១៩. សដ្ឋិនិបាតោ

[៥២៩] ១. សោណកជាតកវណ្ណនា

កស្ស សុត្វា សតំ ទម្មីតិ ឥទំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ នេក្ខម្មបារមិំ អារព្ភ កថេសិ. តទា ហិ ភគវា ធម្មសភាយំ នេក្ខម្មបារមិំ វណ្ណយន្តានំ ភិក្ខូនំ មជ្ឈេ និសីទិត្វា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវ, បុព្ពេបិ តថាគតោ មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខន្តោយេវា’’តិ វត្វា អតីតំ អាហរិ.

អតីតេ រាជគហេ មគធរាជា នាម រជ្ជំ ការេសិ. ពោធិសត្តោ តស្ស អគ្គមហេសិយា កុច្ឆិស្មិំ និព្ពត្តិ, នាមគ្គហណទិវសេ ចស្ស ‘‘អរិន្ទមកុមារោ’’តិ នាមំ ករិំសុ. តស្ស ជាតទិវសេយេវ បុរោហិតស្សបិ បុត្តោ ជាយិ, ‘‘សោណកកុមារោ’’តិស្ស នាមំ ករិំសុ. តេ ឧភោបិ ឯកតោវ វឌ្ឍិត្វា វយប្បត្តា ឧត្តមរូបធរា រូបេន និព្ពិសេសា ហុត្វា តក្កសិលំ គន្ត្វា ឧគ្គហិតសិប្បា តតោ និក្ខមិត្វា ‘‘សព្ពសមយសិប្បញ្ច ទេសចារិត្តញ្ច ជានិស្សាមា’’តិ អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរន្តា ពារាណសិំ បត្វា រាជុយ្យានេ វសិត្វា បុនទិវសេ នគរំ បវិសិំសុ. តំ ទិវសញ្ច ឯកច្ចេ មនុស្សា ‘‘ព្រាហ្មណវាចនកំ ករិស្សាមា’’តិ បាយាសំ បដិយាទេត្វា អាសនានិ បញ្ញាបេត្វា អាគច្ឆន្តេ តេ កុមារេ ទិស្វា ឃរំ បវេសេត្វា បញ្ញត្តាសនេ និសីទាបេសុំ. តត្ថ ពោធិសត្តស្ស បញ្ញត្តាសនេ សុទ្ធវត្ថំ អត្ថតំ អហោសិ, សោណកស្ស រត្តកម្ពលំ. សោ តំ និមិត្តំ ទិស្វាវ ‘‘អជ្ជ មេ បិយសហាយោ អរិន្ទមកុមារោ ពារាណសិរាជា ភវិស្សតិ, មយ្ហំ បន សេនាបតិដ្ឋានំ ទស្សតី’’តិ អញ្ញាសិ. តេ ឧភោបិ កតភត្តកិច្ចា ឧយ្យានមេវ អគមំសុ.

