៨. ឆេត្វាវគ្គោ

១. ឆេត្វាសុត្តវណ្ណនា

៧១. ឆេត្វាវគ្គស្ស បឋមេ ឆេត្វាតិ វធិត្វា. សុខំ សេតីតិ កោធបរិឡាហេន អបរិទយ្ហមានត្តា សុខំ សយតិ. ន សោចតីតិ កោធវិនាសេន វិនដ្ឋទោមនស្សត្តា ន សោចតិ. វិសមូលស្សាតិ ទុក្ខវិបាកស្ស. មធុរគ្គស្សាតិ កុទ្ធស្ស បដិកុជ្ឈិត្វា, អក្កុដ្ឋស្ស បច្ចក្កោសិត្វា, បហដស្ស ច បដិបហរិត្វា សុខំ ឧប្បជ្ជតិ, តំ សន្ធាយ មធុរគ្គោតិ វុត្តោ. ឥមស្មិំ ហិ ឋានេ បរិយោសានំ អគ្គន្តិ វុត្តំ. អរិយាតិ ពុទ្ធាទយោ. បឋមំ.

២. រថសុត្តវណ្ណនា

៧២. ទុតិយេ បញ្ញាយតិ ឯតេនាតិ បញ្ញាណំ. ធជោ រថស្សាតិ មហន្តស្មិំ ហិ សង្គាមសីសេ ទូរតោវ ធជំ ទិស្វា ‘‘អសុករញ្ញោ នាម អយំ រថោ’’តិ រថោ បាកដោ ហោតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ធជោ រថស្ស បញ្ញាណ’’ន្តិ. អគ្គិបិ ទូរតោវ ធូមេន បញ្ញាយតិ. ចោឡរដ្ឋំ បណ្ឌុរដ្ឋន្តិ ឯវំ រដ្ឋម្បិ រញ្ញា បញ្ញាយតិ. ចក្កវត្តិរញ្ញោ ធីតាបិ បន ឥត្ថី ‘‘អសុកស្ស នាម ភរិយា’’តិ ភត្តារំ បត្វាវ បញ្ញាយតិ. តស្មា ធូមោ បញ្ញាណមគ្គិនោតិអាទិ វុត្តំ. ទុតិយំ.

៣. វិត្តសុត្តវណ្ណនា

៧៣. តតិយេ សទ្ធីធ វិត្តន្តិ យស្មា សទ្ធោ សទ្ធាយ មុត្តមណិអាទីនិបិ វិត្តានិ លភតិ, តិស្សោបិ កុលសម្បទា, ឆ កាមសគ្គានិ, នវ ព្រហ្មលោកេ បត្វា បរិយោសានេ អមតមហានិព្ពានទស្សនម្បិ លភតិ, តស្មា មណិមុត្តាទីហិ វិត្តេហិ សទ្ធាវិត្តមេវ សេដ្ឋំ. ធម្មោតិ ទសកុសលកម្មបថោ. សុខមាវហតីតិ សព្ពម្បិ សាសវានាសវំ អសំកិលិដ្ឋសុខំ អាវហតិ. សាទុតរន្តិ លោកស្មិំ លោណម្ពិលាទីនំ សព្ពរសានំ សច្ចមេវ មធុរតរំ. សច្ចស្មិំ ហិ ឋិតា សីឃវេគំ នទិម្បិ និវត្តេន្តិ, វិសម្បិ និម្មទ្ទេន្តិ, អគ្គិម្បិ បដិពាហន្តិ, ទេវម្បិ វស្សាបេន្តិ, តស្មា តំ សព្ពរសានំ មធុរតរន្តិ វុត្តំ. បញ្ញាជីវិំ ជីវិតមាហុ សេដ្ឋន្តិ យោ បញ្ញាជីវី គហដ្ឋោ សមានោ បញ្ចសុ សីលេសុ បតិដ្ឋាយ សលាកភត្តាទីនិ បដ្ឋបេត្វា បញ្ញាយ ជីវតិ, បព្ពជិតោ វា បន ធម្មេន ឧប្បន្នេ បច្ចយេ ‘‘ឥទមត្ថ’’ន្តិ បច្ចវេក្ខិត្វា បរិភុញ្ជន្តោ កម្មដ្ឋានំ អាទាយ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា អរិយផលាធិគមវសេន បញ្ញាយ ជីវតិ, តំ បញ្ញាជីវិំ បុគ្គលំ សេដ្ឋំ ជីវិតំ ជីវតីតិ អាហុ. តតិយំ.

