៩. នវកនិបាតោ

១. វឌ្ឍមាតុថេរីគាថាវណ្ណនា

នវកនិបាតេ មា សុ តេ វឌ្ឍ លោកម្ហីតិអាទិកា វឌ្ឍមាតាយ ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី, អនុក្កមេន សម្ភតវិមោក្ខសម្ភារា ហុត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ភារុកច្ឆកនគរេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តា បតិកុលំ គតា ឯកំ បុត្តំ វិជាយិ. តស្ស វឌ្ឍោតិ នាមំ អហោសិ. តតោ បដ្ឋាយ សា វឌ្ឍមាតាតិ វោហរីយិត្ថ. សា ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធា បុត្តំ ញាតីនំ និយ្យាទេត្វា ភិក្ខុនុបស្សយំ គន្ត្វា បព្ពជិ. ឥតោ បរំ យំ វត្តព្ពំ, តំ វឌ្ឍត្ថេរស្ស វត្ថុម្ហិ (ថេរគា. អដ្ឋ. ២.វឌ្ឍត្ថេរគាថាវណ្ណនា) អាគតមេវ. វឌ្ឍត្ថេរញ្ហិ អត្តនោ បុត្តំ សន្តរុត្តរំ ឯកកំ ភិក្ខុនុបស្សយេ អត្តនោ ទស្សនត្ថាយ ឧបគតំ អយំ ថេរី ‘‘កស្មា ត្វំ ឯកកោ សន្តរុត្តរោវ ឥធាគតោ’’តិ ចោទេត្វា ឱវទន្តី –

២០៤. ‘‘មា សុ តេ វឌ្ឍ លោកម្ហិ, វនថោ អហុ កុទាចនំ;

មា បុត្តក បុនប្បុនំ, អហុ ទុក្ខស្ស ភាគិមា.

២០៥. ‘‘សុខញ្ហិ វឌ្ឍ មុនយោ, អនេជា ឆិន្នសំសយា;

សីតិភូតា ទមប្បត្តា, វិហរន្តិ អនាសវា.

២០៦. ‘‘តេហានុចិណ្ណំ ឥសីហិ, មគ្គំ ទស្សនបត្តិយា;

ទុក្ខស្សន្តកិរិយាយ, ត្វំ វឌ្ឍ អនុព្រូហយា’’តិ. –

ឥមា តិស្សោ គាថា អភាសិ.

តត្ថ មា សុ តេ វឌ្ឍ លោកម្ហិ, វនថោ អហុ កុទាចនន្តិ សូតិ និបាតមត្តំ. វឌ្ឍ, បុត្តក, សព្ពស្មិម្បិ សត្តលោកេ, សង្ខារលោកេ ច កិលេសវនថោ តុយ្ហំ កទាចិបិ មា អហុ មា អហោសិ. តត្ថ ការណមាហ – ‘‘មា, បុត្តក, បុនប្បុនំ, អហុ ទុក្ខស្ស ភាគិមា’’តិ វនថំ អនុច្ឆិន្ទន្តោ តំ និមិត្តស្ស បុនប្បុនំ អបរាបរំ ជាតិអាទិទុក្ខស្ស ភាគី មា អហោសិ.

ឯវំ វនថស្ស អសមុច្ឆេទេ អាទីនវំ ទស្សេត្វា ឥទានិ សមុច្ឆេទេ អានិសំសំ ទស្សេន្តី ‘‘សុខញ្ហិ វឌ្ឍា’’តិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ – បុត្តក, វឌ្ឍ មោនេយ្យធម្មសមន្នាគតេន មុនយោ, ឯជាសង្ខាតាយ តណ្ហាយ អភាវេន អនេជា, ទស្សនមគ្គេនេវ បហីនវិចិកិច្ឆតាយ ឆិន្នសំសយា, សព្ពកិលេសបរិឡាហាភាវេន សីតិភូតា, ឧត្តមស្ស ទមថស្ស អធិគតត្តា ទមប្បត្តា អនាសវា ខីណាសវា សុខំ វិហរន្តិ, ន តេសំ ឯតរហិ ចេតោទុក្ខំ អត្ថិ, អាយតិំ បន សព្ពម្បិ ទុក្ខំ ន ភវិស្សតេវ.

