកា តេ ភវន្តោ យំអភិសម្បរាយា’’តិ. អនច្ឆរិយំ ខោ បនេតំ, ភន្តេ, យំ វេស្សវណស្ស មហារាជស្ស តស្សំ បរិសាយំ ភាសតោ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – ‘‘យំគតិកា តេ ភវន្តោ យំអភិសម្បរាយា’’តិ. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯតទហោសិ – ភគវន្តញ្ច ទក្ខាមិ, ឥទញ្ច ភគវតោ អារោចេស្សាមីតិ. ឥមេ ខោ មេ, ភន្តេ, ទ្វេបច្ចយា ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ’.

ទេវសភា

២៨២. ‘បុរិមានិ, ភន្តេ, ទិវសានិ បុរិមតរានិ តទហុបោសថេ បន្នរសេ វស្សូបនាយិកាយ បុណ្ណាយ បុណ្ណមាយ រត្តិយា កេវលកប្បា ច ទេវា តាវតិំសា សុធម្មាយំ សភាយំ សន្និសិន្នា ហោន្តិ សន្និបតិតា. មហតី ច ទិព្ពបរិសា [ទិព្ពា បរិសា (សី. បី.)] សមន្តតោ និសិន្នា ហោន្តិ [និសិន្នា ហោតិ (សី.), សន្និសិន្នា ហោន្តិ សន្និបតិតា (ក.)], ចត្តារោ ច មហារាជានោ ចតុទ្ទិសា និសិន្នា ហោន្តិ. បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ធតរដ្ឋោ មហារាជា បច្ឆិមាភិមុខោ [បច្ឆាភិមុខោ (ក.)] និសិន្នោ ហោតិ ទេវេ បុរក្ខត្វា; ទក្ខិណាយ ទិសាយ វិរូឡ្ហកោ មហារាជា ឧត្តរាភិមុខោ និសិន្នោ ហោតិ ទេវេ បុរក្ខត្វា; បច្ឆិមាយ ទិសាយ វិរូបក្ខោ មហារាជា បុរត្ថាភិមុខោ និសិន្នោ ហោតិ ទេវេ បុរក្ខត្វា; ឧត្តរាយ ទិសាយ វេស្សវណោ មហារាជា ទក្ខិណាភិមុខោ និសិន្នោ ហោតិ ទេវេ បុរក្ខត្វា. យទា, ភន្តេ, កេវលកប្បា ច ទេវា តាវតិំសា សុធម្មាយំ សភាយំ សន្និសិន្នា ហោន្តិ សន្និបតិតា, មហតី ច ទិព្ពបរិសា សមន្តតោ និសិន្នា ហោន្តិ, ចត្តារោ ច មហារាជានោ ចតុទ្ទិសា និសិន្នា ហោន្តិ. ឥទំ នេសំ ហោតិ អាសនស្មិំ; អថ បច្ឆា អម្ហាកំ អាសនំ ហោតិ. យេ តេ, ភន្តេ, ទេវា ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វា អធុនូបបន្នា តាវតិំសកាយំ, តេ អញ្ញេ ទេវេ អតិរោចន្តិ វណ្ណេន ចេវ យសសា ច. តេន សុទំ, ភន្តេ, ទេវា តាវតិំសា អត្តមនា ហោន្តិ បមុទិតា បីតិសោមនស្សជាតា ‘‘ទិព្ពា វត ភោ កាយា បរិបូរេន្តិ, ហាយន្តិ អសុរកាយា’’តិ. អថ ខោ, ភន្តេ, សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ទេវានំ តាវតិំសានំ សម្បសាទំ វិទិត្វា ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទិ –

‘‘មោទន្តិ វត ភោ ទេវា, តាវតិំសា សហិន្ទកា [សឥន្ទកា (សី.)];

តថាគតំ នមស្សន្តា, ធម្មស្ស ច សុធម្មតំ.

នវេ ទេវេ ច បស្សន្តា, វណ្ណវន្តេ យសស្សិនេ [យសស្សិនោ (ស្យា.)];

សុគតស្មិំ ព្រហ្មចរិយំ, ចរិត្វាន ឥធាគតេ.

តេ អញ្ញេ អតិរោចន្តិ, វណ្ណេន យសសាយុនា;

សាវកា ភូរិបញ្ញស្ស, វិសេសូបគតា ឥធ.

