១. សុភាជីវកម្ពវនិកាថេរីគាថាវណ្ណនា

តិំសនិបាតេ ជីវកម្ពវនំ រម្មន្តិអាទិកា សុភាយ ជីវកម្ពវនិកាយ ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី, សម្ភាវិតកុសលមូលា អនុក្កមេន បរិព្រូហិតវិមោក្ខសម្ភារា បរិបក្កញាណា ហុត្វា, ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ, សុភាតិស្សា នាមមហោសិ. តស្សា កិរ សរីរាវយវា សោភនវណ្ណយុត្តា អហេសុំ, តស្មា សុភាតិ អន្វត្ថមេវ នាមំ ជាតំ. សា សត្ថុ រាជគហប្បវេសនេ បដិលទ្ធសទ្ធា ឧបាសិកា ហុត្វា អបរភាគេ សំសារេ ជាតសំវេគា កាមេសុ អាទីនវំ ទិស្វា នេក្ខម្មញ្ច ខេមតោ សល្លក្ខន្តី មហាបជាបតិយា គោតមិយា សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តី កតិបាហេនេវ អនាគាមិផលេ បតិដ្ឋាសិ.

អថ នំ ឯកទិវសំ អញ្ញតរោ រាជគហវាសី ធុត្តបុរិសោ តរុណោ បឋមយោព្ពនេ ឋិតោ ជីវកម្ពវនេ ទិវាវិហារាយ គច្ឆន្តិំ ទិស្វា បដិពទ្ធចិត្តោ ហុត្វា មគ្គំ ឱវរន្តោ កាមេហិ និមន្តេសិ. សា តស្ស នានប្បការេហិ កាមានំ អាទីនវំ អត្តនោ ច នេក្ខម្មជ្ឈាសយំ បវេទេន្តី ធម្មំ កថេសិ. សោ ធម្មកថំ សុត្វាបិ ន បដិក្កមតិ, និពន្ធតិយេវ. ថេរី នំ អត្តនោ វចនេ អតិដ្ឋន្តំ អក្ខិម្ហិ ច អភិរត្តំ ទិស្វា, ‘‘ហន្ទ, តយា សម្ភាវិតំ អក្ខិ’’ន្តិ អត្តនោ ឯកំ អក្ខិំ ឧប្បាដេត្វា តស្ស ឧបនេសិ. តតោ សោ បុរិសោ សន្តាសោ សំវេគជាតោ តត្ថ វិគតរាគោវ ហុត្វា ថេរិំ ខមាបេត្វា គតោ. ថេរី សត្ថុ សន្តិកំ អគមាសិ. សត្ថុនោ សហ ទស្សនេនេវស្សា អក្ខិ បដិបាកតិកំ អហោសិ. តតោ សា ពុទ្ធគតាយ បីតិយា និរន្តរំ ផុដា ហុត្វា អដ្ឋាសិ. សត្ថា តស្សា ចិត្តាចារំ ញត្វា ធម្មំ ទេសេត្វា អគ្គមគ្គត្ថាយ កម្មដ្ឋានំ អាចិក្ខិ. សា បីតិំ វិក្ខម្ភេត្វា តាវទេវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. អរហត្តំ បន បត្វា ផលសុខេន និព្ពានសុខេន វិហរន្តី អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា អត្តនា តេន ច ធុត្តបុរិសេន វុត្តគាថា ឧទានវសេន –

៣៦៨. ‘‘ជីវកម្ពវនំ រម្មំ, គច្ឆន្តិំ ភិក្ខុនិំ សុភំ;

ធុត្តកោ សន្និវារេសិ, តមេនំ អព្រវី សុភា.

៣៦៩. ‘‘កិំ តេ អបរាធិតំ មយា, យំ មំ ឱវរិយាន តិដ្ឋសិ;

ន ហិ បព្ពជិតាយ អាវុសោ, បុរិសោ សម្ផុសនាយ កប្បតិ.

៣៧០. ‘‘គរុកេ មម សត្ថុសាសនេ, យា សិក្ខា សុគតេន ទេសិតា;

បរិសុទ្ធបទំ អនង្គណំ, កិំ មំ ឱវរិយាន តិដ្ឋសិ.

៣៧១. ‘‘អាវិលចិត្តោ អនាវិលំ, សរជោ វីតរជំ អនង្គណំ;

សព្ពត្ថ វិមុត្តមានសំ, កិំ មំ ឱវរិយាន តិដ្ឋសិ.

៣៧២. ‘‘ទហរា ច អបាបិកា ចសិ, កិំ តេ បព្ពជ្ជា ករិស្សតិ;

និក្ខិប កាសាយចីវរំ, ឯហិ រមាម សុបុប្ផិតេ វនេ.

៣៧៣. ‘‘មធុរញ្ច បវន្តិ សព្ពសោ, កុសុមរជេន សមុដ្ឋិតា ទុមា;

បឋមវសន្តោ សុខោ ឧតុ, ឯហិ រមាម សុបុប្ផិតេ វនេ.

៣៧៤. ‘‘កុសុមិតសិខរា ច បាទបា, អភិគជ្ជន្តិវ មាលុតេរិតា;

កា តុយ្ហំ រតិ ភវិស្សតិ, យទិ ឯកា វនមោគហិស្សសិ.

៣៧៥. ‘‘វាឡមិគសង្ឃសេវិតំ, កុញ្ជរមត្តករេណុលោឡិតំ;

អសហាយិកា គន្តុមិច្ឆសិ, រហិតំ ភិំសនកំ មហាវនំ.

៣៧៦. ‘‘តបនីយកតាវ ធីតិកា, វិចរសិ ចិត្តលតេវ អច្ឆរា;

កាសិកសុខុមេហិ វគ្គុភិ, សោភសី សុវសនេហិ នូបមេ.

៣៧៧. ‘‘អហំ តវ វសានុគោ សិយំ, យទិ វិហរេមសេ កាននន្តរេ;

ន ហិ មត្ថិ តយា បិយត្តរោ, បាណោ កិន្នរិមន្ទលោចនេ.