៤. វុដ្ឋិសុត្តវណ្ណនា

៧៤. ចតុត្ថេ ពីជន្តិ ឧប្បតន្តានំ សត្តវិធំ ធញ្ញពីជំ សេដ្ឋំ. តស្មិញ្ហិ ឧគ្គតេ ជនបទោ ខេមោ ហោតិ សុភិក្ខោ. និបតតន្តិ និបតន្តានំ មេឃវុដ្ឋិ សេដ្ឋា. មេឃវុដ្ឋិយញ្ហិ សតិ វិវិធានិ សស្សានិ ឧប្បជ្ជន្តិ, ជនបទា ផីតា ហោន្តិ ខេមា សុភិក្ខា. បវជមានានន្តិ ជង្គមានំ បទសា ចរមានានំ គាវោ សេដ្ឋា. តា និស្សាយ ហិ សត្តា បញ្ច គោរសេ បរិភុញ្ជមានា សុខំ វិហរន្តិ. បវទតន្តិ រាជកុលមជ្ឈាទីសុ វទន្តានំ បុត្តោ វរោ. សោ ហិ មាតាបិតូនំ អនត្ថាវហំ ន វទតិ.

វិជ្ជា ឧប្បតតំ សេដ្ឋាតិ បុរិមបញ្ហេ កិរ សុត្វា សមីបេ ឋិតា ឯកា ទេវតា ‘‘ទេវតេ, កស្មា ត្វំ ឯតំ បញ្ហំ ទសពលំ បុច្ឆសិ? អហំ តេ កថេស្សាមី’’តិ អត្តនោ ខន្តិយា លទ្ធិយា បញ្ហំ កថេសិ. អថ នំ ឥតរា ទេវតា អាហ – ‘‘យាវ បធំសី វទេសិ ទេវតេ យាវ បគព្ភា មុខរា, អហំ ពុទ្ធំ ភគវន្តំ បុច្ឆាមិ. ត្វំ មយ្ហំ កស្មា កថេសី’’តិ? និវត្តេត្វា តទេវ បញ្ហំ ទសពលំ បុច្ឆិ. អថស្សា សត្ថា វិស្សជ្ជេន្តោ វិជ្ជា ឧប្បតតន្តិអាទិមាហ. តត្ថ វិជ្ជាតិ ចតុមគ្គវិជ្ជា. សា ហិ ឧប្បតមានា សព្ពាកុសលធម្មេ សមុគ្ឃាតេតិ. តស្មា ‘‘ឧប្បតតំ សេដ្ឋា’’តិ វុត្តា. អវិជ្ជាតិ វដ្ដមូលកមហាអវិជ្ជា. សា ហិ និបតន្តានំ ឱសីទន្តានំ វរា. បវជមានានន្តិ បទសា ចរមានានំ ជង្គមានំ អនោមបុញ្ញក្ខេត្តភូតោ សង្ឃោ វរោ. តញ្ហិ តត្ថ តត្ថ ទិស្វា បសន្នចិត្តា សត្តា សោត្ថិំ បាបុណន្តិ. ពុទ្ធោតិ យាទិសោ បុត្តោ វា ហោតុ អញ្ញោ វា, យេសំ កេសញ្ចិ វទមានានំ ពុទ្ធោ វរោ. តស្ស ហិ ធម្មទេសនំ អាគម្ម អនេកសតសហស្សានំ បាណានំ ពន្ធនមោក្ខោ ហោតីតិ. ចតុត្ថំ.

៥. ភីតាសុត្តវណ្ណនា

៧៥. បញ្ចមេ កិំសូធ ភីតាតិ កិំ ភីតា? មគ្គោ ចនេកាយតនប្បវុត្តោតិ អដ្ឋតិំសារម្មណវសេន អនេកេហិ ការណេហិ កថិតោ. ឯវំ សន្តេ កិស្ស ភីតា ហុត្វា អយំ ជនតា ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិយោ អគ្គហេសីតិ វទតិ. ភូរិបញ្ញាតិ ពហុបញ្ញ ឧស្សន្នបញ្ញ. បរលោកំ ន ភាយេតិ ឥមស្មា លោកា បរំ លោកំ គច្ឆន្តោ ន ភាយេយ្យ. បណិធាយាតិ ឋបេត្វា. ពហ្វន្នបានំ ឃរមាវសន្តោតិ អនាថបិណ្ឌិកាទយោ វិយ ពហ្វន្នបានេ ឃរេ វសន្តោ. សំវិភាគីតិ អច្ឆរាយ គហិតម្បិ នខេន ផាលេត្វា បរស្ស ទត្វាវ ភុញ្ជនសីលោ. វទញ្ញូតិ វុត្តត្ថមេវ.