ឥទំ ទិស្វាន នន្ទន្តិ, តាវតិំសា សហិន្ទកា;

តថាគតំ នមស្សន្តា, ធម្មស្ស ច សុធម្មត’’ន្តិ.

‘តេន សុទំ, ភន្តេ, ទេវា តាវតិំសា ភិយ្យោសោមត្តាយ អត្តមនា ហោន្តិ បមុទិតា បីតិសោមនស្សជាតា ‘‘ទិព្ពា វត, ភោ, កាយា បរិបូរេន្តិ, ហាយន្តិ អសុរកាយា’’តិ. អថ ខោ, ភន្តេ, យេនត្ថេន ទេវា តាវតិំសា សុធម្មាយំ សភាយំ សន្និសិន្នា ហោន្តិ សន្និបតិតា, តំ អត្ថំ ចិន្តយិត្វា តំ អត្ថំ មន្តយិត្វា វុត្តវចនាបិ តំ [វុត្តវចនា នាមិទំ (ក.)] ចត្តារោ មហារាជានោ តស្មិំ អត្ថេ ហោន្តិ. បច្ចានុសិដ្ឋវចនាបិ តំ [បច្ចានុសិដ្ឋវចនា នាមិទំ (ក.)] ចត្តារោ មហារាជានោ តស្មិំ អត្ថេ ហោន្តិ, សកេសុ សកេសុ អាសនេសុ ឋិតា អវិបក្កន្តា [អធិបក្កន្តា (ក.)].

តេ វុត្តវាក្យា រាជានោ, បដិគ្គយ្ហានុសាសនិំ;

វិប្បសន្នមនា សន្តា, អដ្ឋំសុ សម្ហិ អាសនេតិ.

២៨៣. ‘អថ ខោ, ភន្តេ, ឧត្តរាយ ទិសាយ ឧឡារោ អាលោកោ សញ្ជាយិ, ឱភាសោ បាតុរហោសិ អតិក្កម្មេវ ទេវានំ ទេវានុភាវំ. អថ ខោ, ភន្តេ, សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ទេវេ តាវតិំសេ អាមន្តេសិ – ‘‘យថា ខោ, មារិសា, និមិត្តានិ ទិស្សន្តិ, ឧឡារោ អាលោកោ សញ្ជាយតិ, ឱភាសោ បាតុភវតិ, ព្រហ្មា បាតុភវិស្សតិ. ព្រហ្មុនោ ហេតំ បុព្ពនិមិត្តំ បាតុភាវាយ យទិទំ អាលោកោ សញ្ជាយតិ ឱភាសោ បាតុភវតីតិ.

‘‘យថា និមិត្តា ទិស្សន្តិ, ព្រហ្មា បាតុភវិស្សតិ;

ព្រហ្មុនោ ហេតំ និមិត្តំ, ឱភាសោ វិបុលោ មហា’’តិ.

សនង្កុមារកថា

២៨៤. ‘អថ ខោ, ភន្តេ, ទេវា តាវតិំសា យថាសកេសុ អាសនេសុ និសីទិំសុ – ‘‘ឱភាសមេតំ ញស្សាម, យំវិបាកោ ភវិស្សតិ, សច្ឆិកត្វាវ នំ គមិស្សាមា’’តិ. ចត្តារោបិ មហារាជានោ យថាសកេសុ អាសនេសុ និសីទិំសុ – ‘‘ឱភាសមេតំ ញស្សាម យំវិបាកោ ភវិស្សតិ, សច្ឆិកត្វាវ នំ គមិស្សាមា’’តិ. ឥទំ សុត្វា ទេវា តាវតិំសា ឯកគ្គា សមាបជ្ជិំសុ – ‘‘ឱភាសមេតំ ញស្សាម, យំវិបាកោ ភវិស្សតិ, សច្ឆិកត្វាវ នំ គមិស្សាមា’’តិ.

