៦. អានេញ្ជសប្បាយសុត្តវណ្ណនា

៦៦. ឯវំ មេ សុតន្តិ អានេញ្ជសប្បាយសុត្តំ. តត្ថ អនិច្ចាតិ ហុត្វា អភាវដ្ឋេន អនិច្ចា. កាមាតិ វត្ថុកាមាបិ កិលេសកាមាបិ. តុច្ឆាតិ និច្ចសារធុវសារអត្តសារវិរហិតត្តា រិត្តា, ន បន នត្ថីតិ គហេតព្ពា. ន ហិ តុច្ឆមុដ្ឋីតិ វុត្តេ មុដ្ឋិ នាម នត្ថីតិ វុត្តំ ហោតិ. យស្ស បន អព្ភន្តរេ កិញ្ចិ នត្ថិ, សោ វុច្ចតិ តុច្ឆោ. មុសាតិ នាសនកា. មោសធម្មាតិ នស្សនសភាវា, ខេត្តំ វិយ វត្ថុ វិយ ហិរញ្ញសុវណ្ណំ វិយ ច ន បញ្ញាយិត្ថ, កតិបាហេនេវ សុបិនកេ ទិដ្ឋា វិយ នស្សន្តិ ន បញ្ញាយន្តិ. តេន វុត្តំ ‘‘មោសធម្មា’’តិ, មាយាកតមេតន្តិ យថា មាយាយ ឧទកំ មណីតិ កត្វា ទស្សិតំ, ពទរិបណ្ណំ កហាបណោតិ កត្វា ទស្សិតំ, អញ្ញំ វា បន ឯវរូបំ ទស្សនូបចារេ ឋិតស្សេវ តថា បញ្ញាយតិ, ឧបចារាតិក្កមតោ បដ្ឋាយ បាកតិកមេវ បញ្ញាយតិ. ឯវំ កាមាបិ ឥត្តរបច្ចុបដ្ឋានដ្ឋេន ‘‘មាយាកត’’ន្តិ វុត្តា. យថា ច មាយាការោ ឧទកាទីនិ មណិអាទីនំ វសេន ទស្សេន្តោ វញ្ចេតិ, ឯវំ កាមាបិ អនិច្ចាទីនិ និច្ចាទិសភាវំ ទស្សេន្តា វញ្ចេន្តីតិ វញ្ចនកដ្ឋេនបិ ‘‘មាយាកត’’ន្តិ វុត្តា. ពាលលាបនន្តិ មយ្ហំ បុត្តោ, មយ្ហំ ធីតា, មយ្ហំ ហិរញ្ញំ មយ្ហំ សុវណ្ណន្តិ ឯវំ ពាលានំ លាបនតោ ពាលលាបនំ. ទិដ្ឋធម្មិកា កាមាតិ មានុសកា បញ្ច កាមគុណា. សម្បរាយិកាតិ តេ ឋបេត្វា អវសេសា. ទិដ្ឋធម្មិកា. កាមសញ្ញាតិ មានុសកេ កាមេ អារព្ភ ឧប្បន្នសញ្ញា. ឧភយមេតំ មារធេយ្យន្តិ ឯតេ កាមា ច កាមសញ្ញា ច ឧភយម្បិ មារធេយ្យំ. យេហិ ឧភយមេតំ គហិតំ, តេសញ្ហិ ឧបរិ មារោ វសំ វត្តេតិ. តំ សន្ធាយ ‘‘ឧភយមេតំ មារធេយ្យ’’ន្តិ វុត្តំ.

មារស្សេស វិសយោតិអាទីសុបិ យថា ចោឡស្ស វិសយោ ចោឡវិសយោ, បណ្ឌស្ស វិសយោ បណ្ឌវិសយោ, សំវរានំ វិសយោ សំវរវិសយោតិ បវត្តនដ្ឋានំ វិសយោតិ វុច្ចតិ, ឯវំ យេហិ ឯតេ កាមា គហិតា, តេសំ ឧបរិ មារោ វសំ វត្តេតិ. តំ សន្ធាយ មារស្សេស វិសយោតិ វុត្តំ. បញ្ច បន កាមគុណេ និវាបពីជំ វិយ វិប្បកិរន្តោ មារោ គច្ឆតិ. យេហិ បន តេ គហិតា, តេសំ ឧបរិ មារោ វសំ វត្តេតិ. តំ សន្ធាយ មារស្សេស និវាបោតិ វុត្តំ. យថា ច យត្ថ ហត្ថិអាទយោ វសំ វត្តេន្តិ, សោ ហត្ថិគោចរោ អស្សគោចរោ អជគោចរោតិ វុច្ចតិ, ឯវំ យេហិ ឯតេ កាមា គហិតា, តេសុ មារោ វសំ វត្តេតិ. តំ សន្ធាយ មារស្សេស គោចរោតិ វុត្តំ.

