អានន្ទយាចនកថា
១៧៨. ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘តិដ្ឋតុ, ភន្តេ, ភគវា កប្បំ, តិដ្ឋតុ សុគតោ កប្បំ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’’ន្តិ.
‘‘អលំទានិ, អានន្ទ. មា តថាគតំ យាចិ, អកាលោទានិ, អានន្ទ, តថាគតំ យាចនាយា’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘តិដ្ឋតុ, ភន្តេ, ភគវា កប្បំ, តិដ្ឋតុ សុគតោ កប្បំ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’’ន្តិ.
‘‘សទ្ទហសិ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតស្ស ពោធិ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘អថ កិញ្ចរហិ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតំ យាវតតិយកំ អភិនិប្បីឡេសី’’តិ? ‘‘សម្មុខា មេតំ, ភន្តេ, ភគវតោ សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – ‘យស្ស កស្សចិ, អានន្ទ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា, សោ អាកង្ខមានោ កប្បំ វា តិដ្ឋេយ្យ កប្បាវសេសំ វា. តថាគតស្ស ខោ, អានន្ទ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា. សោ អាកង្ខមានោ, អានន្ទ, តថាគតោ កប្បំ វា តិដ្ឋេយ្យ កប្បាវសេសំ វា’’’តិ. ‘‘សទ្ទហសិ ត្វំ, អានន្ទា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘តស្មាតិហានន្ទ, តុយ្ហេវេតំ ទុក្កដំ, តុយ្ហេវេតំ អបរទ្ធំ, យំ ត្វំ តថាគតេន ឯវំ ឱឡារិកេ និមិត្តេ កយិរមានេ ឱឡារិកេ ឱភាសេ កយិរមានេ នាសក្ខិ បដិវិជ្ឈិតុំ, ន តថាគតំ យាចិ – ‘តិដ្ឋតុ, ភន្តេ, ភគវា កប្បំ, តិដ្ឋតុ សុគតោ កប្បំ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’’ន្តិ. សចេ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតំ យាចេយ្យាសិ, ទ្វេវ តេ វាចា តថាគតោ បដិក្ខិបេយ្យ, អថ តតិយកំ អធិវាសេយ្យ. តស្មាតិហានន្ទ, តុយ្ហេវេតំ ទុក្កដំ, តុយ្ហេវេតំ អបរទ្ធំ.
១៧៩. ‘‘ឯកមិទាហំ, អានន្ទ, សមយំ រាជគហេ វិហរាមិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. តត្រាបិ ខោ តាហំ, អានន្ទ, អាមន្តេសិំ – ‘រមណីយំ, អានន្ទ, រាជគហំ, រមណីយោ, អានន្ទ, គិជ្ឈកូដោ បព្ពតោ. យស្ស កស្សចិ, អានន្ទ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា, សោ អាកង្ខមានោ កប្បំ វា តិដ្ឋេយ្យ កប្បាវសេសំ វា. តថាគតស្ស ខោ, អានន្ទ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា, សោ អាកង្ខមានោ, អានន្ទ, តថាគតោ កប្បំ វា តិដ្ឋេយ្យ កប្បាវសេសំ វា’តិ. ឯវម្បិ ខោ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតេន ឱឡារិកេ និមិត្តេ កយិរមានេ ឱឡារិកេ ឱភាសេ កយិរមានេ នាសក្ខិ បដិវិជ្ឈិតុំ, ន តថាគតំ យាចិ – ‘តិដ្ឋតុ, ភន្តេ, ភគវា កប្បំ, តិដ្ឋតុ សុគតោ កប្បំ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’ន្តិ. សចេ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតំ យាចេយ្យាសិ, ទ្វេ តេ វាចា តថាគតោ បដិក្ខិបេយ្យ, អថ តតិយកំ អធិវាសេយ្យ. តស្មាតិហានន្ទ, តុយ្ហេវេតំ ទុក្កដំ, តុយ្ហេវេតំ អបរទ្ធំ.
