៤. សោណទណ្ឌសុត្តំ

ចម្បេយ្យកព្រាហ្មណគហបតិកា

៣០០. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា អង្គេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ យេន ចម្បា តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា ចម្បាយំ វិហរតិ គគ្គរាយ បោក្ខរណិយា តីរេ. តេន ខោ បន សមយេន សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ចម្បំ អជ្ឈាវសតិ សត្តុស្សទំ សតិណកដ្ឋោទកំ សធញ្ញំ រាជភោគ្គំ រញ្ញា មាគធេន សេនិយេន ពិម្ពិសារេន ទិន្នំ រាជទាយំ ព្រហ្មទេយ្យំ.

៣០១. អស្សោសុំ ខោ ចម្បេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា – ‘‘សមណោ ខលុ ភោ គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ អង្គេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ ចម្បំ អនុប្បត្តោ ចម្បាយំ វិហរតិ គគ្គរាយ បោក្ខរណិយា តីរេ. តំ ខោ បន ភវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. សោ ឥមំ លោកំ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ សស្សមណព្រាហ្មណិំ បជំ សទេវមនុស្សំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ. សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. សាធុ ខោ បន តថារូបានំ អរហតំ ទស្សនំ ហោតី’’តិ. អថ ខោ ចម្បេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ចម្បាយ និក្ខមិត្វា សង្ឃសង្ឃី [សង្ឃា សង្ឃី (សី. ស្យា. បី.)] គណីភូតា យេន គគ្គរា បោក្ខរណី តេនុបសង្កមន្តិ.

៣០២. តេន ខោ បន សមយេន សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ឧបរិបាសាទេ ទិវាសេយ្យំ ឧបគតោ ហោតិ. អទ្ទសា ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ចម្បេយ្យកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ ចម្បាយ និក្ខមិត្វា សង្ឃសង្ឃី [សង្ឃេ សង្ឃី (សី. បី.) សង្ឃា សង្ឃី (ស្យា.)] គណីភូតេ យេន គគ្គរា បោក្ខរណី តេនុបសង្កមន្តេ. ទិស្វា ខត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ ខត្តេ, ចម្បេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ចម្បាយ និក្ខមិត្វា សង្ឃសង្ឃី គណីភូតា យេន គគ្គរា បោក្ខរណី តេនុបសង្កមន្តី’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខោ, ភោ, សមណោ គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ អង្គេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ ចម្បំ អនុប្បត្តោ ចម្បាយំ វិហរតិ គគ្គរាយ បោក្ខរណិយា តីរេ. តំ ខោ បន ភវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. តមេតេ ភវន្តំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមន្តី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភោ ខត្តេ, យេន ចម្បេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា តេនុបសង្កម, ឧបសង្កមិត្វា ចម្បេយ្យកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ ឯវំ វទេហិ – ‘សោណទណ្ឌោ, ភោ, ព្រាហ្មណោ ឯវមាហ – អាគមេន្តុ កិរ ភវន្តោ, សោណទណ្ឌោបិ ព្រាហ្មណោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតី’’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភោ’’តិ ខោ សោ ខត្តា សោណទណ្ឌស្ស ព្រាហ្មណស្ស បដិស្សុត្វា យេន ចម្បេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ចម្បេយ្យកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ ឯតទវោច – ‘‘សោណទណ្ឌោ ភោ ព្រាហ្មណោ ឯវមាហ – ‘អាគមេន្តុ កិរ ភវន្តោ, សោណទណ្ឌោបិ ព្រាហ្មណោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតី’’’តិ.

សោណទណ្ឌគុណកថា

៣០៣. តេន ខោ បន សមយេន នានាវេរជ្ជកានំ ព្រាហ្មណានំ បញ្ចមត្តានិ ព្រាហ្មណសតានិ ចម្បាយំ បដិវសន្តិ កេនចិទេវ ករណីយេន. អស្សោសុំ ខោ តេ ព្រាហ្មណា – ‘‘សោណទណ្ឌោ កិរ ព្រាហ្មណោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតី’’តិ. អថ ខោ តេ ព្រាហ្មណា យេន សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា សោណទណ្ឌំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោចុំ – ‘‘សច្ចំ កិរ ភវំ សោណទណ្ឌោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតី’’តិ? ‘‘ឯវំ ខោ មេ, ភោ, ហោតិ – ‘អហម្បិ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សាមី’’’តិ.

