២. អនាថបិណ្ឌិកវគ្គោ

១. ចន្ទិមសសុត្តវណ្ណនា

៩២. ទុតិយវគ្គស្ស បឋមេ កច្ឆេវាតិ កច្ឆេ វិយ. កច្ឆេតិ បព្ពតកច្ឆេបិ នទីកច្ឆេបិ. ឯកោទិ និបកាតិ ឯកគ្គចិត្តា ចេវ បញ្ញានេបក្កេន ច សមន្នាគតា. សតាតិ សតិមន្តោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យេ ឈានានិ លភិត្វា ឯកោទី និបកា សតា វិហរន្តិ, តេ អមកសេ បព្ពតកច្ឆេ វា នទីកច្ឆេ វា មគា វិយ សោត្ថិំ គមិស្សន្តីតិ. បារន្តិ និព្ពានំ. អម្ពុជោតិ មច្ឆោ. រណញ្ជហាតិ កិលេសញ្ជហា. យេបិ ឈានានិ លភិត្វា អប្បមត្តា កិលេសេ ជហន្តិ, តេ សុត្តជាលំ ភិន្ទិត្វា មច្ឆា វិយ និព្ពានំ គមិស្សន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. បឋមំ.

២. វេណ្ឌុសុត្តវណ្ណនា

៩៣. ទុតិយេ វេណ្ឌូតិ តស្ស ទេវបុត្តស្ស នាមំ. បយិរុបាសិយាតិ បរិរុបាសិត្វា. អនុសិក្ខរេតិ សិក្ខន្តិ. សិដ្ឋិបទេតិ អនុសិដ្ឋិបទេ. កាលេ តេ អប្បមជ្ជន្តាតិ កាលេ តេ អប្បមាទំ ករោន្តា. ទុតិយំ.

៣. ទីឃលដ្ឋិសុត្តវណ្ណនា

៩៤. តតិយេ ទីឃលដ្ឋីតិ ទេវលោកេ សព្ពេ សមប្បមាណា តិគាវុតិកាវ ហោន្តិ, មនុស្សលោកេ បនស្ស ទីឃត្តភាវតាយ ឯវំនាមំ អហោសិ. សោ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តោបិ តថេវ បញ្ញាយិ. តតិយំ.

៤. នន្ទនសុត្តវណ្ណនា

៩៥. ចតុត្ថេ គោតមាតិ ភគវន្តំ គោត្តេន អាលបតិ. អនាវដន្តិ តថាគតស្ស ហិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បេសេន្តស្ស រុក្ខោ វា បព្ពតោ វា អាវរិតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ. តេនាហ ‘‘អនាវដ’’ន្តិ. ឥតិ តថាគតំ ថោមេត្វា ទេវលោកេ អភិសង្ខតបញ្ហំ បុច្ឆន្តោ កថំវិធន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ទុក្ខមតិច្ច ឥរិយតីតិ ទុក្ខំ អតិក្កមិត្វា វិហរតិ. សីលវាតិ លោកិយលោកុត្តរេន សីលេន សមន្នាគតោ ខីណាសវោ. បញ្ញាទយោបិ មិស្សកាយេវ វេទិតព្ពា. បូជយន្តីតិ គន្ធបុប្ផាទីហិ បូជេន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥-៦. ចន្ទនសុត្តាទិវណ្ណនា

៩៦. បញ្ចមេ អប្បតិដ្ឋេ អនាលម្ពេតិ ហេដ្ឋា អបតិដ្ឋេ ឧបរិ អនាលម្ពនេ. សុសមាហិតោតិ អប្បនាយបិ ឧបចារេនបិ សុដ្ឋុ សមាហិតោ. បហិតត្តោតិ បេសិតត្តោ. នន្ទីរាគបរិក្ខីណោតិ បរិក្ខីណនន្ទីរាគោ. នន្ទីរាគោ នាម តយោ កម្មាភិសង្ខារា. ឥតិ ឥមាយ គាថាយ កាមសញ្ញាគហណេន បញ្ចោរម្ភាគិយសំយោជនានិ, រូបសំយោជនគហណេន បញ្ច ឧទ្ធម្ភាគិយសំយោជនានិ, នន្ទីរាគេន តយោ កម្មាភិសង្ខារា គហិតា. ឯវំ យស្ស ទស សំយោជនានិ តយោ ច កម្មាភិសង្ខារា បហីនា, សោ គម្ភីរេ មហោឃេ ន សីទតីតិ. កាមសញ្ញាយ វា កាមភវោ, រូបសំយោជនេន រូបភវោ គហិតោ, តេសំ គហណេន អរូបភវោ គហិតោវ, នន្ទីរាគេន តយោ កម្មាភិសង្ខារា គហិតាតិ ឯវំ យស្ស តីសុ ភវេសុ តយោ សង្ខារា នត្ថិ, សោ គម្ភីរេ ន សីទតីតិបិ ទស្សេតិ. បញ្ចមំ.