១៨០. ‘‘ឯកមិទាហំ, អានន្ទ, សមយំ តត្ថេវ រាជគហេ វិហរាមិ គោតមនិគ្រោធេ…បេ… តត្ថេវ រាជគហេ វិហរាមិ ចោរបបាតេ… តត្ថេវ រាជគហេ វិហរាមិ វេភារបស្សេ សត្តបណ្ណិគុហាយំ… តត្ថេវ រាជគហេ វិហរាមិ ឥសិគិលិបស្សេ កាឡសិលាយំ… តត្ថេវ រាជគហេ វិហរាមិ សីតវនេ សប្បសោណ្ឌិកបព្ភារេ… តត្ថេវ រាជគហេ វិហរាមិ តបោទារាមេ… តត្ថេវ រាជគហេ វិហរាមិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ… តត្ថេវ រាជគហេ វិហរាមិ ជីវកម្ពវនេ… តត្ថេវ រាជគហេ វិហរាមិ មទ្ទកុច្ឆិស្មិំ មិគទាយេ តត្រាបិ ខោ តាហំ, អានន្ទ, អាមន្តេសិំ – ‘រមណីយំ, អានន្ទ, រាជគហំ, រមណីយោ គិជ្ឈកូដោ បព្ពតោ, រមណីយោ គោតមនិគ្រោធោ, រមណីយោ ចោរបបាតោ, រមណីយា វេភារបស្សេ សត្តបណ្ណិគុហា, រមណីយា ឥសិគិលិបស្សេ កាឡសិលា, រមណីយោ សីតវនេ សប្បសោណ្ឌិកបព្ភារោ, រមណីយោ តបោទារាមោ, រមណីយោ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបោ, រមណីយំ ជីវកម្ពវនំ, រមណីយោ មទ្ទកុច្ឆិស្មិំ មិគទាយោ. យស្ស កស្សចិ, អានន្ទ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា…បេ… អាកង្ខមានោ, អានន្ទ, តថាគតោ កប្បំ វា តិដ្ឋេយ្យ កប្បាវសេសំ វា’តិ. ឯវម្បិ ខោ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតេន ឱឡារិកេ និមិត្តេ កយិរមានេ ឱឡារិកេ ឱភាសេ កយិរមានេ នាសក្ខិ បដិវិជ្ឈិតុំ, ន តថាគតំ យាចិ – ‘តិដ្ឋតុ, ភន្តេ, ភគវា កប្បំ, តិដ្ឋតុ សុគតោ កប្បំ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’ន្តិ. សចេ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតំ យាចេយ្យាសិ, ទ្វេវ តេ វាចា តថាគតោ បដិក្ខិបេយ្យ, អថ តតិយកំ អធិវាសេយ្យ. តស្មាតិហានន្ទ, តុយ្ហេវេតំ ទុក្កដំ, តុយ្ហេវេតំ អបរទ្ធំ.
១៨១. ‘‘ឯកមិទាហំ, អានន្ទ, សមយំ ឥធេវ វេសាលិយំ វិហរាមិ ឧទេនេ ចេតិយេ. តត្រាបិ ខោ តាហំ, អានន្ទ, អាមន្តេសិំ – ‘រមណីយា, អានន្ទ, វេសាលី, រមណីយំ ឧទេនំ ចេតិយំ. យស្ស កស្សចិ, អានន្ទ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា, សោ អាកង្ខមានោ កប្បំ វា តិដ្ឋេយ្យ កប្បាវសេសំ វា. តថាគតស្ស ខោ, អានន្ទ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា, សោ អាកង្ខមានោ, អានន្ទ, តថាគតោ កប្បំ វា តិដ្ឋេយ្យ កប្បាវសេសំ វា’តិ. ឯវម្បិ ខោ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតេន ឱឡារិកេ និមិត្តេ កយិរមានេ ឱឡារិកេ ឱភាសេ កយិរមានេ នាសក្ខិ បដិវិជ្ឈិតុំ, ន តថាគតំ យាចិ – ‘តិដ្ឋតុ, ភន្តេ, ភគវា កប្បំ, តិដ្ឋតុ សុគតោ កប្បំ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’ន្តិ. សចេ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតំ យាចេយ្យាសិ, ទ្វេវ តេ វាចា តថាគតោ បដិក្ខិបេយ្យ, អថ តតិយកំ អធិវាសេយ្យ, តស្មាតិហានន្ទ, តុយ្ហេវេតំ ទុក្កដំ, តុយ្ហេវេតំ អបរទ្ធំ.
