២. ឧបោសថក្ខន្ធកំ

សន្និបាតានុជាននាទិកថា

១៣២. ឧបោសថក្ខន្ធកេ – អញ្ញតិត្ថិយាតិ ឯត្ថ តិត្ថំ វុច្ចតិ លទ្ធិ; អញ្ញំ តិត្ថំ អញ្ញតិត្ថំ; អញ្ញតិត្ថំ ឯតេសំ អត្ថីតិ អញ្ញតិត្ថិយា; ឥតោ អញ្ញលទ្ធិកាតិ វុត្តំ ហោតិ. ធម្មំ ភាសន្តីតិ យំ តេសំ កត្តព្ពាកត្តព្ពំ, តំ កថេន្តិ. តេ លភន្តីតិ តេ មនុស្សា លភន្តិ. មូគសូករាតិ ថូលសរីរសូករា.

១៣៥. អនជ្ឈាបន្នោ វា ហោតិ អាបជ្ជិត្វា វា វុដ្ឋិតោតិ ឯត្ថ យំ អាបត្តិំ ភិក្ខុ អនជ្ឈាបន្នោ វា ហោតិ, អាបជ្ជិត្វា វា វុដ្ឋិតោ, អយំ អសន្តី នាម អាបត្តីតិ ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោ. សម្បជានមុសាវាទេ កិំ ហោតីតិ យ្វាយំ សម្បជានមុសាវាទោ អស្ស ហោតីតិ វុត្តោ, សោ អាបត្តិតោ កិំ ហោតិ, កតរា អាបត្តិ ហោតីតិ អត្ថោ. ទុក្កដំ ហោតីតិ ទុក្កដាបត្តិ ហោតិ; សា ច ខោ ន មុសាវាទលក្ខណេន; ភគវតោ បន វចនេន វចីទ្វារេ អកិរិយសមុដ្ឋានា អាបត្តិ ហោតីតិ វេទិតព្ពា. វក្ខតិ ហិ –

‘‘អនាលបន្តោ មនុជេន កេនចិ,

វាចាគិរំ នោ ច បរេ ភណេយ្យ;

អាបជ្ជេយ្យ វាចសិកំ ន កាយិកំ,

បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៧៩);

អន្តរាយិកោតិ អន្តរាយករោ. កិស្ស ផាសុ ហោតីតិ កិមត្ថាយ ផាសុ ហោតិ. បឋមស្ស ឈានស្ស អធិគមាយាតិ បឋមស្ស ឈានស្ស អធិគមនត្ថាយ តស្ស ភិក្ខុនោ ផាសុ ហោតិ សុខំ ហោតិ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. ឥតិ ភគវា ឧទ្ទេសតោ ច និទ្ទេសតោ ច បឋមំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ទស្សេសិ.

១៣៦. ទេវសិកន្តិ ទិវសេ ទិវសេ. ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វាតិ ឯកស្ស ឧតុនោ តតិយេ ច សត្តមេ ច បក្ខេ ទ្វិក្ខត្តុំ ចាតុទ្ទសេ អវសេសេ ឆក្ខត្តុំ បន្នរសេ; អយំ តាវ ឯកោ អត្ថោ. អយំ បន បកតិចារិត្តវសេន វុត្តោ ‘‘សកិំ បក្ខស្ស ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា’’តិ វចនតោ បន តថារូបេ បច្ចយេ សតិ យស្មិំ តស្មិំ ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា ឧទ្ទិសិតុំ វដ្ដតិ, អាវាសិកានំ ភិក្ខូនំ ចាតុទ្ទសោ ហោតិ, អាគន្តុកានំ បន្នរសោ. សចេ អាវាសិកា ពហុតរា ហោន្តិ, អាគន្តុកេហិ អាវាសិកានំ អនុវត្តិតព្ព’’ន្តិ វចនតោបិ ចេតំ វេទិតព្ពំ.

សីមានុជាននកថា

១៣៨. បឋមំ និមិត្តា កិត្តេតព្ពាតិ វិនយធរេន បុច្ឆិតព្ពំ ‘‘បុរត្ថិមាយ ទិសាយ កិំ និមិត្ត’’ន្តិ? បព្ពតោ ភន្តេតិ. បុន វិនយធរេន ‘‘ឯសោ បព្ពតោ និមិត្ត’’ន្តិ ឯវំ និមិត្តំ កិត្តេតព្ពំ. ‘‘ឯតំ បព្ពតំ និមិត្តំ ករោម, ករិស្សាម, និមិត្តំ កតោ, និមិត្តំ ហោតុ, ហោតិ ភវិស្សតី’’តិ ឯវំ បន កិត្តេតុំ ន វដ្ដតិ. បាសាណាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. បុរត្ថិមាយ អនុទិសាយ, ទក្ខិណាយ ទិសាយ, ទក្ខិណាយ អនុទិសាយ, បច្ឆិមាយ ទិសាយ, បច្ឆិមាយ អនុទិសាយ, ឧត្តរាយ ទិសាយ, ឧត្តរាយ អនុទិសាយ, កិំ និមិត្តំ? ឧទកំ ភន្តេ. ឯតំ ឧទកំ និមិត្តន្តិ ឯត្ថ បន អដ្ឋត្វា បុន បុរត្ថិមាយ ទិសាយ កិំ និមិត្តំ. បព្ពតោ ភន្តេ. ឯសោ បព្ពតោ និមិត្តន្តិ ឯវំ បឋមំ កិត្តិតនិមិត្តំ កិត្តេត្វាវ ឋបេតព្ពំ. ឯវញ្ហិ និមិត្តេន និមិត្តំ ឃដិតំ ហោតិ. ឯវំ និមិត្តានិ កិត្តេត្វា អថានន្តរំ វុត្តាយ កម្មវាចាយ សីមា សម្មន្និតព្ពា. កម្មវាចាបរិយោសានេ និមិត្តានំ អន្តោ សីមា ហោតិ, និមិត្តានិ សីមតោ ពហិ ហោន្តិ. តត្ថ និមិត្តានិ សកិំ កិត្តិតានិបិ កិត្តិតានេវ ហោន្តិ. អន្ធកដ្ឋកថាយំ បន តិក្ខត្តុំ សីមមណ្ឌលំ សម្ពន្ធន្តេន និមិត្តំ កិត្តេតព្ពន្តិ វុត្តំ. ‘‘បព្ពតោ ភន្តេតិ…បេ… ឧទកំ ភន្តេ’’តិ ឯវំ បន ឧបសម្បន្នោ វា អាចិក្ខតុ អនុបសម្បន្នោ វា វដ្ដតិយេវ.

ឥទានិ បព្ពតនិមិត្តាទីសុ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ – តិវិធោ បព្ពតោ, សុទ្ធបំសុបព្ពតោ, សុទ្ធបាសាណបព្ពតោ, ឧភយមិស្សកោតិ. សោ តិវិធោបិ វដ្ដតិ. វាលិករាសិ បន ន វដ្ដតិ. ឥតរោបិ ហត្ថិប្បមាណតោ ឱមកតរោ ន វដ្ដតិ. ហត្ថិប្បមាណតោ បន បដ្ឋាយ សិនេរុប្បមាណោបិ វដ្ដតិ. សចេ ចតូសុ ទិសាសុ ចត្តារោ តីសុ វា តយោ បព្ពតា ហោន្តិ, ចតូហិ វា តីហិ វា បព្ពតនិមិត្តេហិ ឯវ សម្មន្និតុំ វដ្ដតិ. ទ្វីហិ បន និមិត្តេហិ ឯកេន វា សម្មន្និតុំ ន វដ្ដតិ. ឥតោ បរេសុ បាសាណនិមិត្តាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. តស្មា បព្ពតនិមិត្តំ ករោន្តេន បុច្ឆិតព្ពំ ‘‘ឯកាពទ្ធោ ន ឯកាពទ្ធោ’’តិ. សចេ ឯកាពទ្ធោ ហោតិ, ន កាតព្ពោ. តញ្ហិ ចតូសុ វា អដ្ឋសុ វា ទិសាសុ កិត្តេន្តេនាបិ ឯកមេវ និមិត្តំ កិត្តិតំ ហោតិ, តស្មា យោ ឯវំ ចក្កសណ្ឋានេន វិហារំ បរិក្ខិបិត្វា ឋិតោ បព្ពតោ, តំ ឯកទិសាយ កិត្តេត្វា អញ្ញាសុ ទិសាសុ តំ ពហិទ្ធា កត្វា អន្តោ អញ្ញានិ និមិត្តានិ កិត្តេតព្ពានិ.

សចេ បព្ពតស្ស តតិយភាគំ វា ឧបឌ្ឍំ វា អន្តោសីមាយ កត្តុកាមា ហោន្តិ, បព្ពតំ អកិត្តេត្វា យត្តកំ បទេសំ អន្តោ កត្តុកាមា, តស្ស បរតោ តស្មិំយេវ បព្ពតេ ជាតរុក្ខវម្មិកាទីសុ អញ្ញតរំ និមិត្តំ កិត្តេតព្ពំ. សចេ ឯកយោជនទ្វិយោជនប្បមាណំ សព្ពំ បព្ពតំ អន្តោ កត្តុកាមា ហោន្តិ, បព្ពតស្ស បរតោ ភូមិយំ ជាតរុក្ខវម្មិកាទីនិ និមិត្តានិ កិត្តេតព្ពានិ.

បាសាណនិមិត្តេ – អយគុឡោបិ បាសាណសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ, តស្មា យោ កោចិ បាសាណោ វដ្ដតិ. បមាណតោ បន ហត្ថិប្បមាណោ បព្ពតសង្ខ្យំ គតោ, តស្មា សោ ន វដ្ដតិ. មហាគោណមហាមហិំសប្បមាណោ បន វដ្ដតិ. ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទេន ទ្វត្តិំសបលគុឡបិណ្ឌបរិមាណោ វដ្ដតិ. តតោ ខុទ្ទកតរោ ឥដ្ឋកា វា មហន្តីបិ ន វដ្ដតិ. អនិមិត្តុបគបាសាណរាសិបិ ន វដ្ដតិ, បគេវ បំសុវាលិករាសិ. ភូមិសមោ ខលមណ្ឌលសទិសោ បិដ្ឋិបាសាណោ វា ភូមិតោ ខាណុកោ វិយ ឧដ្ឋិតបាសាណោ វា ហោតិ, សោបិ បមាណុបគោ ចេ វដ្ដតិ. បិដ្ឋិបាសាណោ អតិមហន្តោបិ បាសាណសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ, តស្មា សចេ មហតោ បិដ្ឋិបាសាណស្ស ឯកប្បទេសំ អន្តោសីមាយ កត្តុកាមា ហោន្តិ, តំ អកិត្តេត្វា តស្សុបរិ អញ្ញោ បាសាណោ កិត្តេតព្ពោ. សចេ បិដ្ឋិបាសាណុបរិ វិហារំ ករោន្តិ, វិហារមជ្ឈេន វា បិដ្ឋិបាសាណោ វិនិវិជ្ឈិត្វា គច្ឆតិ, ឯវរូបោ បិដ្ឋិបាសាណោ ន វដ្ដតិ. សចេ ហិ តំ កិត្តេន្តិ, និមិត្តស្ស ឧបរិ វិហារោ ហោតិ, និមិត្តញ្ច នាម ពហិសីមាយ ហោតិ, វិហារោបិ ពហិសីមាយំ អាបជ្ជតិ. វិហារំ បរិក្ខិបិត្វា ឋិតបិដ្ឋិបាសាណោ ឯកត្ថ កិត្តេត្វា អញ្ញត្ថ ន កិត្តេតព្ពោ.

វននិមិត្តេ – តិណវនំ វា តចសារតាលនាឡិកេរាទិរុក្ខវនំ វា ន វដ្ដតិ. អន្តោសារានំ បន សាកសាលាទីនំ អន្តោសារមិស្សកានំ វា រុក្ខានំ វនំ វដ្ដតិ, តញ្ច ខោ ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទេន ចតុបញ្ចរុក្ខមត្តម្បិ តតោ ឱរំ ន វដ្ដតិ, បរំ យោជនសតិកម្បិ វដ្ដតិ. សចេ បន វនមជ្ឈេ វិហារំ ករោន្តិ, វនំ ន កិត្តេតព្ពំ. ឯកទេសំ អន្តោសីមាយ កត្តុកាមេហិបិ វនំ អកិត្តេត្វា តត្ថ រុក្ខបាសាណាទយោ កិត្តេតព្ពា. វិហារំ បរិក្ខិបិត្វា ឋិតវនំ ឯកត្ថ កិត្តេត្វា អញ្ញត្ថ ន កិត្តេតព្ពំ.

រុក្ខនិមិត្តេ – តចសារោ តាលនាឡិកេរាទិរុក្ខោ ន វដ្ដតិ, អន្តោសារោ ជីវមានកោ អន្តមសោ ឧព្ពេធតោ អដ្ឋង្គុលោ បរិណាហតោ សូចិទណ្ឌកប្បមាណោបិ វដ្ដតិ, តតោ ឱរំ ន វដ្ដតិ, បរំ ទ្វាទសយោជនោ សុប្បតិដ្ឋិតនិគ្រោធោបិ វដ្ដតិ. វំសនឡកសរាវាទីសុ ពីជំ រោបេត្វា វឌ្ឍាបិតោ បមាណុបគោបិ ន វដ្ដតិ. តតោ អបនេត្វា បន តង្ខណម្បិ ភូមិយំ រោបេត្វា កោដ្ឋកំ កត្វា ឧទកំ អាសិញ្ចិត្វា កិត្តេតុំ វដ្ដតិ. នវមូលសាខានិគ្គមនំ អការណំ. ខន្ធំ ឆិន្ទិត្វា រោបិតេ បន ឯតំ យុជ្ជតិ. កិត្តេន្តេន ច ‘‘រុក្ខោ’’តិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ, ‘‘សាករុក្ខោតិបិ សាលរុក្ខោ’’តិបិ. ឯកាពទ្ធំ បន សុប្បតិដ្ឋិតនិគ្រោធសទិសំ ឯកត្ថ កិត្តេត្វា អញ្ញត្ថ កិត្តេតុំ ន វដ្ដតិ.

មគ្គនិមិត្តេ – អរញ្ញខេត្តនទីតឡាកមគ្គាទយោ ន វដ្ដន្តិ, ជង្ឃមគ្គោ វា សកដមគ្គោ វា វដ្ដតិ, យោ និព្ពិជ្ឈិត្វា ទ្វេ តីណិ គាមន្តរានិ គច្ឆតិ. យោ បន ជង្ឃមគ្គោ សកដមគ្គតោ ឱក្កមិត្វា បុន សកដមគ្គមេវ ឱតរតិ, យេ វា ជង្ឃមគ្គសកដមគ្គា អវឡញ្ជា, តេ ន វដ្ដន្តិ. ជង្ឃសត្ថសកដសត្ថេហិ វឡញ្ជិយមានាយេវ វដ្ដន្តិ. សចេ ទ្វេ មគ្គា និក្ខមិត្វា បច្ឆា សកដធុរមិវ ឯកីភវន្តិ, ទ្វិធា ភិន្នដ្ឋានេ វា សម្ពន្ធដ្ឋានេ វា សកិំ កិត្តេត្វា បុន ន កិត្តេតព្ពា, ឯកាពទ្ធនិមិត្តញ្ហេតំ ហោតិ.

