៤. អនមតគ្គសំយុត្តំ

១. បឋមវគ្គោ

១. តិណកដ្ឋសុត្តវណ្ណនា

១២៤. អនមតគ្គសំយុត្តស្ស បឋមេ អនមតគ្គោតិ អនុ អមតគ្គោ, វស្សសតំ វស្សសហស្សំ ញាណេន អនុគន្ត្វាបិ អមតគ្គោ អវិទិតគ្គោ, នាស្ស សក្កា ឥតោ វា ឯត្តោ វា អគ្គំ ជានិតុំ, អបរិច្ឆិន្នបុព្ពាបរកោដិកោតិ អត្ថោ. សំសារោតិ ខន្ធាទីនំ អវិច្ឆិន្នប្បវត្តា បដិបាដិ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតីតិ បុរិមមរិយាទា ន ទិស្សតិ. យទគ្គេន ចស្ស បុរិមា កោដិ ន បញ្ញាយតិ, បច្ឆិមាបិ តទគ្គេនេវ ន បញ្ញាយតិ, វេមជ្ឈេយេវ បន សត្តា សំសរន្តិ. បរិយាទានំ គច្ឆេយ្យាតិ ឥទំ ឧបមាយ ខុទ្ទកត្តា វុត្តំ. ពាហិរសមយស្មិញ្ហិ អត្ថោ បរិត្តោ ហោតិ, ឧបមា មហតី. ‘‘ហត្ថី វិយ អយំ គោណោ, គោណោ វិយ សូករោ, សមុទ្ទោ វិយ តឡាក’’ន្តិ ហិ វុត្តេ ន តេសំ តាទិសំ បមាណំ ហោតិ. ពុទ្ធសមយេ បន ឧបមា បរិត្តា, អត្ថោ មហា. បាឡិយញ្ហិ ឯកោ ជម្ពុទីបោ គហិតោ, ឯវរូបានំ បន ជម្ពុទីបានំ សតេបិ សហស្សេបិ សតសហស្សេបិ តិណាទីនិ តេន ឧបក្កមេន បរិយាទានំ គច្ឆេយ្យុំ, ន ត្វេវ បុរិសស្ស មាតុ មាតរោតិ. ទុក្ខំ បច្ចនុភូតន្តិ តុម្ហេហិ ទុក្ខំ អនុភូតំ. តិព្ពន្តិ តស្សេវ វេវចនំ. ព្យសនន្តិ ញាតិព្យសនាទិអនេកវិធំ. កដសីតិ សុសានំ, បថវីយេវ វា. សា ហិ បុនប្បុនំ មរន្តេហិ សរីរនិក្ខេបេន វឌ្ឍិតា. អលមេវាតិ យុត្តមេវ. បឋមំ.

២. បថវីសុត្តវណ្ណនា

១២៥. ទុតិយេ មហាបថវិន្តិ ចក្កវាឡបរិយន្តំ មហាបថវិំ. និក្ខិបេយ្យាតិ តំ បថវិំ ភិន្ទិត្វា វុត្តប្បមាណំ គុឡិកំ ករិត្វា ឯកមន្តំ ឋបេយ្យ. ទុតិយំ.