៣៧៨. ‘‘យទិ មេ វចនំ ករិស្សសិ, សុខិតា ឯហិ អគារមាវស;

បាសាទនិវាតវាសិនី, បរិកម្មំ តេ ករោន្តុ នារិយោ.

៣៧៩. ‘‘កាសិកសុខុមានិ ធារយ, អភិរោបេហិ ច មាលវណ្ណកំ;

កញ្ចនមណិមុត្តកំ ពហុំ, វិវិធំ អាភរណំ ករោមិ តេ.

៣៨០. ‘‘សុធោតរជបច្ឆទំ សុភំ, គោនកតូលិកសន្ថតំ នវំ;

អភិរុហ សយនំ មហារហំ, ចន្ទនមណ្ឌិតសារគន្ធិកំ.

៣៨១. ‘‘ឧប្បលំ ចុទកា សមុគ្គតំ, យថា តំ អមនុស្សសេវិតំ;

ឯវំ ត្វំ ព្រហ្មចារិនី, សកេសង្គេសុ ជរំ គមិស្សសិ.

៣៨២. ‘‘កិំ តេ ឥធ សារសម្មតំ, កុណបបូរម្ហិ សុសានវឌ្ឍនេ;

ភេទនធម្មេ កឡេវរេ, យំ ទិស្វា វិមនោ ឧទិក្ខសិ.

៣៨៣. ‘‘អក្ខីនិ ច តូរិយារិវ, កិន្នរិយារិវ បព្ពតន្តរេ;

តវ មេ នយនានិ ទក្ខិយ, ភិយ្យោ កាមរតី បវឌ្ឍតិ.

៣៨៤. ‘‘ឧប្បលសិខរោបមានិ តេ, វិមលេ ហាដកសន្និភេ មុខេ;

តវ មេ នយនានិ ទក្ខិយ, ភិយ្យោ កាមគុណោ បវឌ្ឍតិ.

៣៨៥. ‘‘អបិ ទូរគតា សរម្ហសេ, អាយតបម្ហេ វិសុទ្ធទស្សនេ;

ន ហិ មត្ថិ តយា បិយត្តរោ, នយនា កិន្នរិមន្ទលោចនេ.

៣៨៦. ‘‘អបថេន បយាតុមិច្ឆសិ, ចន្ទំ កីឡនកំ គវេសសិ;

មេរុំ លង្ឃេតុមិច្ឆសិ, យោ ត្វំ ពុទ្ធសុតំ មគ្គយសិ.

៣៨៧. ‘‘នត្ថិ ហិ លោកេ សទេវកេ, រាគោ យត្ថបិ ទានិ មេ សិយា;

នបិ នំ ជានាមិ កីរិសោ, អថ មគ្គេន ហតោ សមូលកោ.

៣៨៨. ‘‘ឥង្គាលកុយាវ ឧជ្ឈិតោ, វិសបត្តោរិវ អគ្គិតោ កតោ;

នបិ នំ បស្សាមិ កីរិសោ, អថ មគ្គេន ហតោ សមូលកោ.

៣៨៩. ‘‘យស្សា សិយា អបច្ចវេក្ខិតំ, សត្ថា វា អនុបាសិតោ សិយា;

ត្វំ តាទិសិកំ បលោភយ, ជានន្តិំ សោ ឥមំ វិហញ្ញសិ.

៣៩០. ‘‘មយ្ហញ្ហិ អក្កុដ្ឋវន្ទិតេ, សុខទុក្ខេ ច សតី ឧបដ្ឋិតា;

សង្ខតមសុភន្តិ ជានិយ, សព្ពត្ថេវ មនោ ន លិម្បតិ.

៣៩១. ‘‘សាហំ សុគតស្ស សាវិកា, មគ្គដ្ឋង្គិកយានយាយិនី;

ឧទ្ធដសល្លា អនាសវា, សុញ្ញាគារគតា រមាមហំ.

៣៩២. ‘‘ទិដ្ឋា ហិ មយា សុចិត្តិតា, សោម្ភា ទារុកបិល្លកានិ វា;

តន្តីហិ ច ខីលកេហិ ច, វិនិពទ្ធា វិវិធំ បនច្ចកា.

៣៩៣. ‘‘តម្ហុទ្ធដេ តន្តិខីលកេ, វិស្សដ្ឋេ វិកលេ បរិក្រិតេ;

ន វិន្ទេយ្យ ខណ្ឌសោ កតេ, កិម្ហិ តត្ថ មនំ និវេសយេ.

៣៩៤. ‘‘តថូបមា ទេហកានិ មំ, តេហិ ធម្មេហិ វិនា ន វត្តន្តិ;

ធម្មេហិ វិនា ន វត្តតិ, កិម្ហិ តត្ថ មនំ និវេសយេ.

៣៩៥. ‘‘យថា ហរិតាលេន មក្ខិតំ, អទ្ទស ចិត្តិកំ ភិត្តិយា កតំ;

តម្ហិ តេ វិបរីតទស្សនំ, សញ្ញា មានុសិកា និរត្ថិកា.

៣៩៦. ‘‘មាយំ វិយ អគ្គតោ កតំ, សុបិនន្តេវ សុវណ្ណបាទបំ;

ឧបគច្ឆសិ អន្ធ រិត្តកំ, ជនមជ្ឈេរិវ រុប្បរូបកំ.

៣៩៧. ‘‘វដ្ដនិរិវ កោដរោហិតា, មជ្ឈេ បុព្ពុឡកា សអស្សុកា;

បីឡកោឡិកា ចេត្ថ ជាយតិ, វិវិធា ចក្ខុវិធា ច បិណ្ឌិតា.

៣៩៨. ‘‘ឧប្បាដិយ ចារុទស្សនា, ន ច បជ្ជិត្ថ អសង្គមានសា;

ហន្ទ តេ ចក្ខុំ ហរស្សុ តំ, តស្ស នរស្ស អទាសិ តាវទេ.