សចេ វិហារំ បរិក្ខិបិត្វា ចត្តារោ មគ្គា ចតូសុ ទិសាសុ គច្ឆន្តិ, មជ្ឈេ ឯកំ កិត្តេត្វា អបរំ កិត្តេតុំ ន វដ្ដតិ. ឯកាពទ្ធនិមិត្តញ្ហេតំ ហោតិ. កោណំ និព្ពិជ្ឈិត្វា គតមគ្គំ បន បរភាគេ កិត្តេតុំ វដ្ដតិ. វិហារមជ្ឈេន និព្ពិជ្ឈិត្វា គតមគ្គោ បន ន កិត្តេតព្ពោ. កិត្តិតេ និមិត្តស្ស ឧបរិ វិហារោ ហោតិ. សចេ សកដមគ្គស្ស អន្តិមចក្កមគ្គំ និមិត្តំ ករោន្តិ, មគ្គោ ពហិសីមាយ ហោតិ. សចេ ពាហិរចក្កមគ្គំ និមិត្តំ ករោន្តិ, ពាហិរចក្កមគ្គោវ ពហិសីមាយ ហោតិ, សេសំ អន្តោសីមំ ភជតិ. មគ្គំ កិត្តេន្តេន ‘‘មគ្គោ បន្ថោ បថោ បជ្ជោ’’តិ ទសសុ យេន កេនចិ នាមេន កិត្តេតុំ វដ្ដតិ. បរិខាសណ្ឋានេន វិហារំ បរិក្ខិបិត្វា គតមគ្គោ ឯកត្ថ កិត្តេត្វា អញ្ញត្ថ កិត្តេតុំ ន វដ្ដតិ.

វម្មិកនិមិត្តេ – ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទេន តំ ទិវសំ ជាតោ អដ្ឋង្គុលុព្ពេធោ គោវិសាណប្បមាណោបិ វម្មិកោ វដ្ដតិ, តតោ ឱរំ ន វដ្ដតិ, បរំ ហិមវន្តបព្ពតសទិសោបិ វដ្ដតិ. វិហារំ បរិក្ខិបិត្វា ឋិតំ បន ឯកាពទ្ធំ ឯកត្ថ កិត្តេត្វា អញ្ញត្ថ កិត្តេតុំ ន វដ្ដតិ.

នទីនិមិត្តេ – យស្សា ធម្មិកានំ រាជូនំ កាលេ អន្វទ្ធមាសំ អនុទសាហំ អនុបញ្ចាហន្តិ ឯវំ អនតិក្កមិត្វា ទេវេ វស្សន្តេ វលាហកេសុ វិគតមត្តេសុ សោតំ បច្ឆិជ្ជតិ, អយំ នទីសង្ខ្យំ ន គច្ឆតិ. យស្សា បន ឦទិសេ សុវុដ្ឋិកាលេ វស្សានស្ស ចាតុមាសេ សោតំ ន បច្ឆិជ្ជតិ, តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេត្វា យត្ថ កត្ថចិ ឧត្តរន្តិយា ភិក្ខុនិយា អន្តរវាសកោ តេមិយតិ, អយំ នទីសង្ខ្យំ គច្ឆតិ, សីមំ ពន្ធន្តានំ និមិត្តំ ហោតិ. ភិក្ខុនិយា នទីបារគមនេបិ ឧបោសថាទិសង្ឃកម្មករណេបិ នទីបារសីមសម្មន្ននេបិ អយមេវ នទី.

យា បន មគ្គោ វិយ សកដធុរសណ្ឋានេន វា បរិខាសណ្ឋានេន វា វិហារំ បរិក្ខិបិត្វា គតា, តំ ឯកត្ថ កិត្តេត្វា អញ្ញត្ថ កិត្តេតុំ ន វដ្ដតិ. វិហារស្ស ចតូសុ ទិសាសុ អញ្ញមញ្ញំ វិនិព្ពិជ្ឈិត្វា គតេ នទិចតុក្កេបិ ឯសេវ នយោ. អសម្មិស្សនទិយោ បន ចតស្សោបិ កិត្តេតុំ វដ្ដតិ. សចេ វតិំ ករោន្តោ វិយ រុក្ខបាទេ និខណិត្វា វល្លិបលាលាទីហិ នទិសោតំ រុម្ភន្តិ, ឧទកញ្ច អជ្ឈោត្ថរិត្វា អាវរណំ បវត្តតិយេវ, និមិត្តំ កាតុំ វដ្ដតិ. យថា បន ឧទកំ នប្បវត្តតិ, ឯវំ សេតុម្ហិ កតេ អប្បវត្តមានា នទី និមិត្តំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. បវត្តនដ្ឋានេ នទិនិមិត្តំ, អប្បវត្តនដ្ឋានេ ឧទកនិមិត្តំ កាតុំ វដ្ដតិ.

យា បន ទុព្ពុដ្ឋិកាលេ វា គិម្ហេ វា និរុទកភាវេន នប្បវត្តតិ, សា វដ្ដតិ. មហានទិតោ ឧទកមាតិកំ នីហរន្តិ, សា កុន្នទិសទិសា ហុត្វា តីណិ សស្សានិ សម្បាទេន្តី និច្ចំ បវត្តតិ, កិញ្ចាបិ បវត្តតិ, និមិត្តំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. យា បន មូលេ មហានទិតោ និគ្គតាបិ កាលន្តរេន តេនេវ និគ្គតមគ្គេន នទិំ ភិន្ទិត្វា សយញ្ច គច្ឆតិ, គច្ឆន្តី បរតោ សុសុមារាទិសមាកិណ្ណា នាវាទីហិ សញ្ចរិតព្ពា នទី ហោតិ, តំ និមិត្តំ កាតុំ វដ្ដតិ.

ឧទកនិមិត្តេ – និរុទកេ ឋានេ នាវាយ វា ចាដិអាទីសុ វា ឧទកំ បូរេត្វា ឧទកនិមិត្តំ កិត្តេតុំ ន វដ្ដតិ, ភូមិគតមេវ វដ្ដតិ. តញ្ច ខោ អប្បវត្តនឧទកំ អាវាដបោក្ខរណិតឡាកជាតស្សរលោណិសមុទ្ទាទីសុ ឋិតំ, អដ្ឋិតំ បន ឱឃនទិឧទកវាហកមាតិកាទីសុ ឧទកំ ន វដ្ដតិ. អន្ធកដ្ឋកថាយំ បន ‘‘គម្ភីរេសុ អាវាដាទីសុ ឧក្ខេបិមំ ឧទកំ និមិត្តំ ន កាតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, តំ ទុវុត្តំ អត្តនោមតិមត្តមេវ. ឋិតំ បន អន្តមសោ សូករខតាយបិ គាមទារកានំ កីឡនវាបិយម្បិ តង្ខណញ្ញេវ បថវិយំ អាវាដកំ កត្វា កុដេហិ អាហរិត្វា បូរិតឧទកម្បិ សចេ យាវ កម្មវាចាបរិយោសានា តិដ្ឋតិ, អប្បំ វា ហោតុ ពហុ វា, វដ្ដតិ. តស្មិំ បន ឋានេ និមិត្តសញ្ញាករណត្ថំ បាសាណវាលិកាបំសុអាទិរាសិ វា បាសាណត្ថម្ភោ វា ទារុត្ថម្ភោ វា កាតព្ពោ. តំ កាតុញ្ច ការេតុញ្ច ភិក្ខុស្ស វដ្ដតិ. លាភសីមាយំ បន ន វដ្ដតិ. សមានសំវាសកសីមា កស្សចិ បីឡនំ ន ករោតិ, កេវលំ ភិក្ខូនំ វិនយកម្មមេវ សាធេតិ, តស្មា ឯត្ថ វដ្ដតិ.

ឥមេហិ ច អដ្ឋហិ និមិត្តេហិ អសម្មិស្សេហិបិ អញ្ញមញ្ញំ សម្មិស្សេហិបិ សីមំ សម្មន្និតុំ វដ្ដតិយេវ. សា ឯវំ សម្មន្និត្វា ពជ្ឈមានា ឯកេន ទ្វីហិ វា និមិត្តេហិ អពទ្ធា ហោតិ, តីណិ បន អាទិំ កត្វា វុត្តប្បការានំ និមិត្តានំ សតេនាបិ ពទ្ធា ហោតិ. សា តីហិ សិង្ឃាដកសណ្ឋានា ហោតិ, ចតូហិ ចតុរស្សា វា សិង្ឃាដកអឌ្ឍចន្ទមុទិង្គាទិសណ្ឋានា វា, តតោ អធិកេហិ នានាសណ្ឋានា. តំ ពន្ធិតុកាមេហិ សាមន្តវិហារេសុ ភិក្ខូ តស្ស តស្ស វិហារស្ស សីមាបរិច្ឆេទំ បុច្ឆិត្វា, ពទ្ធសីមវិហារានំ សីមាយ សីមន្តរិកំ, អពទ្ធសីមវិហារានំ សីមាយ ឧបចារំ ឋបេត្វា ទិសាចារិកភិក្ខូនំ និស្សញ្ចារសមយេ សចេ ឯកស្មិំ គាមខេត្តេ សីមំ ពន្ធិតុកាមា, យេ តត្ថ ពទ្ធសីមវិហារា, តេសុ ភិក្ខូនំ ‘‘មយំ អជ្ជ សីមំ ពន្ធិស្សាម, តុម្ហេ សកសីមាបរិច្ឆេទតោ មា និក្ខមិត្ថា’’តិ បេសេតព្ពំ. យេ អពទ្ធសីមវិហារា, តេសុ ភិក្ខូ ឯកជ្ឈំ សន្និបាតេតព្ពា, ឆន្ទារហានំ ឆន្ទោ អាហរាបេតព្ពោ. សចេ អញ្ញានិបិ គាមក្ខេត្តានិ អន្តោកាតុកាមា, តេសុ គាមេសុ យេ ភិក្ខូ វសន្តិ, តេហិបិ អាគន្តព្ពំ. អនាគច្ឆន្តានំ ឆន្ទោ អាហរិតព្ពោតិ មហាសុមត្ថេរោ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បន ‘‘នានាគាមខេត្តានិ នាម បាដេក្កំ ពទ្ធសីមាសទិសានិ, ន តតោ ឆន្ទបារិសុទ្ធិ អាគច្ឆតិ. អន្តោនិមិត្តគតេហិ បន ភិក្ខូហិ អាគន្តព្ព’’ន្តិ វត្វា បុន អាហ – ‘‘សមានសំវាសកសីមាសម្មន្ននកាលេ អាគមនម្បិ អនាគមនម្បិ វដ្ដតិ. អវិប្បវាសសីមាសម្មន្ននកាលេ បន អន្តោនិមិត្តគតេហិ អាគន្តព្ពំ, អនាគច្ឆន្តានំ ឆន្ទោ អាហរិតព្ពោ’’តិ.

ឯវំ សន្និបតិតេសុ បន ភិក្ខូសុ ឆន្ទារហានំ ឆន្ទេ អាហដេ តេសុ តេសុ មគ្គេសុ នទីតិត្ថគាមទ្វារាទីសុ ច អាគន្តុកភិក្ខូនំ សីឃំ សីឃំ ហត្ថបាសានយនត្ថញ្ច ពហិសីមាករណត្ថញ្ច អារាមិកេ ចេវ សមណុទ្ទេសេ ច ឋបេត្វា ភេរិសញ្ញំ វា សង្ខសញ្ញំ វា កត្វា និមិត្តកិត្តនានន្តរំ វុត្តាយ ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ’’តិអាទិកាយ កម្មវាចាយ សីមា ពន្ធិតព្ពា. កម្មវាចាបរិយោសានេយេវ និមិត្តានិ ពហិ កត្វា ហេដ្ឋា បថវិសន្ធារកំ ឧទកំ បរិយន្តំ កត្វា សីមា គតា ហោតិ.

ឥមំ បន សមានសំវាសកសីមំ សម្មន្នន្តេហិ បព្ពជ្ជុបសម្បទាទីនំ សង្ឃកម្មានំ សុខករណត្ថំ បឋមំ ខណ្ឌសីមា ពន្ធិតព្ពា. តំ បន ពន្ធន្តេហិ វត្តំ ជានិតព្ពំ. សចេ ហិ ពោធិចេតិយភត្តសាលាទីនិ សព្ពវត្ថូនិ បតិដ្ឋាបេត្វា កតវិហារេ ពន្ធន្តិ, វិហារមជ្ឈេ ពហូនំ សមោសរណដ្ឋានេ អពន្ធិត្វា វិហារបច្ចន្តេ វិវិត្តោកាសេ ពន្ធិតព្ពា. អកតវិហារេ ពន្ធន្តេហិ ពោធិចេតិយាទីនំ សព្ពវត្ថូនំ ឋានំ សល្លក្ខេត្វា យថា បតិដ្ឋិតេសុ វត្ថូសុ វិហារបច្ចន្តេ វិវិត្តោកាសេ ហោតិ, ឯវំ ពន្ធិតព្ពា. សា ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទេន សចេ ឯកវីសតិ ភិក្ខូ គណ្ហាតិ, វដ្ដតិ. តតោ ឱរំ ន វដ្ដតិ, បរំ ភិក្ខុសហស្សំ គណ្ហន្តីបិ វដ្ដតិ. តំ ពន្ធន្តេហិ សីមាមាឡកស្ស សមន្តា និមិត្តុបគា បាសាណា ឋបេតព្ពា, ន ខណ្ឌសីមាយ ឋិតេហិ មហាសីមា ពន្ធិតព្ពា, ន មហាសីមាយ ឋិតេហិ ខណ្ឌសីមា, ខណ្ឌសីមាយមេវ បន ឋត្វា ខណ្ឌសីមា ពន្ធិតព្ពា, មហាសីមាយមេវ ឋត្វា មហាសីមា.

តត្រាយំ ពន្ធនវិធិ – សមន្តា ‘‘ឯសោ បាសាណោ និមិត្ត’’ន្តិ ឯវំ និមិត្តានិ កិត្តេត្វា កម្មវាចាយ សីមា សម្មន្និតព្ពា. អថ តស្សា ឯវ ទឡ្ហីកម្មត្ថំ អវិប្បវាសកម្មវាចា កាតព្ពា. ឯវញ្ហិ សីមំ សមូហនិស្សាមាតិ អាគតា សមូហនិតុំ ន សក្ខិស្សន្តិ. សីមំ សម្មន្និត្វា ពហិសីមន្តរិកបាសាណា ឋបេតព្ពា. សីមន្តរិកា បច្ឆិមកោដិយា ឯករតនប្បមាណា វដ្ដតិ. វិទត្ថិប្បមាណាបិ វដ្ដតីតិ កុរុន្ទិយំ, ចតុរង្គុលប្បមាណាបិ វដ្ដតីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. សចេ បន វិហារោ មហា ហោតិ, ទ្វេបិ តិស្សោបិ តតុត្តរិបិ ខណ្ឌសីមាយោ ពន្ធិតព្ពា.

ឯវំ ខណ្ឌសីមំ សម្មន្និត្វា មហាសីមាសម្មុតិកាលេ ខណ្ឌសីមតោ និក្ខមិត្វា មហាសីមាយ ឋត្វា សមន្តា អនុបរិយាយន្តេហិ សីមន្តរិកបាសាណា កិត្តេតព្ពា. តតោ អវសេសនិមិត្តានិ កិត្តេត្វា ហត្ថបាសំ អវិជហន្តេហិ កម្មវាចាយ សមានសំវាសកសីមំ សម្មន្និត្វា តស្សា ទឡ្ហីកម្មត្ថំ អវិប្បវាសកម្មវាចាបិ កាតព្ពា. ឯវញ្ហិ ‘‘សីមំ សមូហនិស្សាមា’’តិ អាគតា សមូហនិតុំ ន សក្ខិស្សន្តិ. សចេ បន ខណ្ឌសីមាយ និមិត្តានិ កិត្តេត្វា តតោ សីមន្តរិកាយ និមិត្តានិ កិត្តេត្វា មហាសីមាយ និមិត្តានិ កិត្តេន្តិ, ឯវំ តីសុ ឋានេសុ និមិត្តានិ កិត្តេត្វា យំ សីមំ ឥច្ឆន្តិ, តំ បឋមំ ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ សន្តេបិ យថាវុត្តេនយេន ខណ្ឌសីមតោវ បដ្ឋាយ ពន្ធិតព្ពា. ឯវំ ពទ្ធាសុ បន សីមាសុ ខណ្ឌសីមាយ ឋិតា ភិក្ខូ មហាសីមាយ កម្មំ ករោន្តានំ ន កោបេន្តិ, មហាសីមាយ វា ឋិតា ខណ្ឌសីមាយ កម្មំ ករោន្តានំ សីមន្តរិកាយ បន ឋិតា ឧភិន្នម្បិ ន កោបេន្តិ. គាមខេត្តេ ឋត្វា កម្មំ ករោន្តានំ បន សីមន្តរិកាយ ឋិតា កោបេន្តិ. សីមន្តរិកា ហិ គាមខេត្តំ ភជតិ.

