១. កិសាគោតមីថេរីគាថាវណ្ណនា

ឯកាទសកនិបាតេ កល្យាណមិត្តតាតិអាទិកា កិសាគោតមិយា ថេរិយា គាថា. អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តី សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុនិំ លូខចីវរធារីនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សា កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ទុគ្គតកុលេ និព្ពត្តិ. គោតមីតិស្សា នាមំ អហោសិ. កិសសរីរតាយ បន ‘‘កិសាគោតមី’’តិ វោហរីយិត្ថ. តំ បតិកុលំ គតំ ទុគ្គតកុលស្ស ធីតាតិ បរិភវិំសុ. សា ឯកំ បុត្តំ វិជាយិ. បុត្តលាភេន ចស្សា សម្មានំ អកំសុ. សោ បនស្សា បុត្តោ អាធាវិត្វា បរិធាវិត្វា កីឡនកាលេ កាលមកាសិ. តេនស្សា សោកុម្មាទោ ឧប្បជ្ជិ.

សា ‘‘អហំ បុព្ពេ បរិភវបត្តា ហុត្វា បុត្តស្ស ជាតកាលតោ បដ្ឋាយ សក្ការំ បាបុណិំ, ឥមេ មយ្ហំ បុត្តំ ពហិ ឆឌ្ឌេតុម្បិ វាយមន្តី’’តិ សោកុម្មាទវសេន មតកឡេវរំ អង្កេនាទាយ ‘‘បុត្តស្ស មេ ភេសជ្ជំ ទេថា’’តិ គេហទ្វារបដិបាដិយា នគរេ វិចរតិ. មនុស្សា ‘‘ភេសជ្ជំ កុតោ’’តិ បរិភាសន្តិ. សា តេសំ កថំ ន គណ្ហាតិ. អថ នំ ឯកោ បណ្ឌិតបុរិសោ ‘‘អយំ បុត្តសោកេន ចិត្តវិក្ខេបំ បត្តា, ឯតិស្សា ភេសជ្ជំ ទសពលោយេវ ជានិស្សតី’’តិ ចិន្តេត្វា, ‘‘អម្ម, តវ បុត្តស្ស ភេសជ្ជំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆា’’តិ អាហ. សា សត្ថុ ធម្មទេសនាវេលាយំ វិហារំ គន្ត្វា ‘‘បុត្តស្ស មេ ភេសជ្ជំ ទេថ ភគវា’’តិ អាហ. សត្ថា តស្សា ឧបនិស្សយំ ទិស្វា ‘‘គច្ឆ នគរំ បវិសិត្វា យស្មិំ គេហេ កោចិ មតបុព្ពោ នត្ថិ, តតោ សិទ្ធត្ថកំ អាហរា’’តិ អាហ. សា ‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ តុដ្ឋមានសា នគរំ បវិសិត្វា បឋមគេហេយេវ ‘‘សត្ថា មម បុត្តស្ស ភេសជ្ជត្ថាយ សិទ្ធត្ថកំ អាហរាបេតិ. សចេ ឯតស្មិំ គេហេ កោចិ មតបុព្ពោ នត្ថិ, សិទ្ធត្ថកំ មេ ទេថា’’តិ អាហ. កោ ឥធ មតេ គណេតុំ សក្កោតីតិ. កិំ តេន ហិ អលំ សិទ្ធត្ថកេហីតិ ទុតិយំ តតិយំ ឃរំ គន្ត្វា ពុទ្ធានុភាវេន វិគតុម្មាទា បកតិចិត្តេ ឋិតា ចិន្តេសិ – ‘‘សកលនគរេ អយមេវ និយមោ ភវិស្សតិ, ឥទំ ហិតានុកម្បិនា ភគវតា ទិដ្ឋំ ភវិស្សតី’’តិ សំវេគំ លភិត្វា តតោវ ពហិ និក្ខមិត្វា បុត្តំ អាមកសុសានេ ឆឌ្ឌេត្វា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘ន គាមធម្មោ និគមស្ស ធម្មោ, ន ចាបិយំ ឯកកុលស្ស ធម្មោ;