៣. អស្សុសុត្តវណ្ណនា

១២៦. តតិយេ កន្ទន្តានន្តិ សសទ្ទំ រុទមានានំ. បស្សន្នន្តិ សន្ទិតំ បវត្តំ. ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសូតិ សិនេរុរស្មីហិ បរិច្ឆិន្នេសុ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ. សិនេរុស្ស ហិ បាចីនបស្សំ រជតមយំ, ទក្ខិណបស្សំ មណិមយំ, បច្ឆិមបស្សំ ផលិកមយំ, ឧត្តរបស្សំ សុវណ្ណមយំ. បុព្ពទក្ខិណបស្សេហិ និក្ខន្តា រជតមណិរស្មិយោ ឯកតោ ហុត្វា មហាសមុទ្ទបិដ្ឋេន គន្ត្វា ចក្កវាឡបព្ពតំ អាហច្ច តិដ្ឋន្តិ, ទក្ខិណបច្ឆិមបស្សេហិ និក្ខន្តា មណិផលិករស្មិយោ, បច្ឆិមុត្តរបស្សេហិ និក្ខន្តា ផលិកសុវណ្ណរស្មិយោ, ឧត្តរបាចីនបស្សេហិ និក្ខន្តា សុវណ្ណរជតរស្មិយោ ឯកតោ ហុត្វា មហាសមុទ្ទបិដ្ឋេន គន្ត្វា ចក្កវាឡបព្ពតំ អាហច្ច តិដ្ឋន្តិ. តាសំ រស្មីនំ អន្តរេសុ ចត្តារោ មហាសមុទ្ទា ហោន្តិ. តេ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសូ’’តិ. ញាតិព្យសនន្តិអាទីសុ ព្យសនន្តិ វិអសនំ, វិនាសោតិ អត្ថោ. ញាតីនំ ព្យសនំ ញាតិព្យសនំ, ភោគានំ ព្យសនំ ភោគព្យសនំ. រោគោ បន សយមេវ អារោគ្យំ វិយសតិ វិនាសេតីតិ ព្យសនំ, រោគោវ ព្យសនំ រោគព្យសនំ. តតិយំ.

៤. ខីរសុត្តវណ្ណនា

១២៧. ចតុត្ថេ មាតុថញ្ញន្តិ ឯកនាមិកាយ មនុស្សមាតុ ខីរំ. ឥមេសញ្ហិ សត្តានំ គណ្ឌុប្បាទកិបិល្លិកាទីសុ វា មច្ឆកច្ឆបាទីសុ វា បក្ខិជាតេសុ វា និព្ពត្តកាលេ មាតុខីរមេវ នត្ថិ, អជបសុមហិំសាទីសុ និព្ពត្តកាលេ ខីរំ អត្ថិ, តថា មនុស្សេសុ. តត្ថ អជាទិកាលេ ច មនុស្សេសុ ចាបិ ‘‘ទេវី សុមនា តិស្សា’’តិ ឯវំ នានានាមិកានំ កុច្ឆិយំ និព្ពត្តកាលេ អគ្គហេត្វា តិស្សាតិ ឯកនាមិកាយ ឯវ មាតុ កុច្ឆិយំ និព្ពត្តកាលេ បីតំ ថញ្ញំ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកតោ ពហុតរន្តិ វេទិតព្ពំ. ចតុត្ថំ.

៥. បព្ពតសុត្តវណ្ណនា

១២៨. បញ្ចមេ សក្កា បន, ភន្តេតិ សោ កិរ ភិក្ខុ ចិន្តេសិ – ‘‘សត្ថា អនមតគ្គស្ស សំសារស្ស ទីឃតមត្តា ‘ន សុករំ ន សុករ’ន្តិ កថេតិយេវ, កថំ នច្ឆិន្ទតិ, សក្កា នុ ខោ ឧបមំ ការាបេតុ’’ន្តិ. តស្មា ឯវមាហ. កាសិកេនាតិ តយោ កប្បាសំសូ ឯកតោ គហេត្វា កន្តិតសុត្តមយេន អតិសុខុមវត្ថេន. តេន បន បរិមដ្ឋេ កិត្តកំ ខីយេយ្យាតិ. សាសបមត្តំ. បញ្ចមំ.

៦. សាសបសុត្តវណ្ណនា

១២៩. ឆដ្ឋេ អាយសំ នគរន្តិ អាយសេន បាការេន បរិក្ខិត្តំ នគរំ, ន បន អន្តោ អាយសេហិ ឯកភូមិកាទិបាសាទេហិ អាកិណ្ណន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឆដ្ឋំ.

៧. សាវកសុត្តវណ្ណនា

១៣០. សត្តមេ អនុស្សរេយ្យុន្តិ ឯកេន កប្បសតសហស្សេ អនុស្សរិតេ អបរោ តស្ស ឋិតដ្ឋានតោ អញ្ញំ សតសហស្សំ, អញ្ញោបិ អញ្ញន្តិ ឯវំ ចត្តារោបិ ចត្តារិសតសហស្សានិ អនុស្សរេយ្យុំ. សត្តមំ.