សីមា ច នាមេសា ន កេវលំ បថវិតលេយេវ ពទ្ធា ពទ្ធា នាម ហោតិ. អថ ខោ បិដ្ឋិបាសាណេបិ កុដិគេហេបិ លេណេបិ បាសាទេបិ បព្ពតមត្ថកេបិ ពទ្ធា ពទ្ធាយេវ ហោតិ. តត្ថ បិដ្ឋិបាសាណេ ពន្ធន្តេហិ បាសាណបិដ្ឋិយំ រាជិំ វា កោដ្ដេត្វា ឧទុក្ខលំ វា ខណិត្វា និមិត្តំ ន កាតព្ពំ, និមិត្តុបគបាសាណេ ឋបេត្វា និមិត្តានិ កិត្តេតព្ពានិ. កម្មវាចាបរិយោសានេ សីមា បថវិសន្ធារកំ ឧទកំ បរិយន្តំ កត្វា ឱតរតិ. និមិត្តបាសាណា យថាឋានេ ន តិដ្ឋន្តិ, តស្មា សមន្តតោ រាជិ វា ឧដ្ឋាបេតព្ពា, ចតូសុ វា កោណេសុ បាសាណា វិជ្ឈិតព្ពា, ‘‘អយំ សីមាបរិច្ឆេទោ’’តិ វត្វា អក្ខរានិ វា ឆិន្ទិតព្ពានិ. កេចិ ឧសូយកា សីមំ ឈាបេស្សាមាតិ អគ្គិំ ទេន្តិ, បាសាណាវ ឈាយន្តិ, ន សីមា.

កុដិគេហេបិ ពន្ធន្តេហិ ភិត្តិំ អកិត្តេត្វា ឯកវីសតិយា ភិក្ខូនំ ឱកាសដ្ឋានំ អន្តោ ករិត្វា បាសាណនិមិត្តានិ ឋបេត្វា សីមា សម្មន្និតព្ពា, អន្តោកុដ្ដមេវ សីមា ហោតិ. សចេ អន្តោកុដ្ដេ ឯកវីសតិយា ភិក្ខូនំ ឱកាសោ នត្ថិ, បមុខេ និមិត្តបាសាណេ ឋបេត្វា សម្មន្និតព្ពា. សចេ ឯវម្បិ នប្បហោតិ, ពហិនិព្ពោទកបតនដ្ឋានេបិ និមិត្តានិ ឋបេត្វា សម្មន្និតព្ពា. ឯវំ សម្មតាយ បន សព្ពំ កុដិគេហំ សីមដ្ឋមេវ ហោតិ.

ចតុភិត្តិយលេណេបិ ពន្ធន្តេហិ កុដ្ដំ អកិត្តេត្វា បាសាណាវ កិត្តេតព្ពា. សចេ អន្តោ ឱកាសោ នត្ថិ, បមុខេបិ និមិត្តានិ ឋបេតព្ពានិ. សចេ នប្បហោតិ, ពហិ និព្ពោទកបតនដ្ឋានេបិ និមិត្តបាសាណេ ឋបេត្វា និមិត្តានិ កិត្តេត្វា សីមា សម្មន្និតព្ពា. ឯវំ លេណស្ស អន្តោ ច ពហិ ច សីមា ហោតិ.

ឧបរិបាសាទេបិ ភិត្តិំ អកិត្តេត្វា អន្តោ បាសាណេ ឋបេត្វា សីមា សម្មន្និតព្ពា. សចេ នប្បហោតិ, បមុខេបិ បាសាណេ ឋបេត្វា សម្មន្និតព្ពា. ឯវំ សម្មតា ឧបរិបាសាទេយេវ ហោតិ, ហេដ្ឋា ន ឱតរតិ. សចេ បន ពហូសុ ថម្ភេសុ តុលានំ ឧបរិ កតបាសាទស្ស ហេដ្ឋិមតលេ កុដ្ដោ យថា និមិត្តានំ អន្តោ ហោតិ, ឯវំ ឧដ្ឋហិត្វា តុលារុក្ខេហិ ឯកសម្ពទ្ធោ ឋិតោ, ហេដ្ឋាបិ ឱតរតិ. ឯកថម្ភបាសាទស្ស បន ឧបរិមតលេ ពទ្ធា សីមា សចេ ថម្ភមត្ថកេ ឯកវីសតិយា ភិក្ខូនំ ឱកាសោ ហោតិ, ហេដ្ឋា ឱតរតិ. សចេ បាសាទភិត្តិតោ និគ្គតេសុ និយ្យូហកាទីសុ បាសាណេ ឋបេត្វា សីមំ ពន្ធន្តិ, បាសាទភិត្តិ អន្តោសីមាយំ ហោតិ. ហេដ្ឋា បនស្សា ឱតរណានោតរណំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ហេដ្ឋាបាសាទេ កិត្តេន្តេហិបិ ភិត្តិ ច រុក្ខត្ថម្ភា ច ន កិត្តេតព្ពា. ភិត្តិលគ្គេ បន បាសាណត្ថម្ភេ កិត្តេតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ កិត្តិតា សីមា ហេដ្ឋា បាសាទស្ស បរិយន្តថម្ភានំ អន្តោយេវ ហោតិ. សចេ បន ហេដ្ឋាបាសាទស្ស កុឌ្ឌោ ឧបរិមតលេន សម្ពទ្ធោ ហោតិ, ឧបរិបាសាទម្បិ អភិរុហតិ. សចេ បាសាទស្ស ពហិ និព្ពោទកបតនដ្ឋានេ និមិត្តានិ ករោន្តិ, សព្ពោ បាសាទោ សីមដ្ឋោ ហោតិ.

បព្ពតមត្ថកេ តលំ ហោតិ ឯកវីសតិយា ភិក្ខូនំ ឱកាសារហំ, តត្ថ បិដ្ឋិបាសាណេ វិយ សីមំ ពន្ធន្តិ. ហេដ្ឋាបព្ពតេបិ តេនេវ បរិច្ឆេទេន សីមា ឱតរតិ. តាលមូលកបព្ពតេបិ ឧបរិ សីមា ពទ្ធា ហេដ្ឋា ឱតរតេវ. យោ បន វិតានសណ្ឋានោ ហោតិ, ឧបរិ ឯកវីសតិយា ភិក្ខូនំ ឱកាសោ អត្ថិ, ហេដ្ឋា នត្ថិ, តស្ស ឧបរិ ពទ្ធា សីមា ហេដ្ឋា ន ឱតរតិ. ឯវំ មុទិង្គសណ្ឋានោ វា ហោតុ បណវសណ្ឋានោ វា, យស្ស ហេដ្ឋា វា មជ្ឈេ វា សីមប្បមាណំ នត្ថិ, តស្សុបរិ ពទ្ធា សីមា ហេដ្ឋា នេវ ឱតរតិ. យស្ស បន ទ្វេ កូដានិ អាសន្នេ ឋិតានិ, ឯកស្សបិ ឧបរិ សីមប្បមាណំ នប្បហោតិ, តស្ស កូដន្តរំ ចិនិត្វា វា បូរេត្វា វា ឯកាពទ្ធំ កត្វា ឧបរិ សីមា សម្មន្និតព្ពា.

ឯកោ សប្បផណសទិសោ បព្ពតោ, តស្សុបរិ សីមប្បមាណស្ស អត្ថិតាយ សីមំ ពន្ធន្តិ, តស្ស ចេ ហេដ្ឋា អាកាសបព្ភារំ ហោតិ, សីមា ន ឱតរតិ. សចេ បនស្ស វេមជ្ឈេ សីមប្បមាណោ សុសិរបាសាណោ ហោតិ, ឱតរតិ. សោ ច បាសាណោ សីមដ្ឋោយេវ ហោតិ. អថាបិស្ស ហេដ្ឋា លេណស្ស កុដ្ដោ អគ្គកោដិំ អាហច្ច តិដ្ឋតិ, ឱតរតិ, ហេដ្ឋា ច ឧបរិ ច សីមាយេវ ហោតិ. សចេ បន ហេដ្ឋា ឧបរិមស្ស សីមាបរិច្ឆេទស្ស បារតោ អន្តោ-លេណំ ហោតិ, ពហិ សីមា ន ឱតរតិ. អថាបិ ឧបរិមស្ស សីមាបរិច្ឆេទស្ស ឱរតោ ពហិលេណំ ហោតិ, អន្តោ សីមា ន ឱតរតិ. អថាបិ ឧបរិ សីមាយ បរិច្ឆេទោ ខុទ្ទកោ, ហេដ្ឋា លេណំ មហន្តំ សីមាបរិច្ឆេទមតិក្កមិត្វា ឋិតំ, សីមា ឧបរិយេវ ហោតិ, ហេដ្ឋា ន ឱតរតិ. យទិ បន លេណំ ខុទ្ទកំ សព្ពបច្ឆិមសីមាបរិមាណំ, ឧបរិ សីមា មហតី តំ អជ្ឈោត្ថរិត្វា ឋិតា, សីមា ឱតរតិ. អថ លេណំ អតិខុទ្ទកំ សីមប្បមាណំ ន ហោតិ, សីមា ឧបរិយេវ ហោតិ, ហេដ្ឋា ន ឱតរតិ. សចេ តតោ ឧបឌ្ឍំ ភិជ្ជិត្វា បតតិ, សីមប្បមាណំ ចេបិ ហោតិ, ពហិ បតិតំ អសីមា. អបតិតំ បន យទិ សីមប្បមាណំ, សីមា ហោតិយេវ.

ខណ្ឌសីមា នីចវត្ថុកា ហោតិ, តំ បូរេត្វា ឧច្ចវត្ថុកំ ករោន្តិ, សីមាយេវ. សីមាយ គេហំ ករោន្តិ, សីមដ្ឋកមេវ ហោតិ. សីមាយ បោក្ខរណិំ ខណន្តិ, សីមាយេវ. ឱឃោ សីមាមណ្ឌលំ ឱត្ថរិត្វា គច្ឆតិ, សីមាមាឡកេ អដ្ដំ ពន្ធិត្វា កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ. សីមាយ ហេដ្ឋា ឧមង្គនទី ហោតិ, ឥទ្ធិមា ភិក្ខុ តត្ថ និសីទតិ, សចេ សា នទី បឋមំ គតា, សីមា បច្ឆា ពទ្ធា, កម្មំ ន កោបេតិ. អថ បឋមំ សីមា ពទ្ធា, បច្ឆា នទី គតា, កម្មំ កោបេតិ. ហេដ្ឋាបថវិតលេ ឋិតោ បន កោបេតិយេវ.

សីមាមាឡកេ វដរុក្ខោ ហោតិ, តស្ស សាខា វា តតោ និគ្គតបារោហោ វា មហាសីមាយ បថវិតលំ វា តត្ថជាតរុក្ខាទីនិ វា អាហច្ច តិដ្ឋតិ, មហាសីមំ សោធេត្វា វា កម្មំ កាតព្ពំ, តេ វា សាខាបារោហា ឆិន្ទិត្វា ពហិដ្ឋកា កាតព្ពា. អនាហច្ច ឋិតសាខាទីសុ អារុឡ្ហភិក្ខុ ហត្ថបាសំ អានេតព្ពោ. ឯវំ មហាសីមាយ ជាតរុក្ខស្ស សាខា វា បារោហោ វា វុត្តនយេនេវ សីមាមាឡកេ បតិដ្ឋាតិ, វុត្តនយេនេវ សីមំ សោធេត្វា វា កម្មំ កាតព្ពំ, តេ វា សាខាបារោហា ឆិន្ទិត្វា ពហិដ្ឋកា កាតព្ពា.

សចេ សីមាមាឡកេ កម្មេ ករិយមានេ កោចិ ភិក្ខុ សីមាមាឡកស្ស អន្តោ បវិសិត្វា វេហាសដ្ឋិតសាខាយ និសីទតិ, បាទា វាស្ស ភូមិគតា ហោន្តិ, និវាសនបារុបនំ វា ភូមិំ ផុសតិ, កម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. បាទេ បន និវាសនបារុបនញ្ច ឧក្ខិបាបេត្វា កាតុំ វដ្ដតិ. ឥទញ្ច លក្ខណំ បុរិមនយេបិ វេទិតព្ពំ. អយំ បន វិសេសោ – តត្រ ឧក្ខិបាបេត្វា កាតុំ ន វដ្ដតិ, ហត្ថបាសមេវ អានេតព្ពោ. សចេ អន្តោសីមតោ បព្ពតោ អព្ភុគច្ឆតិ, តត្រដ្ឋោ ភិក្ខុ ហត្ថបាសំ អានេតព្ពោ. ឥទ្ធិយា អន្តោបព្ពតំ បវិដ្ឋេបិ ឯសេវ នយោ. ពជ្ឈមានា ឯវ ហិ សីមា បមាណរហិតំ បទេសំ ន ឱតរតិ. ពទ្ធសីមាយ ជាតំ យំកិញ្ចិ យត្ថ កត្ថចិ ឯកសម្ពទ្ធេន គតំ សីមាសង្ខ្យមេវ គច្ឆតីតិ.

១៤០. តិយោជនបរមន្តិ ឯត្ថ តិយោជនំ បរមំ បមាណមេតិស្សាតិ តិយោជនបរមា; តំ តិយោជនបរមំ. សម្មន្នន្តេន បន មជ្ឈេ ឋត្វា យថា ចតូសុបិ ទិសាសុ ទិយឌ្ឍទិយឌ្ឍយោជនំ ហោតិ, ឯវំ សម្មន្និតព្ពា. សចេ បន មជ្ឈេ ឋត្វា ឯកេកទិសតោ តិយោជនំ ករោន្តិ, ឆយោជនំ ហោតីតិ ន វដ្ដតិ. ចតុរស្សំ វា តិកោណំ វា សម្មន្នន្តេន យថា កោណតោ កោណំ តិយោជនំ ហោតិ, ឯវំ សម្មន្និតព្ពា. សចេ ហិ យេន កេនចិ បរិយន្តេន កេសគ្គមត្តម្បិ តិយោជនំ អតិក្កាមេតិ, អាបត្តិញ្ច អាបជ្ជតិ សីមា ច អសីមា ហោតិ.

នទីបារន្តិ ឯត្ថ បារយតីតិ បារា. កិំ បារយតិ? នទិំ. នទិយា បារា នទីបារា, តំ នទីបារំ; នទិំ អជ្ឈោត្ថរមានន្តិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច នទិយា លក្ខណំ នទីនិមិត្តេ វុត្តនយមេវ. យត្ថស្ស ធុវនាវា វាតិ យត្ថ នទិយា សីមាពន្ធនដ្ឋានគតេសុ តិត្ថេសុ និច្ចសញ្ចរណនាវា អស្ស, យា សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន បាជនបុរិសេន សទ្ធិំ តយោ ជនេ វហតិ. សចេ បន សា នាវា ឧទ្ធំ វា អធោ វា កេនចិទេវ ករណីយេន បុន អាគមនត្ថាយ នីតា, ចោរេហិ វា ហដា, អវស្សំ លព្ភនេយ្យា, យា បន វាតេន វា ឆិន្នពន្ធនា វីចីហិ នទិមជ្ឈំ នីតា អវស្សំ អាហរិតព្ពា, បុន ធុវនាវាវ ហោតិ. ឧទកេ ឱគតេ ថលំ ឧស្សារិតាបិ សុធាកសដាទីហិ បូរេត្វា ឋបិតាបិ ធុវនាវាវ. សចេ ភិន្នា វា វិសង្ខតបទរា វា ន វដ្ដតិ. មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ – ‘‘សចេបិ តាវកាលិកំ នាវំ អានេត្វា សីមាពន្ធនដ្ឋានេ ឋបេត្វា និមិត្តានិ កិត្តេន្តិ, ធុវនាវាវ ហោតី’’តិ. តត្រ មហាសុមត្ថេរោ អាហ – ‘‘និមិត្តំ វា សីមា វា កម្មវាចាយ គច្ឆតិ ន នាវាយ. ភគវតា ច ធុវនាវា អនុញ្ញាតា, តស្មា និពទ្ធនាវាយេវ វដ្ដតី’’តិ.