៣៩៩. ‘‘តស្ស ច វិរមាសិ តាវទេ, រាគោ តត្ថ ខមាបយី ច នំ;

សោត្ថិ សិយា ព្រហ្មចារិនី, ន បុនោ ឯទិសកំ ភវិស្សតិ.

៤០០. ‘‘អាសាទិយ ឯទិសំ ជនំ, អគ្គិំ បជ្ជលិតំវ លិង្គិយ;

គណ្ហិយ អាសីវិសំ វិយ, អបិ នុ សោត្ថិ សិយា ខមេហិ នោ.

៤០១. ‘‘មុត្តា ច តតោ សា ភិក្ខុនី, អគមី ពុទ្ធវរស្ស សន្តិកំ;

បស្សិយ វរបុញ្ញលក្ខណំ, ចក្ខុ អាសិ យថា បុរាណក’’ន្តិ. –

ឥមា គាថា បច្ចុទាហាសិ.

តត្ថ ជីវកម្ពវនន្តិ ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស អម្ពវនំ. រម្មន្តិ រមណីយំ. តំ កិរ ភូមិភាគសម្បត្តិយា ឆាយូទកសម្បត្តិយា ច រុក្ខានំ រោបិតាការេន អតិវិយ មនុញ្ញំ មនោរមំ. គច្ឆន្តិន្តិ អម្ពវនំ ឧទ្ទិស្ស គតំ, ទិវាវិហារាយ ឧបគច្ឆន្តិំ. សុភន្តិ ឯវំនាមិកំ. ធុត្តកោតិ ឥត្ថិធុត្តោ. រាជគហវាសី កិរេកោ មហាវិភវស្ស សុវណ្ណការស្ស បុត្តោ យុវា អភិរូបោ ឥត្ថិធុត្តោ បុរិសោ មត្តោ វិចរតិ. សោ តំ បដិបថេ ទិស្វា បដិពទ្ធចិត្តោ មគ្គំ ឧបរុន្ធិត្វា អដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘ធុត្តកោ សន្និវារេសី’’តិ, មម គមនំ និសេធេសីតិ អត្ថោ. តមេនំ អព្រវី សុភាតិ តមេនំ និវារេត្វា ឋិតំ ធុត្តំ សុភា ភិក្ខុនី កថេសិ. ឯត្ថ ច ‘‘គច្ឆន្តិំ ភិក្ខុនិំ សុភំ, អព្រវិ សុភា’’តិ ច អត្តានមេវ ថេរី អញ្ញំ វិយ កត្វា វទតិ. ថេរិយា វុត្តគាថានំ សម្ពន្ធទស្សនវសេន សង្គីតិការេហិ អយំ គាថា វុត្តា.

‘‘អព្រវី សុភា’’តិ វត្វា តស្សា វុត្តាការទស្សនត្ថំ អាហ ‘‘កិំ តេ អបរាធិត’’ន្តិអាទិ. តត្ថ កិំ តេ អបរាធិតំ មយាតិ កិំ តុយ្ហំ, អាវុសោ, មយា អបរទ្ធំ. យំ មំ ឱវរិយាន តិដ្ឋសីតិ យេន អបរាធេន មំ គច្ឆន្តិំ ឱវរិត្វា គមនំ និសេធេត្វា តិដ្ឋសិ, សោ នត្ថេវាតិ អធិប្បាយោ. អថ ឥត្ថីតិសញ្ញាយ ឯវំ បដិបជ្ជសិ, ឯវម្បិ ន យុត្តន្តិ ទស្សេន្តី អាហ – ‘‘ន ហិ បព្ពជិតាយ, អាវុសោ, បុរិសោ សម្ផុសនាយ កប្បតី’’តិ, អាវុសោ សុវណ្ណការបុត្ត, លោកិយចារិត្តេនបិ បុរិសស្ស បព្ពជិតានំ សម្ផុសនាយ ន កប្បតិ, បព្ពជិតាយ បន បុរិសោ តិរច្ឆានគតោបិ សម្ផុសនាយ ន កប្បតិ, តិដ្ឋតុ តាវ បុរិសផុសនា, រាគវសេនស្សា និស្សគ្គិយេន បុរិសស្ស និស្សគ្គិយស្សាបិ ផុសនា ន កប្បតេវ.

តេនាហ ‘‘គរុកេ មម សត្ថុសាសនេ’’តិអាទិ. តស្សត្ថោ – គរុកេ បាសាណច្ឆត្តំ វិយ គរុកាតព្ពេ មយ្ហំ សត្ថុ សាសនេ យា សិក្ខា ភិក្ខុនិយោ ឧទ្ទិស្ស សុគតេន សម្មាសម្ពុទ្ធេន ទេសិតា បញ្ញត្តា. តាហិ បរិសុទ្ធបទំ បរិសុទ្ធកុសលកោដ្ឋាសំ, រាគាទិអង្គណានំ សព្ពសោ អភាវេន អនង្គណំ, ឯវំភូតំ មំ គច្ឆន្តិំ កេន ការណេន អាវរិត្វា តិដ្ឋសីតិ.

អាវិលចិត្តោតិ ចិត្តស្ស អាវិលភាវករានំ កាមវិតក្កាទីនំ វសេន អាវិលចិត្តោ, ត្វំ តទភាវតោ អនាវិលំ, រាគរជាទីនំ វសេន សរជោ, សាង្គណោ តទភាវតោ វីតរជំ អនង្គណំ សព្ពត្ថ ខន្ធបញ្ចកេ សមុច្ឆេទវិមុត្តិយា វិមុត្តមានសំ, មំ កស្មា ឱវរិត្វា តិដ្ឋសីតិ?