៩៧. ឆដ្ឋំ វុត្តត្ថមេវ. ឆដ្ឋំ.

៧. សុព្រហ្មសុត្តវណ្ណនា

៩៨. សត្តមេ សុព្រហ្មាតិ សោ កិរ ទេវបុត្តោ អច្ឆរាសង្ឃបរិវុតោ នន្ទនកីឡិកំ គន្ត្វា បារិច្ឆត្តកមូលេ បញ្ញត្តាសនេ និសីទិ. តំ បញ្ចសតា ទេវធីតរោ បរិវារេត្វា និសិន្នា, បញ្ចសតា រុក្ខំ អភិរុឡ្ហា. ននុ ច ទេវតានំ ចិត្តវសេន យោជនសតិកោបិ រុក្ខោ ឱនមិត្វា ហត្ថំ អាគច្ឆតិ, កស្មា តា អភិរុឡ្ហាតិ. ខិឌ្ឌាបសុតតាយ. អភិរុយ្ហ បន មធុរស្សរេន គាយិត្វា គាយិត្វា បុប្ផានិ បាតេន្តិ, តានិ គហេត្វា ឥតរា ឯកតោវណ្ដិកមាលាទិវសេន គន្ថេន្តិ. អថ រុក្ខំ អភិរុឡ្ហា ឧបច្ឆេទកកម្មវសេន ឯកប្បហារេនេវ កាលំ កត្វា អវីចិម្ហិ និព្ពត្តា មហាទុក្ខំ អនុភវន្តិ.

អថ កាលេ គច្ឆន្តេ ទេវបុត្តោ ‘‘ឥមាសំ នេវ សទ្ទោ សុយ្យតិ, ន បុប្ផានិ បាតេន្តិ. កហំ នុ ខោ គតា’’តិ? អាវជ្ជេន្តោ និរយេ និព្ពត្តភាវំ ទិស្វា បិយវត្ថុកសោកេន រុប្បមានោ ចិន្តេសិ – ‘‘ឯតា តាវ យថាកម្មេន គតា, មយ្ហំ អាយុសង្ខារោ កិត្តកោ’’តិ. សោ – ‘‘សត្តមេ ទិវសេ មយាបិ អវសេសាហិ បញ្ចសតាហិ សទ្ធិំ កាលំ កត្វា តត្ថេវ និព្ពត្តិតព្ព’’ន្តិ ទិស្វា ពលវតរេន សោកេន រុប្បិ. សោ – ‘‘ឥមំ មយ្ហំ សោកំ សទេវកេ លោកេ អញ្ញត្រ តថាគតា និទ្ធមិតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថី’’តិ ចិន្តេត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា និច្ចំ ឧត្រស្តន្តិ គាថមាហ.

តត្ថ ឥទន្តិ អត្តនោ ចិត្តំ ទស្សេតិ. ទុតិយបទំ បុរិមស្សេវ វេវចនំ. និច្ចន្តិ ច បទស្ស ទេវលោកេ និព្ពត្តកាលតោ បដ្ឋាយាតិ អត្ថោ ន គហេតព្ពោ, សោកុប្បត្តិកាលតោ បន បដ្ឋាយ និច្ចន្តិ វេទិតព្ពំ. អនុប្បន្នេសុ កិច្ឆេសូតិ ឥតោ សត្តាហច្ចយេន យានិ ទុក្ខានិ ឧប្បជ្ជិស្សន្តិ, តេសុ. អថោ ឧប្បតិតេសុ ចាតិ យានិ បញ្ចសតានំ អច្ឆរានំ និរយេ និព្ពត្តានំ ទិដ្ឋានិ, តេសុ ចាតិ ឯវំ ឥមេសុ ឧប្បន្នានុប្បន្នេសុ ទុក្ខេសុ និច្ចំ មម ឧត្រស្តំ ចិត្តំ, អព្ភន្តរេ ឌយ្ហមានោ វិយ ហោមិ ភគវាតិ ទស្សេតិ.