សព្ពស្ស លោកស្ស សទេវកស្ស, ឯសេវ ធម្មោ យទិទំ អនិច្ចតា’’តិ. (អប. ថេរី ២.៣.៨២);

ឯវញ្ច បន វត្វា សត្ថុ សន្តិកំ អគមាសិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘លទ្ធោ តេ, គោតមិ, សិទ្ធត្ថកោ’’តិ អាហ. ‘‘និដ្ឋិតំ, ភន្តេ, សិទ្ធត្ថកេន កម្មំ, បតិដ្ឋា បន មេ ហោថា’’តិ អាហ. អថស្សា សត្ថា –

‘‘តំ បុត្តបសុសម្មត្តំ, ព្យាសត្តមនសំ នរំ;

សុត្តំ គាមំ មហោឃោវ, មច្ចុ អាទាយ គច្ឆតី’’តិ. (ធ. ប. ២៨៧) –

គាថមាហ.

គាថាបរិយោសានេ យថាឋិតាវ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាយ សត្ថារំ បព្ពជ្ជំ យាចិ. សត្ថា បព្ពជ្ជំ អនុជានិ. សា សត្ថារំ តិក្ខត្តុំ បទក្ខិណំ កត្វា វន្ទិត្វា ភិក្ខុនុបស្សយំ គន្ត្វា បព្ពជិត្វា ឧបសម្បទំ លភិត្វា នចិរស្សេវ យោនិសោមនសិការេន កម្មំ ករោន្តី វិបស្សនំ វឌ្ឍេសិ. អថស្សា សត្ថា –

‘‘យោ ច វស្សសតំ ជីវេ, អបស្សំ អមតំ បទំ;

ឯកាហំ ជីវិតំ សេយ្យោ, បស្សតោ អមតំ បទ’’ន្តិ. (ធ. ប. ១១៤) –

ឥមំ ឱភាសគាថមាហ.

សា គាថាបរិយោសានេ អរហត្តំ បាបុណិត្វា បរិក្ខារវលញ្ជេ បរមុក្កដ្ឋា ហុត្វា តីហិ លូខេហិ សមន្នាគតំ ចីវរំ បារុបិត្វា វិចរិ. អថ នំ សត្ថា ជេតវនេ និសិន្នោ ភិក្ខុនិយោ បដិបាដិយា ឋានន្តរេ ឋបេន្តោ លូខចីវរធារីនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ. សា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ‘‘សត្ថារំ និស្សាយ មយា អយំ វិសេសោ លទ្ធោ’’តិ កល្យាណមិត្តតាយ បសំសាមុខេន ឥមា គាថា អភាសិ –

២១៣. ‘‘កល្យាណមិត្តតា មុនិនា, លោកំ អាទិស្ស វណ្ណិតា;

កល្យាណមិត្តេ ភជមានោ, អបិ ពាលោ បណ្ឌិតោ អស្ស.

២១៤. ‘‘ភជិតព្ពា សប្បុរិសា, បញ្ញា តថា វឌ្ឍតិ ភជន្តានំ;

ភជមានោ សប្បុរិសេ, សព្ពេហិបិ ទុក្ខេហិ បមុច្ចេយ្យ.

២១៥. ‘‘ទុក្ខញ្ច វិជានេយ្យ, ទុក្ខស្ស ច សមុទយំ និរោធំ;

អដ្ឋង្គិកញ្ច មគ្គំ, ចត្តារិបិ អរិយសច្ចានិ.

២១៦. ‘‘ទុក្ខោ ឥត្ថិភាវោ, អក្ខាតោ បុរិសទម្មសារថិនា;

សបត្តិកម្បិ ហិ ទុក្ខំ, អប្បេកច្ចា សកិំ វិជាតាយោ.