ឯត្ថាតិ ឯតេសុ កាមេសុ. មានសាតិ ចិត្តសម្ភូតា. តត្ថ សិយា – ទុវិធេ តាវ កាមេ អារព្ភ អភិជ្ឈានលក្ខណា អភិជ្ឈា, ករណុត្តរិយលក្ខណោ សារម្ភោ ច ឧប្បជ្ជតុ, ព្យាបាទោ កថំ ឧប្បជ្ជតីតិ? មមាយិតេ វត្ថុស្មិំ អច្ឆិន្នេបិ សោចន្តិ, អច្ឆិជ្ជន្តេបិ សោចន្តិ, អច្ឆិន្នសង្កិនោបិ សោចន្តិ, យោ ឯវរូបោ ចិត្តស្ស អាឃាតោតិ ឯវំ ឧប្បជ្ជតិ. តេវ អរិយសាវកស្សាតិ តេ អរិយសាវកស្ស. វការោ អាគមសន្ធិមត្តំ ហោតិ. ឥធ មនុសិក្ខតោតិ ឥមស្មិំ សាសនេ សិក្ខន្តស្ស តេ តយោបិ កិលេសា អន្តរាយករា ហោន្តិ. អភិភុយ្យ លោកន្តិ កាមលោកំ អភិភវិត្វា. អធិដ្ឋាយ មនសាតិ ឈានារម្មណចិត្តេន អធិដ្ឋហិត្វា. អបរិត្តន្តិ កាមាវចរចិត្តំ បរិត្តំ នាម, តស្ស បដិក្ខេបេន មហគ្គតំ អបរិត្តំ នាម. បមាណន្តិបិ កាមាវចរមេវ, រូបាវចរំ អរូបាវចរំ អប្បមាណំ. សុភាវិតន្តិ បន ឯតំ កាមាវចរាទីនំ នាមំ ន ហោតិ, លោកុត្តរស្សេវេតំ នាមំ. តស្មា ឯតស្ស វសេន អបរិត្តំ អប្បមាណំ សុភាវិតន្តិ សព្ពំ លោកុត្តរមេវ វដ្ដតិ.

