មហាកស្សបត្ថេរវត្ថុ
២៣១. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា មហាកស្សបោ បាវាយ កុសិនារំ អទ្ធានមគ្គប្បដិប្បន្នោ ហោតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ មគ្គា ឱក្កម្ម អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ អាជីវកោ កុសិនារាយ មន្ទារវបុប្ផំ គហេត្វា បាវំ អទ្ធានមគ្គប្បដិប្បន្នោ ហោតិ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ តំ អាជីវកំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ, ទិស្វា តំ អាជីវកំ ឯតទវោច – ‘‘អបាវុសោ, អម្ហាកំ សត្ថារំ ជានាសី’’តិ? ‘‘អាមាវុសោ, ជានាមិ, អជ្ជ សត្តាហបរិនិព្ពុតោ សមណោ គោតមោ. តតោ មេ ឥទំ មន្ទារវបុប្ផំ គហិត’’ន្តិ. តត្ថ យេ តេ ភិក្ខូ អវីតរាគា អប្បេកច្ចេ ពាហា បគ្គយ្ហ កន្ទន្តិ, ឆិន្នបាតំ បបតន្តិ, អាវដ្ដន្តិ, វិវដ្ដន្តិ – ‘‘អតិខិប្បំ ភគវា បរិនិព្ពុតោ, អតិខិប្បំ សុគតោ បរិនិព្ពុតោ, អតិខិប្បំ ចក្ខុំ លោកេ អន្តរហិតោ’’តិ. យេ បន តេ ភិក្ខូ វីតរាគា, តេ សតា សម្បជានា អធិវាសេន្តិ – ‘‘អនិច្ចា សង្ខារា, តំ កុតេត្ថ លព្ភា’’តិ.
២៣២. តេន ខោ បន សមយេន សុភទ្ទោ នាម វុទ្ធបព្ពជិតោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ សុភទ្ទោ វុទ្ធបព្ពជិតោ តេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, អាវុសោ, មា សោចិត្ថ, មា បរិទេវិត្ថ, សុមុត្តា មយំ តេន មហាសមណេន. ឧបទ្ទុតា ច ហោម – ‘ឥទំ វោ កប្បតិ, ឥទំ វោ ន កប្បតី’តិ. ឥទានិ បន មយំ យំ ឥច្ឆិស្សាម, តំ ករិស្សាម, យំ ន ឥច្ឆិស្សាម, ន តំ ករិស្សាមា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អលំ, អាវុសោ, មា សោចិត្ថ, មា បរិទេវិត្ថ. ននុ ឯតំ, អាវុសោ, ភគវតា បដិកច្ចេវ អក្ខាតំ – ‘សព្ពេហេវ បិយេហិ មនាបេហិ នានាភាវោ វិនាភាវោ អញ្ញថាភាវោ’. តំ កុតេត្ថ, អាវុសោ, លព្ភា. ‘យំ តំ ជាតំ ភូតំ សង្ខតំ បលោកធម្មំ, តំ តថាគតស្សាបិ សរីរំ មា បលុជ្ជី’តិ, នេតំ ឋានំ វិជ្ជតី’’តិ.