‘‘មា ភវំ សោណទណ្ឌោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិ. ន អរហតិ ភវំ សោណទណ្ឌោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ. សចេ ភវំ សោណទណ្ឌោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតិ, ភោតោ សោណទណ្ឌស្ស យសោ ហាយិស្សតិ, សមណស្ស គោតមស្ស យសោ អភិវឌ្ឍិស្សតិ. យម្បិ ភោតោ សោណទណ្ឌស្ស យសោ ហាយិស្សតិ, សមណស្ស គោតមស្ស យសោ អភិវឌ្ឍិស្សតិ, ឥមិនាបង្គេន ន អរហតិ ភវំ សោណទណ្ឌោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; សមណោត្វេវ គោតមោ អរហតិ ភវន្តំ សោណទណ្ឌំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច, សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន. យម្បិ ភវំ សោណទណ្ឌោ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច, សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន, ឥមិនាបង្គេន ន អរហតិ ភវំ សោណទណ្ឌោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; សមណោត្វេវ គោតមោ អរហតិ ភវន្តំ សោណទណ្ឌំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ អឌ្ឍោ មហទ្ធនោ មហាភោគោ…បេ…

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ អជ្ឈាយកោ, មន្តធរោ, តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ សនិឃណ្ឌុកេដុភានំ សាក្ខរប្បភេទានំ ឥតិហាសបញ្ចមានំ បទកោ វេយ្យាករណោ, លោកាយតមហាបុរិសលក្ខណេសុ អនវយោ…បេ…

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ ព្រហ្មវណ្ណី ព្រហ្មវច្ឆសី [ព្រហ្មឌ្ឍី (សី.), ព្រហ្មវច្ចសី (បី.)] អខុទ្ទាវកាសោ ទស្សនាយ…បេ…

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ សីលវា វុទ្ធសីលី វុទ្ធសីលេន សមន្នាគតោ…បេ…

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ កល្យាណវាចោ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ [អនេឡគលាយ (សី. បី.), អនេលគឡាយ (ក)] អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា…បេ…

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ ពហូនំ អាចរិយបាចរិយោ តីណិ មាណវកសតានិ មន្តេ វាចេតិ. ពហូ ខោ បន នានាទិសា នានាជនបទា មាណវកា អាគច្ឆន្តិ ភោតោ សោណទណ្ឌស្ស សន្តិកេ មន្តត្ថិកា មន្តេ អធិយិតុកាមា …បេ…

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ ជិណ្ណោ វុទ្ធោ មហល្លកោ អទ្ធគតោ វយោអនុប្បត្តោ; សមណោ គោតមោ តរុណោ ចេវ តរុណបព្ពជិតោ ច…បេ…

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ…បេ…

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណស្ស បោក្ខរសាតិស្ស សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ…បេ…

‘‘ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ ចម្បំ អជ្ឈាវសតិ សត្តុស្សទំ សតិណកដ្ឋោទកំ សធញ្ញំ រាជភោគ្គំ, រញ្ញា មាគធេន សេនិយេន ពិម្ពិសារេន ទិន្នំ, រាជទាយំ ព្រហ្មទេយ្យំ. យម្បិ ភវំ សោណទណ្ឌោ ចម្បំ អជ្ឈាវសតិ សត្តុស្សទំ សតិណកដ្ឋោទកំ សធញ្ញំ រាជភោគ្គំ, រញ្ញា មាគធេន សេនិយេន ពិម្ពិសារេន ទិន្នំ, រាជទាយំ ព្រហ្មទេយ្យំ. ឥមិនាបង្គេន ន អរហតិ ភវំ សោណទណ្ឌោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; សមណោត្វេវ គោតមោ អរហតិ ភវន្តំ សោណទណ្ឌំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុ’’ន្តិ.

ពុទ្ធគុណកថា

៣០៤. ឯវំ វុត្តេ, សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ តេ ព្រាហ្មណេ ឯតទវោច –

‘‘តេន ហិ, ភោ, មមបិ សុណាថ, យថា មយមេវ អរហាម តំ ភវន្តំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; នត្វេវ អរហតិ សោ ភវំ គោតមោ អម្ហាកំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ. សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច, សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា, អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន. យម្បិ ភោ សមណោ គោតមោ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា, អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន, ឥមិនាបង្គេន ន អរហតិ សោ ភវំ គោតមោ អម្ហាកំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; អថ ខោ មយមេវ អរហាម តំ ភវន្តំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ មហន្តំ ញាតិសង្ឃំ ឱហាយ បព្ពជិតោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ បហូតំ ហិរញ្ញសុវណ្ណំ ឱហាយ បព្ពជិតោ ភូមិគតញ្ច វេហាសដ្ឋំ ច…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ទហរោវ សមានោ យុវា សុសុកាឡកេសោ ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតោ បឋមេន វយសា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ អកាមកានំ មាតាបិតូនំ អស្សុមុខានំ រុទន្តានំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ, ព្រហ្មវណ្ណី, ព្រហ្មវច្ឆសី, អខុទ្ទាវកាសោ ទស្សនាយ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ សីលវា អរិយសីលី កុសលសីលី កុសលសីលេន សមន្នាគតោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ កល្យាណវាចោ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ពហូនំ អាចរិយបាចរិយោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ខីណកាមរាគោ វិគតចាបល្លោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ កម្មវាទី កិរិយវាទី អបាបបុរេក្ខារោ ព្រហ្មញ្ញាយ បជាយ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ឧច្ចា កុលា បព្ពជិតោ អសម្ភិន្នខត្តិយកុលា…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ អឌ្ឍា កុលា បព្ពជិតោ មហទ្ធនា មហាភោគា…បេ…