តទា ពារាណសិរញ្ញោ កាលកតស្ស សត្តមោ ទិវសោ ហោតិ, អបុត្តកំ រាជកុលំ. អមច្ចាទយោ បាតោវ សសីសំ ន្ហាតា សន្និបតិត្វា ‘‘រជ្ជារហស្ស សន្តិកំ គមិស្សតី’’តិ ផុស្សរថំ យោជេត្វា វិស្សជ្ជេសុំ. សោ នគរា និក្ខមិត្វា អនុបុព្ពេន រាជុយ្យានំ គន្ត្វា ឧយ្យានទ្វារេ និវត្តិត្វា អារោហណសជ្ជោ ហុត្វា អដ្ឋាសិ. ពោធិសត្តោ មង្គលសិលាបដ្ដេសសីសំ បារុបិត្វា និបជ្ជិ, សោណកកុមារោ តស្ស សន្តិកេ និសីទិ. សោ តូរិយសទ្ទំ សុត្វា ‘‘អរិន្ទមស្ស ផុស្សរថោ អាគច្ឆតិ, អជ្ជេស រាជា ហុត្វា មម សេនាបតិដ្ឋានំ ទស្សតិ, ន ខោ បន មយ្ហំ ឥស្សរិយេនត្ថោ, ឯតស្មិំ គតេ និក្ខមិត្វា បព្ពជិស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ឯកមន្តេ បដិច្ឆន្នេ អដ្ឋាសិ. បុរោហិតោ ឧយ្យានំ បវិសិត្វា មហាសត្តំ និបន្នកំ ទិស្វា តូរិយានិ បគ្គណ្ហាបេសិ. មហាសត្តោ បពុជ្ឈិត្វា បរិវត្តិត្វា ថោកំ និបជ្ជិត្វា ឧដ្ឋាយ សិលាបដ្ដេ បល្លង្កេន និសីទិ. អថ នំ បុរោហិតោ អញ្ជលិំ បគ្គណ្ហិត្វា អាហ – ‘‘រជ្ជំ តេ, ទេវ, បាបុណាតី’’តិ. ‘‘កិំ អបុត្តកំ រាជកុល’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ទេវា’’តិ. ‘‘តេន ហិ សាធូ’’តិ. អថ នំ តេ តត្ថេវ អភិសិញ្ចិត្វា រថំ អារោបេត្វា មហន្តេន បរិវារេន នគរំ បវេសេសុំ. សោ នគរំ បទក្ខិណំ កត្វា បាសាទំ អភិរូហិ. សោ យសមហន្តតាយ សោណកកុមារំ ន សរិ.

សោបិ តស្មិំ នគរំ បវិដ្ឋេ បច្ឆា អាគន្ត្វា សិលាបដ្ដេ និសីទិ. អថស្ស បុរតោ ពន្ធនា បវុត្តំ សាលរុក្ខតោ បណ្ឌុបលាសំ បតិ. សោ តំ ទិស្វាវ ‘‘យថេវេតំ, តថា មមបិ សរីរំ ជរំ បត្វា បតិស្សតី’’តិ អនិច្ចាទិវសេន វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា បច្ចេកពោធិំ បាបុណិ. តំខណញ្ញេវស្ស គិហិលិង្គំ អន្តរធាយិ, បព្ពជិតលិង្គំ បាតុរហោសិ. សោ ‘‘នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ ឧទានំ ឧទានេន្តោ នន្ទមូលកបព្ភារំ អគមាសិ. មហាសត្តោបិ ចត្តាលីសមត្តានំ សំវច្ឆរានំ អច្ចយេន សរិត្វា ‘‘កហំ នុ ខោ មេ សហាយោ សោណកោ’’តិ សោណកំ បុនប្បុនំ សរន្តោបិ ‘‘មយា សុតោ វា ទិដ្ឋោ វា’’តិ វត្តារំ អលភិត្វា អលង្កតមហាតលេ រាជបល្លង្កេ និសិន្នោ គន្ធព្ពនាដកនច្ចគីតាទីហិ បរិវុតោ សម្បត្តិមនុភវន្តោ ‘‘យោ មេ កស្សចិ សន្តិកេ សុត្វា ‘អសុកដ្ឋានេ នាម សោណកោ វសតី’តិ អាចិក្ខិស្សតិ, តស្ស សតំ ទស្សាមិ, យោ មេ សាមំ ទិស្វា អារោចេស្សតិ, តស្ស សហស្ស’’ន្តិ ឯកំ ឧទានំ អភិសង្ខរិត្វា គីតវសេន ឧទានេន្តោ បឋមំ គាថមាហ –

‘‘កស្ស សុត្វា សតំ ទម្មិ, សហស្សំ ទិដ្ឋ សោណកំ;

កោ មេ សោណកមក្ខាតិ, សហាយំ បំសុកីឡិត’’ន្តិ.

