៥. ជិណ្ណសុត្តវណ្ណនា

១៤៨. បញ្ចមេ ជិណ្ណោតិ ថេរោ មហល្លកោ. គរុកានីតិ តំ សត្ថុ សន្តិកា លទ្ធកាលតោ បដ្ឋាយ ឆិន្នភិន្នដ្ឋានេ សុត្តសំសិព្ពនេន ចេវ អគ្គឡទានេន ច អនេកានិ បដលានិ ហុត្វា គរុកានិ ជាតានិ. និព្ពសនានីតិ បុព្ពេ ភគវតា និវាសេត្វា អបនីតតាយ ឯវំលទ្ធនាមានិ. តស្មាតិ យស្មា ត្វំ ជិណ្ណោ ចេវ គរុបំសុកូលោ ច. គហបតានីតិ បំសុកូលិកង្គំ វិស្សជ្ជេត្វា គហបតីហិ ទិន្នចីវរានិ ធារេហីតិ វទតិ. និមន្តនានីតិ បិណ្ឌបាតិកង្គំ វិស្សជ្ជេត្វា សលាកភត្តាទីនិ និមន្តនានិ ភុញ្ជាហីតិ វទតិ. មម ច សន្តិកេតិ អារញ្ញិកង្គំ វិស្សជ្ជេត្វា គាមន្តសេនាសនេយេវ វសាហីតិ វទតិ.

ននុ ច យថា រាជា សេនាបតិំ សេនាបតិដ្ឋានេ ឋបេត្វា តស្ស រាជូបដ្ឋានាទិនា អត្តនោ កម្មេន អារាធេន្តស្សេវ តំ ឋានន្តរំ គហេត្វា អញ្ញស្ស ទទមានោ អយុត្តំ នាម ករោតិ, ឯវំ សត្ថា មហាកស្សបត្ថេរស្ស បច្ចុគ្គមនត្ថាយ តិគាវុតំ មគ្គំ គន្ត្វា រាជគហស្ស ច នាឡន្ទាយ ច អន្តរេ ពហុបុត្តករុក្ខមូលេ និសិន្នោ តីហិ ឱវាទេហិ ឧបសម្បាទេត្វា តេន សទ្ធិំ អត្តនោ ចីវរំ បរិវត្តេត្វា ថេរំ ជាតិអារញ្ញិកង្គញ្ចេវ ជាតិបំសុកូលិកង្គញ្ច អកាសិ, សោ តស្មិំ កត្តុកម្យតាឆន្ទេន សត្ថុ ចិត្តំ អារាធេន្តស្សេវ បំសុកូលាទីនិ វិស្សជ្ជាបេត្វា គហបតិចីវរបដិគ្គហណាទីសុ និយោជេន្តោ អយុត្តំ នាម ករោតីតិ. ន ករោតិ. កស្មា? អត្តជ្ឈាសយត្តា. ន ហិ សត្ថា ធុតង្គានិ វិស្សជ្ជាបេតុកាមោ, យថា បន អឃដ្ដិតា ភេរិអាទយោ សទ្ទំ ន វិស្សជ្ជេន្តិ, ឯវំ អឃដ្ដិតា ឯវរូបា បុគ្គលា ន សីហនាទំ នទន្តីតិ នទាបេតុកាមោ សីហនាទជ្ឈាសយេន ឯវមាហ. ថេរោបិ សត្ថុ អជ្ឈាសយានុរូបេនេវ ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, ទីឃរត្តំ អារញ្ញិកោ ចេវា’’តិអាទិនា នយេន សីហនាទំ នទតិ.

ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារន្តិ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ នាម អារញ្ញិកស្សេវ លព្ភតិ, នោ គាមន្តវាសិនោ. គាមន្តស្មិញ្ហិ វសន្តោ ទារកសទ្ទំ សុណាតិ, អសប្បាយរូបានិ បស្សតិ, អសប្បាយេ សទ្ទេ សុណាតិ, តេនស្ស អនភិរតិ ឧប្បជ្ជតិ. អារញ្ញិកោ បន គាវុតំ វា អឌ្ឍយោជនំ វា អតិក្កមិត្វា អរញ្ញំ អជ្ឈោគាហេត្វា វសន្តោ ទីបិព្យគ្ឃសីហាទីនំ សទ្ទេ សុណាតិ, យេសំ សវនបច្ចយា អមានុសិកាសវនរតិ ឧប្បជ្ជតិ. យំ សន្ធាយ វុត្តំ –

‘‘សុញ្ញាគារំ បវិដ្ឋស្ស, សន្តចិត្តស្ស ភិក្ខុនោ;

អមានុសី រតី ហោតិ, សម្មា ធម្មំ វិបស្សតោ.

‘‘យតោ យតោ សម្មសតិ, ខន្ធានំ ឧទយព្ពយំ;

លភតី បីតិបាមោជ្ជំ, អមតំ តំ វិជានតំ. (ធ. ប. ៣៧៣-៣៧៤);

‘‘បុរតោ បច្ឆតោ វាបិ, អបរោ ចេ ន វិជ្ជតិ;

តត្ថេវ ផាសុ ភវតិ, ឯកស្ស រមតោ វនេ’’តិ.

តថា បិណ្ឌបាតិកស្សេវ លព្ភតិ, នោ អបិណ្ឌបាតិកស្ស. អបិណ្ឌបាតិកោ ហិ អកាលចារី ហោតិ, តុរិតចារំ គច្ឆតិ, បរិវត្តេតិ, បលិពុទ្ធោវ គច្ឆតិ, តត្ថ ច ពហុសំសយោ ហោតិ. បិណ្ឌបាតិកោ បន ន អកាលចារី ហោតិ, ន តុរិតចារំ គច្ឆតិ, ន បរិវត្តេតិ, អបលិពុទ្ធោវ គច្ឆតិ, តត្ថ ច ន ពហុសំសយោ ហោតិ.

កថំ? អបិណ្ឌបាតិកោ ហិ គាមតោ ទូរវិហារេ វសមានោ កាលស្សេវ ‘‘យាគុំ វា បារិវាសិកភត្តំ វា លច្ឆាមិ, អាសនសាលាយ វា បន ឧទ្ទេសភត្តាទីសុ កិញ្ចិទេវ មយ្ហំ បាបុណិស្សតី’’តិ មក្កដកសុត្តានិ ឆិន្ទន្តោ សយិតគោរូបានិ ឧដ្ឋាបេន្តោ បាតោវ គច្ឆន្តោ អកាលចារី ហោតិ. មនុស្សេ ខេត្តកម្មាទីនំ អត្ថាយ គេហា និក្ខន្តេយេវ សម្បាបុណិតុំ មិគំ អនុពន្ធន្តោ វិយ វេគេន គច្ឆន្តោ តុរិតចារី ហោតិ. អន្តរា កិញ្ចិទេវ ទិស្វា ‘‘អសុកឧបាសកោ វា អសុកឧបាសិកា វា គេហេ, នោ គេហេ’’តិ បុច្ឆតិ, ‘‘នោ គេហេ’’តិ សុត្វា ‘‘ឥទានិ កុតោ លភិស្សាមី’’តិ? អគ្គិទឌ្ឍោ វិយ បវេធតិ, សយំ បច្ឆិមទិសំ គន្តុកាមោ បាចីនទិសាយ សលាកំ លភិត្វា អញ្ញំ បច្ឆិមទិសាយ លទ្ធសលាកំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘ភន្តេ, អហំ បច្ឆិមទិសំ គមិស្សាមិ, មម សលាកំ តុម្ហេ គណ្ហថ, តុម្ហាកំ សលាកំ មយ្ហំ ទេថា’’តិ សលាកំ បរិវត្តេតិ. ឯកំ វា បន សលាកភត្តំ អាហរិត្វា បរិភុញ្ជន្តោ ‘‘អបរស្សាបិ សលាកភត្តស្ស បត្តំ ទេថា’’តិ មនុស្សេហិ វុត្តេ, ‘‘ភន្តេ, តុម្ហាកំ បត្តំ ទេថ, អហំ មយ្ហំ បត្តេ ភត្តំ បក្ខិបិត្វា តុម្ហាកំ បត្តំ ទស្សាមី’’តិ អញ្ញស្ស បត្តំ ទាបេត្វា ភត្តេ អាហដេ អត្តនោ បត្តេ បក្ខិបិត្វា បត្តំ បដិទេន្តោ បត្តំ បរិវត្តេតិ នាម. វិហារេ រាជរាជមហាមត្តាទយោ មហាទានំ ទេន្តិ, ឥមិនា ច ភិយ្យោ ទូរគាមេ សលាកា លទ្ធា, តត្ថ អគច្ឆន្តោ បុន សត្តាហំ សលាកំ ន លភតីតិ អលាភភយេន គច្ឆតិ, ឯវំ គច្ឆន្តោ បលិពុទ្ធោ ហុត្វា គច្ឆតិ នាម. យស្ស ចេស សលាកភត្តាទិនោ អត្ថាយ គច្ឆតិ, ‘‘តំ ទស្សន្តិ នុ ខោ មេ, ឧទាហុ ន ទស្សន្តិ, បណីតំ នុ ខោ ទស្សន្តិ, ឧទាហុ លូខំ, ថោកំ នុ ខោ, ឧទាហុ ពហុកំ, សីតលំ នុ ខោ, ឧទាហុ ឧណ្ហ’’ន្តិ ឯវំ តត្ថ ច ពហុសំសយោ ហោតិ.