‘យទា, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ទេវានំ តាវតិំសានំ បាតុភវតិ, ឱឡារិកំ អត្តភាវំ អភិនិម្មិនិត្វា បាតុភវតិ. យោ ខោ បន, ភន្តេ, ព្រហ្មុនោ បកតិវណ្ណោ អនភិសម្ភវនីយោ សោ ទេវានំ តាវតិំសានំ ចក្ខុបថស្មិំ. យទា, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ទេវានំ តាវតិំសានំ បាតុភវតិ, សោ អញ្ញេ ទេវេ អតិរោចតិ វណ្ណេន ចេវ យសសា ច. សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, សោវណ្ណោ វិគ្គហោ មានុសំ វិគ្គហំ អតិរោចតិ; ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, យទា ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ទេវានំ តាវតិំសានំ បាតុភវតិ, សោ អញ្ញេ ទេវេ អតិរោចតិ វណ្ណេន ចេវ យសសា ច. យទា, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ទេវានំ តាវតិំសានំ បាតុភវតិ, ន តស្សំ បរិសាយំ កោចិ ទេវោ អភិវាទេតិ វា បច្ចុដ្ឋេតិ វា អាសនេន វា និមន្តេតិ. សព្ពេវ តុណ្ហីភូតា បញ្ជលិកា បល្លង្កេន និសីទន្តិ – ‘‘យស្សទានិ ទេវស្ស បល្លង្កំ ឥច្ឆិស្សតិ ព្រហ្មា សនង្កុមារោ, តស្ស ទេវស្ស បល្លង្កេ និសីទិស្សតី’’តិ.

‘យស្ស ខោ បន, ភន្តេ, ទេវស្ស ព្រហ្មា សនង្កុមារោ បល្លង្កេ និសីទតិ, ឧឡារំ សោ លភតិ ទេវោ វេទបដិលាភំ; ឧឡារំ សោ លភតិ ទេវោ សោមនស្សបដិលាភំ. សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, រាជា ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ អធុនាភិសិត្តោ រជ្ជេន, ឧឡារំ សោ លភតិ វេទបដិលាភំ, ឧឡារំ សោ លភតិ សោមនស្សបដិលាភំ. ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, យស្ស ទេវស្ស ព្រហ្មា សនង្កុមារោ បល្លង្កេ និសីទតិ, ឧឡារំ សោ លភតិ ទេវោ វេទបដិលាភំ, ឧឡារំ សោ លភតិ ទេវោ សោមនស្សបដិលាភំ. អថ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ឱឡារិកំ អត្តភាវំ អភិនិម្មិនិត្វា កុមារវណ្ណី [កុមារវណ្ណោ (ស្យា. ក.)] ហុត្វា បញ្ចសិខោ ទេវានំ តាវតិំសានំ បាតុរហោសិ. សោ វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា អាកាសេ អន្តលិក្ខេ បល្លង្កេន និសីទិ. សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, ពលវា បុរិសោ សុបច្ចត្ថតេ វា បល្លង្កេ សមេ វា ភូមិភាគេ បល្លង្កេន និសីទេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា អាកាសេ អន្តលិក្ខេ បល្លង្កេន និសីទិត្វា ទេវានំ តាវតិំសានំ សម្បសាទំ វិទិត្វា ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទិ –

‘‘មោទន្តិ វត ភោ ទេវា, តាវតិំសា សហិន្ទកា;

តថាគតំ នមស្សន្តា, ធម្មស្ស ច សុធម្មតំ.

‘‘នវេ ទេវេ ច បស្សន្តា, វណ្ណវន្តេ យសស្សិនេ;

សុគតស្មិំ ព្រហ្មចរិយំ, ចរិត្វាន ឥធាគតេ.

‘‘តេ អញ្ញេ អតិរោចន្តិ, វណ្ណេន យសសាយុនា;

សាវកា ភូរិបញ្ញស្ស, វិសេសូបគតា ឥធ.

‘‘ឥទំ ទិស្វាន នន្ទន្តិ, តាវតិំសា សហិន្ទកា;

តថាគតំ នមស្សន្តា, ធម្មស្ស ច សុធម្មត’’ន្តិ.

២៨៥. ‘ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ភាសិត្ថ; ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មុនោ សនង្កុមារស្ស ភាសតោ អដ្ឋង្គសមន្នាគតោ សរោ ហោតិ វិស្សដ្ឋោ ច វិញ្ញេយ្យោ ច មញ្ជុ ច សវនីយោ ច ពិន្ទុ ច អវិសារី ច គម្ភីរោ ច និន្នាទី ច. យថាបរិសំ ខោ បន, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ សរេន វិញ្ញាបេតិ; ន ចស្ស ពហិទ្ធា បរិសាយ ឃោសោ និច្ឆរតិ. យស្ស ខោ បន, ភន្តេ, ឯវំ អដ្ឋង្គសមន្នាគតោ សរោ ហោតិ, សោ វុច្ចតិ ‘‘ព្រហ្មស្សរោ’’តិ.