អថស្ស មុខតោ លុញ្ចន្តី វិយ គហេត្វា ឯកា នាដកីត្ថី តំ គាយិ. អថញ្ញា អថញ្ញាតិ ‘‘អម្ហាកំ រញ្ញោ បិយគីត’’ន្តិ សព្ពា ឱរោធា គាយិំសុ. អនុក្កមេន នគរវាសិនោបិ ជានបទាបិ តមេវ គីតំ គាយិំសុ. រាជាបិ បុនប្បុនំ តមេវ គីតំ គាយតិ. បណ្ណាសមត្តានំ សំវច្ឆរានំ អច្ចយេន បនស្ស ពហូ បុត្តធីតរោ អហេសុំ, ជេដ្ឋបុត្តោ ទីឃាវុកុមារោ នាម អហោសិ. តទា សោណកបច្ចេកពុទ្ធោ ‘‘អរិន្ទមរាជា មំ ទដ្ឋុកាមោ, អហំ តត្ថ គន្ត្វា កាមេសុ អាទីនវំ នេក្ខម្មេ ចានិសំសំ កថេត្វា បព្ពជ្ជនាការំ ករោមី’’តិ ចិន្តេត្វា ឥទ្ធិយា អាកាសេនាគន្ត្វា ឧយ្យានេ និសីទិ. តទា ឯកោ សត្តវស្សិកោ បញ្ចចូឡកកុមារកោ មាតរា បហិតោ គន្ត្វា ឧយ្យានវនេ ទារូនិ ឧទ្ធរន្តោ បុនប្បុនំ តមេវ គីតំ គាយិ. អថ នំ សោ បក្កោសិត្វា ‘‘កុមារក, ត្វំ អញ្ញំ អគាយិត្វា ឯកមេវ គីតំ គាយសិ, កិំ អញ្ញំ ន ជានាសី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘ជានាមិ, ភន្តេ, អម្ហាកំ បន រញ្ញោ ឥទមេវ បិយំ, តេន នំ បុន្នប្បុនំ គាយាមី’’តិ. ‘‘ឯតស្ស បន តេ គីតស្ស បដិគីតំ គាយន្តោ កោចិ ទិដ្ឋបុព្ពោ’’តិ. ‘‘ន ទិដ្ឋបុព្ពោ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘អហំ តំ សិក្ខាបេស្សាមិ, សក្ខិស្សសិ រញ្ញោ សន្តិកំ គន្ត្វា បដិគីតំ គាយិតុ’’ន្តិ. ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. អថស្ស សោ បដិគីតំ អាចិក្ខន្តោ ‘‘មយ្ហំ សុត្វា’’តិអាទិមាហ. ឧគ្គណ្ហាបេត្វា ច បន តំ ឧយ្យោជេសិ – ‘‘គច្ឆ, កុមារក, ឥមំ បដិគីតំ រញ្ញា សទ្ធិំ គាយាហិ, រាជា តេ មហន្តំ ឥស្សរិយំ ទស្សតិ, កិំ តេ ទារូហិ, វេគេន យាហី’’តិ.

សោ ‘‘សាធូ’’តិ តំ បដិគីតំ ឧគ្គណ្ហិត្វា វន្ទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, យាវាហំ រាជានំ អានេមិ, តាវ ឥធេវ ហោថា’’តិ វត្វា វេគេន មាតុ សន្តិកំ គន្ត្វា, ‘‘អម្ម, ខិប្បំ មំ ន្ហាបេត្វា អលង្ករោថ, អជ្ជ តំ ទលិទ្ទភាវតោ មោចេស្សាមី’’តិ វត្វា ន្ហាតមណ្ឌិតោ រាជទ្វារំ គន្ត្វា ‘‘អយ្យ ទោវារិក, ‘ឯកោ ទារកោ តុម្ហេហិ សទ្ធិំ បដិគីតំ គាយិស្សាមីតិ អាគន្ត្វា ទ្វារេ ឋិតោ’តិ រញ្ញោ អរោចេហី’’តិ អាហ. សោ វេគេន គន្ត្វា រញ្ញោ អារោចេសិ. រាជា ‘‘អាគច្ឆតូ’’តិ បក្កោសាបេត្វា, ‘‘តាត, ត្វំ មយា សទ្ធិំ បដិគីតំ គាយិស្សសី’’តិ អាហ. ‘‘អាម, ទេវា’’តិ. ‘‘តេន ហិ គាយស្សូ’’តិ. ‘‘ទេវ, ឥមស្មិំ ឋានេ ន គាយាមិ, នគរេ បន ភេរិំ ចរាបេត្វា មហាជនំ សន្និបាតាបេថ, មហាជនមជ្ឈេ គាយិស្សាមី’’តិ. រាជា តថា ការេត្វា អលង្កតមណ្ឌបេ បល្លង្កមជ្ឈេ និសីទិត្វា តស្សានុរូបំ អាសនំ ទាបេត្វា ‘‘ឥទានិ តវ គីតំ គាយស្សូ’’តិ អាហ. ‘‘ទេវ, តុម្ហេ តាវ គាយថ, អថាហំ បដិគីតំ គាយិស្សាមី’’តិ. តតោ រាជា បឋមំ គាយន្តោ គាថមាហ –