២១៧. ‘‘គលកេ អបិ កន្តន្តិ, សុខុមាលិនិយោ វិសានិ ខាទន្តិ;

ជនមារកមជ្ឈគតា, ឧភោបិ ព្យសនានិ អនុភោន្តិ.

២១៨. ‘‘ឧបវិជញ្ញា គច្ឆន្តី, អទ្ទសាហំ បតិំ មតំ;

បន្ថម្ហិ វិជាយិត្វាន, អប្បត្តាវ សកំ ឃរំ.

២១៩. ‘‘ទ្វេ បុត្តា កាលកតា, បតី ច បន្ថេ មតោ កបណិកាយ;

មាតា បិតា ច ភាតា, ឌយ្ហន្តិ ច ឯកចិតកាយំ.

២២០. ‘‘ខីណកុលីនេ កបណេ, អនុភូតំ តេ ទុខំ អបរិមាណំ;

អស្សូ ច តេ បវត្តំ, ពហូនិ ច ជាតិសហស្សានិ.

២២១. ‘‘វសិតា សុសានមជ្ឈេ, អថោបិ ខាទិតានិ បុត្តមំសានិ;

ហតកុលិកា សព្ពគរហិតា, មតបតិកា អមតមធិគច្ឆិំ.

២២២. ‘‘ភាវិតោ មេ មគ្គោ, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ អមតគាមី;

និព្ពានំ សច្ឆិកតំ, ធម្មាទាសំ អវេក្ខិំហំ.

២២៣. ‘‘អហមម្ហិ កន្តសល្លា, ឱហិតភារា កតញ្ហិ ករណីយំ;

កិសាគោតមី ថេរី, វិមុត្តចិត្តា ឥមំ ភណី’’តិ.

តត្ថ កល្យាណមិត្តតាតិ កល្យាណោ ភទ្ទោ សុន្ទរោ មិត្តោ ឯតស្សាតិ កល្យាណមិត្តោ. យោ យស្ស សីលាទិគុណសមាទបេតា, អឃស្ស ឃាតា, ហិតស្ស វិធាតា, ឯវំ សព្ពាការេន ឧបការោ មិត្តោ ហោតិ, សោ បុគ្គលោ កល្យាណមិត្តោ, តស្ស ភាវោ កល្យាណមិត្តតា, កល្យាណមិត្តវន្តតា. មុនិនាតិ សត្ថារា. លោកំ អាទិស្ស វណ្ណិតាតិ កល្យាណមិត្តេ អនុគន្តព្ពន្តិ សត្តលោកំ ឧទ្ទិស្ស –

‘‘សកលមេវិទំ, អានន្ទ, ព្រហ្មចរិយំ យទិទំ កល្យាណមិត្តតា កល្យាណសហាយតា កល្យាណសម្បវង្កតា’’ (សំ. និ. ៥.២). ‘‘កល្យាណមិត្តស្សេតំ, មេឃិយ, ភិក្ខុនោ បាដិកង្ខំ កល្យាណសហាយស្ស កល្យាណសម្បវង្កស្ស យំ សីលវា ភវិស្សតិ បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរិស្សតី’’តិ (ឧទា. ៣១) ច ឯវមាទិនា បសំសិតា.

កល្យាណមិត្តេ ភជមានោតិអាទិ កល្យាណមិត្តតាយ អានិសំសទស្សនំ. តត្ថ អបិ ពាលោ បណ្ឌិតោ អស្សាតិ កល្យាណមិត្តេ ភជមានោ បុគ្គលោ បុព្ពេ សុតាទិវិរហេន ពាលោបិ សមានោ អស្សុតសវនាទិនា បណ្ឌិតោ ភវេយ្យ.