តព្ពហុលវិហារិនោតិ កាមបដិពាហនេន តមេវ បដិបទំ ពហុលំ កត្វា វិហរន្តស្ស. អាយតនេ ចិត្តំ បសីទតីតិ ការណេ ចិត្តំ បសីទតិ. កិំ បនេត្ថ ការណំ? អរហត្តំ វា, អរហត្តស្ស វិបស្សនំ វា, ចតុត្ថជ្ឈានំ វា, ចតុត្ថជ្ឈានស្ស ឧបចារំ វា. សម្បសាទេ សតីតិ ឯត្ថ ទុវិធោ សម្បសាទោ អធិមោក្ខសម្បសាទោ ច បដិលាភសម្បសាទោ ច. អរហត្តស្ស ហិ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា វិហរតោ មហាភូតាទីសុ ឧបដ្ឋហន្តេសុ យេនិមេ នីហារេន មហាភូតា ឧបដ្ឋហន្តិ, ឧបាទារូបា ឧបដ្ឋហន្តិ នាមរូបា ឧបដ្ឋហន្តិ, បច្ចយា សព្ពថា ឧបដ្ឋហន្តិ, លក្ខណារម្មណា វិបស្សនា ឧបដ្ឋហតិ, អជ្ជេវ អរហត្តំ គណ្ហិស្សាមីតិ អប្បដិលទ្ធេយេវ អាសា សន្តិដ្ឋតិ, អធិមោក្ខំ បដិលភតិ. តតិយជ្ឈានំ វា បាទកំ កត្វា ចតុត្ថជ្ឈានត្ថាយ កសិណបរិកម្មំ ករោន្តស្ស នីវរណវិក្ខម្ភនាទីនិ សមនុបស្សតោ យេនិមេ នីហារេន នីវរណា វិក្ខម្ភន្តិ, កិលេសា សន្និសីទន្តិ, សតិ សន្តិដ្ឋតិ, សង្ខារគតំ វា វិភូតំ បាកដំ ហុត្វា ទិព្ពចក្ខុកស្ស បរលោកោ វិយ ឧបដ្ឋាតិ, ចិត្តុប្បាទោ លេបបិណ្ឌេ លគ្គមានោ វិយ ឧបចារេន សមាធិយតិ, អជ្ជេវ ចតុត្ថជ្ឈានំ និព្ពត្តេស្សាមីតិ អបដិលទ្ធេយេវ អាសា សន្តិដ្ឋតិ, អធិមោក្ខំ បដិលភតិ. អយំ អធិមោក្ខសម្បសាទោ នាម. តស្មិំ សម្បសាទេ សតិ. យោ បន អរហត្តំ វា បដិលភតិ ចតុត្ថជ្ឈានំ វា, តស្ស ចិត្តំ វិប្បសន្នំ ហោតិយេវ. ឥធ បន ‘‘អាយតនេ ចិត្តំ បសីទតី’’តិ វចនតោ អរហត្តវិបស្សនាយ ចេវ ចតុត្ថជ្ឈានូបចារស្ស ច បដិលាភោ បដិលាភសម្បសាទោតិ វេទិតព្ពោ. វិបស្សនា ហិ បញ្ញាយ អធិមុច្ចនស្ស ការណំ, ឧបចារំ អានេញ្ជសមាបត្តិយា.

ឯតរហិ វា អានេញ្ជំ សមាបជ្ជតិ. បញ្ញាយ វា អធិមុច្ចតីតិ ឯត្ថ ឯតរហិ វា បញ្ញាយ អធិមុច្ចតិ, អានេញ្ជំ វា សមាបជ្ជតីតិ ឯវំ បទបរិវត្តនំ កត្វា អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥទញ្ហិ វុត្តំ ហោតិ – តស្មិំ សម្បសាទេ សតិ ឯតរហិ វា បញ្ញាយ អធិមុច្ចតិ, អរហត្តំ សច្ឆិករោតីតិ អត្ថោ. តំ អនភិសម្ភុណន្តោ អានេញ្ជំ វា សមាបជ្ជតិ, អថ វា បញ្ញាយ វា អធិមុច្ចតីតិ អរហត្តមគ្គំ ភាវេតិ, តំ អនភិសម្ភុណន្តោ អានេញ្ជំ វា សមាបជ្ជតិ. អរហត្តមគ្គំ ភាវេតុំ អសក្កោន្តោ ឯតរហិ ចតុសច្ចំ វា សច្ឆិករោតិ. តំ អនភិសម្ភុណន្តោ អានេញ្ជំ វា សមាបជ្ជតីតិ.

តត្រាយំ នយោ – ឥធ ភិក្ខុ តតិយជ្ឈានំ បាទកំ កត្វា ចតុត្ថជ្ឈានស្ស កសិណបរិកម្មំ ករោតិ. តស្ស នីវរណា វិក្ខម្ភន្តិ, សតិ សន្តិដ្ឋតិ, ឧបចារេន ចិត្តំ សមាធិយតិ. សោ រូបារូបំ បរិគណ្ហាតិ, បច្ចយំ បរិគ្គណ្ហាតិ, លក្ខណារម្មណិកំ វិបស្សនំ វវត្ថបេតិ, តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘ឧបចារេន មេ ឈានំ វិសេសភាគិយំ ភវេយ្យ, តិដ្ឋតុ វិសេសភាគិយតា, និព្ពេធភាគិយំ នំ ករិស្សាមី’’តិ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ សច្ឆិករោតិ. ឯត្តកេនស្ស កិច្ចំ កតំ នាម ហោតិ. អរហត្តំ សច្ឆិកាតុំ អសក្កោន្តោ បន តតោ ឱសក្កិតមានសោ អន្តរា ន តិដ្ឋតិ, ចតុត្ថជ្ឈានំ សមាបជ្ជតិយេវ. យថា កិំ? យថា បុរិសោ ‘‘វនមហិំសំ ឃាតេស្សាមី’’តិ សត្តិំ គហេត្វា អនុពន្ធន្តោ សចេ តំ ឃាតេតិ, សកលគាមវាសិនោ តោសេស្សតិ, អសក្កោន្តោ បន អន្តរាមគ្គេ សសគោធាទយោ ខុទ្ទកមិគេ ឃាតេត្វា កាជំ បូរេត្វា ឯតិយេវ.