១. ‘‘កស្ស សុត្វា សតំ ទម្មិ, សហស្សំ ទិដ្ឋ សោណកំ;

សោ មេ សោណកមក្ខាតិ, សហាយំ បំសុកីឡិត’’ន្តិ.

តត្ថ សុត្វាតិ ‘‘អសុកដ្ឋានេ នាម តេ បិយសហាយោ សោណកោ វសតី’’តិ តស្ស វសនដ្ឋានំ សុត្វា អារោចេន្តស្ស កស្ស សតំ ទម្មិ. ទិដ្ឋាតិ ‘‘អសុកដ្ឋានេ នាម មយា ទិដ្ឋោ’’តិ ទិស្វា អារោចេន្តស្ស កស្ស សហស្សំ ទម្មីតិ.

ឯវំ រញ្ញា បឋមំ ឧទានគាថាយ គីតាយ បញ្ចចូឡកទារកេន បដិគីតភាវំ បកាសេន្តោ សត្ថា អភិសម្ពុទ្ធោ ហុត្វា ទីយឌ្ឍគាថា អភាសិ –

២. ‘‘អថព្រវី មាណវកោ, ទហរោ បញ្ចចូឡកោ;

មយ្ហំ សុត្វា សតំ ទេហិ, សហស្សំ ទិដ្ឋ សោណកំ;

អហំ តេ សោណកក្ខិស្សំ, សហាយំ បំសុកីឡិត’’ន្តិ.

តេន វុត្តគាថាយ បន អយមត្ថោ – មហារាជ, យំ ត្វំ ‘‘សុត្វា អារោចេន្តស្ស សតំ ទម្មី’’តិ វទសិ, តម្បិ មមេវ ទេហិ, យំ ‘‘ទិស្វា អារោចេន្តស្ស សហស្សំ ទម្មី’’តិ វទសិ, តម្បិ មយ្ហមេវ ទេហិ, អហំ តេ បិយសហាយំ ឥទានេវ បច្ចក្ខតោវ ‘‘អយំ សោណកោ’’តិ អាចិក្ខិស្សន្តិ.

ឥតោ បរំ សុវិញ្ញេយ្យា សម្ពុទ្ធគាថា បាឡិនយេនេវ វេទិតព្ពា –

៣. ‘‘កតមស្មិំ សោ ជនបទេ, រដ្ឋេសុ និគមេសុ ច;

កត្ថ សោណកមទ្ទក្ខិ, តំ មេ អក្ខាហិ បុច្ឆិតោ.

៤. ‘‘តវេវ ទេវ វិជិតេ, តវេវុយ្យានភូមិយំ;

ឧជុវំសា មហាសាលា, នីលោភាសា មនោរមា.

៥. ‘‘តិដ្ឋន្តិ មេឃសមានា, រម្មា អញ្ញោញ្ញនិស្សិតា;

តេសំ មូលម្ហិ សោណកោ, ឈាយតី អនុបាទនោ;

ឧបាទានេសុ លោកេសុ, ឌយ្ហមានេសុ និព្ពុតោ.

៦. ‘‘តតោ ច រាជា បាយាសិ, សេនាយ ចតុរង្គិយា;

ការាបេត្វា សមំ មគ្គំ, អគមា យេន សោណកោ.