បិណ្ឌបាតិកោ បន កាលស្សេវ វុដ្ឋាយ វត្តបដិវត្តំ កត្វា សរីរំ បដិជគ្គិត្វា វសនដ្ឋានំ បវិសិត្វា កម្មដ្ឋានំ មនសិកត្វា កាលំ សល្លក្ខេត្វា មហាជនស្ស ឧឡុង្កភិក្ខាទីនិ ទាតុំ បហោនកកាលេ គច្ឆតីតិ ន អកាលចារី ហោតិ, ឯកេកំ បទវារំ ឆ កោដ្ឋាសេ កត្វា វិបស្សន្តោ គច្ឆតីតិ ន តុរិតចារី ហោតិ, អត្តនោ គរុភាវេន ‘‘អសុកោ គេហេ, ន គេហេ’’តិ ន បុច្ឆតិ, សលាកភត្តាទីនិយេវ ន គណ្ហាតិ. អគណ្ហន្តោ កិំ បរិវត្តេស្សតិ? ន អញ្ញស្ស វសេន បលិពុទ្ធោវ ហោតិ, កម្មដ្ឋានំ មនសិករោន្តោ យថារុចិ គច្ឆតិ, ឥតរោ វិយ ន ពហុសំសយោ ហោតិ. ឯកស្មិំ គាមេ វា វីថិយា វា អលភិត្វា អញ្ញត្ថ ចរតិ. តស្មិម្បិ អលភិត្វា អញ្ញត្ថ ចរន្តោ មិស្សកោទនំ សង្កឌ្ឍិត្វា អមតំ វិយ បរិភុញ្ជិត្វា គច្ឆតិ.

បំសុកូលិកស្សេវ លព្ភតិ, នោ អបំសុកូលិកស្ស. អបំសុកូលិកោ ហិ វស្សាវាសិកំ បរិយេសន្តោ ចរតិ, ន សេនាសនសប្បាយំ បរិយេសតិ. បំសុកូលិកោ បន ន វស្សាវាសិកំ បរិយេសន្តោ ចរតិ, សេនាសនសប្បាយមេវ បរិយេសតិ. តេចីវរិកស្សេវ លព្ភតិ, ន ឥតរស្ស. អតេចីវរិកោ ហិ ពហុភណ្ឌោ ពហុបរិក្ខារោ ហោតិ, តេនស្ស ផាសុវិហារោ នត្ថិ. អប្បិច្ឆាទីនញ្ចេវ លព្ភតិ, ន ឥតរេសន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អត្តនោ ច ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារំ សម្បស្សមានោ’’តិ. បញ្ចមំ.