ភជិតព្ពា សប្បុរិសាតិ ពាលស្សាបិ បណ្ឌិតភាវហេតុតោ ពុទ្ធាទយោ សប្បុរិសា កាលេន កាលំ ឧបសង្កមនាទិនា សេវិតព្ពា. បញ្ញា តថា បវឌ្ឍតិ ភជន្តានន្តិ កល្យាណមិត្តេ ភជន្តានំ តថា បញ្ញា វឌ្ឍតិ ព្រូហតិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ. យថា តេសុ យោ កោចិ ខត្តិយាទិកោ ភជមានោ សប្បុរិសេ សព្ពេហិបិ ជាតិអាទិទុក្ខេហិ បមុច្ចេយ្យាតិ យោជនា.

មុច្ចនវិធិំ បន កល្យាណមិត្តវិធិនា ទស្សេតុំ ‘‘ទុក្ខញ្ច វិជានេយ្យា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ចត្តារិ អរិយសច្ចានីតិ ទុក្ខញ្ច ទុក្ខសមុទយញ្ច និរោធញ្ច អដ្ឋង្គិកំ មគ្គញ្ចាតិ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ វិជានេយ្យ បដិវិជ្ឈេយ្យាតិ យោជនា.

‘‘ទុក្ខោ ឥត្ថិភាវោ’’តិអាទិកា ទ្វេ គាថា អញ្ញតរាយ យក្ខិនិយា ឥត្ថិភាវំ គរហន្តិយា ភាសិតា. តត្ថ ទុក្ខោ ឥត្ថិភាវោ អក្ខាតោតិ ចបលតា, គព្ភធារណំ, សព្ពកាលំ បរបដិពទ្ធវុត្តិតាតិ ឯវមាទីហិ អាទីនវេហិ ឥត្ថិភាវោ ទុក្ខោតិ, បុរិសទម្មសារថិនា ភគវតា កថិតោ. សបត្តិកម្បិ ទុក្ខន្តិ សបត្តវាសោ សបត្តិយា សទ្ធិំ សំវាសោបិ ទុក្ខោ, អយម្បិ ឥត្ថិភាវេ អាទីនវោតិ អធិប្បាយោ. អប្បេកច្ចា សកិំ វិជាតាយោតិ ឯកច្ចា ឥត្ថិយោ ឯកវារមេវ វិជាតា, បឋមគព្ភេ វិជាយនទុក្ខំ អសហន្តិយោ. គលកេ អបិ កន្តន្តីតិ អត្តនោ គីវម្បិ ឆិន្ទន្តិ. សុខុមាលិនិយោ វិសានិ ខាទន្តីតិ សុខុមាលសរីរា អត្តនោ សុខុមាលភាវេន ខេទំ អវិសហន្តិយោ វិសានិបិ ខាទន្តិ. ជនមារកមជ្ឈគតាតិ ជនមារកោ វុច្ចតិ មូឡ្ហគព្ភោ. មាតុគាមជនស្ស មារកោ, មជ្ឈគតា ជនមារកា កុច្ឆិគតា, មូឡ្ហគព្ភាតិ អត្ថោ. ឧភោបិ ព្យសនានិ អនុភោន្តីតិ គព្ភោ គព្ភិនី ចាតិ ទ្វេបិ ជនា មរណញ្ច មារណន្តិកព្យសនានិ ច បាបុណន្តិ. អបរេ បន ភណន្តិ ‘‘ជនមារកា នាម កិលេសា, តេសំ មជ្ឈគតា កិលេសសន្តានបតិតា ឧភោបិ ជាយាបតិកា ឥធ កិលេសបរិឡាហវសេន, អាយតិំ ទុគ្គតិបរិក្កិលេសវសេន ព្យសនានិ បាបុណន្តី’’តិ. ឥមា កិរ ទ្វេ គាថា សា យក្ខិនី បុរិមត្តភាវេ អត្តនោ អនុភូតទុក្ខំ អនុស្សរិត្វា អាហ. ថេរី បន ឥត្ថិភាវេ អាទីនវវិភាវនាយ បច្ចនុភាសន្តី អវោច.