‘‘សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ តិរោរដ្ឋា តិរោជនបទា បញ្ហំ បុច្ឆិតុំ អាគច្ឆន្តិ…បេ…

‘‘សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ អនេកានិ ទេវតាសហស្សានិ បាណេហិ សរណំ គតានិ…បេ…

‘‘សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’ តិ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណេហិ សមន្នាគតោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ឯហិស្វាគតវាទី សខិលោ សម្មោទកោ អព្ភាកុដិកោ ឧត្តានមុខោ បុព្ពភាសី…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ចតុន្នំ បរិសានំ សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ…បេ…

‘‘សមណេ ខលុ, ភោ, គោតមេ ពហូ ទេវា ច មនុស្សា ច អភិប្បសន្នា…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ យស្មិំ គាមេ វា និគមេ វា បដិវសតិ, ន តស្មិំ គាមេ វា និគមេ វា អមនុស្សា មនុស្សេ វិហេឋេន្តិ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ សង្ឃី គណី គណាចរិយោ បុថុតិត្ថករានំ អគ្គមក្ខាយតិ. យថា ខោ បន, ភោ, ឯតេសំ សមណព្រាហ្មណានំ យថា វា តថា វា យសោ សមុទាគច្ឆតិ, ន ហេវំ សមណស្ស គោតមស្ស យសោ សមុទាគតោ. អថ ខោ អនុត្តរាយ វិជ្ជាចរណសម្បទាយ សមណស្ស គោតមស្ស យសោ សមុទាគតោ…បេ…

‘‘សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ សបុត្តោ សភរិយោ សបរិសោ សាមច្ចោ បាណេហិ សរណំ គតោ…បេ…

‘‘សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ រាជា បសេនទិ កោសលោ សបុត្តោ សភរិយោ សបរិសោ សាមច្ចោ បាណេហិ សរណំ គតោ…បេ…

‘‘សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ ព្រាហ្មណោ បោក្ខរសាតិ សបុត្តោ សភរិយោ សបរិសោ សាមច្ចោ បាណេហិ សរណំ គតោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ព្រាហ្មណស្ស បោក្ខរសាតិស្ស សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ…បេ…

‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ចម្បំ អនុប្បត្តោ, ចម្បាយំ វិហរតិ គគ្គរាយ បោក្ខរណិយា តីរេ. យេ ខោ បន, ភោ, កេចិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អម្ហាកំ គាមខេត្តំ អាគច្ឆន្តិ អតិថី នោ តេ ហោន្តិ. អតិថី ខោ បនម្ហេហិ សក្កាតព្ពា គរុកាតព្ពា មានេតព្ពា បូជេតព្ពា អបចេតព្ពា. យម្បិ, ភោ, សមណោ គោតមោ ចម្បំ អនុប្បត្តោ ចម្បាយំ វិហរតិ គគ្គរាយ បោក្ខរណិយា តីរេ, អតិថិម្ហាកំ សមណោ គោតមោ; អតិថិ ខោ បនម្ហេហិ សក្កាតព្ពោ គរុកាតព្ពោ មានេតព្ពោ បូជេតព្ពោ អបចេតព្ពោ. ឥមិនាបង្គេន ន អរហតិ សោ ភវំ គោតមោ អម្ហាកំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ. អថ ខោ មយមេវ អរហាម តំ ភវន្តំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ. ឯត្តកេ ខោ អហំ, ភោ, តស្ស ភោតោ គោតមស្ស វណ្ណេ បរិយាបុណាមិ, នោ ច ខោ សោ ភវំ គោតមោ ឯត្តកវណ្ណោ. អបរិមាណវណ្ណោ ហិ សោ ភវំ គោតមោ’’តិ.

៣០៥. ឯវំ វុត្តេ, តេ ព្រាហ្មណា សោណទណ្ឌំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោចុំ – ‘‘យថា ខោ ភវំ សោណទណ្ឌោ សមណស្ស គោតមស្ស វណ្ណេ ភាសតិ ឥតោ ចេបិ សោ ភវំ គោតមោ យោជនសតេ វិហរតិ, អលមេវ សទ្ធេន កុលបុត្តេន ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ អបិ បុដោសេនា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភោ, សព្ពេវ មយំ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សាមា’’តិ.