ឯវំ ថេរិយា វុត្តេ ធុត្តកោ អត្តនោ អធិប្បាយំ វិភាវេន្តោ ‘‘ទហរា ចា’’តិអាទិនា ទស គាថា អភាសិ. តត្ថ ទហរាតិ តរុណី បឋមេ យោព្ពនេ ឋិតា. អបាបិកា ចសីតិ រូបេន អលាមិកា ច អសិ, ឧត្តមរូបធរា ចាហោសីតិ អធិប្បាយោ. កិំ តេ បព្ពជ្ជា ករិស្សតីតិ តុយ្ហំ ឯវំ បឋមវយេ ឋិតាយ រូបសម្បន្នាយ បព្ពជ្ជា កិំ ករិស្សតិ, វុឌ្ឍាយ ពីភច្ឆរូបាយ វា បព្ពជិតព្ពន្តិ អធិប្បាយេន វទតិ. និក្ខិបាតិ ឆឌ្ឌេហិ. ‘‘ឧក្ខិបា’’តិ វា បាឋោ, អបនេហីតិ អត្ថោ.

មធុរន្តិ សុភំ, សុគន្ធន្តិ អត្ថោ. បវន្តីតិ វាយន្តិ. សព្ពសោតិ សមន្តតោ. កុសុមរជេន សមុដ្ឋិតា ទុមាតិ ឥមេ រុក្ខា មន្ទវាតេន សមុដ្ឋហមានកុសុមរេណុជាតេន អត្តនោ កុសុមរជេន សយំ សមុដ្ឋិតា វិយ ហុត្វា សមន្តតោ សុរភី វាយន្តិ. បឋមវសន្តោ សុខោ ឧតូតិ អយំ បឋមោ វសន្តមាសោ សុខសម្ផស្សោ ច ឧតុ វត្តតីតិ អត្ថោ.

កុសុមិតសិខរាតិ សុបុប្ផិតគ្គា. អភិគជ្ជន្តិវ មាលុតេរិតាតិ វាតេន សញ្ចលិតា អភិគជ្ជន្តិវ អភិត្ថនិតា វិយ តិដ្ឋន្តិ. យទិ ឯកា វនមោគហិស្សសីតិ សចេ ត្វំ ឯកិកា វនមោគាហិស្សសិ, កា នាម តេ តត្ថ រតិ ភវិស្សតីតិ អត្តនា ពទ្ធសុខាភិរត្តត្តា ឯវមាហ.

វាឡមិគសង្ឃសេវិតន្តិ សីហព្យគ្ឃាទិវាឡមិគសមូហេហិ តត្ថ តត្ថ ឧបសេវិតំ. កុញ្ជរមត្តករេណុលោឡិតន្តិ មត្តកុញ្ជរេហិ ហត្ថិនីហិ ច មិគានំ ចិត្តតាបនេន រុក្ខគច្ឆាទីនំ សាខាភញ្ជនេន ច អាលោឡិតបទេសំ. កិញ្ចាបិ តស្មិំ វនេ ឦទិសំ តទា នត្ថិ, វនំ នាម ឯវរូបន្តិ តំ ភិំសាបេតុកាមោ ឯវមាហ. រហិតន្តិ ជនរហិតំ វិជនំ. ភិំសនកន្តិ ភយជនកំ.

តបនីយកតាវ ធីតិកាតិ រត្តសុវណ្ណេន វិចរិតា ធីតលិកា វិយ សុកុសលេន យន្តាចរិយេន យន្តយោគវសេន សជ្ជិតា សុវណ្ណបដិមា វិយ វិចរសិ, ឥទានេវ ឥតោ ចិតោ ច សញ្ចរសិ. ចិត្តលតេវ អច្ឆរាតិ ចិត្តលតានាមកេ ឧយ្យានេ ទេវច្ឆរា វិយ. កាសិកសុខុមេហីតិ កាសិរដ្ឋេ ឧប្បន្នេហិ អតិវិយ សុខុមេហិ. វគ្គុភីតិ សិនិទ្ធមដ្ឋេហិ. សោភសី សុវសនេហិ នូបមេតិ និវាសនបារុបនវត្ថេហិ អនុបមេ ឧបមារហិតេ ត្វំ ឥទានិ មេ វសានុគោ សោភសីតិ ភាវិនំ អត្តនោ អធិប្បាយវសេន ឯកន្តិកំ វត្តមានំ វិយ កត្វា វទតិ.

អហំ តវ វសានុគោ សិយន្តិ អហម្បិ តុយ្ហំ វសានុគោ កិំការបដិស្សាវី ភវេយ្យំ. យទិ វិហរេមសេ កាននន្តរេតិ យទិ មយំ ឧភោបិ វនន្តរេ សហ វសាម រមាម. ន ហិ មត្ថិ តយា បិយត្តរោតិ វសានុគភាវស្ស ការណមាហ. បាណោតិ សត្តោ, អញ្ញោ កោចិបិ សត្តោ តយា បិយតរោ មយ្ហំ ន ហិ អត្ថីតិ អត្ថោ. អថ វា បាណោតិ អត្តនោ ជីវិតំ សន្ធាយ វទតិ, មយ្ហំ ជីវិតំ តយា បិយតរំ ន ហិ អត្ថីតិ អត្ថោ. កិន្នរិមន្ទលោចនេតិ កិន្នរិយា វិយ មន្ទបុថុវិលោចនេ.

យទិ មេ វចនំ ករិស្សសិ, សុខិតា ឯហិ អគារមាវសាតិ សចេ ត្វំ មម វចនំ ករិស្សសិ, ឯកាសនំ ឯកសេយ្យំ ព្រហ្មចរិយទុក្ខំ បហាយ ឯហិ កាមភោគេហិ សុខិតា ហុត្វា អគារំ អជ្ឈាវស. ‘‘សុខិតា ហេតិ អគារមាវសន្តី’’តិ កេចិ បឋន្តិ, តេសំ សុខិតា ភវិស្សតិ, អគារំ អជ្ឈាវសន្តីតិ អត្ថោ. បាសាទនិវាតវាសិនីតិ និវាតេសុ បាសាទេសុ វាសិនី. ‘‘បាសាទវិមានវាសិនី’’តិ ច បាឋោ, វិមានសទិសេសុ បាសាទេសុ វាសិនីតិ អត្ថោ. បរិកម្មន្តិ វេយ្យាវច្ចំ.