‘‘ឧបវិជញ្ញា គច្ឆន្តី’’តិអាទិកា ទ្វេ គាថា បដាចារាយ ថេរិយា បវត្តិំ អារព្ភ ភាសិតា. តត្ថ ឧបវិជញ្ញា គច្ឆន្តីតិ ឧបគតវិជាយនកាលា មគ្គំ គច្ឆន្តី, អបត្តាវ សកំ គេហំ បន្ថេ វិជាយិត្វាន បតិំ មតំ អទ្ទសំ អហន្តិ យោជនា.

កបណិកាយាតិ វរាកាយ. ឥមា កិរ ទ្វេ គាថា បដាចារាយ តទា សោកុម្មាទបត្តាយ វុត្តាការស្ស អនុករណវសេន ឥត្ថិភាវេ អាទីនវវិភាវនត្ថមេវ ថេរិយា វុត្តា.

ឧភយម្បេតំ ឧទាហរណភាវេន អានេត្វា ឥទានិ អត្តនោ អនុភូតំ ទុក្ខំ វិភាវេន្តី ‘‘ខីណកុលិនេ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ខីណកុលិនេតិ ភោគាទីហិ បារិជុញ្ញបត្តកុលិកេ. កបណេតិ បរមអវញ្ញាតំ បត្តេ. ឧភយញ្ចេតំ អត្តនោ ឯវ អាមន្តនវចនំ. អនុភូតំ តេ ទុខំ អបរិមាណន្តិ ឥមស្មិំ អត្តភាវេ, ឥតោ បុរិមត្តភាវេសុ វា អនប្បកំ ទុក្ខំ តយា អនុភវិតំ. ឥទានិ តំ ទុក្ខំ ឯកទេសេន វិភជិត្វា ទស្សេតុំ ‘‘អស្សូ ច តេ បវត្ត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ.តស្សត្ថោ – ឥមស្មិំ អនមតគ្គេ សំសារេ បរិព្ភមន្តិយា ពហុកានិ ជាតិសហស្សានិ សោកាភិភូតាយ អស្សុ ច បវត្តំ, អវិសេសិតំ កត្វា វុត្តញ្ចេតំ, មហាសមុទ្ទស្ស ឧទកតោបិ ពហុកមេវ សិយា.

វសិតា សុសានមជ្ឈេតិ មនុស្សមំសខាទិកា សុនខី សិង្គាលី ច ហុត្វា សុសានមជ្ឈេ វុសិតា. ខាទិតានិ បុត្តមំសានីតិ ព្យគ្ឃទីបិពិឡារាទិកាលេ បុត្តមំសានិ ខាទិតានិ. ហតកុលិកាតិ វិនដ្ឋកុលវំសា. សព្ពគរហិតាតិ សព្ពេហិ ឃរវាសីហិ គរហិតា គរហប្បត្តា. មតបតិកាតិ វិធវា. ឥមេ បន តយោ បការេ បុរិមត្តភាវេ អត្តនោ អនុប្បត្តេ គហេត្វា វទតិ. ឯវំភូតាបិ ហុត្វា អធិច្ច លទ្ធាយ កល្យាណមិត្តសេវាយ អមតមធិគច្ឆិ,និព្ពានំ អនុប្បត្តា.

ឥទានិ តមេវ អមតាធិគមំ បាកដំ កត្វា ទស្សេតុំ ‘‘ភាវិតោ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ភាវិតោតិ វិភាវិតោ ឧប្បាទិតោ វឌ្ឍិតោ ភាវនាភិសមយវសេន បដិវិទ្ធោ. ធម្មាទាសំ អវេក្ខិំហន្តិ ធម្មមយំ អាទាសំ អទ្ទក្ខិំ អបស្សិំ អហំ.