១៨២. ‘‘ឯកមិទាហំ, អានន្ទ, សមយំ ឥធេវ វេសាលិយំ វិហរាមិ គោតមកេ ចេតិយេ …បេ… ឥធេវ វេសាលិយំ វិហរាមិ សត្តម្ពេ ចេតិយេ… ឥធេវ វេសាលិយំ វិហរាមិ ពហុបុត្តេ ចេតិយេ… ឥធេវ វេសាលិយំ វិហរាមិ សារន្ទទេ ចេតិយេ… ឥទានេវ ខោ តាហំ, អានន្ទ, អជ្ជ ចាបាលេ ចេតិយេ អាមន្តេសិំ – ‘រមណីយា, អានន្ទ, វេសាលី, រមណីយំ ឧទេនំ ចេតិយំ, រមណីយំ គោតមកំ ចេតិយំ, រមណីយំ សត្តម្ពំ ចេតិយំ, រមណីយំ ពហុបុត្តំ ចេតិយំ, រមណីយំ សារន្ទទំ ចេតិយំ, រមណីយំ ចាបាលំ ចេតិយំ. យស្ស កស្សចិ, អានន្ទ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា, សោ អាកង្ខមានោ កប្បំ វា តិដ្ឋេយ្យ កប្បាវសេសំ វា. តថាគតស្ស ខោ, អានន្ទ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា, សោ អាកង្ខមានោ, អានន្ទ, តថាគតោ កប្បំ វា តិដ្ឋេយ្យ កប្បាវសេសំ វា’តិ. ឯវម្បិ ខោ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតេន ឱឡារិកេ និមិត្តេ កយិរមានេ ឱឡារិកេ ឱភាសេ កយិរមានេ នាសក្ខិ បដិវិជ្ឈិតុំ, ន តថាគតំ យាចិ – ‘តិដ្ឋតុ ភគវា កប្បំ, តិដ្ឋតុ សុគតោ កប្បំ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’ន្តិ. សចេ ត្វំ, អានន្ទ, តថាគតំ យាចេយ្យាសិ, ទ្វេវ តេ វាចា តថាគតោ បដិក្ខិបេយ្យ, អថ តតិយកំ អធិវាសេយ្យ. តស្មាតិហានន្ទ, តុយ្ហេវេតំ ទុក្កដំ, តុយ្ហេវេតំ អបរទ្ធំ.
១៨៣. ‘‘ននុ ឯតំ [ឯវំ (ស្យា. បី.)], អានន្ទ, មយា បដិកច្ចេវ [បដិគច្ចេវ (សី. បី.)] អក្ខាតំ – ‘សព្ពេហេវ បិយេហិ មនាបេហិ នានាភាវោ វិនាភាវោ អញ្ញថាភាវោ. តំ កុតេត្ថ, អានន្ទ, លព្ភា, យំ តំ ជាតំ ភូតំ សង្ខតំ បលោកធម្មំ, តំ វត មា បលុជ្ជីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ’. យំ ខោ បនេតំ, អានន្ទ, តថាគតេន ចត្តំ វន្តំ មុត្តំ បហីនំ បដិនិស្សដ្ឋំ ឱស្សដ្ឋោ អាយុសង្ខារោ, ឯកំសេន វាចា ភាសិតា – ‘ន ចិរំ តថាគតស្ស បរិនិព្ពានំ ភវិស្សតិ. ឥតោ តិណ្ណំ មាសានំ អច្ចយេន តថាគតោ បរិនិព្ពាយិស្សតី’តិ. តញ្ច [តំ វចនំ (សី.)] តថាគតោ ជីវិតហេតុ បុន បច្ចាវមិស្សតីតិ [បច្ចាគមិស្សតីតិ (ស្យា. ក.)] នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. អាយាមានន្ទ, យេន មហាវនំ កូដាគារសាលា តេនុបសង្កមិស្សាមា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ.