សោណទណ្ឌបរិវិតក្កោ

៣០៦. អថ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ មហតា ព្រាហ្មណគណេន សទ្ធិំ យេន គគ្គរា បោក្ខរណី តេនុបសង្កមិ. អថ ខោ សោណទណ្ឌស្ស ព្រាហ្មណស្ស តិរោវនសណ្ឌគតស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘អហញ្ចេវ ខោ បន សមណំ គោតមំ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យំ; តត្រ ចេ មំ សមណោ គោតមោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន ខោ ឯស, ព្រាហ្មណ, បញ្ហោ ឯវំ បុច្ឆិតព្ពោ, ឯវំ នាមេស, ព្រាហ្មណ, បញ្ហោ បុច្ឆិតព្ពោ’តិ, តេន មំ អយំ បរិសា បរិភវេយ្យ – ‘ពាលោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ អព្យត្តោ, នាសក្ខិ សមណំ គោតមំ យោនិសោ បញ្ហំ បុច្ឆិតុ’ន្តិ. យំ ខោ បនាយំ បរិសា បរិភវេយ្យ, យសោបិ តស្ស ហាយេថ. យស្ស ខោ បន យសោ ហាយេថ, ភោគាបិ តស្ស ហាយេយ្យុំ. យសោលទ្ធា ខោ បនម្ហាកំ ភោគា. មមញ្ចេវ ខោ បន សមណោ គោតមោ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យ, តស្ស ចាហំ បញ្ហស្ស វេយ្យាករណេន ចិត្តំ ន អារាធេយ្យំ; តត្រ ចេ មំ សមណោ គោតមោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន ខោ ឯស, ព្រាហ្មណ, បញ្ហោ ឯវំ ព្យាកាតព្ពោ, ឯវំ នាមេស, ព្រាហ្មណ, បញ្ហោ ព្យាកាតព្ពោ’តិ, តេន មំ អយំ បរិសា បរិភវេយ្យ – ‘ពាលោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ អព្យត្តោ, នាសក្ខិ សមណស្ស គោតមស្ស បញ្ហស្ស វេយ្យាករណេន ចិត្តំ អារាធេតុ’ន្តិ. យំ ខោ បនាយំ បរិសា បរិភវេយ្យ, យសោបិ តស្ស ហាយេថ. យស្ស ខោ បន យសោ ហាយេថ, ភោគាបិ តស្ស ហាយេយ្យុំ. យសោលទ្ធា ខោ បនម្ហាកំ ភោគា. អហញ្ចេវ ខោ បន ឯវំ សមីបគតោ សមានោ អទិស្វាវ សមណំ គោតមំ និវត្តេយ្យំ, តេន មំ អយំ បរិសា បរិភវេយ្យ – ‘ពាលោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ អព្យត្តោ មានថទ្ធោ ភីតោ ច, នោ វិសហតិ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ, កថញ្ហិ នាម ឯវំ សមីបគតោ សមានោ អទិស្វា សមណំ គោតមំ និវត្តិស្សតី’តិ. យំ ខោ បនាយំ បរិសា បរិភវេយ្យ, យសោបិ តស្ស ហាយេថ. យស្ស ខោ បន យសោ ហាយេថ, ភោគាបិ តស្ស ហាយេយ្យុំ, យសោលទ្ធា ខោ បនម្ហាកំ ភោគា’’តិ.

៣០៧. អថ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ចម្បេយ្យកាបិ ខោ ព្រាហ្មណគហបតិកា អប្បេកច្ចេ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ; អប្បេកច្ចេ ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ; សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ; អប្បេកច្ចេ យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ; អប្បេកច្ចេ នាមគោត្តំ សាវេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ; អប្បេកច្ចេ តុណ្ហីភូតា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ.