ធុវសេតុ វាតិ យត្ថ រុក្ខសង្ឃាដមយោ វា បទរពទ្ធោ វា ជង្ឃសត្ថសេតុ វា ហត្ថិស្សាទីនំ សញ្ចរណយោគ្គោ មហាសេតុ វា អត្ថិ; អន្តមសោ តង្ខណញ្ញេវ រុក្ខំ ឆិន្ទិត្វា មនុស្សានំ សញ្ចរណយោគ្គោ ឯកបទិកសេតុបិ ធុវសេតុត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ. សចេ បន ឧបរិ ពទ្ធានិ វេត្តលតាទីនិ ហត្ថេន គហេត្វាបិ ន សក្កា ហោតិ តេន សញ្ចរិតុំ, ន វដ្ដតិ.

ឯវរូបំ នទីបារសីមំ សម្មន្និតុន្តិ យត្ថាយំ វុត្តប្បការា ធុវនាវា វា ធុវសេតុ វា អភិមុខតិត្ថេយេវ អត្ថិ, ឯវរូបំ នទីបារសីមំ សម្មន្និតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. សចេ ធុវនាវា វា ធុវសេតុ វា អភិមុខតិត្ថេ នត្ថិ, ឦសកំ ឧទ្ធំ អភិរុហិត្វា អធោ វា ឱរោហិត្វា អត្ថិ, ឯវម្បិ វដ្ដតិ. ករវីកតិស្សត្ថេរោ បន ‘‘គាវុតមត្តព្ភន្តរេបិ វដ្ដតី’’តិ អាហ.

ឥមញ្ច បន នទីបារសីមំ សម្មន្នន្តេន ឯកស្មិំ តីរេ ឋត្វា ឧបរិសោតេ នទីតីរេ និមិត្តំ កិត្តេត្វា តតោ បដ្ឋាយ អត្តានំ បរិក្ខិបន្តេន យត្តកំ បរិច្ឆេទំ ឥច្ឆតិ, តស្ស បរិយោសានេ អធោសោតេបិ នទីតីរេ និមិត្តំ កិត្តេត្វា បរតីរេ សម្មុខដ្ឋានេ នទីតីរេ និមិត្តំ កិត្តេតព្ពំ. តតោ បដ្ឋាយ យត្តកំ បរិច្ឆេទំ ឥច្ឆតិ, តស្ស វសេន យាវ ឧបរិសោតេ បឋមកិត្តិតនិមិត្តស្ស សម្មុខា នទីតីរេ និមិត្តំ, តាវ កិត្តេត្វា បច្ចាហរិត្វា បឋមកិត្តិតនិមិត្តេន សទ្ធិំ ឃដេតព្ពំ. អថ សព្ពនិមិត្តានំ អន្តោ ឋិតេ ភិក្ខូ ហត្ថបាសគតេ កត្វា កម្មវាចាយ សីមា សម្មន្និតព្ពា. នទិយំ ឋិតា អនាគតាបិ កម្មំ ន កោបេន្តិ. សម្មុតិបរិយោសានេ ឋបេត្វា នទិំ និមិត្តានំ អន្តោ បារតីរេ ច ឱរិមតីរេ ច ឯកសីមា ហោតិ. នទី បន ពទ្ធសីមាសង្ខ្យំ ន គច្ឆតិ, វិសុំ នទិសីមា ឯវ ហិ សា.

សចេ អន្តោនទិយំ ទីបកោ ហោតិ, តំ អន្តោសីមាយ កាតុកាមេន បុរិមនយេនេវ អត្តនា ឋិតតីរេ និមិត្តានិ កិត្តេត្វា ទីបកស្ស ឱរិមន្តេ ច បារិមន្តេ ច និមិត្តំ កិត្តេតព្ពំ. អថ បរតីរេ នទិយា ឱរិមតីរេ និមិត្តស្ស សម្មុខដ្ឋានេ និមិត្តំ កិត្តេត្វា តតោ បដ្ឋាយ បុរិមនយេនេវ យាវ ឧបរិសោតេ បឋមកិត្តិតនិមិត្តស្ស សម្មុខា និមិត្តំ, តាវ កិត្តេតព្ពំ. អថ ទីបកស្ស បារិមន្តេ ច ឱរិមន្តេ ច និមិត្តំ កិត្តេត្វា បច្ចាហរិត្វា បឋមកិត្តិតនិមិត្តេន សទ្ធិំ ឃដេតព្ពំ. អថ ទ្វីសុ តីរេសុ ទីបកេ ច ភិក្ខូ សព្ពេវ ហត្ថបាសគតេ កត្វា កម្មវាចាយ សីមា សម្មន្និតព្ពា. នទិយំ ឋិតា អនាគច្ឆន្តាបិ កម្មំ ន កោបេន្តិ. សម្មុតិបរិយោសានេ ឋបេត្វា នទិំ និមិត្តានំ អន្តោ តីរទ្វយញ្ច ទីបកោ ច ឯកសីមា ហោតិ, នទី បន នទិសីមាយេវ.

សចេ បន ទីបកោ វិហារសីមាបរិច្ឆេទតោ ឧទ្ធំ វា អធោ វា អធិកតរោ ហោតិ, អថ វិហារសីមាបរិច្ឆេទនិមិត្តស្ស ឧជុកមេវ សម្មុខិភូតេ ទីបកស្ស សោរិមន្តេ និមិត្តំ កិត្តេត្វា តតោ បដ្ឋាយ ទីបកសិខរំ បរិក្ខិបន្តោន បុន ទីបកស្ស សោរិមន្តេ និមិត្តសម្មុខេ បារិមន្តេ និមិត្តំ កិត្តេតព្ពំ. តតោ បរំ បុរិមនយេនេវ បារតីរេ សម្មុខនិមីត្តមាទិំកត្វា បារតីរនិមិត្តានិ ច ទីបកស្ស បារិមន្តសោរិមន្តនិមិត្តានិ ច កិត្តេត្វា បឋមកិត្តិតនិមិត្តេន សទ្ធិំ ឃដនា កាតព្ពា. ឯវំ កិត្តេត្វា សម្មតា សីមា បព្ពតសណ្ឌានា ហោតិ.

សចេ បន ទីបកោ វិហារសីមាបរិច្ឆេទតោ ឧទ្ធម្បិ អធោបិ អធិកតរោ ហោតិ. បុរិមនយេនេវ ទីបកស្ស ឧភោបិ សីខរានិ បរិក្ខិបិត្វា និមិត្តានិ កិត្តេន្តេន និមិត្តឃដនា កាតព្ពា. ឯវំ កិត្តេត្វា សម្មតា សីមា មុទិង្គសណ្ឋានា ហោតិ.

សចេ ទីបកោ វិហារសីមាបរិច្ឆេទស្ស អន្តោ ខុទ្ទកោ ហោតិ, សព្ពបឋមនយេន ទីបកេ និមិត្តានិ កិត្តេតព្ពានិ. ឯវំ កិត្តេត្វា សម្មតា សីមា បណវសណ្ឋានា ហោតិ.

សីមានុជាននកថា និដ្ឋិតា.

ឧបោសថាគារាទិកថា

១៤១. អនុបរិវេណិយន្តិ ឯកសីមមហាវិហារេ តស្មិំ តស្មិំ បរិវេណេ. អសង្កេតេនាតិ សង្កេតំ អកត្វា. ឯកំ សមូហនិត្វាតិ កម្មវាចាយ សមូហនិត្វា.

១៤២. យតោ បាតិមោក្ខំ សុណាតីតិ យត្ថ កត្ថចិ ភិក្ខូនំ ហត្ថបាសេ និសិន្នោ យស្មា បាតិមោក្ខំ សុណាតិ; កតោវស្ស ឧបោសថោតិ អត្ថោ. ឥទញ្ច វត្ថុវសេន វុត្តំ, ហត្ថបាសេ និសិន្នស្ស បន អសុណន្តស្សាបិ កតោវ ហោតិ ឧបោសថោ. និមិត្តា កិត្តេតព្ពាតិ ឧបោសថបមុខស្ស ខុទ្ទកានិ វា មហន្តានិ វា បាសាណឥដ្ឋកទារុខណ្ឌទណ្ឌកាទីនិ យានិ កានិចិ និមិត្តានិ អព្ភោកាសេ វា មាឡកាទីសុ វា យត្ថ កត្ថចិ សញ្ញំ កត្វា កិត្តេតុំ វដ្ដតិ. អថ វា និមិត្តា កិត្តេតព្ពាតិ និមិត្តុបគា វា អនិមិត្តុបគា វា បរិច្ឆេទជាននត្ថំ កិត្តេតព្ពា.

ថេរេហិ ភិក្ខូហិ បឋមតរំ សន្និបតិតុន្តិ ឯត្ថ សចេ មហាថេរោ បឋមតរំ ន អាគច្ឆតិ, ទុក្កដំ. សព្ពេហេវ ឯកជ្ឈំ សន្និបតិត្វា ឧបោសថោ កាតព្ពោតិ ឯត្ថ សចេ បោរាណកោ អាវាសោ មជ្ឈេ វិហារស្ស ហោតិ, បហោតិ ចេត្ថ ភិក្ខូនំ និសជ្ជដ្ឋានំ, តត្ថ សន្និបតិត្វា ឧបោសថោ កាតព្ពោ. សចេ បោរាណកោ បរិទុព្ពលោ ចេវ សម្ពាធោ ច អញ្ញោ បច្ឆា ឧដ្ឋិតាវាសោ អសម្ពាធោ, តត្ថ ឧបោសថោ កាតព្ពោ.

យត្ថ វា បន ថេរោ ភិក្ខុ វិហរតីតិ ឯត្ថាបិ សចេ ថេរស្ស វិហារោ សព្ពេសំ បហោតិ, ផាសុកោ ហោតិ, តត្ថ ឧបោសថោ កាតព្ពោ. សចេ បន សោ បច្ចន្តេ វិសមប្បទេសេ ហោតិ, ថេរស្ស វត្តព្ពំ – ‘‘ភន្តេ, តុម្ហាកំ វិហារោ អផាសុកទេសោ, នត្ថិ ឯត្ថ សព្ពេសំ ឱកាសោ, អសុកស្មិំ នាម អាវាសេ ឱកាសោ អត្ថិ, តត្ថ គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ. សចេ ថេរោ នាគច្ឆតិ, តស្ស ឆន្ទបារិសុទ្ធិំ អានេត្វា សព្ពេសំ បហោនកេ ផាសុកដ្ឋានេ ឧបោសថោ កាតព្ពោ.

អវិប្បវាសសីមានុជាននកថា

១៤៣. អន្ធកវិន្ទាតិ រាជគហតោ គាវុតត្តយេ អន្ធកវិន្ទំ នាម, តំ ឧបនិស្សាយ ថេរោ វសតិ; តតោ រាជគហំ ឧបោសថំ អាគច្ឆន្តោ. រាជគហញ្ហិ បរិក្ខិបិត្វា អដ្ឋារស មហាវិហារា សព្ពេ ឯកសីមា, ធម្មសេនាបតិនា នេសំ សីមា ពទ្ធា, តស្មា វេឡុវនេ សង្ឃស្ស សាមគ្គីទានត្ថំ អាគច្ឆន្តោតិ អត្ថោ. នទិំ តរន្តោតិ សិប្បិនិយំ នាម នទិំ អតិក្កមន្តោ. មនំ វុឡ្ហោ អហោសីតិ ឦសកំ អប្បត្តវុឡ្ហភាវោ អហោសិ. សា កិរ នទី គិជ្ឈកូដតោ ឱតរិត្វា ចណ្ឌេន សោតេន វហតិ. តត្ថ វេគេន អាគច្ឆន្តំ ឧទកំ អមនសិករោន្តោ ថេរោ មនំ វុឡ្ហោ អហោសិ, ន បន វុឡ្ហោ, ឧទកព្ភាហតានិស្ស ចីវរានិ អល្លានិ ជាតានិ.

១៤៤. សម្មតា សា សីមា សង្ឃេន តិចីវរេន អវិប្បវាសា ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ចាតិ ឥមិស្សា កម្មវាចាយ ឧប្បន្នកាលតោ បដ្ឋាយ ភិក្ខូនំ បុរិមកម្មវាចា ន វដ្ដតិ. អយមេវ ហិ ថាវរា ហោតិ. ភិក្ខុនីនំ បន អយំ ន វដ្ដតិ, បុរិមាយេវ វដ្ដតិ. កស្មា? ភិក្ខុនិសង្ឃោ ហិ អន្តោគាមេ វសតិ. យទិ ឯវំ សិយា, សោ ឯតាយ កម្មវាចាយ តិចីវរបរិហារំ ន លភេយ្យ, អត្ថិ ចស្ស បរិហារោ, តស្មា បុរិមាយេវ វដ្ដតិ. ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស ហិ ទ្វេបិ សីមាយោ លព្ភន្តិ. តត្ថ ភិក្ខូនំ សីមំ អជ្ឈោត្ថរិត្វាបិ តស្សា អន្តោបិ ភិក្ខុនីនំ សីមំ សម្មន្និតុំ វដ្ដតិ. ភិក្ខូនម្បិ ភិក្ខុនិសីមាយ ឯសេវ នយោ. ន ហិ តេ អញ្ញមញ្ញស្ស កម្មេ គណបូរកា ហោន្តិ, ន កម្មវាចំ វគ្គំ ករោន្តិ. ឯត្ថ ច និគមនគរានម្បិ គាមេនេវ សង្គហោ វេទិតព្ពោ.

គាមូបចារោតិ បរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបោ, អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបោកាសោ. តេសុ អធិដ្ឋិតតេចីវរិកោ ភិក្ខុ បរិហារំ ន លភតិ. ឥតិ ភិក្ខូនំ អវិប្បវាសសីមា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច ន ឱត្ថរតិ, សមានសំវាសកសីមាវ ឱត្ថរតិ. សមានសំវាសកសីមា ចេត្ថ អត្តនោ ធម្មតាយ គច្ឆតិ. អវិប្បវាសសីមា បន យត្ថ សមានសំវាសកសីមា, តត្ថេវ គច្ឆតិ. ន ហិ តស្សា វិសុំ និមិត្តកិត្តនំ អត្ថិ, តត្ថ សចេ អវិប្បវាសាយ សម្មុតិកាលេ គាមោ អត្ថិ, តំ សា ន ឱត្ថរតិ. សចេ បន សម្មតាយ សីមាយ បច្ឆា គាមោ និវិសតិ, សោបិ សីមាសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ. យថា ច បច្ឆា និវិដ្ឋោ, ឯវំ បឋមំ និវិដ្ឋស្ស បច្ឆា វឌ្ឍិតប្បទេសោបិ សីមាសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ. សចេបិ សីមាសម្មុតិកាលេ គេហានិ កតានិ, បវិសិស្សាមាតិ អាលយោបិ អត្ថិ, មនុស្សា បន អប្បវិដ្ឋា, បោរាណកគាមំ វា សគេហមេវ ឆឌ្ឌេត្វា អញ្ញត្ថ គតា, អគាមោយេវ ឯស, សីមា ឱត្ថរតិ. សចេ បន ឯកម្បិ កុលំ បវិដ្ឋំ វា អាគតំ វា អត្ថិ, គាមោយេវ សីមា ន ឱត្ថរតិ.