២៣៣. តេន ខោ បន សមយេន ចត្តារោ មល្លបាមោក្ខា សីសំន្ហាតា អហតានិ វត្ថានិ និវត្ថា – ‘‘មយំ ភគវតោ ចិតកំ អាឡិម្បេស្សាមា’’តិ ន សក្កោន្តិ អាឡិម្បេតុំ. អថ ខោ កោសិនារកា មល្លា អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ អនុរុទ្ធ, ហេតុ កោ បច្ចយោ, យេនិមេ ចត្តារោ មល្លបាមោក្ខា សីសំន្ហាតា អហតានិ វត្ថានិ និវត្ថា – ‘មយំ ភគវតោ ចិតកំ អាឡិម្បេស្សាមា’តិ ន សក្កោន្តិ អាឡិម្បេតុ’’ន្តិ? ‘‘អញ្ញថា ខោ, វាសេដ្ឋា, ទេវតានំ អធិប្បាយោ’’តិ. ‘‘កថំ បន, ភន្តេ, ទេវតានំ អធិប្បាយោ’’តិ? ‘‘ទេវតានំ ខោ, វាសេដ្ឋា, អធិប្បាយោ – ‘អយំ អាយស្មា មហាកស្សបោ បាវាយ កុសិនារំ អទ្ធានមគ្គប្បដិប្បន្នោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ. ន តាវ ភគវតោ ចិតកោ បជ្ជលិស្សតិ, យាវាយស្មា មហាកស្សបោ ភគវតោ បាទេ សិរសា ន វន្ទិស្សតី’’’តិ. ‘‘យថា, ភន្តេ, ទេវតានំ អធិប្បាយោ, តថា ហោតូ’’តិ.
២៣៤. អថ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ យេន កុសិនារា មកុដពន្ធនំ នាម មល្លានំ ចេតិយំ, យេន ភគវតោ ចិតកោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា អញ្ជលិំ បណាមេត្វា តិក្ខត្តុំ ចិតកំ បទក្ខិណំ កត្វា ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទិ. តានិបិ ខោ បញ្ចភិក្ខុសតានិ ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា អញ្ជលិំ បណាមេត្វា តិក្ខត្តុំ ចិតកំ បទក្ខិណំ កត្វា ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទិំសុ. វន្ទិតេ ច បនាយស្មតា មហាកស្សបេន តេហិ ច បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សយមេវ ភគវតោ ចិតកោ បជ្ជលិ.
២៣៥. ឈាយមានស្ស ខោ បន ភគវតោ សរីរស្ស យំ អហោសិ ឆវីតិ វា ចម្មន្តិ វា មំសន្តិ វា ន្ហារូតិ វា លសិកាតិ វា, តស្ស នេវ ឆារិកា បញ្ញាយិត្ថ, ន មសិ; សរីរានេវ អវសិស្សិំសុ. សេយ្យថាបិ នាម សប្បិស្ស វា តេលស្ស វា ឈាយមានស្ស នេវ ឆារិកា បញ្ញាយតិ, ន មសិ; ឯវមេវ ភគវតោ សរីរស្ស ឈាយមានស្ស យំ អហោសិ ឆវីតិ វា ចម្មន្តិ វា មំសន្តិ វា ន្ហារូតិ វា លសិកាតិ វា, តស្ស នេវ ឆារិកា បញ្ញាយិត្ថ, ន មសិ; សរីរានេវ អវសិស្សិំសុ. តេសញ្ច បញ្ចន្នំ ទុស្សយុគសតានំ ទ្វេវ ទុស្សានិ ន ឌយ្ហិំសុ យញ្ច សព្ពអព្ភន្តរិមំ យញ្ច ពាហិរំ. ទឌ្ឍេ ច ខោ បន ភគវតោ សរីរេ អន្តលិក្ខា ឧទកធារា បាតុភវិត្វា ភគវតោ ចិតកំ និព្ពាបេសិ. ឧទកសាលតោបិ [ឧទកំ សាលតោបិ (សី. ស្យា. កំ.)] អព្ភុន្នមិត្វា ភគវតោ ចិតកំ និព្ពាបេសិ. កោសិនារកាបិ មល្លា សព្ពគន្ធោទកេន ភគវតោ ចិតកំ និព្ពាបេសុំ. អថ ខោ កោសិនារកា មល្លា ភគវតោ សរីរានិ សត្តាហំ សន្ធាគារេ សត្តិបញ្ជរំ ករិត្វា ធនុបាការំ បរិក្ខិបាបេត្វា [បរិក្ខិបិត្វា (ស្យា.)] នច្ចេហិ គីតេហិ វាទិតេហិ មាលេហិ គន្ធេហិ សក្ករិំសុ គរុំ ករិំសុ មានេសុំ បូជេសុំ.