តត្ថ បុរិសស្ស សត្តិំ គហេត្វា វនមហិំសានុពន្ធនំ វិយ ឥមស្ស ភិក្ខុនោ តតិយជ្ឈានំ បាទកំ កត្វា ចតុត្ថជ្ឈានស្ស បរិកម្មករណំ, វនមហិំសឃាតនំ វិយ – ‘‘នីវរណវិក្ខម្ភនាទីនិ សមនុបស្សតោ វិសេសភាគិយំ ភវេយ្យ, តិដ្ឋតុ វិសេសភាគិយតា, និព្ពេធភាគិយំ នំ ករិស្សាមី’’តិ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តស្ស សច្ឆិករណំ, មហិំសំ ឃាតេតុំ អសក្កោន្តស្ស អន្តរាមគ្គេ សសគោធាទយោ ខុទ្ទកមិគេ ឃាតេត្វា កាជំ បូរេត្វា គមនំ វិយ អរហត្តំ សច្ឆិកាតុំ អសក្កោន្តស្ស, តតោ ឱសក្កិត្វា ចតុត្ថជ្ឈានសមាបជ្ជនំ វេទិតព្ពំ. មគ្គភាវនា ចតុសច្ចសច្ឆិកិរិយាយោជនាសុបិ ឯសេវ នយោ.

ឥទានិ អរហត្តំ សច្ឆិកាតុំ អសក្កោន្តស្ស និព្ពត្តដ្ឋានំ ទស្សេន្តោ កាយស្ស ភេទាតិអាទិមាហ. តត្ថ យន្តិ យេន ការណេន តំ សំវត្តនិកំ វិញ្ញាណំ អស្ស អានេញ្ជូបគំ, តំ ការណំ វិជ្ជតីតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច តំសំវត្តនិកន្តិ តស្ស ភិក្ខុនោ សំវត្តនិកំ. យេន វិបាកវិញ្ញាណេន សោ ភិក្ខុ សំវត្តតិ និព្ពត្តតិ, តំ វិញ្ញាណំ. អានេញ្ជូបគន្តិ កុសលានេញ្ជសភាវូបគតំ អស្ស, តាទិសមេវ ភវេយ្យាតិ អត្ថោ. កេចិ កុសលវិញ្ញាណំ វទន្តិ. យំ តស្ស ភិក្ខុនោ សំវត្តនិកំ ឧបបត្តិហេតុភូតំ កុសលវិញ្ញាណំ អានេញ្ជូបគតំ អស្ស, វិបាកកាលេបិ តន្នាមកមេវ អស្សាតិ អត្ថោ. សោ បនាយមត្ថោ – ‘‘បុញ្ញំ ចេ សង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, បុញ្ញូបគំ ហោតិ វិញ្ញាណំ. អបុញ្ញំ ចេ សង្ខារំ អភិសង្ខារោតិ, អបុញ្ញុបគំ ហោតិ វិញ្ញាណំ. អានេញ្ជំ ចេ សង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, អានេញ្ជូបគំ ហោតិ វិញ្ញាណ’’ន្តិ (សំ. និ. ២.៥១) ឥមិនា នយេន វេទិតព្ពោ. អានេញ្ជសប្បាយាតិ អានេញ្ជស្ស ចតុត្ថជ្ឈានស្ស សប្បាយា. ន កេវលញ្ច សា អានេញ្ជស្សេវ, ឧបរិ អរហត្តស្សាបិ សប្បាយាវ ឧបការភូតាយេវាតិ វេទិតព្ពា. ឥតិ ឥមស្មិំ បឋមកអានេញ្ជេ សមាធិវសេន ឱសក្កនា កថិតា.