ឯវញ្ច បន ភិក្ខវេ តិចីវរេន អវិប្បវាសោ សមូហន្តព្ពោតិ ឯត្ថ សមូហនន្តេន ភិក្ខុនា វត្តំ ជានិតព្ពំ. តត្រិទំ វត្តំ – ខណ្ឌសីមាយ ឋត្វា អវិប្បវាសសីមា ន សមូហន្តព្ពា, តថា អវិប្បវាសសីមាយ ឋត្វា ខណ្ឌសីមាបិ. ខណ្ឌសីមាយំ បន ឋិតេន ខណ្ឌសីមាវ សមូហនិតព្ពា, តថា ឥតរាយ ឋិតេន ឥតរា. សីមំ នាម ទ្វីហិ ការណេហិ សមូហនន្តិ បកតិយា ខុទ្ទកំ បុន អាវាសវឌ្ឍនត្ថាយ មហតិំ វា កាតុំ; បកតិយា មហតិំ បុន អញ្ញេសំ វិហារោកាសទានត្ថាយ ខុទ្ទកំ វា កាតុំ. តត្ថ សចេ ខណ្ឌសីមញ្ច អវិប្បវាសសីមញ្ច ជានន្តិ, សមូហនិតុញ្ចេវ ពន្ធិតុញ្ច សក្ខិស្សន្តិ. ខណ្ឌសីមំ បន ជានន្តា អវិប្បវាសំ អជានន្តាបិ សមូហនិតុញ្ចេវ ពន្ធិតុញ្ច សក្ខិស្សន្តិ. ខណ្ឌសីមំ អជានន្តា អវិប្បវាសំយេវ ជានន្តា ចេតិយង្គណពោធិយង្គណឧបោសថាគារាទីសុ និរាសង្កដ្ឋានេសុ ឋត្វា អប្បេវ នាម សមូហនិតុំ សក្ខិស្សន្តិ, បដិពន្ធិតុំ បន ន សក្ខិស្សន្តេវ. សចេ ពន្ធេយ្យុំ, សីមាសម្ភេទំ កត្វា វិហារំ អវិហារំ ករេយ្យុំ, តស្មា ន សមូហនិតព្ពា. យេ បន ឧភោបិ ន ជានន្តិ, តេនេវ សមូហនិតុំ ន ពន្ធិតុំ សក្ខិស្សន្តិ. អយញ្ហិ សីមា នាម កម្មវាចាយ វា អសីមា ហោតិ សាសនន្តរធានេន វា, ន ច សក្កា សីមំ អជានន្តេហិ កម្មវាចា កាតុំ, តស្មា ន សមូហនិតព្ពា. សាធុកំ បន ញត្វាយេវ សមូហនិតព្ពា ច ពន្ធិតព្ពា ចាតិ.

គាមសីមាទិកថា

១៤៧. ឯវំ ពទ្ធសីមាវសេន សមានសំវាសញ្ច ឯកូបោសថភាវញ្ច ទស្សេត្វា ឥទានិ អពទ្ធសីមេសុបិ ឱកាសេសុ តំ ទស្សេន្តោ ‘‘អសម្មតាយ, ភិក្ខវេ, សីមាយ អដ្ឋបិតាយា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អដ្ឋបិតាយាតិ អបរិច្ឆិន្នាយ. គាមគ្គហណេន ចេត្ថ នគរម្បិ គហិតមេវ ហោតិ. តត្ថ យត្តកេ បទេសេ តស្ស គាមស្ស ភោជកា ពលិំ លភន្តិ, សោ បទេសោ អប្បោ វា ហោតុ មហន្តោ វា, គាមសីមាត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ. នគរនិគមសីមាសុបិ ឯសេវ នយោ. យម្បិ ឯកស្មិំយេវ គាមខេត្តេ ឯកំ បទេសំ ‘‘អយំ វិសុំ គាមោ ហោតូ’’តិ បរិច្ឆិន្ទិត្វា រាជា កស្សចិ ទេតិ, សោបិ វិសុំគាមសីមា ហោតិយេវ. តស្មា សា ច ឥតរា ច បកតិគាមនគរនិគមសីមា ពទ្ធសីមាសទិសាយេវ ហោន្តិ, កេវលំ បន តិចីវរវិប្បវាសបរិហារំ ន លភន្តិ.

ឯវំ គាមន្តវាសីនំ សីមាបរិច្ឆេទំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អារញ្ញកានំ សីមាបរិច្ឆេទំ ទស្សេន្តោ ‘‘អគាមកេ ចេ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អគាមកេ ចេតិ គាមនិគមនគរសីមាហិ អបរិច្ឆិន្នេ អដវិប្បទេសេ. អថ វា អគាមកេ ចេតិ វិជ្ឈាដវិសទិសេ អរញ្ញេ ភិក្ខុ វសតិ, អថស្ស ឋិតោកាសតោ សមន្តា សត្តព្ភន្តរា សមានសំវាសកសីមាតិ អត្ថោ. អយំ សីមា តិចីវរវិប្បវាសបរិហារម្បិ លភតិ. តត្ថ ឯកំ អព្ភន្តរំ អដ្ឋវីសតិ ហត្ថប្បមាណំ ហោតិ. មជ្ឈេ ឋិតស្ស សមន្តា សត្តព្ភន្តរា វិនិព្ពេធេន ចុទ្ទស ហោន្តិ. សចេ ទ្វេ សង្ឃា វិសុំ វិនយកម្មានិ ករោន្តិ, ទ្វិន្នំ សត្តព្ភន្តរានំ អន្តរេ អញ្ញំ ឯកំ សត្តព្ភន្តរំ ឧបចារត្ថាយ ឋបេតព្ពំ. សេសា សត្តព្ភន្តរសីមកថា មហាវិភង្គេ ឧទោសិតសិក្ខាបទវណ្ណនាយំ វុត្តនយេន គហេតព្ពា.

សព្ពា ភិក្ខវេ នទី អសីមាតិ យា កាចិ នទីលក្ខណប្បត្តា នទី និមិត្តានិ កិត្តេត្វា ‘‘ឯតំ ពទ្ធសីមំ ករោមា’’តិ កតាបិ អសីមាវ ហោតិ, សា បន អត្តនោ សភាវេនេវ ពទ្ធសីមាសទិសា, សព្ពមេត្ថ សង្ឃកម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ. សមុទ្ទជាតស្សរេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯត្ថ ច ជាតស្សរោ នាម យេន កេនចិ ខណិត្វា អកតោ សយំជាតសោព្ភោ សមន្តតោ អាគតេន ឧទកេន បូរិតោ តិដ្ឋតិ.

ឯវំ នទីសមុទ្ទជាតស្សរានំ ពទ្ធសីមាភាវំ បដិក្ខិបិត្វា បុន តត្ថ អពទ្ធសីមាបអច្ឆេទំ ទស្សេន្តោ ‘‘នទិយា វា ភិក្ខវេ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ យំ មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស សមន្តា ឧទកុក្ខេបាតិ យំ ឋានំ មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស សមន្តតោ ឧទកុក្ខេបេន បរិច្ឆិន្នំ. កថំ បន ឧទកំ ឧក្ខិបិតព្ពំ? យថា អក្ខធុត្តា ទារុគុឡំ ខិបន្តិ, ឯវំ ឧទកំ វា វាលិកំ វា ហត្ថេន គហេត្វា ថាមមជ្ឈិមេន បុរិសេន សព្ពថាមេន ខិបិតព្ពំ. យត្ថ ឯវំ ខិត្តំ ឧទកំ វា វាលិកា វា បតតិ, អយមេកោ ឧទកុក្ខេបោ. តស្ស អន្តោ ហត្ថបាសំ វិជហិត្វា ឋិតោ កម្មំ កោបេតិ. យាវ បរិសា វឌ្ឍតិ, តាវ សីមាបិ វឌ្ឍតិ. បរិសបរិយន្តតោ ឧទកុក្ខេបោយេវ បមាណំ. ជាតស្សរសមុទ្ទេសុបិ ឯសេវ នយោ.

ឯត្ថ ច សចេ នទី នាតិទីឃា ហោតិ, បភវតោ បដ្ឋាយ យាវ មុខទ្វារា សព្ពត្ថ សង្ឃោ និសីទតិ, ឧទកុក្ខេបសីមាកម្មំ នត្ថិ, សកលាបិ នទី ឯតេសំយេវ ភិក្ខូនំ បហោតិ. យំ បន មហាសុមត្ថេរេន វុត្តំ ‘‘យោជនំ បវត្តមានាយេវ នទី, តត្រាបិ ឧបរិ អទ្ធយោជនំ បហាយ ហេដ្ឋា អទ្ធយោជនេ កម្មំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ, តំ មហាបទុមត្ថេរេនេវ បដិក្ខិត្តំ. ភគវតា ហិ ‘‘តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេត្វា យត្ថ កត្ថចិ ឧត្តរន្តិយា ភិក្ខុនិយា អន្តរវាសកោ តេមិយតី’’តិ ឥទំ នទិយា បមាណំ វុត្តំ, ន យោជនំ វា អទ្ធយោជនំ វា. តស្មា យា ឥមស្ស សុត្តស្ស វសេន បុព្ពេ វុត្តលក្ខណា នទី, តស្សា បភវតោ បដ្ឋាយ សង្ឃកម្មំ កាតុំ វដ្ដតីតិ. សចេ បនេត្ថ ពហូ ភិក្ខូ វិសុំ វិសុំ កម្មំ ករោន្តិ, សព្ពេហិ អត្តនោ ច អញ្ញេសញ្ច ឧទកុក្ខេបបរិច្ឆេទស្ស អន្តរា អញ្ញោ ឧទកុក្ខេបោ សីមន្តរិកត្ថាយ ឋបេតព្ពោ. តតោ អធិកំ វដ្ដតិយេវ, ឩនកំ បន ន វដ្ដតីតិ វុត្តំ. ជាតស្សរសមុទ្ទេសុបិ ឯសេវ នយោ.

នទិយា បន កម្មំ ករិស្សាមាតិ គតេហិ សចេ នទី បរិបុណ្ណា ហោតិ សមតិត្តិកា, ឧទកសាដិកំ និវាសេត្វាបិ អន្តោនទិយំយេវ កម្មំ កាតព្ពំ. សចេ ន សក្កោន្តិ, នាវាយបិ ឋត្វា កាតព្ពំ. គច្ឆន្តិយា បន នាវាយ កាតុំ ន វដ្ដតិ. កស្មា? ឧទកុក្ខេបមត្តមេវ ហិ សីមា, តំ នាវា សីឃមេវ អតិក្កាមេតិ. ឯវំ សតិ អញ្ញិស្សា សីមាយ ញត្តិ អញ្ញិស្សា អនុសាវនា ហោតិ, តស្មា នាវំ អរិត្តេន វា ឋបេត្វា បាសាណេ វា លម្ពិត្វា អន្តោនទិយំ ជាតរុក្ខេ វា ពន្ធិត្វា កម្មំ កាតព្ពំ. អន្តោនទិយំ ពទ្ធអដ្ដកេបិ អន្តោនទិយំ ជាតរុក្ខេបិ ឋិតេហិ កាតុំ វដ្ដតិ.

សចេ បន រុក្ខស្ស សាខា វា តតោ និក្ខន្តបារោហោ វា ពហិនទីតីរេ វិហារសីមាយ វា គាមសីមាយ វា បតិដ្ឋិតោ, សីមំ វា សោធេត្វា សាខំ វា ឆិន្ទិត្វា កម្មំ កាតព្ពំ. ពហិនទីតីរេ ជាតរុក្ខស្ស អន្តោនទិយំ បវិដ្ឋសាខាយ វា បារោហេ វា នាវំ ពន្ធិត្វា កម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. ករោន្តេហិ សីមា វា សោធេតព្ពា, ឆិន្ទិត្វា វាស្ស ពហិបតិដ្ឋិតភាវោ នាសេតព្ពោ. នទីតីរេ បន ខាណុកំ កោដ្ដេត្វា តត្ថ ពទ្ធនាវាយ ន វដ្ដតិយេវ.

នទិយំ សេតុំ ករោន្តិ, សចេ អន្តោនទិយំយេវ សេតុ វា សេតុបាទា វា, សេតុម្ហិ ឋិតេហិ កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន សេតុ វា សេតុបាទា វា ពហិតីរេ បតិដ្ឋិតា, កម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, សីមំ សោធេត្វា កាតព្ពំ. អថ សេតុបាទា អន្តោ, សេតុ បន ឧភិន្នម្បិ តីរានំ ឧបរិអាកាសេ ឋិតោ, វដ្ដតិ. អន្តោនទិយំ បាសាណោ វា ទីបកោ វា ហោតិ, តស្ស យត្តកំ បទេសំ បុព្ពេ វុត្តប្បការេ បកតិវស្សកាលេ វស្សានស្ស ចតូសុ មាសេសុ ឧទកំ ឱត្ថរតិ, សោ នទីសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ. អតិវុដ្ឋិកាលេ បន ឱឃេន ឱត្ថដោកាសោ ន គហេតព្ពោ, សោ ហិ គាមសីមាសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ.

នទិតោ មាតិកំ នីហរន្តា នទិយំ អាវរណំ ករោន្តិ, តញ្ចេ ឱត្ថរិត្វា វា វិនិព្ពិជ្ឈិត្វា វា ឧទកំ គច្ឆតិ, សព្ពត្ថ បវត្តនដ្ឋានេ កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន អាវរណេន វា កោដ្ដកពន្ធនេន វា សោតំ បច្ឆិជ្ជតិ, ឧទកំ នប្បវត្តតិ, អប្បវត្តនដ្ឋានេ កម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. អាវរណមត្ថកេបិ កាតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ កោចិ អាវរណប្បទេសោ បុព្ពេ វុត្តបាសាណទីបកប្បទេសោ វិយ ឧទកេន អជ្ឈោត្ថរិយតិ, តត្ថ វដ្ដតិ. សោ ហិ នទីសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ. នទិំ វិនាសេត្វា តឡាកំ ករោន្តិ, ហេដ្ឋា បាឡិ ពទ្ធា, ឧទកំ អាគន្ត្វា តឡាកំ បូរេត្វា តិដ្ឋតិ, ឯត្ថ កម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. ឧបរិ បវត្តនដ្ឋានេ ហេដ្ឋា ច ឆឌ្ឌិតមោទកំ នទិំ ឱត្ថរិត្វា សន្ទនដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ វដ្ដតិ. ទេវេ អវស្សន្តេ ហេមន្តគិម្ហេសុ វា សុក្ខនទិយាបិ វដ្ដតិ. នទិតោ នីហដមាតិកាយ ន វដ្ដតិ. សចេ សា កាលន្តរេន ភិជ្ជិត្វា នទី ហោតិ, វដ្ដតិ. កាចិ នទី កាលន្តរេន ឧប្បតិត្វា គាមនិគមសីមំ ឱត្ថរិត្វា បវត្តតិ, នទីយេវ ហោតិ, កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន វិហារសីមំ ឱត្ថរតិ, វិហារសីមាត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ.

សមុទ្ទេបិ កម្មំ ករោន្តេហិ យំ បទេសំ ឧទ្ធំ វឌ្ឍនឧទកំ វា បកតិវីចិ វា វេគេន អាគន្ត្វា ឱត្ថរតិ, តត្ថ កាតុំ ន វដ្ដតិ. យស្មិំ បន បទេសេ បកតិវីចិយោ ឱត្ថរិត្វា សណ្ឋហន្តិ, សោ ឧទកន្តតោ បដ្ឋាយ អន្តោសមុទ្ទោ នាម, តត្ថ ឋិតេហិ កម្មំ កាតព្ពំ. សចេ ឩមិវេគោ ពាធតិ, នាវាយ វា អដ្ដកេ វា ឋត្វា កាតព្ពំ. តេសុ វិនិច្ឆយោ នទិយំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. សមុទ្ទេ បិដ្ឋិបាសាណោ ហោតិ, តំ កទាចិ ឩមិយោ អាគន្ត្វា ឱត្ថរន្តិ, កទាចិ ន ឱត្ថរន្តិ, តត្ថ កម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, សោ ហិ គាមសីមាសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ. សចេ បន វីចីសុ អាគតាសុបិ អនាគតាសុបិ បកតិឧទកេនេវ ឱត្ថរិយតិ, វដ្ដតិ. ទីបកោ វា បព្ពតោ វា ហោតិ, សោ ចេ ទូរេ ហោតិ មច្ឆពន្ធានំ អគមនបថេ, អរញ្ញសីមាសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ. តេសំ គមនបរិយន្តស្ស ឱរតោ បន គាមសីមាសង្ខ្យំ គច្ឆតិ. តត្ថ គាមសីមំ អសោធេត្វា កម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. សមុទ្ទោ គាមសីមំ វា និគមសីមំ វា ឱត្ថរិត្វា តិដ្ឋតិ, សមុទ្ទោវ ហោតិ, តត្ថ កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន វិហារសីមំ ឱត្ថរតិ, វិហារសីមាត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ.