៣០៨. តត្របិ សុទំ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ឯតទេវ ពហុលមនុវិតក្កេន្តោ និសិន្នោ ហោតិ – ‘‘អហញ្ចេវ ខោ បន សមណំ គោតមំ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យំ; តត្រ ចេ មំ សមណោ គោតមោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន ខោ ឯស, ព្រាហ្មណ, បញ្ហោ ឯវំ បុច្ឆិតព្ពោ, ឯវំ នាមេស, ព្រាហ្មណ, បញ្ហោ បុច្ឆិតព្ពោ’តិ, តេន មំ អយំ បរិសា បរិភវេយ្យ – ‘ពាលោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ អព្យត្តោ, នាសក្ខិ សមណំ គោតមំ យោនិសោ បញ្ហំ បុច្ឆិតុ’ន្តិ. យំ ខោ បនាយំ បរិសា បរិភវេយ្យ, យសោបិ តស្ស ហាយេថ. យស្ស ខោ បន យសោ ហាយេថ, ភោគាបិ តស្ស ហាយេយ្យុំ. យសោលទ្ធា ខោ បនម្ហាកំ ភោគា. មមញ្ចេវ ខោ បន សមណោ គោតមោ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យ, តស្ស ចាហំ បញ្ហស្ស វេយ្យាករណេន ចិត្តំ ន អារាធេយ្យំ; តត្រ ចេ មំ សមណោ គោតមោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ន ខោ ឯស, ព្រាហ្មណ, បញ្ហោ ឯវំ ព្យាកាតព្ពោ, ឯវំ នាមេស, ព្រាហ្មណ, បញ្ហោ ព្យាកាតព្ពោ’តិ, តេន មំ អយំ បរិសា បរិភវេយ្យ – ‘ពាលោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ អព្យត្តោ, នាសក្ខិ សមណស្ស គោតមស្ស បញ្ហស្ស វេយ្យាករណេន ចិត្តំ អារាធេតុ’ន្តិ. យំ ខោ បនាយំ បរិសា បរិភវេយ្យ, យសោបិ តស្ស ហាយេថ. យស្ស ខោ បន យសោ ហាយេថ, ភោគាបិ តស្ស ហាយេយ្យុំ. យសោលទ្ធា ខោ បនម្ហាកំ ភោគា. អហោ វត មំ សមណោ គោតមោ សកេ អាចរិយកេ តេវិជ្ជកេ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យ, អទ្ធា វតស្សាហំ ចិត្តំ អារាធេយ្យំ បញ្ហស្ស វេយ្យាករណេនា’’តិ.

ព្រាហ្មណបញ្ញត្តិ

៣០៩. អថ ខោ ភគវតោ សោណទណ្ឌស្ស ព្រាហ្មណស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ ឯតទហោសិ – ‘‘វិហញ្ញតិ ខោ អយំ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ សកេន ចិត្តេន. យំនូនាហំ សោណទណ្ឌំ ព្រាហ្មណំ សកេ អាចរិយកេ តេវិជ្ជកេ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ ភគវា សោណទណ្ឌំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោច – ‘‘កតិហិ បន, ព្រាហ្មណ, អង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេន្តិ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ?

៣១០. អថ ខោ សោណទណ្ឌស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យំ វត នោ អហោសិ ឥច្ឆិតំ, យំ អាកង្ខិតំ, យំ អធិប្បេតំ, យំ អភិបត្ថិតំ – ‘អហោ វត មំ សមណោ គោតមោ សកេ អាចរិយកេ តេវិជ្ជកេ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យ, អទ្ធា វតស្សាហំ ចិត្តំ អារាធេយ្យំ បញ្ហស្ស វេយ្យាករណេនា’តិ, តត្រ មំ សមណោ គោតមោ សកេ អាចរិយកេ តេវិជ្ជកេ បញ្ហំ បុច្ឆតិ. អទ្ធា វតស្សាហំ ចិត្តំ អារាធេស្សាមិ បញ្ហស្ស វេយ្យាករណេនា’’តិ.

៣១១. អថ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ អព្ភុន្នាមេត្វា កាយំ អនុវិលោកេត្វា បរិសំ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘បញ្ចហិ, ភោ គោតម, អង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេន្តិ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឥធ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណោ ឧភតោ សុជាតោ ហោតិ មាតិតោ ច បិតិតោ ច, សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន; អជ្ឈាយកោ ហោតិ មន្តធរោ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ សនិឃណ្ឌុកេដុភានំ សាក្ខរប្បភេទានំ ឥតិហាសបញ្ចមានំ បទកោ វេយ្យាករណោ លោកាយតមហាបុរិសលក្ខណេសុ អនវយោ; អភិរូបោ ហោតិ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ ព្រហ្មវណ្ណី ព្រហ្មវច្ឆសី អខុទ្ទាវកាសោ ទស្សនាយ; សីលវា ហោតិ វុទ្ធសីលី វុទ្ធសីលេន សមន្នាគតោ; បណ្ឌិតោ ច ហោតិ មេធាវី បឋមោ វា ទុតិយោ វា សុជំ បគ្គណ្ហន្តានំ. ឥមេហិ ខោ, ភោ គោតម, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេន្តិ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ.

‘‘ឥមេសំ បន, ព្រាហ្មណ, បញ្ចន្នំ អង្គានំ សក្កា ឯកំ អង្គំ ឋបយិត្វា ចតូហង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេតុំ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ? ‘‘សក្កា, ភោ គោតម. ឥមេសញ្ហិ, ភោ គោតម, បញ្ចន្នំ អង្គានំ វណ្ណំ ឋបយាម. កិញ្ហិ វណ្ណោ ករិស្សតិ? យតោ ខោ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណោ ឧភតោ សុជាតោ ហោតិ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន; អជ្ឈាយកោ ច ហោតិ មន្តធរោ ច តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ សនិឃណ្ឌុកេដុភានំ សាក្ខរប្បភេទានំ ឥតិហាសបញ្ចមានំ បទកោ វេយ្យាករណោ លោកាយតមហាបុរិសលក្ខណេសុ អនវយោ; សីលវា ច ហោតិ វុទ្ធសីលី វុទ្ធសីលេន សមន្នាគតោ; បណ្ឌិតោ ច ហោតិ មេធាវី បឋមោ វា ទុតិយោ វា សុជំ បគ្គណ្ហន្តានំ. ឥមេហិ ខោ ភោ គោតម ចតូហង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេន្តិ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ.