នាញ្ញត្រ ពោជ្ឈា តបសាតិ ពោជ្ឈង្គភាវនញ្ច តបោគុណញ្ច អញ្ញត្រ មុញ្ចិត្វា សោត្ថិំ ន បស្សាមីតិ អត្ថោ. សព្ពនិស្សគ្គាតិ និព្ពានតោ. ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ពោជ្ឈង្គភាវនា បឋមំ គហិតា, ឥន្ទ្រិយសំវរោ បច្ឆា, អត្ថតោ បន ឥន្ទ្រិយសំវរោវ បឋមំ វេទិតព្ពោ. ឥន្ទិយសំវរេ ហិ គហិតេ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ គហិតំ ហោតិ. តស្មិំ បតិដ្ឋិតោ ភិក្ខុ និស្សយមុត្តកោ ធុតង្គសង្ខាតំ តបោគុណំ សមាទាយ អរញ្ញំ បវិសិត្វា កម្មដ្ឋានំ ភាវេន្តោ សហ វិបស្សនាយ ពោជ្ឈង្គេ ភាវេតិ. តស្ស អរិយមគ្គោ យំ និព្ពានំ អារម្មណំ កត្វា ឧប្បជ្ជតិ, សោ ‘‘សព្ពនិស្សគ្គោ’’តិ ភគវា ចតុសច្ចវសេន ទេសនំ វិនិវត្តេសិ. ទេវបុត្តោ ទេសនាបរិយោសានេ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហីតិ. សត្តមំ.

៨-១០. កកុធសុត្តាទិវណ្ណនា

៩៩. អដ្ឋមេ កកុធោ ទេវបុត្តោតិ អយំ កិរ កោលនគរេ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរស្ស ឧបដ្ឋាកបុត្តោ ទហរកាលេយេវ ថេរស្ស សន្តិកេ វសន្តោ ឈានំ និព្ពត្តេត្វា កាលង្កតោ, ព្រហ្មលោកេ ឧប្បជ្ជិ. តត្រាបិ នំ កកុធោ ព្រហ្មាត្វេវ សញ្ជានន្តិ. នន្ទសីតិ តុស្សសិ. កិំ លទ្ធាតិ តុដ្ឋិ នាម កិញ្ចិ មនាបំ លភិត្វា ហោតិ, តស្មា ឯវមាហ. កិំ ជីយិត្ថាតិ យស្ស ហិ កិញ្ចិ មនាបំ ចីវរាទិវត្ថុ ជិណ្ណំ ហោតិ, សោ សោចតិ, តស្មា ឯវមាហ. អរតី នាភិកីរតីតិ ឧក្កណ្ឋិតា នាភិភវតិ. អឃជាតស្សាតិ ទុក្ខជាតស្ស, វដ្ដទុក្ខេ ឋិតស្សាតិ អត្ថោ. នន្ទីជាតស្សាតិ ជាតតណ្ហស្ស. អឃន្តិ ឯវរូបស្ស ហិ វដ្ដទុក្ខំ អាគតមេវ ហោតិ. ‘‘ទុក្ខី សុខំ បត្ថយតី’’តិ ហិ វុត្តំ. ឥតិ អឃជាតស្ស នន្ទី ហោតិ, សុខវិបរិណាមេន ទុក្ខំ អាគតមេវាតិ នន្ទីជាតស្ស អឃំ ហោតិ. អដ្ឋមំ.

១០០. នវមំ វុត្តត្ថមេវ. នវមំ.

១០១. ទសមេ អានន្ទត្ថេរស្ស អនុមានពុទ្ធិយា អានុភាវប្បកាសនត្ថំ អញ្ញតរោតិ អាហ. ទសមំ.

ទុតិយោ វគ្គោ.