៧. ‘‘ឧយ្យានភូមិំ គន្ត្វាន, វិចរន្តោ ព្រហាវនេ;

អាសីនំ សោណកំ ទក្ខិ, ឌយ្ហមានេសុ និព្ពុត’’ន្តិ.

តត្ថ ឧជុវំសាតិ ឧជុក្ខន្ធា. មហាសាលាតិ មហារុក្ខា. មេឃសមានាតិ នីលមេឃសទិសា. រម្មាតិ រមណីយា. អញ្ញោញ្ញនិស្សិតាតិ សាខាហិ សាខំ, មូលេន មូលំ សំសិព្ពិត្វា ឋិតា. តេសន្តិ តេសំ ឯវរូបានំ តវ ឧយ្យានវនេ សាលានំ ហេដ្ឋា. ឈាយតីតិ លក្ខណូបនិជ្ឈានអារម្មណូបនិជ្ឈានសង្ខាតេហិ ឈានេហិ ឈាយតិ. អនុបាទនោតិ កាមុបាទានាទិវិរហិតោ. ឌយ្ហមានេសូតិ ឯកាទសហិ អគ្គីហិ ឌយ្ហមានេសុ សត្តេសុ. និព្ពុតោតិ តេ អគ្គី និព្ពាបេត្វា សីតលេន ហទយេន ឈាយមានោ តវ ឧយ្យានេ មង្គលសាលរុក្ខមូលេ សិលាបដ្ដេ និសិន្នោ ឯស តេ សហាយោ កញ្ចនបដិមា វិយ សោភមានោ បដិមានេតីតិ. តតោ ចាតិ, ភិក្ខវេ, តតោ សោ អរិន្ទមោ រាជា តស្ស វចនំ សុត្វាវ ‘‘សោណកបច្ចេកពុទ្ធំ បស្សិស្សាមី’’តិ ចតុរង្គិនិយា សេនាយ បាយាសិ និក្ខមិ. វិចរន្តោតិ ឧជុកមេវ អគន្ត្វា តស្មិំ មហន្តេ វនសណ្ឌេ វិចរន្តោ តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា តំ អាសីនំ អទ្ទក្ខិ.

សោ តំ អវន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិត្វា អត្តនោ កិលេសាភិរតត្តា តំ ‘‘កបណោ’’តិ មញ្ញមានោ ឥមំ គាថមាហ –

៨. ‘‘កបណោ វតយំ ភិក្ខុ, មុណ្ឌោ សង្ឃាដិបារុតោ;

អមាតិកោ អបិតិកោ, រុក្ខមូលស្មិ ឈាយតី’’តិ.

តត្ថ ឈាយតីតិ និម្មាតិកោ និប្បិតិកោ ការុញ្ញប្បត្តោ ឈាយតិ.

៩. ‘‘ឥមំ វាក្យំ និសាមេត្វា, សោណកោ ឯតទព្រវិ;

ន រាជ កបណោ ហោតិ, ធម្មំ កាយេន ផស្សយំ.

១០. ‘‘យោ ច ធម្មំ និរំកត្វា, អធម្មមនុវត្តតិ;

ស រាជ កបណោ ហោតិ, បាបោ បាបបរាយណោ’’តិ.

តត្ថ ឥមន្តិ តស្ស កិលេសាភិរតស្ស បព្ពជ្ជំ អរោចេន្តស្ស ឥមំ បព្ពជ្ជាគរហវចនំ សុត្វា. ឯតទព្រវីតិ បព្ពជ្ជាយ គុណំ បកាសេន្តោ ឯតំ អព្រវិ. ផស្សយន្តិ ផស្សយន្តោ យេន អរិយមគ្គធម្មោ នាមកាយេន ផស្សិតោ, សោ កបណោ នាម ន ហោតីតិ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ. និរំកត្វាតិ អត្តភាវតោ នីហរិត្វា. បាបោ បាបបរាយណោតិ សយំ បាបានំ ករណេន បាបោ, អញ្ញេសម្បិ ករោន្តានំ បតិដ្ឋាភាវេន បាបបរាយណោតិ.