៣១២. ‘‘ឥមេសំ បន, ព្រាហ្មណ, ចតុន្នំ អង្គានំ សក្កា ឯកំ អង្គំ ឋបយិត្វា តីហង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេតុំ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ? ‘‘សក្កា, ភោ គោតម. ឥមេសញ្ហិ, ភោ គោតម, ចតុន្នំ អង្គានំ មន្តេ ឋបយាម. កិញ្ហិ មន្តា ករិស្សន្តិ? យតោ ខោ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណោ ឧភតោ សុជាតោ ហោតិ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន; សីលវា ច ហោតិ វុទ្ធសីលី វុទ្ធសីលេន សមន្នាគតោ; បណ្ឌិតោ ច ហោតិ មេធាវី បឋមោ វា ទុតិយោ វា សុជំ បគ្គណ្ហន្តានំ. ឥមេហិ ខោ, ភោ គោតម, តីហង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេន្តិ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ.

‘‘ឥមេសំ បន, ព្រាហ្មណ, តិណ្ណំ អង្គានំ សក្កា ឯកំ អង្គំ ឋបយិត្វា ទ្វីហង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេតុំ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ? ‘‘សក្កា, ភោ គោតម. ឥមេសញ្ហិ, ភោ គោតម, តិណ្ណំ អង្គានំ ជាតិំ ឋបយាម. កិញ្ហិ ជាតិ ករិស្សតិ? យតោ ខោ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណោ សីលវា ហោតិ វុទ្ធសីលី វុទ្ធសីលេន សមន្នាគតោ; បណ្ឌិតោ ច ហោតិ មេធាវី បឋមោ វា ទុតិយោ វា សុជំ បគ្គណ្ហន្តានំ. ឥមេហិ ខោ, ភោ គោតម, ទ្វីហង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេន្តិ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ.

៣១៣. ឯវំ វុត្តេ, តេ ព្រាហ្មណា សោណទណ្ឌំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោចុំ – ‘‘មា ភវំ សោណទណ្ឌោ ឯវំ អវច, មា ភវំ សោណទណ្ឌោ ឯវំ អវច. អបវទតេវ ភវំ សោណទណ្ឌោ វណ្ណំ, អបវទតិ មន្តេ, អបវទតិ ជាតិំ ឯកំសេន. ភវំ សោណទណ្ឌោ សមណស្សេវ គោតមស្ស វាទំ អនុបក្ខន្ទតី’’តិ.

៣១៤. អថ ខោ ភគវា តេ ព្រាហ្មណេ ឯតទវោច – ‘‘សចេ ខោ តុម្ហាកំ ព្រាហ្មណានំ ឯវំ ហោតិ – ‘អប្បស្សុតោ ច សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ, អកល្យាណវាក្ករណោ ច សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ, ទុប្បញ្ញោ ច សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ, ន ច បហោតិ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ សមណេន គោតមេន សទ្ធិំ អស្មិំ វចនេ បដិមន្តេតុ’ន្តិ, តិដ្ឋតុ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ, តុម្ហេ មយា សទ្ធិំ មន្តវ្ហោ អស្មិំ វចនេ. សចេ បន តុម្ហាកំ ព្រាហ្មណានំ ឯវំ ហោតិ – ‘ពហុស្សុតោ ច សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ, កល្យាណវាក្ករណោ ច សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ, បណ្ឌិតោ ច សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ, បហោតិ ច សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ សមណេន គោតមេន សទ្ធិំ អស្មិំ វចនេ បដិមន្តេតុ’ន្តិ, តិដ្ឋថ តុម្ហេ, សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ មយា សទ្ធិំ បដិមន្តេតូ’’តិ.

៣១៥. ឯវំ វុត្តេ, សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘តិដ្ឋតុ ភវំ គោតមោ, តុណ្ហី ភវំ គោតមោ ហោតុ, អហមេវ តេសំ សហធម្មេន បដិវចនំ ករិស្សាមី’’តិ. អថ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ តេ ព្រាហ្មណេ ឯតទវោច – ‘‘មា ភវន្តោ ឯវំ អវចុត្ថ, មា ភវន្តោ ឯវំ អវចុត្ថ – ‘អបវទតេវ ភវំ សោណទណ្ឌោ វណ្ណំ, អបវទតិ មន្តេ, អបវទតិ ជាតិំ ឯកំសេន. ភវំ សោណទណ្ឌោ សមណស្សេវ គោតមស្ស វាទំ អនុបក្ខន្ទតី’តិ. នាហំ, ភោ, អបវទាមិ វណ្ណំ វា មន្តេ វា ជាតិំ វា’’តិ.