ជាតស្សរេ កម្មំ ករោន្តេហិបិ យត្ថ បុព្ពេ វុត្តប្បការេ វស្សកាលេ វស្សេ បច្ឆិន្នមត្តេ បិវិតុំ វា ហត្ថបាទេ វា ធោវិតុំ ឧទកំ ន ហោតិ, សុក្ខតិ, អយំ ន ជាតស្សរោ, គាមខេត្តសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ, តត្ថ កម្មំ ន កាតព្ពំ. យត្ថ បន វុត្តប្បការេ វស្សកាលេ ឧទកំ សន្តិដ្ឋតិ, អយមេវ ជាតស្សរោ. តស្ស យត្តកេ បទេសេ វស្សានំ ចាតុមាសេ ឧទកំ តិដ្ឋតិ, តត្ថ កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ. សចេ គម្ភីរំ ឧទកំ, អដ្ដកំ ពន្ធិត្វា តត្ថ ឋិតេហិបិ ជាតស្សរស្ស អន្តោ ជាតរុក្ខម្ហិ ពទ្ធអដ្ដកេបិ កាតុំ វដ្ដតិ. បិដ្ឋិបាសាណទីបកេសុ បនេត្ថ នទិយំ វុត្តសទិសោវ វិនិច្ឆយោ. សមវស្សទេវកាលេ បហោនកជាតស្សរោ បន សចេបិ ទុព្ពុដ្ឋិកាលេ វា គិម្ហហេមន្តេសុ វា សុក្ខតិ, និរុទកោ ហោតិ, តត្ថ សង្ឃកម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ. យំ អន្ធកដ្ឋកថាយំ វុត្តំ ‘‘សព្ពោ ជាតស្សរោ សុក្ខោ អនោទកោ, គាមខេត្តំយេវ ភជតី’’តិ, តំ ន គហេតព្ពំ. សចេ បនេត្ថ ឧទកត្ថាយ អាវាដំ វា បោក្ខរណីអាទីនិ វា ខណន្តិ, តំ ឋានំ អជាតស្សរោ ហោតិ, គាមសីមាសង្ខ្យំ គច្ឆតិ. លាពុតិបុសកាទិវប្បេ កតេបិ ឯសេវ នយោ.

សចេ បន តំ បូរេត្វា ថលំ វា ករោន្តិ, ឯកស្មិំ ទិសាភាគេ បាឡិំ ពន្ធិត្វា សព្ពមេវ តំ មហាតឡាកំ វា ករោន្តិ, សព្ពោបិ អជាតស្សរោ ហោតិ, គាមសីមាសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ. លោណីបិ ជាតស្សរសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ. វស្សិកេ ចត្តារោ មាសេ ឧទកដ្ឋានោកាសេ កម្មំ កាតុំ វដ្ដតីតិ.

១៤៨. សីមាយ សីមំ សម្ភិន្ទន្តីតិ អត្តនោ សីមាយ បរេសំ ពទ្ធសីមំ សម្ភិន្ទន្តិ. សចេ ហិ បោរាណកស្ស វិហារស្ស បុរត្ថិមាយ ទិសាយ អម្ពោ ចេវ ជម្ពូ ចាតិ ទ្វេ រុក្ខា អញ្ញមញ្ញំ សំសដ្ឋវិដបា ហោន្តិ, តេសុ អម្ពស្ស បច្ឆិមទិសាភាគេ ជម្ពូ. វិហារសីមា ច ជម្ពុំ អន្តោ កត្វា អម្ពំ កិត្តេត្វា ពទ្ធា ហោតិ, អថ បច្ឆា តស្ស វិហារស្ស បុរត្ថិមាយ ទិសាយ វិហារំ កត្វា សីមំ ពន្ធន្តា តំ អម្ពំ អន្តោ កត្វា ជម្ពុំ កិត្តេត្វា ពន្ធន្តិ, សីមាយ សីមា សម្ភិន្នា ហោតិ. ឯវំ ឆព្ពគ្គិយា អកំសុ, តេនាហ – ‘‘សីមាយ សីមំ សម្ភិន្ទន្តី’’តិ.

សីមាយ សីមំ អជ្ឈោត្ថរន្តីតិ អត្តនោ សីមាយ បរេសំ ពទ្ធសីមំ អជ្ឈោត្ថរន្តិ;

បរេសំ ពទ្ធសីមំ សកលំ វា តស្សា បទេសំ វា អន្តោ កត្វា អត្តនោ សីមំ ពន្ធន្តិ. សីមន្តរិកំ ឋបេត្វា សីមំ សម្មន្និតុន្តិ ឯត្ថ សចេ បឋមតរំ កតស្ស វិហារស្ស សីមា អសម្មតា ហោតិ, សីមាយ ឧបចារោ ឋបេតព្ពោ. សចេ សម្មតា ហោតិ, បច្ឆិមកោដិយា ហត្ថមត្តា សីមន្តរិកា ឋបេតព្ពា. កុរុន្ទិយំ វិទត្ថិមត្តម្បិ, មហាបច្ចរិយំ ចតុរង្គុលមត្តម្បិ វដ្ដតីតិ វុត្តំ. ឯករុក្ខោបិ ច ទ្វិន្នំ សីមានំ និមិត្តំ ហោតិ, សោ បន វឌ្ឍន្តោ សីមាសង្ករំ ករោតិ, តស្មា ន កាតព្ពោ.

ឧបោសថភេទាទិកថា

១៤៩. ចាតុទ្ទសិកោ ច បន្នរសិកោ ចាតិ ឯត្ថ ចាតុទ្ទសិកស្ស បុព្ពកិច្ចេ ‘‘អជ្ជុបោសថោ ចាតុទ្ទសោ’’តិ វត្តព្ពំ.

អធម្មេន វគ្គន្តិអាទីសុ សចេ ឯកស្មិំ វិហារេ ចតូសុ ភិក្ខូសុ វសន្តេសុ ឯកស្ស ឆន្ទបារិសុទ្ធិំ អាហរិត្វា តយោ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ ករោន្តិ, តីសុ វា វសន្តេសុ ឯកស្ស ឆន្ទបារិសុទ្ធិំ អាហរិត្វា ទ្វេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ, អធម្មេន វគ្គំ ឧបោសថកម្មំ ហោតិ. សចេ បន ចត្តារោបិ សន្និបតិត្វា បារិសុទ្ធិឧបោសថំ ករោន្តិ, តយោ វា ទ្វេ វា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ, អធម្មេន សមគ្គំ នាម ហោតិ. សចេ ចតូសុ ជនេសុ ឯកស្ស បារិសុទ្ធិំ អាហរិត្វា តយោ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ, តីសុ វា ជនេសុ ឯកស្ស បារិសុទ្ធិំ អាហរិត្វា ទ្វេ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ ករោន្តិ, ធម្មេន វគ្គំ នាម ហោតិ. សចេ បន ចត្តារោ ឯកត្ថ វសន្តា សព្ពេវ សន្និបតិត្វា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ, តយោ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ ករោន្តិ, ទ្វេ អញ្ញមញ្ញំ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ ករោន្តិ, ធម្មេន សមគ្គំ នាម ហោតីតិ.

បាតិមោក្ខុទ្ទេសកថា

១៥០. និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពន្តិ ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ…បេ… អាវិកតា ហិស្ស ផាសុ ហោតី’’តិ ឥមំ និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា ‘‘ឧទ្ទិដ្ឋំ ខោ អាយស្មន្តោ និទានំ, តត្ថាយស្មន្តេ បុច្ឆាមិ – កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធា, ទុតិយម្បិ បុច្ឆាមិ…បេ… ឯវមេតំ ធារយាមីតិ. សុតា ខោ បនាយស្មន្តេហិ ចត្តារោ បារាជិកា ធម្មា…បេ… អវិវទមានេហិ សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ ឯវំ អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ. ឯតេន នយេន សេសាបិ ចត្តារោ បាតិមោក្ខុទ្ទេសា វេទិតព្ពា.

សវរភយន្តិ អដវិមនុស្សភយំ. រាជន្តរាយោតិអាទីសុ សចេ ភិក្ខូសុ ‘‘ឧបោសថំ ករិស្សាមា’’តិ និសិន្នេសុ រាជា អាគច្ឆតិ, អយំ រាជន្តរាយោ. ចោរា អាគច្ឆន្តិ, អយំ ចោរន្តរាយោ. ទវទាហោ វា អាគច្ឆតិ, អាវាសេ វា អគ្គិ ឧដ្ឋហតិ, អយំ អគ្គន្តរាយោ. មេឃោ វា ឧដ្ឋេតិ, ឱឃោ វា អាគច្ឆតិ, អយំ ឧទកន្តរាយោ. ពហូ មនុស្សា អាគច្ឆន្តិ, អយំ មនុស្សន្តរាយោ. ភិក្ខុំ យក្ខោ គណ្ហាតិ, អយំ អមនុស្សន្តរាយោ. ព្យគ្ឃាទយោ ចណ្ឌមិគា អាគច្ឆន្តិ, អយំ វាឡន្តរាយោ. ភិក្ខុំ សប្បាទយោ ឌំសន្តិ, អយំ សរីសបន្តរាយោ. ភិក្ខុ គិលានោ វា ហោតិ, កាលំ វា ករោតិ, វេរិនោ វា តំ មារេតុកាមា គណ្ហន្តិ, អយំ ជីវិតន្តរាយោ. មនុស្សា ឯកំ វា ពហូ វា ភិក្ខូ ព្រហ្មចរិយា ចាវេតុកាមា គណ្ហន្តិ, អយំ ព្រហ្មចរិយន្តរាយោ. ឯវរូបេសុ អន្តរាយេសុ សំខិត្តេន បាតិមោក្ខោ ឧទ្ទិសិតព្ពោ, បឋមោ វា ឧទ្ទេសោ ឧទ្ទិសិតព្ពោ, អាទិម្ហិ ទ្វេ តយោ ចត្តារោ វា. ឯត្ថ ច ទុតិយាទីសុ ឧទ្ទេសេសុ យស្មិំ អបរិយោសិតេ អន្តរាយោ ហោតិ, សោបិ សុតេនេវ សាវេតព្ពោ.

អនជ្ឈិដ្ឋាតិ អនាណត្តា អយាចិតា វា. អជ្ឈេសនា ចេត្ថ សង្ឃេន សម្មតធម្មជ្ឈេសកាយត្តា វា សង្ឃត្ថេរាយត្តា វា, តស្មិំ ធម្មជ្ឈេសកេ អសតិ សង្ឃត្ថេរំ អាបុច្ឆិត្វា វា តេន យាចិតោ វា ភាសិតុំ លភតិ. សង្ឃត្ថេរេនាបិ សចេ វិហារេ ពហូ ធម្មកថិកា ហោន្តិ, វារបដិបាដិយា វត្តព្ពា – ‘‘ត្វំ ធម្មំ ភណ, ធម្មំ កថេហិ, ធម្មទានំ ទេហី’’តិ វា វុត្តេន តីហិបិ វិធីហិ ធម្មោ ភាសិតព្ពោ. ‘‘ឱសារេហី’’តិ វុត្តោ បន ឱសារេតុមេវ លភតិ, ‘‘កថេហី’’តិ វុត្តោ កថេតុមេវ, ‘‘សរភញ្ញំ ភណាហី’’តិ វុត្តោ សរភញ្ញមេវ. សង្ឃត្ថេរោបិ ច ឧច្ចតរេ អាសនេ និសិន្នោ យាចិតុំ ន លភតិ. សចេ ឧបជ្ឈាយោ ចេវ សទ្ធិវិហារិកោ ច ហោន្តិ, ឧបជ្ឈាយោ ច នំ ឧច្ចាសនេ និសិន្នោ ‘‘ភណាហី’’តិ វទតិ, សជ្ឈាយំ អធិដ្ឋហិត្វា ភណិតព្ពំ. សចេ បនេត្ថ ទហរា ភិក្ខូ ហោន្តិ, តេសំ ‘‘ភណាមី’’តិ ភណិតព្ពំ.

សចេ វិហារេ សង្ឃត្ថេរោ អត្តនោយេវ និស្សិតកេ ភណាបេតិ, អញ្ញេ មធុរភាណកេបិ នាជ្ឈេសតិ, សោ អញ្ញេហិ វត្តព្ពោ – ‘‘ភន្តេ អសុកំ នាម ភណាបេមា’’តិ. សចេ ‘‘ភណាបេថា’’តិ វា វទតិ, តុណ្ហី វា ហោតិ, ភណាបេតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន បដិពាហតិ, ន ភណាបេតព្ពំ. យទិ អនាគតេយេវ សង្ឃត្ថេរេ ធម្មសវនំ អារទ្ធំ, បុន អាគតេ ឋបេត្វា អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ. ឱសារេត្វា បន កថេន្តេន អាបុច្ឆិត្វា វា អដ្ឋបេត្វាយេវ វា កថេតព្ពំ, កថេន្តស្ស បុន អាគតេបិ ឯសេវ នយោ.

ឧបនិសិន្នកថាយបិ សង្ឃត្ថេរោវ សាមី, តស្មា តេន សយំ វា កថេតព្ពំ, អញ្ញោ វា ភិក្ខុ ‘‘កថេហី’’តិ វត្តព្ពោ, នោ ច ខោ ឧច្ចតរេ អាសនេ និសិន្នេន. មនុស្សានំ បន ‘‘ភណាហី’’តិ វត្តុំ វដ្ដតិ. មនុស្សា អត្តនោ ជាននកភិក្ខុំ អាបុច្ឆន្តិ, តេន ថេរំ អាបុច្ឆិត្វា កថេតព្ពំ. សចេ សង្ឃត្ថេរោ ‘‘ភន្តេ ឥមេ បញ្ហំ បុច្ឆន្តី’’តិ បុដ្ឋោ ‘‘កថេហី’’តិ វា ភណតិ, តុណ្ហី វា ហោតិ, កថេតុំ វដ្ដតិ. អន្តរឃរេ អនុមោទនាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. សចេ សង្ឃត្ថេរោ វិហារេ វា អន្តរឃរេ វា ‘‘មំ អនាបុច្ឆិត្វាបិ កថេយ្យាសី’’តិ អនុជានាតិ, លទ្ធកប្បិយំ ហោតិ, សព្ពត្ថ វត្តុំ វដ្ដតិ.

សជ្ឈាយំ ករោន្តេនាបិ ថេរោ អាបុច្ឆិតព្ពោយេវ. ឯកំ អាបុច្ឆិត្វា សជ្ឈាយន្តស្ស អបរោ អាគច្ឆតិ, បុន អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ. សចេ វិស្សមិស្សាមីតិ ឋបិតស្ស អាគច្ឆតិ, បុន អារភន្តេនាបិ អាបុច្ឆិតព្ពំ. សង្ឃត្ថេរេ អនាគតេយេវ អារទ្ធំ សជ្ឈាយន្តស្សាបិ ឯសេវ នយោ. ឯកេន សង្ឃត្ថេរេន ‘‘មំ អនាបុច្ឆាបិ យថាសុខំ សជ្ឈាយាហី’’តិ អនុញ្ញាតេ យថាសុខំ សជ្ឈាយិតុំ វដ្ដតិ. អញ្ញស្មិំ បន អាគតេ តំ អាបុច្ឆិត្វាវ សជ្ឈាយិតព្ពំ.

១៥១. អត្តនា វា អត្តានំ សម្មន្និតព្ពំតិ អត្តនា វា អត្តា សម្មន្និតព្ពោ; បុច្ឆន្តេន បន បរិសំ ឱលោកេត្វា សចេ អត្តនោ ឧបទ្ទវោ នត្ថិ, វិនយោ បុច្ឆិតព្ពោ.