អហមម្ហិ កន្តសល្លាតិ អរិយមគ្គេន សមុច្ឆិន្នគារាទិសល្លា អហំ អម្ហិ. ឱហិតភារាតិ ឱរោបិតកាមខន្ធកិលេសាភិសង្ខារភារា. កតញ្ហិ ករណីយន្តិ បរិញ្ញាទិភេទំ សោឡសវិធម្បិ កិច្ចំ កតំ បរិយោសិតំ. សុវិមុត្តចិត្តា ឥមំ ភណីតិ សព្ពសោ វិមុត្តចិត្តា កិសាគោតមី ថេរី ឥមមត្ថំ ‘‘កល្យាណមិត្តតា’’តិអាទិនា គាថាពន្ធវសេន អភណីតិ អត្តានំ បរំ វិយ ថេរី វទតិ. តត្រិទំ ឥមិស្សា ថេរិយា អបទានំ (អប. ថេរី ២.៣.៥៥-៩៤) –

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មាន បារគូ;

ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ.

‘‘តទាហំ ហំសវតិយំ, ជាតា អញ្ញតរេ កុលេ;

ឧបេត្វា តំ នរវរំ, សរណំ សមុបាគមិំ.

‘‘ធម្មញ្ច តស្ស អស្សោសិំ, ចតុសច្ចូបសញ្ហិតំ;

មធុរំ បរមស្សាទំ, វដ្ដសន្តិសុខាវហំ.

‘‘តទា ច ភិក្ខុនិំ វីរោ, លូខចីវរធារិនិំ;

ឋបេន្តោ ឯតទគ្គម្ហិ, វណ្ណយី បុរិសុត្តមោ.

‘‘ជនេត្វានប្បកំ បីតិំ, សុត្វា ភិក្ខុនិយា គុណេ;

ការំ កត្វាន ពុទ្ធស្ស, យថាសត្តិ យថាពលំ.

‘‘និបច្ច មុនិវរំ តំ, តំ ឋានមភិបត្ថយិំ;

តទានុមោទិ សម្ពុទ្ធោ, ឋានលាភាយ នាយកោ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទា, ឱរសា ធម្មនិម្មិតា;

កិសាគោតមី នាមេន, ហេស្សសិ សត្ថុ សាវិកា.

‘‘តំ សុត្វា មុទិតា ហុត្វា, យាវជីវំ តទា ជិនំ;

មេត្តចិត្តា បរិចរិំ, បច្ចយេហិ វិនាយកំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘ឥមម្ហិ ភទ្ទកេ កប្បេ, ព្រហ្មពន្ធុ មហាយសោ;

កស្សបោ នាម គោត្តេន, ឧប្បជ្ជិ វទតំ វរោ.

‘‘ឧបដ្ឋាកោ មហេសិស្ស, តទា អាសិ នរិស្សរោ;

កាសិរាជា កិកី នាម, ពារាណសិបុរុត្តមេ.

‘‘បញ្ចមី តស្ស ធីតាសិំ, ធម្មា នាមេន វិស្សុតា;

ធម្មំ សុត្វា ជិនគ្គស្ស, បព្ពជ្ជំ សមរោចយិំ.

‘‘អនុជានិ ន នោ តាតោ, អគារេវ តទា មយំ;

វីសវស្សសហស្សានិ, វិចរិម្ហ អតន្ទិតា.

‘‘កោមារិព្រហ្មចរិយំ, រាជកញ្ញា សុខេធិតា;

ពុទ្ធោបដ្ឋាននិរតា, មុទិតា សត្ត ធីតរោ.

‘‘សមណី សមណគុត្តា ច, ភិក្ខុនី ភិក្ខុទាយិកា;

ធម្មា ចេវ សុធម្មា ច, សត្តមី សង្ឃទាយិកា.

‘‘ខេមា ឧប្បលវណ្ណា ច, បដាចារា ច កុណ្ឌលា;

អហញ្ច ធម្មទិន្នា ច, វិសាខា ហោតិ សត្តមី.

‘‘តេហិ កម្មេហិ សុកតេហិ, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, ជាតា សេដ្ឋិកុលេ អហំ;

ទុគ្គតេ អធនេ នដ្ឋេ, គតា ច សធនំ កុលំ.