៦៧. ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតីតិ ចតុត្ថជ្ឈានំ បត្វា ឯវំ បដិសញ្ចិក្ខតិ. អយញ្ហិ ភិក្ខុ ហេដ្ឋិមេន ភិក្ខុនា បញ្ញវន្តតរោ តស្ស ច ភិក្ខុនោ អត្តនោ ចាតិ ទ្វិន្នម្បិ កម្មដ្ឋានំ ឯកតោ កត្វា សម្មសតិ. តព្ពហុលវិហារិនោតិ រូបបដិពាហនេន តមេវ បដិបទំ ពហុលំ កត្វា វិហរន្តស្ស. អានេញ្ជំ សមាបជ្ជតីតិ អាកាសានញ្ចាយតានានេញ្ជំ សមាបជ្ជតិ. សេសំ បុរិមសទិសមេវ. យថា ច ឥធ, ឯវំ សព្ពត្ថ វិសេសមត្តមេវ បន វក្ខាម. ឥតិ ឥមស្មិំ ទុតិយអានេញ្ជេ វិបស្សនាវសេន ឱសក្កនា កថិតា, ‘‘យំកិញ្ចិ រូប’’ន្តិ ឯវំ វិបស្សនាមគ្គំ ទស្សេន្តេន កថិតាតិ អត្ថោ.

ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតីតិ អាកាសានញ្ចាយតនំ បត្វា ឯវំ បដិសញ្ចិក្ខតិ. អយញ្ហិ ហេដ្ឋា ទ្វីហិ ភិក្ខូហិ បញ្ញវន្តតរោ តេសញ្ច ភិក្ខូនំ អត្តនោ ចាតិ តិណ្ណម្បិ កម្មដ្ឋានំ ឯកតោ កត្វា សម្មសតិ. ឧភយមេតំ អនិច្ចន្តិ ឯត្ថ អដ្ឋ ឯកេកកោដ្ឋាសា ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកវសេន បន សង្ខិបិត្វា ឧភយន្តិ វុត្តំ. នាលំ អភិនន្ទិតុន្តិ តណ្ហាទិដ្ឋិវសេន អភិនន្ទិតុំ ន យុត្តំ. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. តព្ពហុលវិហារិនោតិ កាមបដិពាហនេន ច រូបបដិពាហនេន ច តមេវ បដិបទំ ពហុលំ កត្វា វិហរន្តស្ស. អានេញ្ជំ សមាបជ្ជតីតិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនានេញ្ជំ សមាបជ្ជតិ. ឥមស្មិំ តតិយអានេញ្ជេ វិបស្សនាវសេន ឱសក្កនា កថិតា.

៦៨. ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតីតិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ បត្វា ឯវំ បដិសញ្ចិក្ខតិ. អយញ្ហិ ហេដ្ឋា តីហិ ភិក្ខូហិ បញ្ញវន្តតរោ តេសញ្ច ភិក្ខូនំ អត្តនោ ចាតិ ចតុន្នម្បិ កម្មដ្ឋានំ ឯកតោ កត្វា សម្មសតិ. យត្ថេតា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តីតិ យំ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ បត្វា ឯតា ហេដ្ឋា វុត្តា សព្ពសញ្ញា និរុជ្ឈន្តិ. ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតន្តិ ឯតំ អង្គសន្តតាយ អារម្មណសន្តតាយ ច សន្តំ, អតប្បកដ្ឋេន បណីតំ. តព្ពហុលវិហារិនោតិ តាសំ សញ្ញានំ បដិពាហនេន តមេវ បដិបទំ ពហុលំ កត្វា វិហរន្តស្ស. ឥមស្មិំ បឋមាកិញ្ចញ្ញាយតនេ សមាធិវសេន ឱសក្កនា កថិតា.

ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតីតិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនមេវ បត្វា ឯវំ បដិសញ្ចិក្ខតិ. អយញ្ហិ ហេដ្ឋា ចតូហិ ភិក្ខូហិ បញ្ញវន្តតរោ តេសញ្ច ភិក្ខូនំ អត្តនោ ចាតិ បញ្ចន្នម្បិ កម្មដ្ឋានំ ឯកតោ កត្វា សម្មសតិ. អត្តេន វា អត្តនិយេន វាតិ អហំ មមាតិ គហេតព្ពេន សុញ្ញំ តុច្ឆំ រិត្តំ. ឯវមេត្ថ ទ្វិកោដិកា សុញ្ញតា ទស្សិតា. តព្ពហុលវិហារិនោតិ ហេដ្ឋា វុត្តបដិបទញ្ច ឥមញ្ច សុញ្ញតបដិបទំ ពហុលំ កត្វា វិហរន្តស្ស. ឥមស្មិំ ទុតិយាកិញ្ចញ្ញាយតនេ វិបស្សនាវសេន ឱសក្កនា កថិតា.