៣១៦. តេន ខោ បន សមយេន សោណទណ្ឌស្ស ព្រាហ្មណស្ស ភាគិនេយ្យោ អង្គកោ នាម មាណវកោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ តេ ព្រាហ្មណេ ឯតទវោច – ‘‘បស្សន្តិ នោ ភោន្តោ ឥមំ អង្គកំ មាណវកំ អម្ហាកំ ភាគិនេយ្យ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភោ’’. ‘‘អង្គកោ ខោ, ភោ, មាណវកោ អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ ព្រហ្មវណ្ណី ព្រហ្មវច្ឆសី អខុទ្ទាវកាសោ ទស្សនាយ, នាស្ស ឥមិស្សំ បរិសាយំ សមសមោ អត្ថិ វណ្ណេន ឋបេត្វា សមណំ គោតមំ. អង្គកោ ខោ មាណវកោ អជ្ឈាយកោ មន្តធរោ, តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ សនិឃណ្ឌុកេដុភានំ សាក្ខរប្បភេទានំ ឥតិហាសបញ្ចមានំ បទកោ វេយ្យាករណោ លោកាយតមហាបុរិសលក្ខណេសុ អនវយោ. អហមស្ស មន្តេ វាចេតា. អង្គកោ ខោ មាណវកោ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន. អហមស្ស មាតាបិតរោ ជានាមិ. អង្គកោ ខោ មាណវកោ បាណម្បិ ហនេយ្យ, អទិន្នម្បិ អាទិយេយ្យ, បរទារម្បិ គច្ឆេយ្យ, មុសាវាទម្បិ ភណេយ្យ, មជ្ជម្បិ បិវេយ្យ, ឯត្ថ ទានិ, ភោ, កិំ វណ្ណោ ករិស្សតិ, កិំ មន្តា, កិំ ជាតិ? យតោ ខោ, ភោ, ព្រាហ្មណោ សីលវា ច ហោតិ វុទ្ធសីលី វុទ្ធសីលេន សមន្នាគតោ, បណ្ឌិតោ ច ហោតិ មេធាវី បឋមោ វា ទុតិយោ វា សុជំ បគ្គណ្ហន្តានំ. ឥមេហិ ខោ, ភោ, ទ្វីហង្គេហិ សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេន្តិ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ.

សីលបញ្ញាកថា

៣១៧. ‘‘ឥមេសំ បន, ព្រាហ្មណ, ទ្វិន្នំ អង្គានំ សក្កា ឯកំ អង្គំ ឋបយិត្វា ឯកេន អង្គេន សមន្នាគតំ ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណំ បញ្ញបេតុំ; ‘ព្រាហ្មណោស្មី’តិ ច វទមានោ សម្មា វទេយ្យ, ន ច បន មុសាវាទំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហិទំ, ភោ គោតម. សីលបរិធោតា ហិ, ភោ គោតម, បញ្ញា; បញ្ញាបរិធោតំ សីលំ. យត្ថ សីលំ តត្ថ បញ្ញា, យត្ថ បញ្ញា តត្ថ សីលំ. សីលវតោ បញ្ញា, បញ្ញវតោ សីលំ. សីលបញ្ញាណញ្ច បន លោកស្មិំ អគ្គមក្ខាយតិ. សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, ហត្ថេន វា ហត្ថំ ធោវេយ្យ, បាទេន វា បាទំ ធោវេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, ភោ គោតម, សីលបរិធោតា បញ្ញា, បញ្ញាបរិធោតំ សីលំ. យត្ថ សីលំ តត្ថ បញ្ញា, យត្ថ បញ្ញា តត្ថ សីលំ. សីលវតោ បញ្ញា, បញ្ញវតោ សីលំ. សីលបញ្ញាណញ្ច បន លោកស្មិំ អគ្គមក្ខាយតី’’តិ. ‘‘ឯវមេតំ, ព្រាហ្មណ, ឯវមេតំ, ព្រាហ្មណ, សីលបរិធោតា ហិ, ព្រាហ្មណ, បញ្ញា, បញ្ញាបរិធោតំ សីលំ. យត្ថ សីលំ តត្ថ បញ្ញា, យត្ថ បញ្ញា តត្ថ សីលំ. សីលវតោ បញ្ញា, បញ្ញវតោ សីលំ. សីលបញ្ញាណញ្ច បន លោកស្មិំ អគ្គមក្ខាយតិ. សេយ្យថាបិ, ព្រាហ្មណ, ហត្ថេន វា ហត្ថំ ធោវេយ្យ, បាទេន វា បាទំ ធោវេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, ព្រាហ្មណ, សីលបរិធោតា បញ្ញា, បញ្ញាបរិធោតំ សីលំ. យត្ថ សីលំ តត្ថ បញ្ញា, យត្ថ បញ្ញា តត្ថ សីលំ. សីលវតោ បញ្ញា, បញ្ញវតោ សីលំ. សីលបញ្ញាណញ្ច បន លោកស្មិំ អគ្គមក្ខាយតិ.