‘អថ ខោ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ តេត្តិំសេ អត្តភាវេ អភិនិម្មិនិត្វា ទេវានំ តាវតិំសានំ បច្ចេកបល្លង្កេសុ បល្លង្កេន [បច្ចេកបល្លង្កេន (ក.)] និសីទិត្វា ទេវេ តាវតិំសេ អាមន្តេសិ – ‘‘តំ កិំ មញ្ញន្តិ, ភោន្តោ ទេវា តាវតិំសា, យាវញ្ច សោ ភគវា ពហុជនហិតាយ បដិបន្នោ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ. យេ ហិ កេចិ, ភោ, ពុទ្ធំ សរណំ គតា ធម្មំ សរណំ គតា សង្ឃំ សរណំ គតា សីលេសុ បរិបូរការិនោ តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អប្បេកច្ចេ បរនិម្មិតវសវត្តីនំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជន្តិ, អប្បេកច្ចេ និម្មានរតីនំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជន្តិ, អប្បេកច្ចេ តុសិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជន្តិ, អប្បេកច្ចេ យាមានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជន្តិ, អប្បេកច្ចេ តាវតិំសានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជន្តិ, អប្បេកច្ចេ ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជន្តិ. យេ សព្ពនិហីនំ កាយំ បរិបូរេន្តិ, តេ គន្ធព្ពកាយំ បរិបូរេន្តី’’’តិ.

២៨៦. ‘ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ភាសិត្ថ; ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មុនោ សនង្កុមារស្ស ភាសតោ ឃោសោយេវ ទេវា មញ្ញន្តិ – ‘‘យ្វាយំ មម បល្លង្កេ ស្វាយំ ឯកោវ ភាសតី’’តិ.

ឯកស្មិំ ភាសមានស្មិំ, សព្ពេ ភាសន្តិ និម្មិតា;

ឯកស្មិំ តុណ្ហិមាសីនេ, សព្ពេ តុណ្ហី ភវន្តិ តេ.

តទាសុ ទេវា មញ្ញន្តិ, តាវតិំសា សហិន្ទកា;

យ្វាយំ មម បល្លង្កស្មិំ, ស្វាយំ ឯកោវ ភាសតីតិ.

‘អថ ខោ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ឯកត្តេន អត្តានំ ឧបសំហរតិ, ឯកត្តេន អត្តានំ ឧបសំហរិត្វា សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស បល្លង្កេ បល្លង្កេន និសីទិត្វា ទេវេ តាវតិំសេ អាមន្តេសិ –

ភាវិតឥទ្ធិបាទោ

២៨៧. ‘‘‘តំ កិំ មញ្ញន្តិ, ភោន្តោ ទេវា តាវតិំសា, យាវ សុបញ្ញត្តា ចិមេ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា បញ្ញត្តា ឥទ្ធិបហុតាយ [ឥទ្ធិពហុលីកតាយ (ស្យា.)] ឥទ្ធិវិសវិតាយ [ឥទ្ធិវិសេវិតាយ (ស្យា.)] ឥទ្ធិវិកុព្ពនតាយ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ ភោ ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ. វីរិយសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ. ចិត្តសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ. វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ. ឥមេ ខោ, ភោ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា បញ្ញត្តា ឥទ្ធិបហុតាយ ឥទ្ធិវិសវិតាយ ឥទ្ធិវិកុព្ពនតាយ.

‘‘‘យេ ហិ កេចិ ភោ អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោសុំ, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា. យេបិ ហិ កេចិ ភោ អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា. យេបិ ហិ កេចិ ភោ ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា. បស្សន្តិ នោ ភោន្តោ ទេវា តាវតិំសា មមបិមំ ឯវរូបំ ឥទ្ធានុភាវ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ មហាព្រហ្មេ’’តិ. ‘‘អហម្បិ ខោ ភោ ឥមេសំយេវ ចតុន្នញ្ច ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ឯវំ មហិទ្ធិកោ ឯវំមហានុភាវោ’’តិ. ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ភាសិត្ថ. ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ភាសិត្វា ទេវេ តាវតិំសេ អាមន្តេសិ –