យស្មា ចេតេវំ, តស្មា តេហានុចិណ្ណំ ឥសីហិ…បេ… អនុព្រូហយាតិ តេហិ ខីណាសវេហិ ឥសីហិ អនុចិណ្ណំ បដិបន្នំ សមថវិបស្សនាមគ្គំ ញាណទស្សនស្ស អធិគមាយ សកលស្សាបិ វដ្ដទុក្ខស្ស អន្តកិរិយាយ វឌ្ឍ, ត្វំ អនុព្រូហយ វឌ្ឍេយ្យាសីតិ.

តំ សុត្វា វឌ្ឍត្ថេរោ ‘‘អទ្ធា មម មាតា អរហត្តេ បតិដ្ឋិតា’’តិ ចិន្តេត្វា តមត្ថំ បវេទេន្តោ –

២០៧. ‘‘វិសារទាវ ភណសិ, ឯតមត្ថំ ជនេត្តិ មេ;

មញ្ញាមិ នូន មាមិកេ, វនថោ តេ ន វិជ្ជតី’’តិ. – គាថមាហ;

តត្ថ វិសារទាវ ភណសិ, ឯតមត្ថំ ជនេត្តិ មេតិ ‘‘មា សុ តេ វឌ្ឍ លោកម្ហិ, វនថោ អហុ កុទាចន’’ន្តិ ឯតមត្ថំ ឯតំ ឱវាទំ, អម្ម, វិគតសារជ្ជា កត្ថចិ អលគ្គា អនល្លីនាវ ហុត្វា មយ្ហំ វទសិ. តស្មា មញ្ញាមិ នូន មាមិកេ, វនថោ តេ ន វិជ្ជតីតិ, នូន មាមិកេ មយ្ហំ, អម្ម, គេហសិតបេមមត្តោបិ វនថោ តុយ្ហំ មយិ ន វិជ្ជតីតិ មញ្ញាមិ, ន មាមិកាតិ អត្ថោ.

តំ សុត្វា ថេរី ‘‘អណុមត្តោបិ កិលេសោ កត្ថចិបិ វិសយេ មម ន វិជ្ជតី’’តិ វត្វា អត្តនោ កតកិច្ចតំ បកាសេន្តី –

២០៨. ‘‘យេ កេចិ វឌ្ឍ សង្ខារា, ហីនា ឧក្កដ្ឋមជ្ឈិមា;

អណូបិ អណុមត្តោបិ, វនថោ មេ ន វិជ្ជតិ.

២០៩. ‘‘សព្ពេ មេ អាសវា ខីណា, អប្បមត្តស្ស ឈាយតោ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. –

ឥមំ គាថាទ្វយមាហ.

តត្ថ យេ កេចីតិ អនិយមវចនំ. សង្ខារាតិ សង្ខតធម្មា. ហីនាតិ លាមកា បតិកុដ្ឋា. ឧក្កដ្ឋមជ្ឈិមាតិ បណីតា ចេវ មជ្ឈិមា ច. តេសុ វា អសង្ខតា ហីនា ជាតិសង្ខតា ឧក្កដ្ឋា, ឧភយវិមិស្សិតា មជ្ឈិមា. ហីនេហិ វា ឆន្ទាទីហិ និព្ពត្តិតា ហីនា, មជ្ឈិមេហិ មជ្ឈិមា, បណីតេហិ ឧក្កដ្ឋា. អកុសលា ធម្មា វា ហីនា, លោកុត្តរា ធម្មា ឧក្កដ្ឋា, ឥតរា មជ្ឈិមា. អណូបិ អណុមត្តោបីតិ ន កេវលំ តយិ ឯវ, អថ ខោ យេ កេចិ ហីនាទិភេទភិន្នា សង្ខារា. តេសុ សព្ពេសុ អណូបិ អណុមត្តោបិ អតិបរិត្តកោបិ វនថោ មយ្ហំ ន វិជ្ជតិ.