៧០. ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតីតិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនមេវ បត្វា ឯវំ បដិសញ្ចិក្ខតិ. អយញ្ហិ ហេដ្ឋា បញ្ចហិ ភិក្ខូហិ បញ្ញវន្តតរោ តេសញ្ច ភិក្ខូនំ អត្តនោ ចាតិ ឆន្នម្បិ កម្មដ្ឋានំ ឯកតោ កត្វា សម្មសតិ. នាហំ ក្វចនិ កស្សចិ កិញ្ចនតស្មិំ, ន ច មម ក្វចនិ កិស្មិញ្ចិ កិញ្ចនំ នត្ថីតិ ឯត្ថ បន ចតុកោដិកា សុញ្ញតា កថិតា. កថំ? អយញ្ហិ នាហំ ក្វចនីតិ ក្វចិ អត្តានំ ន បស្សតិ, កស្សចិ កិញ្ចនតស្មិន្តិ អត្តនោ អត្តានំ កស្សចិ បរស្ស កិញ្ចនភាវេ ឧបនេតព្ពំ ន បស្សតិ, អត្តនោ ភាតិដ្ឋានេ ភាតរំ សហាយដ្ឋានេ សហាយំ បរិក្ខារដ្ឋានេ វា បរិក្ខារំ មញ្ញិត្វា ឧបគន្ត្វា ឧបនេតព្ពំ ន បស្សតីតិ អត្ថោ. ន ច មម ក្វចនីតិ ឯត្ថ មម – សទ្ទំ តាវ ឋបេត្វា ន ច ក្វចនិ បរស្ស ច អត្តានំ ក្វចិ ន បស្សតីតិ អយមត្ថោ. ឥទានិ មម – សទ្ទំ អាហរិត្វា មម កិស្មិញ្ចិ កិញ្ចនំ នត្ថីតិ សោ បរស្ស អត្តា មម កិស្មិញ្ចិ កិញ្ចនភាវេ អត្ថីតិ ន បស្សតិ. អត្តនោ ភាតិដ្ឋានេ ភាតរំ សហាយដ្ឋានេ សហាយំ បរិក្ខារដ្ឋានេ វា បរិក្ខារន្តិ កិស្មិញ្ចិ ឋានេ បរស្ស អត្តានំ ឥមិនា កិញ្ចនភាវេន ឧបនេតព្ពំ ន បស្សតីតិ អត្ថោ. ឯវមយំ យស្មា នេវ កត្ថចិ អត្តានំ បស្សតិ, ន តំ បរស្ស កិញ្ចនភាវេ ឧបនេតព្ពំ បស្សតិ, ន បរស្ស អត្តានំ បស្សតិ, ន បរស្ស អត្តានំ អត្តនោ កិញ្ចនភាវេ ឧបនេតព្ពំ បស្សតិ, តស្មា អយំ សុញ្ញតា ចតុកោដិកាតិ វេទិតព្ពា. តព្ពហុលវិហារិនោតិ ហេដ្ឋា វុត្តប្បដិបទំ ឥមំ ចតុកោដិសុញ្ញតញ្ច ពហុលំ កត្វា វិហរន្តស្ស. ឥមស្មិំ តតិយាកិញ្ចញ្ញាយតនេបិ វិបស្សនាវសេនេវ ឱសក្កនា កថិតា.

ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតីតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ បត្វា ឯវំ បដិសញ្ចិក្ខតិ. អយញ្ហិ ហេដ្ឋា ឆហិ ភិក្ខូហិ បញ្ញវន្តតរោ តេសញ្ច ភិក្ខូនំ អត្តនោ ចាតិ សត្តន្នម្បិ កម្មដ្ឋានំ ឯកតោ កត្វា សម្មសតិ. យត្ថេតា អបរិសេសា និរុជ្ឈន្តីតិ យំ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ បត្វា ឯត្ថ ឯតា ហេដ្ឋា វុត្តា សព្ពសញ្ញា និរុជ្ឈន្តិ. តព្ពហុលវិហារិនោតិ តាសំ សញ្ញានំ បដិពាហនេន តមេវ បដិបទំ ពហុលំ កត្វា វិហរន្តស្ស. ឥមស្មិំ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ សមាធិវសេន ឱសក្កនា កថិតា.