៣១៨. ‘‘កតមំ បន តំ, ព្រាហ្មណ, សីលំ? កតមា សា បញ្ញា’’តិ? ‘‘ឯត្តកបរមាវ មយំ, ភោ គោតម, ឯតស្មិំ អត្ថេ. សាធុ វត ភវន្តំយេវ គោតមំ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ព្រាហ្មណ, សុណោហិ; សាធុកំ មនសិករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភោ’’តិ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘ឥធ, ព្រាហ្មណ, តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ…បេ… (យថា ១៩០-២១២ អនុច្ឆេទេសុ តថា វិត្ថារេតព្ពំ). ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ ហោតិ. ឥទំ ខោ តំ, ព្រាហ្មណ, សីលំ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ…បេ… ទុតិយំ ឈានំ…បេ… តតិយំ ឈានំ…បេ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ…បេ… ញាណទស្សនាយ ចិត្តំ អភិនីហរតិ, អភិនិន្នាមេតិ. ឥទម្បិស្ស ហោតិ បញ្ញាយ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតិ, ឥទម្បិស្ស ហោតិ បញ្ញាយ អយំ ខោ សា, ព្រាហ្មណ, បញ្ញា’’តិ.

សោណទណ្ឌឧបាសកត្តបដិវេទនា

៣១៩. ឯវំ វុត្តេ, សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម. សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ, ‘ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តី’តិ; ឯវមេវំ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មញ្ច, ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតំ. អធិវាសេតុ ច មេ ភវំ គោតមោ ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន.

៣២០. អថ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន សកេ និវេសនេ បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ – ‘‘កាលោ, ភោ គោតម, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន យេន សោណទណ្ឌស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេសិ សម្បវារេសិ.

៣២១. អថ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ អញ្ញតរំ នីចំ អាសនំ គហេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោណទណ្ឌោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហញ្ចេវ ខោ បន, ភោ គោតម, បរិសគតោ សមានោ អាសនា វុដ្ឋហិត្វា ភវន្តំ គោតមំ អភិវាទេយ្យំ, តេន មំ សា បរិសា បរិភវេយ្យ. យំ ខោ បន សា បរិសា បរិភវេយ្យ, យសោបិ តស្ស ហាយេថ. យស្ស ខោ បន យសោ ហាយេថ, ភោគាបិ តស្ស ហាយេយ្យុំ. យសោលទ្ធា ខោ បនម្ហាកំ ភោគា. អហញ្ចេវ ខោ បន, ភោ គោតម, បរិសគតោ សមានោ អញ្ជលិំ បគ្គណ្ហេយ្យំ, អាសនា មេ តំ ភវំ គោតមោ បច្ចុដ្ឋានំ ធារេតុ. អហញ្ចេវ ខោ បន, ភោ គោតម, បរិសគតោ សមានោ វេឋនំ ឱមុញ្ចេយ្យំ, សិរសា មេ តំ ភវំ គោតមោ អភិវាទនំ ធារេតុ. អហញ្ចេវ ខោ បន, ភោ គោតម, យានគតោ សមានោ យានា បច្ចោរោហិត្វា ភវន្តំ គោតមំ អភិវាទេយ្យំ, តេន មំ សា បរិសា បរិភវេយ្យ. យំ ខោ បន សា បរិសា បរិភវេយ្យ, យសោបិ តស្ស ហាយេថ, យស្ស ខោ បន យសោ ហាយេថ, ភោគាបិ តស្ស ហាយេយ្យុំ. យសោលទ្ធា ខោ បនម្ហាកំ ភោគា. អហញ្ចេវ ខោ បន, ភោ គោតម, យានគតោ សមានោ បតោទលដ្ឋិំ អព្ភុន្នាមេយ្យំ, យានា មេ តំ ភវំ គោតមោ បច្ចោរោហនំ ធារេតុ. អហញ្ចេវ ខោ បន, ភោ គោតម, យានគតោ សមានោ ឆត្តំ អបនាមេយ្យំ, សិរសា មេ តំ ភវំ គោតមោ អភិវាទនំ ធារេតូ’’តិ.

៣២២. អថ ខោ ភគវា សោណទណ្ឌំ ព្រាហ្មណំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមីតិ.

សោណទណ្ឌសុត្តំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.