ធារយាតិ បរិទហ, និវាសេហិ ចេវ ឧត្តរិយញ្ច ករោហិ. អភិរោបេហីតិ មណ្ឌនវិភូសនវសេន វា សរីរំ អារោបយ, អលង្ករោហីតិ អត្ថោ. មាលវណ្ណកន្តិ មាលញ្ចេវ គន្ធវិលេបនញ្ច. កញ្ចនមណិមុត្តកន្តិ កញ្ចនេន មណិមុត្តាហិ ច យុត្តំ, សុវណ្ណមយមណិមុត្តាហិ ខចិតន្តិ អត្ថោ. ពហុន្តិ ហត្ថូបគាទិភេទតោ ពហុប្បការំ. វិវិធន្តិ ករណវិកតិយា នានាវិធំ.

សុធោតរជបច្ឆទន្តិ សុធោតតាយ បវាហិតរជំ ឧត្តរច្ឆទំ. សុភន្តិ សោភនំ. គោនកតូលិកសន្ថតន្តិ ទីឃលោមកាឡកោជវេន ចេវ ហំសលោមាទិបុណ្ណាយ តូលិកាយ ច សន្ថតំ. នវន្តិ អភិនវំ. មហារហន្តិ មហគ្ឃំ. ចន្ទនមណ្ឌិតសារគន្ធិកន្តិ គោសីសកាទិសារចន្ទនេន មណ្ឌិតតាយ សុរភិគន្ធិកំ, ឯវរូបំ សយនមារុហ, តំ អារុហិត្វា យថាសុខំ សយាហិ ចេវ និសីទ ចាតិ អត្ថោ.

ឧប្បលំ ចុទកា សមុគ្គតន្តិ ច-ការោ និបាតមត្តំ, ឧទកតោ ឧគ្គតំ ឧដ្ឋិតំ អច្ចុគ្គម្ម ឋិតំ សុផុល្លមុប្បលំ. យថា តំ អមនុស្សសេវិតន្តិ តញ្ច រក្ខសបរិគ្គហិតាយ បោក្ខរណិយា ជាតត្តា និម្មនុស្សេហិ សេវិតំ កេនចិ អបរិភុត្តមេវ ភវេយ្យ. ឯវំ ត្វំ ព្រហ្មចារិនីតិ ឯវមេវ តំ សុដ្ឋុ ផុល្លមុប្បលំ វិយ តុវំ ព្រហ្មចារិនី. សកេសង្គេសុ អត្តនោ សរីរាវយវេសុ កេនចិ អបរិភុត្តេសុយេវ ជរំ គមិស្សសិ, មុធាយេវ ជរាជិណ្ណា ភវិស្សសិ.

ឯវំ ធុត្តកេន អត្តនោ អធិប្បាយេ បកាសិតេ ថេរី សរីរសភាវវិភាវនេន តំ តត្ថ វិច្ឆិន្ទេន្តី ‘‘កិំ តេ ឥធា’’តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – អាវុសោ សុវណ្ណការបុត្ត, កេសាទិកុណបបូរេ ឯកន្តេន ភេទនធម្មេ សុសានវឌ្ឍនេ, ឥធ ឥមស្មិំ កាយសញ្ញិតេ អសុចិកឡេវរេ កិំ នាម តវ សារន្តិ សម្មតំ សម្ភាវិតំ, យំ ទិស្វា វិមនោ អញ្ញតរស្មិំ អារម្មណេ វិគតមនសង្កប្បោ, ឯត្ថេវ វា អវិមនោ សោមនស្សិកោ ហុត្វា ឧទិក្ខសិ, តំ មយ្ហំ កថេហីតិ.

តំ សុត្វា ធុត្តកោ កិញ្ចាបិ តស្សា រូបំ ចាតុរិយសោភិតំ, បឋមទស្សនតោ បន បដ្ឋាយ យស្មិំ ទិដ្ឋិបាតេ បដិពទ្ធចិត្តោ, តមេវ អបទិសន្តោ ‘‘អក្ខីនិ ច តូរិយារិវា’’តិអាទិមាហ. កាមញ្ចាយំ ថេរី សុដ្ឋុ សំយតតាយ សន្តិន្ទ្រិយា, តាយ ថិរវិប្បសន្នសោម្មសន្តនយននិបាតេសុ កម្មានុភាវនិប្ផន្នេសុ បសន្នបញ្ចប្បសាទបដិមណ្ឌិតេសុ នយនេសុ លព្ភមានេ បភាវិសិដ្ឋចាតុរិយេ ទិដ្ឋិបាតេ, យស្មា សយំ ចរិតហាវភាវវិលាសាទិបរិកប្បវញ្ចិតោ សោ ធុត្តោ ជាតោ, តស្មាស្ស ទិដ្ឋិរាគោ សវិសេសំ វេបុល្លំ អគមាសិ. តត្ថ អក្ខីនិ ច តូរិយារិវាតិ តូរិ វុច្ចតិ មិគី, ច-សទ្ទោ និបាតមត្តំ, មិគច្ឆាបាយ វិយ តេ អក្ខីនីតិ អត្ថោ. ‘‘កោរិយារិវា’’តិ វា បាឡិ, កុញ្ចការកុក្កុដិយាតិ វុត្តំ ហោតិ. កិន្នរិយារិវ បព្ពតន្តរេតិ បព្ពតកុច្ឆិយំ វិចរមានាយ កិន្នរិវនិតាយ វិយ ច តេ អក្ខីនីតិ អត្ថោ. តវ មេ នយនានិ ទក្ខិយាតិ តវ វុត្តគុណវិសេសានិ នយនានិ ទិស្វា, ភិយ្យោ ឧបរូបរិ មេ កាមាភិរតិ បវឌ្ឍតិ.