៨-៩. គង្គាសុត្តាទិវណ្ណនា

១៣១-១៣២. អដ្ឋមេ យា ឯតស្មិំ អន្តរេ វាលិកាតិ យា ឯតស្មិំ អាយាមតោ បញ្ចយោជនសតិកេ អន្តរេ វាលិកា. នវមេ វត្តព្ពំ នត្ថិ. អដ្ឋមនវមានិ.

១០. បុគ្គលសុត្តវណ្ណនា

១៣៣. ទសមេ អដ្ឋិកង្កលោតិអាទីនិ តីណិបិ រាសិវេវចនានេវ. ឥមេសំ បន សត្តានំ សអដ្ឋិកាលតោ អនដ្ឋិកាលោវ ពហុតរោ. គណ្ឌុប្បាទកាទិបាណភូតានញ្ហិ ឯតេសំ អដ្ឋិមេវ នត្ថិ, មច្ឆកច្ឆបាទិភូតានំ បន អដ្ឋិមេវ ពហុតរំ, តស្មា អនដ្ឋិកាលញ្ច ពហុអដ្ឋិកាលញ្ច អគ្គហេត្វា សមដ្ឋិកាលោវ គហេតព្ពោ. ឧត្តរោ គិជ្ឈកូដស្សាតិ គិជ្ឈកូដស្ស ឧត្តរបស្សេ ឋិតោ. មគធានំ គិរិព្ពជេតិ មគធរដ្ឋស្ស គិរិព្ពជេ, គិរិបរិក្ខេបេ ឋិតោតិ អត្ថោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ. ទសមំ.

បឋមោ វគ្គោ.

២. ទុតិយវគ្គោ

១. ទុគ្គតសុត្តវណ្ណនា

១៣៤. ទុតិយវគ្គស្ស បឋមេ ទុគ្គតន្តិ ទលិទ្ទំ កបណំ. ទុរូបេតន្តិ ទុស្សណ្ឋានេហិ ហត្ថបាទេហិ ឧបេតំ. បឋមំ.

២. សុខិតសុត្តវណ្ណនា

១៣៥. ទុតិយេ សុខិតន្តិ សុខសមប្បិតំ មហទ្ធនំ មហាភោគំ. សុសជ្ជិតន្តិ អលង្កតបដិយត្តំ ហត្ថិក្ខន្ធគតំ មហាបរិវារំ. ទុតិយំ.

៣. តិំសមត្តសុត្តវណ្ណនា

១៣៦. តតិយេ បាវេយ្យកាតិ បាវេយ្យទេសវាសិនោ. សព្ពេ អារញ្ញិកាតិអាទីសុ ធុតង្គសមាទានវសេន តេសំ អារញ្ញិកាទិភាវោ វេទិតព្ពោ. សព្ពេ សសំយោជនាតិ សព្ពេ សពន្ធនា, កេចិ សោតាបន្នា, កេចិ សកទាគាមិនោ, កេចិ អនាគាមិនោ. តេសុ ហិ បុថុជ្ជនោ វា ខីណាសវោ វា នត្ថិ. គុន្នន្តិអាទីសុ សេតកាឡាទិវណ្ណេសុ ឯកេកវណ្ណកាលោវ គហេតព្ពោ. បារិបន្ថកាតិ បរិបន្ថេ តិដ្ឋនកា បន្ថឃាតចោរា. បារទារិកាតិ បរទារចារិត្តំ អាបជ្ជនកា. តតិយំ.

៤-៩. មាតុសុត្តាទិវណ្ណនា

១៣៧-១៤២. ចតុត្ថាទីសុ លិង្គនិយមេន ចេវ ចក្កវាឡនិយមេន ច អត្ថោ វេទិតព្ពោ. បុរិសានញ្ហិ មាតុគាមកាលោ, មាតុគាមានញ្ច បុរិសកាលោតិ ឯវមេត្ថ លិង្គនិយមោ. ឥមម្ហា ចក្កវាឡា សត្តា បរចក្កវាឡំ, បរចក្កវាឡា ច ឥមំ ចក្កវាឡំ សំសរន្តិ. តេសុ ឥមស្មិំ ចក្កវាឡេ មាតុគាមកាលេ មាតុភូតញ្ញេវ ទស្សេន្តោ យោ នមាតាភូតបុព្ពោតិ អាហ. យោ នបិតាភូតបុព្ពោតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ចតុត្ថាទីនិ.