‘‘បតិំ ឋបេត្វា សេសា មេ, ទេស្សន្តិ អធនា ឥតិ;

យទា ច បស្សូតា អាសិំ, សព្ពេសំ ទយិតា តទា.

‘‘យទា សោ តរុណោ ភទ្ទោ, កោមលកោ សុខេធិតោ;

សបាណមិវ កន្តោ មេ, តទា យមវសំ គតោ.

‘‘សោកដ្ដាទីនវទនា, អស្សុនេត្តា រុទម្មុខា;

មតំ កុណបមាទាយ, វិលបន្តី គមាមហំ.

‘‘តទា ឯកេន សន្ទិដ្ឋា, ឧបេត្វាភិសក្កុត្តមំ;

អវោចំ ទេហិ ភេសជ្ជំ, បុត្តសញ្ជីវនន្តិ ភោ.

‘‘ន វិជ្ជន្តេ មតា យស្មិំ, គេហេ សិទ្ធត្ថកំ តតោ;

អាហរាតិ ជិនោ អាហ, វិនយោបាយកោវិទោ.

‘‘តទា គមិត្វា សាវត្ថិំ, ន លភិំ តាទិសំ ឃរំ;

កុតោ សិទ្ធត្ថកំ តស្មា, តតោ លទ្ធា សតិំ អហំ.

‘‘កុណបំ ឆឌ្ឌយិត្វាន, ឧបេសិំ លោកនាយកំ;

ទូរតោវ មមំ ទិស្វា, អវោច មធុរស្សរោ.

‘‘យោ ច វស្សសតំ ជីវេ, អបស្សំ ឧទយព្ពយំ;

ឯកាហំ ជីវិតំ សេយ្យោ, បស្សតោ ឧទយព្ពយំ.

‘‘ន គាមធម្មោ និគមស្ស ធម្មោ, ន ចាបិយំ ឯកកុលស្ស ធម្មោ;

សព្ពស្ស លោកស្ស សទេវកស្ស, ឯសេវ ធម្មោ យទិទំ អនិច្ចតា.

‘‘សាហំ សុត្វានិមា គាថា, ធម្មចក្ខុំ វិសោធយិំ;

តតោ វិញ្ញាតសទ្ធម្មា, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

‘‘តថា បព្ពជិតា សន្តី, យុញ្ជន្តី ជិនសាសនេ;

ន ចិរេនេវ កាលេន, អរហត្តមបាបុណិំ.

‘‘ឥទ្ធីសុ ច វសី ហោមិ, ទិព្ពាយ សោតធាតុយា;

បរចិត្តានិ ជានាមិ, សត្ថុសាសនការិកា.

‘‘បុព្ពេនិវាសំ ជានាមិ, ទិព្ពចក្ខុ វិសោធិតំ;

ខេបេត្វា អាសវេ សព្ពេ, វិសុទ្ធាសិំ សុនិម្មលា.

‘‘បរិចិណ្ណោ មយា សត្ថា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ;

ឱហិតោ គរុកោ ភារោ, ភវនេត្តិ សមូហតា.

‘‘យស្សត្ថាយ បព្ពជិតា, អគារស្មានគារិយំ;

សោ មេ អត្ថោ អនុប្បត្តោ, សព្ពសំយោជនក្ខយោ.

‘‘អត្ថធម្មនិរុត្តីសុ, បដិភានេ តថេវ ច;

ញាណំ មេ វិមលំ សុទ្ធំ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស វាហសា.

‘‘សង្ការកូដា អាហិត្វា, សុសានា រថិយាបិ ច;

តតោ សង្ឃាដិកំ កត្វា, លូខំ ធារេមិ ចីវរំ.

‘‘ជិនោ តស្មិំ គុណេ តុដ្ឋោ, លូខចីវរធារណេ;

ឋបេសិ ឯតទគ្គម្ហិ, បរិសាសុ វិនាយកោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

កិសាគោតមីថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឯកាទសនិបាតវណ្ណនា និដ្ឋិតា.