ឥទានិ គាថាយ អង្គានិ ឧទ្ធរិត្វា ទស្សេតព្ពានិ – ‘‘វាច’’ន្តិ ហិ ឥមិនា ចត្តារិ វចីសុចរិតានិ គហិតានិ, ‘‘មនេនា’’តិបទេន តីណិ មនោសុចរិតានិ, ‘‘កាយេនា’’តិ បទេន តីណិ កាយសុចរិតានិ. ឥតិ ឥមេ ទស កុសលកម្មបថា បុព្ពសុទ្ធិអង្គំ នាម. ពហ្វន្នបានំ ឃរមាវសន្តោតិ ឥមិនា យញ្ញឧបក្ខរោ គហិតោ. សទ្ធោតិ ឯកមង្គំ, មុទូតិ ឯកំ, សំវិភាគីតិ ឯកំ, វទញ្ញូតិ ឯកំ. ឥតិ ឥមានិ ចត្តារិ អង្គានិ សន្ធាយ ‘‘ឯតេសុ ធម្មេសុ ឋិតោ ចតូសូ’’តិ អាហ.

អបរោបិ បរិយាយោ – វាចន្តិអាទីនិ តីណិ អង្គានិ, ពហ្វន្នបានន្តិ ឥមិនា យញ្ញឧបក្ខរោវ គហិតោ, សទ្ធោ មុទូ សំវិភាគី វទញ្ញូតិ ឯកំ អង្គំ. អបរោ ទុកនយោ នាម ហោតិ. ‘‘វាចំ មនញ្ចា’’តិ ឥទមេកំ អង្គំ, ‘‘កាយេន បាបានិ អកុព្ពមានោ, ពហ្វន្នបានំ ឃរមាវសន្តោ’’តិ ឯកំ, ‘‘សទ្ធោ មុទូ’’តិ ឯកំ, ‘‘សំវិភាគី វទញ្ញូ’’តិ ឯកំ. ឯតេសុ ចតូសុ ធម្មេសុ ឋិតោ ធម្មេ ឋិតោ នាម ហោតិ. សោ ឥតោ បរលោកំ គច្ឆន្តោ ន ភាយតិ. បញ្ចមំ.

៦. នជីរតិសុត្តវណ្ណនា

៧៦. ឆដ្ឋេ នាមគោត្តំ ន ជីរតីតិ អតីតពុទ្ធានំ យាវជ្ជទិវសា នាមគោត្តំ កថិយតិ, តស្មា ន ជីរតីតិ វុច្ចតិ. បោរាណា បន ‘‘អទ្ធានេ គច្ឆន្តេ ន បញ្ញាយិស្សតិ, ជីរណសភាវោ បន ន ហោតិយេវា’’តិ វទន្តិ. អាលស្យន្តិ អាលសិយំ, យេន ឋិតដ្ឋានេ ឋិតោវ, និសិន្នដ្ឋានេ និសិន្នោវ ហោតិ, តេលេបិ ឧត្តរន្តេ ឋិតិំ ន ករោតិ. បមាទោតិ និទ្ទាយ វា កិលេសវសេន វា បមាទោ. អនុដ្ឋានន្តិ កម្មសមយេ កម្មករណវីរិយាភាវោ. អសំយមោតិ សីលសញ្ញមាភាវោ វិស្សដ្ឋាចារតា. និទ្ទាតិ សោប្បពហុលតា. តាយ គច្ឆន្តោបិ ឋិតោបិ និសិន្នោបិ និទ្ទាយតិ, បគេវ និបន្នោ. តន្ទីតិ អតិច្ឆាតាទិវសេន អាគន្តុកាលសិយំ. តេ ឆិទ្ទេតិ តានិ ឆ ឆិទ្ទានិ វិវរានិ. សព្ពសោតិ សព្ពាការេន. តន្តិ និបាតមត្តំ. វិវជ្ជយេតិ វជ្ជេយ្យ ជហេយ្យ. ឆដ្ឋំ.

៧. ឥស្សរិយសុត្តវណ្ណនា

៧៧. សត្តមេ សត្ថមលន្តិ មលគ្គហិតសត្ថំ. កិំ សុ ហរន្តំ វារេន្តីតិ កំ ហរន្តំ និសេធេន្តិ. វសោតិ អាណាបវត្តនំ. ឥត្ថីតិ អវិស្សជ្ជនីយភណ្ឌត្តា ‘‘ឥត្ថី ភណ្ឌានមុត្តមំ, វរភណ្ឌ’’ន្តិ អាហ. អថ វា សព្ពេបិ ពោធិសត្តា ច ចក្កវត្តិនោ ច មាតុកុច្ឆិយំយេវ និព្ពត្តន្តីតិ ‘‘ឥត្ថី ភណ្ឌានមុត្តម’’ន្តិ អាហ. កោធោ សត្ថមលន្តិ កោធោ មលគ្គហិតសត្ថសទិសោ, បញ្ញាសត្ថស្ស វា មលន្តិ សត្ថមលំ. អព្ពុទន្តិ វិនាសការណំ, ចោរា លោកស្មិំ វិនាសកាតិ អត្ថោ. ហរន្តោតិ សលាកភត្តាទីនិ គហេត្វា គច្ឆន្តោ. សលាកភត្តាទីនិ ហិ បដ្ឋបិតកាលេយេវ មនុស្សេហិ បរិច្ចត្តានិ. តេសំ តានិ ហរន្តោ សមណោ បិយោ ហោតិ, អនាហរន្តេ បុញ្ញហានិំ និស្សាយ វិប្បដិសារិនោ ហោន្តិ. សត្តមំ.