អថ ខោ ភគវា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ យេន មហាវនំ កូដាគារសាលា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘គច្ឆ ត្វំ, អានន្ទ, យាវតិកា ភិក្ខូ វេសាលិំ ឧបនិស្សាយ វិហរន្តិ, តេ សព្ពេ ឧបដ្ឋានសាលាយំ សន្និបាតេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យាវតិកា ភិក្ខូ វេសាលិំ ឧបនិស្សាយ វិហរន្តិ, តេ សព្ពេ ឧបដ្ឋានសាលាយំ សន្និបាតេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សន្និបតិតោ, ភន្តេ, ភិក្ខុសង្ឃោ, យស្សទានិ, ភន្តេ, ភគវា កាលំ មញ្ញតី’’តិ.
១៨៤. អថ ខោ ភគវា យេនុបដ្ឋានសាលា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, យេ តេ មយា ធម្មា អភិញ្ញា ទេសិតា, តេ វោ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា អាសេវិតព្ពា ភាវេតព្ពា ពហុលីកាតព្ពា, យថយិទំ ព្រហ្មចរិយំ អទ្ធនិយំ អស្ស ចិរដ្ឋិតិកំ, តទស្ស ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ. កតមេ ច តេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា មយា អភិញ្ញា ទេសិតា, យេ វោ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា អាសេវិតព្ពា ភាវេតព្ពា ពហុលីកាតព្ពា, យថយិទំ ព្រហ្មចរិយំ អទ្ធនិយំ អស្ស ចិរដ្ឋិតិកំ, តទស្ស ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ. សេយ្យថិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ចត្តារោ សម្មប្បធានា ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បញ្ច ពលានិ សត្ត ពោជ្ឈង្គា អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ. ឥមេ ខោ តេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា មយា អភិញ្ញា ទេសិតា, យេ វោ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា អាសេវិតព្ពា ភាវេតព្ពា ពហុលីកាតព្ពា, យថយិទំ ព្រហ្មចរិយំ អទ្ធនិយំ អស្ស ចិរដ្ឋិតិកំ, តទស្ស ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’’ន្តិ.
១៨៥. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ហន្ទទានិ, ភិក្ខវេ, អាមន្តយាមិ វោ, វយធម្មា សង្ខារា, អប្បមាទេន សម្បាទេថ. នចិរំ តថាគតស្ស បរិនិព្ពានំ ភវិស្សតិ. ឥតោ តិណ្ណំ មាសានំ អច្ចយេន តថាគតោ បរិនិព្ពាយិស្សតី’’តិ. ឥទមវោច ភគវា, ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា [ឥតោ បរំ ស្យាមបោត្ថកេ ឯវំបិ បាឋោ ទិស្សតិ –§ទហរាបិ ច យេ វុទ្ធា, យេ ពាលា យេ ច បណ្ឌិតា.§អឌ្ឍាចេវ ទលិទ្ទា ច, សព្ពេ មច្ចុបរាយនា.§យថាបិ កុម្ភការស្ស, កតំ មត្តិកភាជនំ.§ខុទ្ទកញ្ច មហន្តញ្ច, យញ្ច បក្កំ យញ្ច អាមកំ.§សព្ពំ ភេទបរិយន្តំ, ឯវំ មច្ចាន ជីវិតំ.§អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា]. –
‘‘បរិបក្កោ វយោ មយ្ហំ, បរិត្តំ មម ជីវិតំ;
បហាយ វោ គមិស្សាមិ, កតំ មេ សរណមត្តនោ.
‘‘អប្បមត្តា សតីមន្តោ, សុសីលា ហោថ ភិក្ខវោ;
សុសមាហិតសង្កប្បា, សចិត្តមនុរក្ខថ.
‘‘យោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ, អប្បមត្តោ វិហស្សតិ;
បហាយ ជាតិសំសារំ, ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សតី’’តិ [វិហរិស្សតិ (ស្យា.), វិហេស្សតិ (សី.)].
តតិយោ ភាណវារោ.