តិវិធោ ឱកាសាធិគមោ

២៨៨. ‘‘‘តំ កិំ មញ្ញន្តិ, ភោន្តោ ទេវា តាវតិំសា, យាវញ្ចិទំ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន តយោ ឱកាសាធិគមា អនុពុទ្ធា សុខស្សាធិគមាយ. កតមេ តយោ? ឥធ ភោ ឯកច្ចោ សំសដ្ឋោ វិហរតិ កាមេហិ សំសដ្ឋោ អកុសលេហិ ធម្មេហិ. សោ អបរេន សមយេន អរិយធម្មំ សុណាតិ, យោនិសោ មនសិ ករោតិ, ធម្មានុធម្មំ បដិបជ្ជតិ. សោ អរិយធម្មស្សវនំ អាគម្ម យោនិសោមនសិការំ ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិំ អសំសដ្ឋោ វិហរតិ កាមេហិ អសំសដ្ឋោ អកុសលេហិ ធម្មេហិ. តស្ស អសំសដ្ឋស្ស កាមេហិ អសំសដ្ឋស្ស អកុសលេហិ ធម្មេហិ ឧប្បជ្ជតិ សុខំ, សុខា ភិយ្យោ សោមនស្សំ. សេយ្យថាបិ, ភោ, បមុទា បាមោជ្ជំ [បាមុជ្ជំ (បី. ក.)] ជាយេថ, ឯវមេវ ខោ, ភោ, អសំសដ្ឋស្ស កាមេហិ អសំសដ្ឋស្ស អកុសលេហិ ធម្មេហិ ឧប្បជ្ជតិ សុខំ, សុខា ភិយ្យោ សោមនស្សំ. អយំ ខោ, ភោ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន បឋមោ ឱកាសាធិគមោ អនុពុទ្ធោ សុខស្សាធិគមាយ.

‘‘‘បុន ចបរំ, ភោ, ឥធេកច្ចស្ស ឱឡារិកា កាយសង្ខារា អប្បដិប្បស្សទ្ធា ហោន្តិ, ឱឡារិកា វចីសង្ខារា អប្បដិប្បស្សទ្ធា ហោន្តិ, ឱឡារិកា ចិត្តសង្ខារា អប្បដិប្បស្សទ្ធា ហោន្តិ. សោ អបរេន សមយេន អរិយធម្មំ សុណាតិ, យោនិសោ មនសិ ករោតិ, ធម្មានុធម្មំ បដិបជ្ជតិ. តស្ស អរិយធម្មស្សវនំ អាគម្ម យោនិសោមនសិការំ ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិំ ឱឡារិកា កាយសង្ខារា បដិប្បស្សម្ភន្តិ, ឱឡារិកា វចីសង្ខារា បដិប្បស្សម្ភន្តិ, ឱឡារិកា ចិត្តសង្ខារា បដិប្បស្សម្ភន្តិ. តស្ស ឱឡារិកានំ កាយសង្ខារានំ បដិប្បស្សទ្ធិយា ឱឡារិកានំ វចីសង្ខារានំ បដិប្បស្សទ្ធិយា ឱឡារិកានំ ចិត្តសង្ខារានំ បដិប្បស្សទ្ធិយា ឧប្បជ្ជតិ សុខំ, សុខា ភិយ្យោ សោមនស្សំ. សេយ្យថាបិ, ភោ, បមុទា បាមោជ្ជំ ជាយេថ, ឯវមេវ ខោ ភោ ឱឡារិកានំ កាយសង្ខារានំ បដិប្បស្សទ្ធិយា ឱឡារិកានំ វចីសង្ខារានំ បដិប្បស្សទ្ធិយា ឱឡារិកានំ ចិត្តសង្ខារានំ បដិប្បស្សទ្ធិយា ឧប្បជ្ជតិ សុខំ, សុខា ភិយ្យោ សោមនស្សំ. អយំ ខោ, ភោ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ទុតិយោ ឱកាសាធិគមោ អនុពុទ្ធោ សុខស្សាធិគមាយ.