ឧប្បលសិខរោបមានិ តេតិ រត្តុប្បលអគ្គសទិសានិ បម្ហានិ តវ. វិមលេតិ និម្មលេ. ហាដកសន្និភេតិ កញ្ចនរូបកស្ស មុខសទិសេ តេ មុខេ, នយនានិ ទក្ខិយាតិ យោជនា.

អបិ ទូរគតាតិ ទូរំ ឋានំ គតាបិ. សរម្ហសេតិ អញ្ញំ កិញ្ចិ អចិន្តេត្វា តវ នយនានិ ឯវ អនុស្សរាមិ. អាយតបម្ហេតិ ទីឃបខុមេ. វិសុទ្ធទស្សនេតិ និម្មលលោចនេ. ន ហិ មត្ថិ តយា បិយត្តរោ នយនាតិ តវ នយនតោ អញ្ញោ កោចិ មយ្ហំ បិយតរោ នត្ថិ. តយាតិ ហិ សាមិអត្ថេ ឯវ ករណវចនំ.

ឯវំ ចក្ខុសម្បត្តិយា ឧម្មាទិតស្ស វិយ តំ តំ វិប្បលបតោ តស្ស បុរិសស្ស មនោរថំ វិបរិវត្តេន្តី ថេរី ‘‘អបថេនា’’តិអាទិនា ទ្វាទស គាថា អភាសិ. តត្ថ អបថេន បយាតុមិច្ឆសីតិ, អាវុសោ សុវណ្ណការបុត្ត, សន្តេ អញ្ញស្មិំ ឥត្ថិជនេ យោ ត្វំ ពុទ្ធសុតំ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ឱរសធីតរំ មំ មគ្គយសិ បត្ថេសិ, សោ ត្វំ សន្តេ ខេមេ ឧជុមគ្គេ អបថេន កណ្ដកនិវុតេន សភយេន កុម្មគ្គេន បយាតុមិច្ឆសិ បដិបជ្ជិតុកាមោសិ, ចន្ទំ កីឡនកំ គវេសសិ ចន្ទមណ្ឌលំ កីឡាគោឡកំ កាតុកាមោសិ, មេរុំ លង្ឃេតុមិច្ឆសិ ចតុរាសីតិយោជនសហស្សុព្ពេធំ សិនេរុបព្ពតរាជំ លង្ឃយិត្វា អបរភាគេ ឋាតុកាមោសិ, សោ ត្វំ មំ ពុទ្ធសុតំ មគ្គយសីតិ យោជនា.

ឥទានិ តស្ស អត្តនោ អវិសយភាវំ បត្ថនាយ ច វិឃាតាវហតំ ទស្សេតុំ ‘‘នត្ថី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ រាគោ យត្ថបិ ទានិ មេ សិយាតិ យត្ថ ឥទានិ មេ រាគោ សិយា ភវេយ្យ, តំ អារម្មណំ សទេវកេ លោកេ នត្ថិ ឯវ. នបិ នំ ជានាមិ កីរិសោតិ នំ រាគំ កីរិសោតិបិ ន ជានាមិ. អថ មគ្គេន ហតោ សមូលកោតិ អថាតិ និបាតមត្តំ. អយោនិសោមនសិការសង្ខាតេន មូលេន សមូលកោ រាគោ អរិយមគ្គេន ហតោ សមុគ្ឃាតិតោ.

ឥង្គាលកុយាតិ អង្គារកាសុយា. ឧជ្ឈិតោតិ វាតុក្ខិត្តោ វិយ យោ កោចិ, ទហនិយា ឥន្ធនំ វិយាតិ អត្ថោ. វិសបត្តោរិវាតិ វិសគតភាជនំ វិយ. អគ្គិតោ កតោតិ អគ្គិតោ អង្គារតោ អបគតោ កតោ, វិសស្ស លេសម្បិ អសេសេត្វា អបនីតោ វិនាសិតោតិ អត្ថោ.

យស្សា សិយា អបច្ចវេក្ខិតន្តិ យស្សា ឥត្ថិយា ឥទំ ខន្ធបញ្ចកំ ញាណេន អប្បដិវេក្ខិតំ អបរិញ្ញាតំ សិយា. សត្តា វា អនុសាសិតោ សិយាតិ សត្តា វា ធម្មសរីរស្ស អទស្សនេន យស្សា ឥត្ថិយា អននុសាសិតោ សិយា. ត្វំ តាទិសិកំ បលោភយាតិ, អាវុសោ, ត្វំ តថារូបំ អបរិមទ្ទិតសង្ខារំ អបច្ចវេក្ខិតលោកុត្តរធម្មំ កាមេហិ បលោភយ ឧបគច្ឆ. ជានន្តិំ សោ ឥមំ វិហញ្ញសីតិ សោ ត្វំ បវត្តិំ និវត្តិញ្ច យាថាវតោ ជានន្តិំ បដិវិទ្ធសច្ចំ ឥមំ សុភំ ភិក្ខុនិំ អាគម្ម វិហញ្ញសិ, សម្បតិ អាយតិញ្ច វិឃាតំ ទុក្ខំ អាបជ្ជសិ.

ឥទានិស្ស វិឃាតាបត្តិតំ ការណវិភាវនេន ទស្សេន្តី ‘‘មយ្ហំ ហី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ហីតិ ហេតុអត្ថេ និបាតោ. អក្កុដ្ឋវន្ទិតេតិ អក្កោសេ វន្ទនាយ ច. សុខទុក្ខេតិ សុខេ ច ទុក្ខេ ច, ឥដ្ឋានិដ្ឋវិសយសមាយោគេ វា. សតី ឧបដ្ឋិតាតិ បច្ចវេក្ខណយុត្តា សតិ សព្ពកាលំ ឧបដ្ឋិតា. សង្ខតមសុភន្តិ ជានិយាតិ តេភូមកំ សង្ខារគតំ កិលេសាសុចិបគ្ឃរណេន អសុភន្តិ ញត្វា. សព្ពត្ថេវាតិ សព្ពស្មិំយេវ ភវត្តយេ មយ្ហំ មនោ តណ្ហាលេបាទិនា ន ឧបលិម្បតិ.