១៥៣. កតេបិ ឱកាសេ បុគ្គលំ តុលយិត្វាតិ ‘‘អត្ថិ នុ ខោ មេ ឥតោ ឧបទ្ទវោ, នត្ថី’’តិ ឯវំ ឧបបរិក្ខិត្វា. បុរម្ហាកន្តិ បឋមំ អម្ហាកំ. បដិកច្ចេវាតិ បឋមតរមេវ. បុគ្គលំ តុលយិត្វា ឱកាសំ កាតុន្តិ ‘‘ភូតមេវ នុ ខោ អាបត្តិំ វទតិ, អភូត’’ន្តិ ឯវំ ឧបបរិក្ខិត្វា ឱកាសំ កាតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ.

អធម្មកម្មបដិក្កោសនាទិកថា

១៥៤. អធម្មកម្មំ វុត្តនយមេវ. បដិក្កោសិតុន្តិ វារេតុំ. ទិដ្ឋិម្បិ អាវិកាតុន្តិ ‘‘អធម្មកម្មំ ឥទំ ន មេ ខមតី’’តិ ឯវំ អញ្ញស្ស សន្តិកេ អត្តនោ ទិដ្ឋិំ បកាសេតុំ. ចតូហិ បញ្ចហីតិអាទិ តេសំ អនុបទ្ទវត្ថាយ វុត្តំ. សញ្ចិច្ច ន សាវេន្តីតិ យថា ន សុណន្តិ ឯវំ ភណិស្សាមាតិ សញ្ចិច្ច សណិកំ ឧទ្ទិសន្តិ.

១៥៥. ថេរាធិកន្តិ ថេរាធីនំ; ថេរាយត្តំ ភវិតុន្តិ អត្ថោ. ‘‘ថេរាធេយ្យ’’ន្តិបិ បាឋោ, តស្មា ថេរេន សយំ វា ឧទ្ទិសិតព្ពំ, អញ្ញោ វា អជ្ឈេសិតព្ពោ. អជ្ឈេសនវិធានញ្ចេត្ថ ធម្មជ្ឈេសនេ វុត្តនយមេវ. សោ ន ជានាតិ ឧបោសថំ វាតិអាទីសុ ចាតុទ្ទសិកបន្នរសិកភេទេន ទុវិធំ, សង្ឃឧបោសថាទិភេទេន នវវិធញ្ច ឧបោសថំ ន ជានាតិ, ចតុព្ពិធំ ឧបោសថកម្មំ ន ជានាតិ, ទុវិធំ បាតិមោក្ខំ ន ជានាតិ, នវវិធំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ន ជានាតិ. យោ តត្ថ ភិក្ខុ ព្យត្តោ បដិពលោតិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ទហរស្សាបិ ព្យត្តស្ស បាតិមោក្ខោ អនុញ្ញាតោ. អថ ខោ ឯត្ថ អយមធិប្បាយោ. សចេ ថេរស្ស បញ្ច វា ចត្តារោ វា តយោ វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសា នាគច្ឆន្តិ; ទ្វេ បន អខណ្ឌា សុវិសទា វាចុគ្គតា ហោន្តិ, ថេរាយត្តោវ បាតិមោក្ខា. សចេ បន ឯត្តកម្បិ វិសទំ កាតុំ ន សក្កោតិ, ព្យត្តស្ស ភិក្ខុនោ អាយត្តោ ហោតិ.

សាមន្តា អាវាសាតិ សាមន្តំ អាវាសំ. សជ្ជុកន្តិ តទហេវ អាគមនត្ថាយ. នវំ ភិក្ខុំ អាណាបេតុន្តិ ឯត្ថ យោ សក្កោតិ ឧគ្គហេតុំ, ឯវរូបោ អាណាបេតព្ពោ, ន ពាលោ.

បក្ខគណនាទិឧគ្គហណានុជាននកថា

១៥៦. កតិមី ភន្តេតិ ឯត្ថ កតីនំ បូរណីតិ កតិមី. កាលវតោតិ កាលស្សេវ; បគេវាតិ អត្ថោ.

១៥៨. យំ កាលំ សរតីតិ ឯត្ថ សាយម្បិ ‘‘អជ្ជុបោសថោ សមន្នាហរថា’’តិ អារោចេតុំ វដ្ដតិ.

១៥៩. ថេរេន ភិក្ខុនា នវំ ភិក្ខុំ អាណាបេតុន្តិ ឯត្ថាបិ កិញ្ចិ កម្មំ ករោន្តោ វា សទាកាលមេវ ឯកោ វា ភារនិត្ថរណកោ វា សរភាណកធម្មកថិកាទីសុ អញ្ញតរោ វា ន ឧបោសថាគារសម្មជ្ជនត្ថំ អាណាបេតព្ពោ, អវសេសា បន វារេន អាណាបេតព្ពា. សចេ អាណត្តោ សម្មុញ្ជនិំ តាវកាលិកម្បិ ន លភតិ, សាខាភង្គំ កប្បិយំ ការេត្វា សម្មជ្ជិតព្ពំ, តម្បិ អលភន្តស្ស លទ្ធកប្បិយំ ហោតិ.

១៦០. អាសនបញ្ញាបនាណត្តិយម្បិ វុត្តនយេនេវ អាណាបេតព្ពោ. អាណត្តេន ច សចេ ឧបោសថាគារេ អាសនានិ នត្ថិ, សង្ឃិកាវាសតោបិ អាហរិត្វា បញ្ញបេត្វា បុន អាហរិតព្ពានិ. អាសនេសុ អសតិ កដសារកេបិ តដ្ដិកាយោបិ បញ្ញបេតុំ វដ្ដតិ, តដ្ដិកាសុបិ អសតិ សាខាភង្គានិ កប្បិយំ ការេត្វា បញ្ញបេតព្ពានិ, កប្បិយការកំ អលភន្តស្ស លទ្ធកប្បិយំ ហោតិ.

១៦១. បទីបករណេបិ វុត្តនយេនេវ អាណាបេតព្ពោ. អាណាបេន្តេន ច ‘‘អមុកស្មិំ នាម ឱកាសេ តេលំ វា វដ្ដិ វា កបល្លិកា វា អត្ថិ, តំ គហេត្វា ករោហី’’តិ វត្តព្ពោ. សចេ តេលាទីនិ នត្ថិ, បរិយេសិតព្ពានិ, បរិយេសិត្វា អលភន្តស្ស លទ្ធកប្បិយំ ហោតិ. អបិច កបាលេ អគ្គិបិ ជាលេតព្ពោ.

ទិសំគមិកាទិវត្ថុកថា

១៦៣. សង្គហេតព្ពោតិ ‘‘សាធុ ភន្តេ អាគតាត្ថ, ឥធ ភិក្ខា សុលភា សូបព្យញ្ជនំ អត្ថិ, វសថ អនុក្កណ្ឋមានា’’តិ ឯវំ បិយវចនេន សង្គហេតព្ពោ. បុនប្បុនំ តថាករណវសេន អនុគ្គហេតព្ពោ. ‘‘អាម វសិស្សាមី’’តិ បដិវចនទាបនេន ឧបលាបេតព្ពោ. អថ វា ចតូហិ បច្ចយេហិ សង្គហេតព្ពោ ចេវ អនុគ្គហេតព្ពោ ច. បិយវចនេន ឧបលាបេតព្ពោ, កណ្ណសុខំ អាលបិតព្ពោតិ អត្ថោ. ចុណ្ណាទីហិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ សចេ សកលោបិ សង្ឃោ ន ករោតិ, សព្ពេសំ ទុក្កដំ. ឥធ នេវ ថេរា ន ទហរា មុច្ចន្តិ, សព្ពេហិ វារេន ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. អត្តនោ វារេ អនុបដ្ឋហន្តស្ស អាបត្តិ. តេន បន មហាថេរានំ បរិវេណសម្មជ្ជនទន្តកដ្ឋទានាទីនិ ន សាទិតព្ពានិ. ឯវម្បិ សតិ មហាថេរេហិ សាយំបាតំ ឧបដ្ឋានំ អាគន្តព្ពំ. តេន បន តេសំ អាគមនំ ញត្វា បឋមតរំ មហាថេរានំ ឧបដ្ឋានំ គន្តព្ពំ. សចស្ស សទ្ធិំចរា ភិក្ខុឧបដ្ឋាកា អត្ថិ, ‘‘មយ្ហំ ឧបដ្ឋាកា អត្ថិ, តុម្ហេ អប្បោស្សុក្កា វិហរថា’’តិ វត្តព្ពំ. អថាបិស្ស សទ្ធិំចរា នត្ថិ, តស្មិំយេវ បន វិហារេ ឯកោ វា ទ្វេ វា វត្តសម្បន្នា វទន្តិ ‘‘មយំ ថេរស្ស កត្តព្ពំ ករិស្សាម, អវសេសា ផាសុ វិហរន្តូ’’តិ សព្ពេសំ អនាបត្តិ.

សោ អាវាសោ គន្តព្ពោតិ ឧបោសថករណត្ថាយ អន្វទ្ធមាសំ គន្តព្ពោ. សោ ច ខោ ឧតុវស្សេយេវ, វស្សានេ បន យំ កត្តព្ពំ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘វស្សំ វសន្តិ ពាលា អព្យត្តា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ន ភិក្ខវេ តេហិ ភិក្ខូហិ តស្មិំ អាវាសេ វស្សំ វសិតព្ពន្តិ បុរិមិកាយ បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេន វិនា ន វស្សំ ឧបគន្តព្ពំ. សចេ សោ វស្សូបគតានំ បក្កមតិ វា, វិព្ភមតិ វា, កាលំ វា ករោតិ, អញ្ញស្មិំ សតិយេវ បច្ឆិមិកាយ វសិតុំ វដ្ដតិ, អសតិ អញ្ញត្ថ គន្តព្ពំ, អគច្ឆន្តានំ ទុក្កដំ. សចេ បន បច្ឆិមិកាយ បក្កមតិ វា វិព្ភមតិ វា កាលំ វា ករោតិ, មាសទ្វយំ វសិតព្ពំ.

បារិសុទ្ធិទានកថា

១៦៤. កាយេន វិញ្ញាបេតីតិ បារិសុទ្ធិទានំ យេន កេនចិ អង្គបច្ចង្គេន វិញ្ញាបេតិ ជានាបេតិ; វាចំ បន និច្ឆារេតុំ សក្កោន្តោ វាចាយ វិញ្ញាបេតិ; ឧភយថា សក្កោន្តោ កាយវាចាហិ. សង្ឃេន តត្ថ គន្ត្វា ឧបោសថោ កាតព្ពោតិ សចេ ពហូ តាទិសា គិលានា ហោន្តិ, សង្ឃេន បដិបាដិយា ឋត្វា សព្ពេ ហត្ថបាសេ កាតព្ពា. សចេ ទូរេ ទូរេ ហោន្តិ, សង្ឃោ នប្បហោតិ, តំ ទិវសំ ឧបោសថោ ន កាតព្ពោ, នត្វេវ វគ្គេន សង្ឃេន ឧបោសថោ កាតព្ពោ.

តត្ថេវ បក្កមតីតិ សង្ឃមជ្ឈំ អនាគន្ត្វា តតោវ កត្ថចិ គច្ឆតិ. សាមណេរោ បដិជានាតីតិ ‘‘សាមណេរោ អហ’’ន្តិ ឯវំ បដិជានាតិ; ភូតំយេវ វា សាមណេរភាវំ អារោចេតិ, បច្ឆា វា សាមណេរភូមិយំ តិដ្ឋតីតិ អត្ថោ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ.

សង្ឃប្បត្តោ បក្កមតីតិ សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន ឧបោសថត្ថាយ សន្និបតិតានំ ចតុន្នំ ភិក្ខូនំ ហត្ថបាសំ បត្វា បក្កមតិ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. ឯត្ថ ច ឯកេន ពហូនម្បិ អាហដា បារិសុទ្ធិ អាហដាវ ហោតិ. សចេ បន សោ អន្តរាមគ្គេ អញ្ញំ ភិក្ខុំ ទិស្វា យេសំ អនេន បារិសុទ្ធិ គហិតា, តេសញ្ច អត្តនោ ច បារិសុទ្ធិំ ទេតិ, តស្សេវ បារិសុទ្ធិ អាគច្ឆតិ, ឥតរា បន ពិលាឡសង្ខលិកបារិសុទ្ធិ នាម ហោតិ. សា ន អាគច្ឆតិ.

សុត្តោ ន អារោចេតីតិ អាគន្ត្វា សុបតិ, ‘‘អសុកេន បារិសុទ្ធិ ទិន្នា’’តិ ន អារោចេតិ. បារិសុទ្ធិហារកស្ស អនាបត្តីតិ ឯត្ថ សចេ សញ្ចិច្ច នារោចេតិ, ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ, បារិសុទ្ធិ បន អាហដាវ ហោតិ. អសញ្ចិច្ច អនារោចិតត្តា បនស្ស អនាបត្តិ, ឧភិន្នម្បិ ច ឧបោសថោ កតោយេវ ហោតិ.

ឆន្ទទានកថា

១៦៥. ឆន្ទទានេបិ បារិសុទ្ធិទានេ វុត្តសទិសោយេវ វិនិច្ឆយោ. បារិសុទ្ធិំ ទេន្តេន ឆន្ទម្បិ ទាតុន្តិ ឯត្ថ សចេ បារិសុទ្ធិមេវ ទេតិ ន ឆន្ទំ, ឧបោសថោ កតោ ហោតិ. យំ បន សង្ឃោ អញ្ញំ កម្មំ ករោតិ, តំ អកតំ ហោតិ. ឆន្ទមេវ ទេតិ ន បារិសុទ្ធិំ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឧបោសថោបិ កម្មម្បិ កតមេវ ហោតិ, ឆន្ទទាយកស្ស បន ឧបោសថោ អកតោ ហោតិ. សចេបិ កោចិ ភិក្ខុ នទិយា វា សីមាយ វា ឧបោសថំ អធិដ្ឋហិត្វា អាគច្ឆតិ, ‘‘កតោ មយា ឧបោសថោ’’តិ អច្ឆិតុំ ន លភតិ, សាមគ្គី វា ឆន្ទោ វា ទាតព្ពោ.

១៦៧. សរតិបិ ឧបោសថំ នបិ សរតីតិ ឯកទា សរតិ, ឯកទា ន សរតិ. អត្ថិ នេវ សរតីតិ យោ ឯកន្តំ នេវ សរតិ, តស្ស សម្មុតិទានកិច្ចំ នត្ថិ. អនាគច្ឆន្តោបិ កម្មំ ន កោបេតិ.

សង្ឃុបោសថាទិកថា

១៦៨. សោ ទេសោ សម្មជ្ជិត្វាតិ តំ ទេសំ សម្មជ្ជិត្វា, ឧបយោគត្ថេ បច្ចត្តំ. បានីយំ បរិភោជនីយន្តិអាទិ បន ឧត្តានត្ថមេវ. កស្មា បនេតំ វុត្តំ? ឧបោសថស្ស បុព្ពករណាទិទស្សនត្ថំ. តេនាហុ អដ្ឋកថាចរិយា –

‘‘សម្មជ្ជនី បទីបោ ច, ឧទកំ អាសនេន ច;

ឧបោសថស្ស ឯតានិ, បុព្ពករណន្តិ វុច្ចតិ’’.

ឥតិ ឥមានិ ចត្តារិ ‘‘បុព្ពករណ’’ន្តិ អក្ខាតានិ.

‘‘ឆន្ទបារិសុទ្ធិឧតុក្ខានំ, ភិក្ខុគណនា ច ឱវាទោ;

ឧបោសថស្ស ឯតានិ, បុព្ពកិច្ចន្តិ វុច្ចតិ.

ឥតិ ឥមានិ បញ្ច បុព្ពករណតោ បច្ឆា កត្តព្ពានិ ‘‘បុព្ពកិច្ច’’ន្តិ អក្ខាតានិ.