១០. វេបុល្លបព្ពតសុត្តវណ្ណនា

១៤៣. ទសមេ ភូតបុព្ពន្តិ អតីតកាលេ ឯកំ អបទានំ អាហរិត្វា ទស្សេតិ. សមញ្ញា ឧទបាទីតិ បញ្ញត្តិ អហោសិ. ចតូហេន អារោហន្តីតិ ឥទំ ថាមមជ្ឈិមេ សន្ធាយ វុត្តំ. អគ្គន្តិ ឧត្តមំ. ភទ្ទយុគន្តិ សុន្ទរយុគលំ. តីហេន អារោហន្តីតិ ឯត្តាវតា កិរ ទ្វិន្នំ ពុទ្ធានំ អន្តរេ យោជនំ បថវី ឧស្សន្នា, សោ បព្ពតោ តិយោជនុព្ពេធោ ជាតោ.

អប្បំ វា ភិយ្យោតិ វស្សសតតោ ឧត្តរិំ អប្បំ ទស វា វីសំ វា វស្សានិ. បុន វស្សសតមេវ ជីវនកោ នាម នត្ថិ, ឧត្តមកោដិយា បន សដ្ឋិ វា អសីតិ វា វស្សានិ ជីវន្តិ. វស្សសតំ បន អប្បត្វា បញ្ចវស្សទសវស្សាទិកាលេ មីយមានាវ ពហុកា. ឯត្ថ ច កកុសន្ធោ ភគវា ចត្តាលីសវស្សសហស្សាយុកកាលេ, កោណាគមនោ តិំសវស្សសហស្សាយុកកាលេ និព្ពត្តោតិ ឥទំ អនុបុព្ពេន បរិហីនសទិសំ កតំ, ន បន ឯវំ បរិហីនំ, វឌ្ឍិត្វា វឌ្ឍិត្វា បរិហីនន្តិ វេទិតព្ពំ. កថំ? កកុសន្ធោ តាវ ភគវា ឥមស្មិំយេវ កប្បេ ចត្តាលីសវស្សសហស្សាយុកកាលេ និព្ពត្តោ អាយុប្បមាណំ បញ្ច កោដ្ឋាសេ កត្វា ចត្តារោ ឋត្វា បញ្ចមេ វិជ្ជមានេយេវ បរិនិព្ពុតោ. តំ អាយុ បរិហាយមានំ ទសវស្សកាលំ បត្វា បុន វឌ្ឍមានំ អសង្ខេយ្យំ ហុត្វា តតោ បរិហាយមានំ តិំសវស្សសហស្សាយុកកាលេ ឋិតំ, តទា កោណាគមនោ និព្ពត្តោ. តស្មិម្បិ តថេវ បរិនិព្ពុតេ តំ អាយុ ទសវស្សកាលំ បត្វា បុន វឌ្ឍមានំ អសង្ខេយ្យំ ហុត្វា បរិហាយិត្វា វីសវស្សសហស្សកាលេ ឋិតំ, តទា កស្សបោ ភគវា និព្ពត្តោ. តស្មិម្បិ តថេវ បរិនិព្ពុតេ តំ អាយុ ទសវស្សកាលំ បត្វា បុន វឌ្ឍមានំ អសង្ខេយ្យំ ហុត្វា បរិហាយិត្វា វស្សសតកាលំ បត្តំ, អថ អម្ហាកំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ និព្ពត្តោ. ឯវំ អនុបុព្ពេន បរិហាយិត្វា វឌ្ឍិត្វា វឌ្ឍិត្វា បរិហីនន្តិ វេទិតព្ពំ. តត្ថ ច យំ អាយុបរិមាណេសុ មន្ទេសុ ពុទ្ធា និព្ពត្តន្តិ, តេសម្បិ តទេវ អាយុបរិមាណំ ហោតីតិ. ទសមំ.

ទុតិយោ វគ្គោ.

អនមតគ្គសំយុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.