មគ្គដ្ឋង្គិកយានយាយិនីតិ អដ្ឋង្គិកមគ្គសង្ខាតេន អរិយយានេន និព្ពានបុរំ យាយិនី ឧបគតា. ឧទ្ធដសល្លាតិ អត្តនោ សន្តានតោ សមុទ្ធដរាគាទិសល្លា.

សុចិត្តិតាតិ ហត្ថបាទមុខាទិអាការេន សុដ្ឋុ ចិត្តិតា វិរចិតា. សោម្ភាតិ សុម្ភកា. ទារុកបិល្លកានិ វាតិ ទារុទណ្ឌាទីហិ ឧបរចិតរូបកានិ. តន្តីហីតិ ន្ហារុសុត្តកេហិ. ខីលកេហីតិ ហត្ថបាទបិដ្ឋិកណ្ណាទិអត្ថាយ ឋបិតទណ្ឌេហិ. វិនិពទ្ធាតិ វិវិធេនាការេន ពទ្ធា. វិវិធំ បនច្ចកាតិ យន្តសុត្តាទីនំ អញ្ឆនវិស្សជ្ជនាទិនា បដ្ឋបិតនច្ចកា, បនច្ចន្តា វិយ ទិដ្ឋាតិ យោជនា.

តម្ហុទ្ធដេ តន្តិខីលកេតិ សន្និវេសវិសិដ្ឋរចនាវិសេសយុត្តំ ឧបាទាយ រូបកសមញ្ញា តម្ហិ តន្តិម្ហិ ខីលកេ ច ឋានតោ ឧទ្ធដេ ពន្ធន្តោ វិស្សដ្ឋេ, វិសុំ ករណេន អញ្ញមញ្ញំ វិកលេ, តហិំ តហិំ ខិបនេន បរិក្រិតេ វិកិរិតេ. ន វិន្ទេយ្យ ខណ្ឌសោ កតេតិ បោត្ថករូបស្ស អវយវេ ខណ្ឌាខណ្ឌិតេ កតេ បោត្ថករូបំ ន វិន្ទេយ្យ, ន ឧបលភេយ្យ. ឯវំ សន្តេ កិម្ហិ តត្ថ មនំ និវេសយេ តស្មិំ បោត្ថករូបាវយវេ កិម្ហិ កិំ ខាណុកេ, ឧទាហុ រជ្ជុកេ, មត្តិកាបិណ្ឌាទិកេ វា មនំ មនសញ្ញំ និវេសេយ្យ, វិសង្ខារេ អវយវេ សា សញ្ញា កទាចិបិ នបតេយ្យាតិ អត្ថោ.

តថូបមាតិ តំសទិសា តេន បោត្ថករូបេន សទិសា. កិន្តិ ចេ អាហ ‘‘ទេហកានី’’តិអាទិ. តត្ថ ទេហកានីតិ ហត្ថបាទមុខាទិទេហាវយវា. មន្តិ មេ បដិពទ្ធា ឧបដ្ឋហន្តិ. តេហិ ធម្មេហីតិ តេហិ បថវិអាទីហិ ច ចក្ខាទីហិ ច ធម្មេហិ. វិនា ន វត្តន្តីតិ ន ហិ តថា តថា សន្និវិដ្ឋេ បថវិអាទិធម្មេ មុញ្ចិត្វា ទេហា នាម សន្តិ. ធម្មេហិ វិនា ន វត្តតីតិ ទេហោ អវយវេហិ អវយវធម្មេហិ វិនា ន វត្តតិ ន ឧបលព្ភតិ. ឯវំ សន្តេ កិម្ហិ តត្ថ មនំ និវេសយេតិ កិម្ហិ កិំ បថវិយំ, ឧទាហុ អាបាទិកេ ទេហោតិ វា ហត្ថបាទាទីនីតិ វា មនំ មនសញ្ញំ និវេសេយ្យ. យស្មា បថវិអាទិបសាទធម្មមត្តេ ឯសា សមញ្ញា, យទិទំ ទេហោតិ វា ហត្ថបាទាទីនីតិ វា សត្តោតិ វា ឥត្ថីតិ វា បុរិសោតិ វា, តស្មា ន ឯត្ថ ជានតោ កោចិ អភិនិវេសោ ហោតីតិ.

យថា ហរិតាលេន មក្ខិតំ, អទ្ទស ចិត្តិកំ ភិត្តិយា កតន្តិ យថា កុសលេន ចិត្តការេន ភិត្តិយំ ហរិតាលេន មក្ខិតំ លិត្តំ តេន លេបំ ទត្វា កតំ អាលិខិតំ ចិត្តិកំ ឥត្ថិរូបំ អទ្ទស បស្សេយ្យ. តត្ថ យា ឧបថម្ភនខេបនាទិកិរិយាសម្បត្តិយា មានុសិកា នុ ខោ អយំ ភិត្តិ អបស្សាយ ឋិតាតិ សញ្ញា, សា និរត្ថកា មនុស្សភាវសង្ខាតស្ស អត្ថស្ស តត្ថ អភាវតោ, មានុសីតិ បន កេវលំ តហិំ តស្ស ច វិបរីតទស្សនំ, យាថាវតោ គហណំ ន ហោតិ, ធម្មបុញ្ជមត្តេ ឥត្ថិបុរិសាទិគហណម្បិ ឯវំ សម្បទមិទំ ទដ្ឋព្ពន្តិ អធិប្បាយោ.