‘‘‘បុន ចបរំ, ភោ, ឥធេកច្ចោ ‘ឥទំ កុសល’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, ‘ឥទំ អកុសល’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ‘ឥទំ សាវជ្ជំ ឥទំ អនវជ្ជំ, ឥទំ សេវិតព្ពំ ឥទំ ន សេវិតព្ពំ, ឥទំ ហីនំ ឥទំ បណីតំ, ឥទំ កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. សោ អបរេន សមយេន អរិយធម្មំ សុណាតិ, យោនិសោ មនសិ ករោតិ, ធម្មានុធម្មំ បដិបជ្ជតិ. សោ អរិយធម្មស្សវនំ អាគម្ម យោនិសោមនសិការំ ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិំ, ‘ឥទំ កុសល’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘ឥទំ អកុសល’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឥទំ សាវជ្ជំ ឥទំ អនវជ្ជំ, ឥទំ សេវិតព្ពំ ឥទំ ន សេវិតព្ពំ, ឥទំ ហីនំ ឥទំ បណីតំ, ឥទំ កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. តស្ស ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ អវិជ្ជា បហីយតិ, វិជ្ជា ឧប្បជ្ជតិ. តស្ស អវិជ្ជាវិរាគា វិជ្ជុប្បាទា ឧប្បជ្ជតិ សុខំ, សុខា ភិយ្យោ សោមនស្សំ. សេយ្យថាបិ, ភោ, បមុទា បាមោជ្ជំ ជាយេថ, ឯវមេវ ខោ, ភោ, អវិជ្ជាវិរាគា វិជ្ជុប្បាទា ឧប្បជ្ជតិ សុខំ, សុខា ភិយ្យោ សោមនស្សំ. អយំ ខោ, ភោ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន តតិយោ ឱកាសាធិគមោ អនុពុទ្ធោ សុខស្សាធិគមាយ. ឥមេ ខោ, ភោ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន តយោ ឱកាសាធិគមា អនុពុទ្ធា សុខស្សាធិគមាយា’’តិ. ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ភាសិត្ថ, ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ភាសិត្វា ទេវេ តាវតិំសេ អាមន្តេសិ –

ចតុសតិបដ្ឋានំ

២៨៩. ‘‘‘តំ កិំ មញ្ញន្តិ, ភោន្តោ ទេវា តាវតិំសា, យាវ សុបញ្ញត្តា ចិមេ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា បញ្ញត្តា កុសលស្សាធិគមាយ. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភោ, ភិក្ខុ អជ្ឈត្តំ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. អជ្ឈត្តំ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរន្តោ តត្ថ សម្មា សមាធិយតិ, សម្មា វិប្បសីទតិ. សោ តត្ថ សម្មា សមាហិតោ សម្មា វិប្បសន្នោ ពហិទ្ធា បរកាយេ ញាណទស្សនំ អភិនិព្ពត្តេតិ. អជ្ឈត្តំ វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរតិ…បេ… ពហិទ្ធា បរវេទនាសុ ញាណទស្សនំ អភិនិព្ពត្តេតិ. អជ្ឈត្តំ ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សី វិហរតិ…បេ… ពហិទ្ធា បរចិត្តេ ញាណទស្សនំ អភិនិព្ពត្តេតិ. អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរន្តោ តត្ថ សម្មា សមាធិយតិ, សម្មា វិប្បសីទតិ. សោ តត្ថ សម្មា សមាហិតោ សម្មា វិប្បសន្នោ ពហិទ្ធា បរធម្មេសុ ញាណទស្សនំ អភិនិព្ពត្តេតិ. ឥមេ ខោ, ភោ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា បញ្ញត្តា កុសលស្សាធិគមាយា’’តិ. ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ភាសិត្ថ. ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ភាសិត្វា ទេវេ តាវតិំសេ អាមន្តេសិ –

សត្ត សមាធិបរិក្ខារា

២៩០. ‘‘‘តំ កិំ មញ្ញន្តិ, ភោន្តោ ទេវា តាវតិំសា, យាវ សុបញ្ញត្តា ចិមេ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សត្ត សមាធិបរិក្ខារា សម្មាសមាធិស្ស បរិភាវនាយ សម្មាសមាធិស្ស បារិបូរិយា. កតមេ សត្ត? សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បោ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោ សម្មាវាយាមោ សម្មាសតិ. យា ខោ, ភោ, ឥមេហិ សត្តហង្គេហិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតា បរិក្ខតា, អយំ វុច្ចតិ, ភោ, អរិយោ សម្មាសមាធិ សឧបនិសោ ឥតិបិ សបរិក្ខារោ ឥតិបិ. សម្មាទិដ្ឋិស្ស ភោ, សម្មាសង្កប្បោ បហោតិ, សម្មាសង្កប្បស្ស សម្មាវាចា បហោតិ, សម្មាវាចស្ស សម្មាកម្មន្តោ បហោតិ. សម្មាកម្មន្តស្ស សម្មាអាជីវោ បហោតិ, សម្មាអាជីវស្ស សម្មាវាយាមោ បហោតិ, សម្មាវាយាមស្ស សម្មាសតិ បហោតិ, សម្មាសតិស្ស សម្មាសមាធិ បហោតិ, សម្មាសមាធិស្ស សម្មាញាណំ បហោតិ, សម្មាញាណស្ស សម្មាវិមុត្តិ បហោតិ. យញ្ហិ តំ, ភោ, សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហិ អបារុតា អមតស្ស ទ្វារា’តិ ឥទមេវ តំ សម្មា វទមានោ វទេយ្យ. ស្វាក្ខាតោ ហិ, ភោ, ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ, អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហិ អបារុតា អមតស្ស ទ្វារា [ទ្វារាតិ (ស្យា. ក.)].