៧១. នោ ចស្ស នោ ច មេ សិយាតិ សចេ មយ្ហំ បុព្ពេ បញ្ចវិធំ កម្មវដ្ដំ ន អាយូហិតំ អស្ស, យំ មេ ឥទំ ឯតរហិ ឯវំ បញ្ចវិធំ វិបាកវដ្ដំ ឯតំ មេ ន សិយា នប្បវត្តេយ្យាតិ អត្ថោ. ន ភវិស្សតីតិ សចេ ឯតរហិ បញ្ចវិធំ កម្មវដ្ដំ អាយូហិតំ ន ភវិស្សតិ. ន មេ ភវិស្សតីតិ តស្មិំ អសតិ អនាគតេ មេ បញ្ចវិធំ វិបាកវដ្ដំ ន ភវិស្សតិ. យទត្ថិ យំ ភូតំ តំ បជហាមីតិ យំ អត្ថិ យំ ភូតំ ឯតរហិ ខន្ធបញ្ចកំ, តំ បជហាមិ. ឯវំ ឧបេក្ខំ បដិលភតីតិ សោ ភិក្ខុ ឯវំ វិបស្សនុបេក្ខំ លភតីតិ អត្ថោ.

បរិនិព្ពាយេយ្យ នុ ខោ សោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ ន វា បរិនិព្ពាយេយ្យាតិ កិំ បុច្ឆាមីតិ បុច្ឆតិ, តតិយជ្ឈានំ បាទកំ កត្វា ឋិតស្ស អរហត្តម្បិ ឱសក្កនាបិ បដិបទាបិ បដិសន្ធិបិ កថិតា, តថា ចតុត្ថជ្ឈានាទីនិ បាទកានិ កត្វា ឋិតានំ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ បាទកំ កត្វា ឋិតស្ស ន កិញ្ចិ កថិតំ, តំ បុច្ឆាមីតិ បុច្ឆតិ. អបេត្ថាតិ អបិ ឯត្ថ. សោ តំ ឧបេក្ខំ អភិនន្ទតីតិ សោ តំ វិបស្សនុបេក្ខំ តណ្ហាទិដ្ឋិអភិនន្ទនាហិ អភិនន្ទតិ. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. តន្និស្សិតំ ហោតិ វិញ្ញាណន្តិ វិញ្ញាណំ វិបស្សនានិស្សិតំ ហោតិ. តទុបាទានន្តិ យំ និកន្តិវិញ្ញាណំ, តំ តស្ស ឧបាទានំ នាម គហណំ នាម ហោតិ. សឧបាទានោតិ សគហណោ. ន បរិនិព្ពាយតីតិ វិបស្សនាយ សាលយោ ភិក្ខុ មម សាសនេ ន បរិនិព្ពាយតិ. យោ បន វិហារបរិវេណឧបដ្ឋាកាទីសុ សាលយោ, តស្មិំ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ ទស្សេតិ. កហំ បនាតិ? កត្ថ បន? ឧបាទិយមានោ ឧបាទិយតីតិ បដិសន្ធិំ គណ្ហមានោ គណ្ហាតិ. ឧបាទានសេដ្ឋំ កិរ សោ, ភន្តេតិ, ភន្តេ, សោ កិរ ភិក្ខុ គហេតព្ពដ្ឋានំ សេដ្ឋំ ឧត្តមំ ភវំ ឧបាទិយតិ, សេដ្ឋភវេ បដិសន្ធិំ គណ្ហាតីតិ អត្ថោ. ឥមិនា តស្ស ភិក្ខុនោ បដិសន្ធិ កថិតា. ឥទានិស្ស អរហត្តំ កថេតុំ ឥធានន្ទាតិអាទិមាហ.

៧៣. និស្សាយ និស្សាយាតិ តំ តំ សមាបត្តិំ និស្សាយ. ឱឃស្ស និត្ថរណា អក្ខាតាតិ ឱឃតរណំ កថិតំ, តតិយជ្ឈានំ បាទកំ កត្វា ឋិតភិក្ខុនោ ឱឃនិត្ថរណា កថិតា…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ បាទកំ កត្វា ឋិតភិក្ខុនោ ឱឃនិត្ថរណា កថិតាតិ វទតិ.