មាយំ វិយ អគ្គតោ កតន្តិ មាយាការេន បុរតោ ឧបដ្ឋាបិតំ មាយាសទិសំ. សុបិនន្តេវ សុវណ្ណបាទបន្តិ សុបិនមេវ សុបិនន្តំ, តត្ថ ឧបដ្ឋិតសុវណ្ណមយរុក្ខំ វិយ. ឧបគច្ឆសិ អន្ធ រិត្តកន្តិ អន្ធពាល រិត្តកំ តុច្ឆកំ អន្តោសាររហិតំ ឥមំ អត្តភាវំ ‘‘ឯតំ មមា’’តិ សារវន្តំ វិយ ឧបគច្ឆសិ អភិនិវិសសិ. ជនមជ្ឈេរិវ រុប្បរូបកន្តិ មាយាការេន មហាជនមជ្ឈេ ទស្សិតំ រូបិយរូបសទិសំ សារំ វិយ ឧបដ្ឋហន្តំ, អសារន្តិ អត្ថោ.

វដ្ដនិរិវាតិ លាខាយ គុឡិកា វិយ. កោដរោហិតាតិ កោដរេ រុក្ខសុសិរេ ឋបិតា. មជ្ឈេ បុព្ពុឡកាតិ អក្ខិទលមជ្ឈេ ឋិតជលបុព្ពុឡសទិសា. សអស្សុកាតិ អស្សុជលសហិតា. បីឡកោឡិកាតិ អក្ខិគូថកោ. ឯត្ថ ជាយតីតិ ឯតស្មិំ អក្ខិមណ្ឌលេ ឧភោសុ កោដីសុ វិសគន្ធំ វាយន្តោ និព្ពត្តតិ. បីឡកោឡិកាតិ វា អក្ខិទលេសុ និព្ពត្តនកា បីឡកា វុច្ចតិ. វិវិធាតិ សេតនីលមណ្ឌលានញ្ចេវ រត្តបីតាទីនំ សត្តន្នំ បដលានញ្ច វសេន អនេកវិធា. ចក្ខុវិធាតិ ចក្ខុភាគា ចក្ខុប្បការា វា តស្ស អនេកកលាបគតភាវតោ. បិណ្ឌិតាតិ សមុទិតា.

ឯវំ ចក្ខុស្មិំ សារជ្ជន្តស្ស ចក្ខុនោ អសុភតំ អនវដ្ឋិតតាយ អនិច្ចតញ្ច វិភាវេសិ. វិភាវេត្វា ច យថា នាម កោចិ លោភនីយំ ភណ្ឌំ គហេត្វា ចោរកន្តារំ បដិបជ្ជន្តោ ចោរេហិ បលិពុទ្ធោ តំ លោភនីយភណ្ឌំ ទត្វា គច្ឆតិ, ឯវមេវ ចក្ខុម្ហិ សារត្តេន តេន បុរិសេន បលិពុទ្ធា ថេរី អត្តនោ ចក្ខុំ ឧប្បាដេត្វា តស្ស អទាសិ. តេន វុត្តំ ‘‘ឧប្បាដិយ ចារុទស្សនា’’តិអាទិ. តត្ថ ឧប្បាដិយាតិ ឧប្បាដេត្វា ចក្ខុកូបតោ នីហរិត្វា. ចារុទស្សនាតិ បិយទស្សនា មនោហរទស្សនា. ន ច បជ្ជិត្ថាតិ តស្មិំ ចក្ខុស្មិំ សង្គំ នាបជ្ជិ. អសង្គមានសាតិ កត្ថចិបិ អារម្មណេ អនាសត្តចិត្តា. ហន្ទ តេ ចក្ខុន្តិ តយា កាមិតំ តតោ ឯវ មយា ទិន្នត្តា តេ ចក្ខុសញ្ញិតំ អសុចិបិណ្ឌំ គណ្ហ, គហេត្វា ហរស្សុ បសាទយុត្តំ ឥច្ឆិតំ ឋានំ នេហិ.

តស្ស ច វិរមាសិ តាវទេតិ តស្ស ធុត្តបុរិសស្ស តាវទេវ អក្ខិម្ហិ ឧប្បាដិតក្ខណេ ឯវ រាគោ វិគច្ឆិ. តត្ថាតិ អក្ខិម្ហិ, តស្សំ វា ថេរិយំ. អថ វា តត្ថាតិ តស្មិំយេវ ឋានេ. ខមាបយីតិ ខមាបេសិ. សោត្ថិ សិយា ព្រហ្មចារិនីតិ សេដ្ឋចារិនិ មហេសិកេ តុយ្ហំ អារោគ្យមេវ ភវេយ្យ. ន បុនោ ឯទិសកំ ភវិស្សតីតិ ឥតោ បរំ ឯវរូបំ អនាចារចរណំ ន ភវិស្សតិ, ន ករិស្សាមីតិ អត្ថោ.

អាសាទិយាតិ ឃដ្ដេត្វា. ឯទិសន្តិ ឯវរូបំ សព្ពត្ថ វីតរាគំ. អគ្គិំ បជ្ជលិតំវ លិង្គិយាតិ បជ្ជលិតំ អគ្គិំ អាលិង្គេត្វា វិយ.

តតោតិ តស្មា ធុត្តបុរិសា. សា ភិក្ខុនីតិ សា សុភា ភិក្ខុនី. អគមី ពុទ្ធវរស្ស សន្តិកន្តិ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សន្តិកំ ឧបគច្ឆិ ឧបសង្កមិ. បស្សិយ វរបុញ្ញលក្ខណន្តិ ឧត្តមេហិ បុញ្ញសម្ភារេហិ និព្ពត្តមហាបុរិសលក្ខណំ ទិស្វា. យថា បុរាណកន្តិ បោរាណំ វិយ ឧប្បាដនតោ បុព្ពេ វិយ ចក្ខុ បដិបាកតិកំ អហោសិ. យមេត្ថ អន្តរន្តរា ន វុត្តំ, តំ វុត្តនយត្តា សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

សុភាជីវកម្ពវនិកាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តិំសនិបាតវណ្ណនា និដ្ឋិតា.