‘‘‘យេ ហិ កេចិ, ភោ, ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតា, ធម្មេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតា, សង្ឃេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតា, អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតា, យេ ចិមេ ឱបបាតិកា ធម្មវិនីតា សាតិរេកានិ ចតុវីសតិសតសហស្សានិ មាគធកា បរិចារកា អព្ភតីតា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា. អត្ថិ ចេវេត្ថ សកទាគាមិនោ.

‘‘អត្ថាយំ [អថាយំ (សី. ស្យា.)] ឥតរា បជា, បុញ្ញាភាគាតិ មេ មនោ;

សង្ខាតុំ នោបិ សក្កោមិ, មុសាវាទស្ស ឱត្តប្ប’’ន្តិ.

២៩១. ‘ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ភាសិត្ថ, ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មុនោ សនង្កុមារស្ស ភាសតោ វេស្សវណស្ស មហារាជស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘អច្ឆរិយំ វត ភោ, អព្ភុតំ វត ភោ, ឯវរូបោបិ នាម ឧឡារោ សត្ថា ភវិស្សតិ, ឯវរូបំ ឧឡារំ ធម្មក្ខានំ, ឯវរូបា ឧឡារា វិសេសាធិគមា បញ្ញាយិស្សន្តី’’តិ. អថ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ វេស្សវណស្ស មហារាជស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ វេស្សវណំ មហារាជានំ ឯតទវោច – ‘‘តំ កិំ មញ្ញតិ ភវំ វេស្សវណោ មហារាជា អតីតម្បិ អទ្ធានំ ឯវរូបោ ឧឡារោ សត្ថា អហោសិ, ឯវរូបំ ឧឡារំ ធម្មក្ខានំ, ឯវរូបា ឧឡារា វិសេសាធិគមា បញ្ញាយិំសុ. អនាគតម្បិ អទ្ធានំ ឯវរូបោ ឧឡារោ សត្ថា ភវិស្សតិ, ឯវរូបំ ឧឡារំ ធម្មក្ខានំ, ឯវរូបា ឧឡារា វិសេសាធិគមា បញ្ញាយិស្សន្តី’’’តិ.

២៩២. ‘‘‘ឥមមត្ថំ, ភន្តេ, ព្រហ្មា សនង្កុមារោ ទេវានំ តាវតិំសានំ អភាសិ, ឥមមត្ថំ វេស្សវណោ មហារាជា ព្រហ្មុនោ សនង្កុមារស្ស ទេវានំ តាវតិំសានំ ភាសតោ សម្មុខា សុតំ [សុត្វា (សី. បី.)] សម្មុខា បដិគ្គហិតំ សយំ បរិសាយំ អារោចេសិ’’.

ឥមមត្ថំ ជនវសភោ យក្ខោ វេស្សវណស្ស មហារាជស្ស សយំ បរិសាយំ ភាសតោ សម្មុខា សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ [បដិគ្គហេត្វា (សី. បី.)] ភគវតោ អារោចេសិ. ឥមមត្ថំ ភគវា ជនវសភស្ស យក្ខស្ស សម្មុខា សុត្វា សម្មុខា បដិគ្គហេត្វា សាមញ្ច អភិញ្ញាយ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស អារោចេសិ, ឥមមត្ថមាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ សម្មុខា សុត្វា សម្មុខា បដិគ្គហេត្វា អារោចេសិ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីនំ ឧបាសកានំ ឧបាសិកានំ. តយិទំ ព្រហ្មចរិយំ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច វិត្ថារិកំ ពាហុជញ្ញំ បុថុភូតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិតន្តិ.

ជនវសភសុត្តំ និដ្ឋិតំ បញ្ចមំ.