កតមោ បន, ភន្តេ, អរិយោ វិមោក្ខោតិ ឥធ កិំ បុច្ឆតិ? សមាបត្តិំ តាវ បទដ្ឋានំ កត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ គណ្ហន្តោ ភិក្ខុ នាវំ វា ឧឡុម្បាទីនិ វា និស្សាយ មហោឃំ តរិត្វា បារំ គច្ឆន្តោ វិយ ន កិលមតិ. សុក្ខវិបស្សកោ បន បកិណ្ណកសង្ខារេ សម្មសិត្វា អរហត្តំ គណ្ហន្តោ ពាហុពលេន សោតំ ឆិន្ទិត្វា បារំ គច្ឆន្តោ វិយ កិលមតិ. ឥតិ ឥមស្ស សុក្ខវិបស្សកស្ស អរហត្តំ បុច្ឆាមីតិ បុច្ឆតិ. អរិយសាវកោតិ សុក្ខវិបស្សកោ អរិយសាវកោ. អយញ្ហិ ហេដ្ឋា អដ្ឋហិ ភិក្ខូហិ បញ្ញវន្តតរោ តេសញ្ច ភិក្ខូនំ អត្តនោ ចាតិ នវន្នម្បិ កម្មដ្ឋានំ ឯកតោ កត្វា សម្មសតិ. ឯស សក្កាយោ យាវតា សក្កាយោតិ យត្តកោ តេភូមកវដ្ដសង្ខាតោ សក្កាយោ នាម អត្ថិ, សព្ពោបិ សោ ឯស សក្កាយោ, ន ឥតោ បរំ សក្កាយោ អត្ថីតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ.

ឯតំ អមតំ យទិទំ អនុបាទា ចិត្តស្ស វិមោក្ខោតិ យោ បនេស ចិត្តស្ស អនុបាទាវិមោក្ខោ នាម, ឯតំ អមតំ ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតន្តិ បដិសញ្ចិក្ខតិ. អញ្ញត្ថ ច ‘‘អនុបាទា ចិត្តស្ស វិមោក្ខោ’’តិ និព្ពានំ វុច្ចតិ. ឥមស្មិំ បន សុត្តេ សុក្ខវិបស្សកស្ស អរហត្តំ កថិតំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ.

កេវលំ បន ឥមស្មិំ សុត្តេ សត្តសុ ឋានេសុ ឱសក្កនា កថិតា, អដ្ឋសុ ឋានេសុ បដិសន្ធិ, នវសុ ឋានេសុ អរហត្តំ កថិតន្តិ វេទិតព្ពំ. កថំ? តតិយំ ឈានំ តាវ បាទកំ កត្វា ឋិតស្ស ភិក្ខុនោ ឱសក្កនា កថិតា, បដិសន្ធិ កថិតា, អរហត្តំ កថិតំ, តថា ចតុត្ថជ្ឈានំ, តថា អាកាសានញ្ចាយតនំ. វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ បន បទដ្ឋានំ កត្វា ឋិតានំ តិណ្ណំ ភិក្ខូនំ ឱសក្កនា កថិតា, បដិសន្ធិ កថិតា, អរហត្តំ កថិតំ. តថា អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ បាទកំ កត្វា ឋិតស្ស ភិក្ខុនោ. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ បាទកំ កត្វា ឋិតស្ស បន ឱសក្កនា នត្ថិ, បដិសន្ធិ បន អរហត្តញ្ច កថិតំ. សុក្ខវិបស្សកស្ស អរហត្តមេវ កថិតន្តិ. ឯវំ សត្តសុ ឋានេសុ ឱសក្កនា កថិតា, អដ្ឋសុ ឋានេសុ បដិសន្ធិ, នវសុ ឋានេសុ អរហត្តំ កថិតន្តិ វេទិតព្ពំ. ឥមញ្ច បន សត្តសុ ឋានេសុ ឱសក្កនំ អដ្ឋសុ បដិសន្ធិំ នវសុ អរហត្តំ សមោធានេត្វា កថេន្តេន ឥមំ អានេញ្ជសប្បាយសុត្តំ សុកថិតំ នាម ហោតីតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

អានេញ្ជសប្បាយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.