តត្ថ ការណមាហ – ‘‘សព្ពេ មេ អាសវា ខីណា, អប្បមត្តស្ស ឈាយតោ’’តិ. តត្ថ អប្បមត្តស្ស ឈាយតោតិ អប្បមត្តាយ ឈាយន្តិយា, លិង្គវិបល្លាសេន ហេតំ វុត្តំ. ឯត្ថ ច យស្មា តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, តស្មា កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ. យស្មា អប្បមត្តា ឈាយិនី, តស្មា សព្ពេ មេ អាសវា ខីណា, អណូបិ អណុមត្តោបិ វនថោ មេ ន វិជ្ជតីតិ យោជនា.

ឯវំ វុត្តឱវាទំ អង្កុសំ កត្វា សញ្ជាតសំវេគោ ថេរោ វិហារំ គន្ត្វា ទិវាដ្ឋានេ និសិន្នោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា សញ្ជាតសោមនស្សោ មាតុ សន្តិកំ គន្ត្វា អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

២១០. ‘‘ឧឡារំ វត មេ មាតា, បតោទំ សមវស្សរិ;

បរមត្ថសញ្ហិតា គាថា, យថាបិ អនុកម្បិកា.

២១១. ‘‘តស្សាហំ វចនំ សុត្វា, អនុសិដ្ឋិំ ជនេត្តិយា;

ធម្មសំវេគមាបាទិំ, យោគក្ខេមស្ស បត្តិយា.

២១២. ‘‘សោហំ បធានបហិតត្តោ, រត្តិន្ទិវមតន្ទិតោ;

មាតរា ចោទិតោ សន្តេ, អផុសិំ សន្តិមុត្តម’’ន្តិ. –

ឥមា តិស្សោ គាថា អភាសិ.

អថ ថេរី អត្តនោ វចនំ អង្កុសំ កត្វា បុត្តស្ស អរហត្តប្បត្តិយា អារាធិតចិត្តា តេន ភាសិតគាថា សយំ បច្ចនុភាសិ. ឯវំ តាបិ ថេរិយា គាថា នាម ជាតា.

តត្ថ ឧឡារន្តិ វិបុលំ មហន្តំ. បតោទន្តិ ឱវាទបតោទំ. សមវស្សរីតិ សម្មា បវត្តេសិ វតាតិ យោជនា. កោ បន សោ បតោទោតិ អាហ ‘‘បរមត្ថសញ្ហិតា គាថា’’តិ. តំ ‘‘មា សុ តេ, វឌ្ឍ, លោកម្ហី’’តិអាទិកា គាថា សន្ធាយ វទតិ. យថាបិ អនុកម្បិកាតិ យថា អញ្ញាបិ អនុគ្គាហិកា, ឯវំ មយ្ហំ មាតា បវត្តិនិវត្តិវិភាវនគាថាសង្ខាតំ ឧឡារំ បតោទំ បាជនទណ្ឌកំ មម ញាណវេគសមុត្តេជំ បវត្តេសីតិ អត្ថោ.

ធម្មសំវេគមាបាទិន្តិ ញាណភយាវហត្តា អតិវិយ មហន្តំ ភិំសនំ សំវេគំ អាបជ្ជិំ.

បធានបហិតត្តោតិ ចតុព្ពិធសម្មប្បធានយោគេន ទិព្ពានំ បដិបេសិតចិត្តោ. អផុសិំ សន្តិមុត្តមន្តិ អនុត្តរំ សន្តិំ និព្ពានំ ផុសិំ អធិគច្ឆិន្តិ អត្ថោ.

វឌ្ឍមាតុថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

នវកនិបាតវណ្ណនា និដ្ឋិតា.