‘‘ឧបោសថោ យាវតិកា ច ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា,

សភាគាបត្តិយោ ច ន វិជ្ជន្តិ;

វជ្ជនីយា ច បុគ្គលា តស្មិំ ន ហោន្តិ,

បត្តកល្លន្តិ វុច្ចតិ’’.

ឥតិ ឥមានិ ចត្តារិ ‘‘បត្តកល្ល’’ន្តិ អក្ខាតានីតិ.

តេហិ សទ្ធិន្តិ តេហិ អាគតេហិ សទ្ធិំ ឯតានិ បុព្ពករណាទីនិ កត្វា ឧបោសថោ កាតព្ពោ. អជ្ជ មេ ឧបោសថោតិ ឯត្ថ សចេ បន្នរសោ ហោតិ, ‘‘អជ្ជ មេ ឧបោសថោ បន្នរសោ’’តិបិ អធិដ្ឋាតុំ វដ្ដតិ. ចាតុទ្ទសិកេបិ ឯសេវ នយោ.

អាបត្តិបដិកម្មវិធិកថា

១៦៩. ភគវតា បញ្ញត្តំ ‘‘ន សាបត្តិកេន ឧបោសថោ កាតព្ពោ’’តិ ឥទំ ‘‘យស្ស សិយា អាបត្តី’’តិអាទិវចនេនេវ បារិសុទ្ធិទានបញ្ញាបនេន ច បារិសុទ្ធិឧបោសថបញ្ញាបនេន ច បញ្ញត្តំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. ឥត្ថន្នាមំ អាបត្តិន្តិ ថុល្លច្ចយាទីសុ ឯកិស្សា នាមំ គហេត្វា ‘‘ថុល្លច្ចយំ អាបត្តិំ បាចិត្តិយំ អាបត្តិ’’ន្តិ ឯវំ វត្តព្ពំ. តំ បដិទេសេមីតិ ឥទំ ‘‘តំ តុម្ហមូលេ, តំ តុយ្ហមូលេ បដិទេសេមី’’តិ វុត្តេបិ សុវុត្តមេវ ហោតិ. បស្សសីតិ ឥទញ្ច ‘‘បស្សសិ អាវុសោ តំ អាបត្តិំ, បស្សថ ភន្តេ តំ អាបត្តិ’’ន្តិ ឯវំ វត្តព្ពំ. អាម បស្សាមីតិ ឥទំ បន ‘‘អាម ភន្តេ បស្សាមិ, អាម អាវុសោ បស្សាមី’’តិ ឯវំ វុត្តម្បិ សុវុត្តមេវ ហោតិ. អាយតិំ សំវរេយ្យាសីតិ ឯត្ថ បន សចេ វុឌ្ឍតរោ ‘‘អាយតិំ សំវរេយ្យាថា’’តិ វត្តព្ពោ. ឯវំ វុត្តេន បន ‘‘សាធុ សុដ្ឋុ សំវរិស្សាមី’’តិ វត្តព្ពមេវ.

យទា និព្ពេមតិកោតិ ឯត្ថ សចេ បនេស និព្ពេមតិកោ ន ហោតិ, វត្ថុំ កិត្តេត្វាវ ទេសេតុំ វដ្ដតីតិ អន្ធកដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. តត្រាយំ ទេសនាវិធិ – សចេ មេឃច្ឆន្នេ សូរិយេ ‘‘កាលោ នុ ខោ នោ’’តិ វេមតិកោ ភុញ្ជតិ, តេន ភិក្ខុនា ‘‘អហំ ភន្តេ វេមតិកោ ភុញ្ជិំ’’, សចេ កាលោ អត្ថិ, ‘‘សម្ពហុលា ទុក្កដា អាបត្តិយោ អាបន្នោម្ហិ, នោ ចេ អត្ថិ, ‘‘សម្ពហុលា បាចិត្តិយា អាបន្នោម្ហី’’តិ ឯវំ វត្ថុំ កិត្តេត្វា ‘‘អហំ ភន្តេ យា តស្មិំ វត្ថុស្មិំ សម្ពហុលា ទុក្កដា វា បាចិត្តិយា វា អាបត្តិយោ អាបន្នោ, តា តុម្ហមូលេ បដិទេសេមី’’តិ វត្តព្ពំ. ឯស នយោ សព្ពាបត្តីសុ.

ន ភិក្ខវេ សភាគា អាបត្តីតិ ឯត្ថ យំ ទ្វេបិ ជនា វិកាលភោជនាទិនា សភាគវត្ថុនា អាបត្តិំ អាបជ្ជន្តិ, ឯវរូបា វត្ថុសភាគា ‘‘សភាគា’’តិ វុច្ចតិ. វិកាលភោជនប្បច្ចយា អាបន្នំ បន អនតិរិត្តភោជនបច្ចយា អាបន្នស្ស សន្តិកេ ទេសេតុំ វដ្ដតិ. យាបិ ចាយំ វត្ថុសភាគា, សាបិ ទេសិតា សុទេសិតាវ. អញ្ញំ បន ទេសនបច្ចយា ទេសកោ, បដិគ្គហណប្បច្ចយា បដិគ្គហកោ ចាតិ ឧភោបិ ទុក្កដំ អាបជ្ជន្តិ, តំ នានាវត្ថុកំ ហោតិ, តស្មា អញ្ញមញ្ញំ ទេសេតុំ វដ្ដតិ.

១៧០. សាមន្តោ ភិក្ខុ ឯវមស្ស វចនីយោតិ ឯត្ថ សភាគោយេវ វត្តព្ពោ. វិសភាគស្ស ហិ វុច្ចមានេ ភណ្ឌនកលហសង្ឃភេទាទីនិបិ ហោន្តិ, តស្មា តស្ស អវត្វា ‘‘ឥតោ វុដ្ឋហិត្វា បដិករិស្សាមី’’តិ អាភោគំ កត្វា ឧបោសថោ កាតព្ពោតិ អន្ធកដ្ឋកថាយំ វុត្តំ.

អនាបត្តិបន្នរសកាទិកថា

១៧២. អនាបត្តិបន្នរសកេ – តេ ន ជានិំសូតិ សីមំ ឱក្កន្តាតិ វា ឱក្កមន្តីតិ វាតិ ន ជានិំសុ. អថញ្ញេ អាវាសិកា ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តីតិ គាមំ វា អរញ្ញំ វា កេនចិ ករណីយេន គន្ត្វា តេសំ និសិន្នដ្ឋានំ អាគច្ឆន្តិ. វគ្គា សមគ្គសញ្ញិនោតិ តេសំ សីមំ ឱក្កន្តត្តា វគ្គា; សីមំ ឱក្កន្តភាវស្ស អជាននតោ សមគ្គសញ្ញិនោ.

១៧៣. វគ្គាវគ្គសញ្ញិបន្នរសកេ – តេ ជានន្តីតិ បព្ពតេ វា ថលេ វា ឋិតា សីមំ ឱក្កន្តេ វា ឱក្កមន្តេ វា បស្សន្តិ. វេមតិកបន្នរសកំ ឧត្តានមេវ.

១៧៥. កុក្កុច្ចបកតបន្នរសកេ – យថា ឥច្ឆាយ អភិភូតោ ‘‘ឥច្ឆាបកតោ’’តិ វុច្ចតិ, ឯវំ បុព្ពភាគេ សន្និដ្ឋានំ កត្វាបិ ករណក្ខណេ អកប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញិតាសង្ខាតេន កុក្កុច្ចេន អភិភូតា ‘‘កុក្កុច្ចបកតា’’តិ វេទិតព្ពា.

១៧៦. ភេទបុរេក្ខារបន្នរសកេ – អកុសលពលវតាយ ថុល្លច្ចយំ វុត្តំ.

សីមោក្កន្តិកបេយ្យាលកថា

១៧៧. អាវាសិកេនអាគន្តុកបេយ្យាលេ – យថា បុរិមេ អាវាសិកេនអាវាសិកបេយ្យាលេ ‘‘តេ ន ជានន្តិ អថញ្ញេ អាវាសិកា’’តិអាទិ វុត្តំ, ឯវំ ‘‘តេ ន ជានន្តិ អថញ្ញេ អាគន្តុកា’’តិអាទិនា នយេន សព្ពំ វេទិតព្ពំ. អាគន្តុកេនអាវាសិកបេយ្យាលេ បន – យថា បុរិមបេយ្យាលេ ‘‘អាវាសិកា ភិក្ខូ សន្និបតន្តី’’តិ អាគតំ, ឯវំ ‘‘អាគន្តុកា ភិក្ខូ សន្និបតន្តី’’តិ អានេតព្ពំ. អាគន្តុកេនអាគន្តុកបេយ្យាលេ បន – ឧភយបទេសុ អាគន្តុកវសេន យោជេតព្ពោតិ.

១៧៨. អាវាសិកានំ ភិក្ខូនំ ចាតុទ្ទសោ ហោតិ, អាគន្តុកានំ បន្នរសោតិ ឯត្ថ យេសំ បន្នរសោ, តេ តិរោរដ្ឋតោ វា អាគតា, អតីតំ វា ឧបោសថំ ចាតុទ្ទសិកំ អកំសូតិ វេទិតព្ពា. អាវាសិកានំ អនុវត្តិតព្ពន្តិ អាវាសិកេហិ ‘‘អជ្ជុបោសថោ ចាតុទ្ទសោ’’តិ បុព្ពកិច្ចេ ករិយមានេ អនុវត្តិតព្ពំ, ន បដិក្កោសិតព្ពំ. ន អកាមា ទាតព្ពាតិ ន អនិច្ឆាយ ទាតព្ពា.

លិង្គាទិទស្សនកថា

១៧៩. អាវាសិកាការន្តិ អាវាសិកានំ អាការំ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. អាការោ នាម យេន តេសំ វត្តសម្បន្នា វា ន វាតិ អាចារសណ្ឋានំ គយ្ហតិ. លិង្គំ នាម យំ តេ តត្ថ តត្ថ លីនេ គមយតិ; អទិស្សមានេបិ ជានាបេតីតិ អត្ថោ. និមិត្តំ នាម យំ ទិស្វា តេ អត្ថីតិ ញាយន្តិ. ឧទ្ទេសោ នាម យេន តេ ឯវរូបបរិក្ខារាតិ ឧទ្ទិសន្តិ; អបទេសំ លភន្តីតិ អត្ថោ. សព្ពមេតំ សុបញ្ញត្តមញ្ចបីឋាទីនញ្ចេវ បទសទ្ទាទីនញ្ច អធិវចនំ, យថាយោគំ បន យោជេតព្ពំ. អាគន្តុកាការាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. តត្ថ អញ្ញាតកន្តិ អញ្ញេសំ សន្តកំ. បាទានំ ធោតំ ឧទកនិស្សេកន្តិ បាទានំ ធោតានំ ឧទកនិស្សេកំ. ពហុវចនស្ស ឯកវចនំ វេទិតព្ពំ. ‘‘បាទានំ ធោតឧទកនិស្សេក’’ន្តិ វា បាឋោ; បាទានំ ធោវនឧទកនិស្សេកន្តិ អត្ថោ.

១៨០. នានាសំវាសកាទិវត្ថូសុ – សមានសំវាសកទិដ្ឋិន្តិ ‘‘សមានសំវាសកា ឯតេ’’តិ ទិដ្ឋិំ. ន បុច្ឆន្តីតិ តេសំ លទ្ធិំ ន បុច្ឆន្តិ; អបុច្ឆិត្វាវ វត្តបដិវត្តិំ កត្វា ឯកតោ ឧបោសថំ ករោន្តិ. នាភិវិតរន្តីតិ នានាសំវាសកភាវំ មទ្ទិតុំ អភិភវិតុំ ន សក្កោន្តិ; តំ ទិដ្ឋិំ ន និស្សជ្ជាបេន្តីតិ អត្ថោ.

នគន្តព្ពគន្តព្ពវារកថា

១៨១. សភិក្ខុកា អាវាសាតិ យស្មិំ អាវាសេ ឧបោសថការកា ភិក្ខូ អត្ថិ, តម្ហា អាវាសា យំ ន សក្កោតិ តទហេវ អាគន្តុំ, សោ អាវាសោ ឧបោសថំ អកត្វា ន គន្តព្ពោ. អញ្ញត្រ សង្ឃេនាតិ សង្ឃប្បហោនកេហិ ភិក្ខូហិ វិនា. អញ្ញត្រ អន្តរាយាតិ បុព្ពេ វុត្តំ ទសវិធំ អន្តរាយំ វិនា. សព្ពន្តិមេន បន បរិច្ឆេទេន អត្តចតុត្ថេន អន្តរាយេ វា សតិ គន្តុំ វដ្ដតិ. អនាវាសោតិ នវកម្មសាលាទិកោ យោ កោចិ បទេសោ. យថា ច អាវាសាទយោ ន គន្តព្ពា; ឯវំ សចេ វិហារេ ឧបោសថំ ករោន្តិ, ឧបោសថាធិដ្ឋានត្ថំ សីមាបិ នទីបិ ន គន្តព្ពា. សចេ បនេត្ថ កោចិ ភិក្ខុ ហោតិ, តស្ស សន្តិកំ គន្តុំ វដ្ដតិ. វិស្សដ្ឋឧបោសថាបិ អាវាសា គន្តុំ វដ្ដតិ; ឯវំ គតោ អធិដ្ឋាតុម្បិ លភតិ. អារញ្ញកេនាបិ ភិក្ខុនា ឧបោសថទិវសេ គាមេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា អត្តនោ វិហារមេវ អាគន្តព្ពំ. សចេ អញ្ញំ វិហារំ ឱក្កមតិ, តត្ថ ឧបោសថំ កត្វាវ អាគន្តព្ពំ, អកត្វា ន វដ្ដតិ.

១៨២. យំ ជញ្ញា សក្កោមិ អជ្ជេវ គន្តុន្តិ យំ ជានេយ្យ អជ្ជេវ តត្ថ គន្តុំ សក្កោមីតិ; ឯវរូបោ អាវាសោ គន្តព្ពោ. តត្ថ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ឧបោសថំ ករោន្តេនាបិ ហិ ឥមិនា នេវ ឧបោសថន្តរាយោ កតោ ភវិស្សតីតិ.

វជ្ជនីយបុគ្គលសន្ទស្សនកថា

១៨៣. ភិក្ខុនិយា និសិន្នបរិសាយាតិអាទីសុ ហត្ថបាសុបគមនមេវ បមាណំ. អញ្ញត្រ អវុដ្ឋិតាយ បរិសាយាតិ ឥទញ្ហិ បារិវាសិយបារិសុទ្ធិទានំ នាម បរិសាយ វុដ្ឋិតកាលតោ បដ្ឋាយ ន វដ្ដតិ, អវុដ្ឋិតាយ បន វដ្ដតិ. តេនាហ – ‘‘អញ្ញត្រ អវុដ្ឋិតាយ បរិសាយា’’តិ. តស្ស លក្ខណំ ភិក្ខុនិវិភង្គេ បរិវាសិយឆន្ទទានវណ្ណនតោ គហេតព្ពំ. អនុបោសថេតិ ចាតុទ្ទសិកោ ច បន្នរសិកោ ចាតិ ឥមេ ទ្វេ ឧបោសថេ ឋបេត្វា អញ្ញស្មិំ ទិវសេ. អញ្ញត្រ សង្ឃសាមគ្គិយាតិ យា កោសម្ពកភិក្ខូនំ វិយ ភិន្នេ សង្ឃេ បុន សង្ឃសាមគ្គី ករិយតិ, តថារូបិំ សង្ឃសាមគ្គិំ ឋបេត្វា. តទា ច ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ អជ្ជុបោសថោ សាមគ្គី’’តិ វត្វា កាតព្ពោ. យេ បន កិស្មិញ្ចិទេវ អប្បមត្តកេ ឧបោសថំ ឋបេត្វា បុន សមគ្គា ហោន្តិ, តេហិ ឧបោសថេយេវ កាតព្ពោតិ.

ឧបោសថក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.