៨. កាមសុត្តវណ្ណនា

៧៨. អដ្ឋមេ អត្តានំ ន ទទេតិ បរស្ស ទាសំ កត្វា អត្តានំ ន ទទេយ្យ ឋបេត្វា សព្ពពោធិសត្តេតិ វុត្តំ. ន បរិច្ចជេតិ សីហព្យគ្ឃាទីនំ ន បរិច្ចជេយ្យ សព្ពពោធិសត្តេ ឋបេត្វាយេវាតិ វុត្តំ. កល្យាណន្តិ សណ្ហំ មុទុកំ. បាបិកន្តិ ផរុសំ វាចំ. អដ្ឋមំ.

៩. បាថេយ្យសុត្តវណ្ណនា

៧៩. នវមេ សទ្ធា ពន្ធតិ បាថេយ្យន្តិ សទ្ធំ ឧប្បាទេត្វា ទានំ ទេតិ, សីលំ រក្ខតិ, ឧបោសថកម្មំ ករោតិ, តេនេតំ វុត្តំ. សិរីតិ ឥស្សរិយំ. អាសយោតិ វសនដ្ឋានំ. ឥស្សរិយេ ហិ អភិមុខីភូតេ ថលតោបិ ជលតោបិ ភោគា អាគច្ឆន្តិយេវ. តេនេតំ វុត្តំ. បរិកស្សតីតិ បរិកឌ្ឍតិ. នវមំ.

១០. បជ្ជោតសុត្តវណ្ណនា

៨០. ទសមេ បជ្ជោតោតិ បទីបោ វិយ ហោតិ. ជាគរោតិ ជាគរព្រាហ្មណោ វិយ ហោតិ. គាវោ កម្មេ សជីវានន្តិ កម្មេន សហ ជីវន្តានំ គាវោវ កម្មេ កម្មសហាយា កម្មទុតិយកា នាម ហោន្តិ. គោមណ្ឌលេហិ សទ្ធិំ កសិកម្មាទីនិ និប្ផជ្ជន្តិ. សីតស្ស ឥរិយាបថោតិ សីតំ អស្ស សត្តកាយស្ស ឥរិយាបថោ ជីវិតវុត្តិ. សីតន្តិ នង្គលំ. យស្ស ហិ នង្គលេហិ ខេត្តំ អប្បមត្តកម្បិ កដ្ឋំ ន ហោតិ, សោ កថំ ជីវិស្សតីតិ វទតិ. ទសមំ.

១១. អរណសុត្តវណ្ណនា

៨១. ឯកាទសមេ អរណាតិ និក្កិលេសា. វុសិតន្តិ វុសិតវាសោ. ភោជិស្សិយន្តិ អទាសភាវោ. សមណាតិ ខីណាសវសមណា. តេ ហិ ឯកន្តេន អរណា នាម. វុសិតំ ន នស្សតីតិ តេសំ អរិយមគ្គវាសោ ន នស្សតិ. បរិជានន្តីតិ បុថុជ្ជនកល្យាណកតោ បដ្ឋាយ សេខា លោកិយលោកុត្តរាយ បរិញ្ញាយ បរិជានន្តិ. ភោជិស្សិយន្តិ ខីណាសវសមណានំយេវ និច្ចំ ភុជិស្សភាវោ នាម. វន្ទន្តីតិ បព្ពជិតទិវសតោ បដ្ឋាយ វន្ទន្តិ. បតិដ្ឋិតន្តិ សីលេ បតិដ្ឋិតំ. សមណីធាតិ សមណំ ឥធ. ជាតិហីនន្តិ អបិ ចណ្ឌាលកុលា បព្ពជិតំ. ខត្តិយាតិ ន កេវលំ ខត្តិយាវ, ទេវាបិ សីលសម្បន្នំ សមណំ វន្ទន្តិយេវាតិ. ឯកាទសមំ.

ឆេត្វាវគ្គោ អដ្ឋមោ.

ឥតិ សារត្ថប្បកាសិនិយា

សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

ទេវតាសំយុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.