ឯវំ សោ ពោធិសត្តំ គរហិ. សោ អត្តនោ គរហិតភាវំ អជានន្តោ វិយ ហុត្វា នាមគោត្តំ កថេត្វា តេន សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ ករោន្តោ គាថមាហ –

១១. ‘‘អរិន្ទមោតិ មេ នាមំ, កាសិរាជាតិ មំ វិទូ;

កច្ចិ ភោតោ សុខស្សេយ្យា, ឥធ បត្តស្ស សោណកា’’តិ.

តត្ថ កច្ចីតិ អម្ហាកំ តាវ ន កិញ្ចិ អផាសុកំ, ភោតោ បន កច្ចិ ឥធ បត្តស្ស ឥមស្មិំ ឧយ្យានេ វសតោ សុខវិហារោតិ បុច្ឆតិ.

អថ នំ បច្ចេកពុទ្ធោ, ‘‘មហារាជ, ន កេវលំ ឥធ, អញ្ញត្រាបិ វសន្តស្ស មេ អសុខំ នាម នត្ថី’’តិ វត្វា តស្ស សមណភទ្រគាថាយោ នាម អារភិ –

១២. ‘‘សទាបិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

ន តេសំ កោដ្ឋេ ឱបេន្តិ, ន កុម្ភិំ ន កឡោបិយំ;

បរនិដ្ឋិតមេសានា, តេន យាបេន្តិ សុព្ពតា.

១៣. ‘‘ទុតិយម្បិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

អនវជ្ជបិណ្ឌោ ភោត្តព្ពោ, ន ច កោចូបរោធតិ.

១៤. ‘‘តតិយម្បិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

និព្ពុតោ បិណ្ឌោ ភោត្តព្ពោ, ន ច កោចូបរោធតិ.

១៥. ‘‘ចតុត្ថម្បិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

មុត្តស្ស រដ្ឋេ ចរតោ, សង្គោ យស្ស ន វិជ្ជតិ.

១៦. ‘‘បញ្ចមម្បិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

នគរម្ហិ ឌយ្ហមានម្ហិ, នាស្ស កិញ្ចិ អឌយ្ហថ.

១៧. ‘‘ឆដ្ឋម្បិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

រដ្ឋេ វិលុម្បមានម្ហិ, នាស្ស កិញ្ចិ អហីរថ.

១៨. ‘‘សត្តមម្បិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

ចោរេហិ រក្ខិតំ មគ្គំ, យេ ចញ្ញេ បរិបន្ថិកា;

បត្តចីវរមាទាយ, សោត្ថិំ គច្ឆតិ សុព្ពតោ.

១៩. ‘‘អដ្ឋមម្បិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

យំ យំ ទិសំ បក្កមតិ, អនបេក្ខោវ គច្ឆតី’’តិ.

តត្ថ អនាគារស្សាតិ, មហារាជ, ឃរាវាសំ បហាយ អនាគារិយភាវំ បត្តស្ស អធនស្ស អកិញ្ចនស្ស ភិក្ខុនោ សព្ពកាលំ ភទ្រមេវ. ន តេសន្តិ, មហារាជ, តេសំ អធនានំ ភិក្ខូនំ ន កោដ្ឋាគារេ ធនធញ្ញានិ ឱបេន្តិ, ន កុម្ភិយំ, ន បច្ឆិយំ, តេ បន សុព្ពតា បរនិដ្ឋិតំ បរេសំ ឃរេ បក្កំ អាហារំ សង្ឃាដិំ បារុបិត្វា កបាលមាទាយ ឃរបដិបាដិយា ឯសានា បរិយេសន្តា តេន តតោ លទ្ធេន បិណ្ឌេន តំ អាហារំ នវន្នំ បាដិកុល្យានំ វសេន បច្ចវេក្ខិត្វា បរិភុញ្ជិត្វា ជីវិតវុត្តិំ យាបេន្តិ.

អនវជ្ជបិណ្ឌោ ភោត្តព្ពោតិ វេជ្ជកម្មាទិកាយ អនេសនាយ វា កុហនា លបនា នេមិត្តិកតា និប្បេសិកតា លាភេន លាភំ និជិគីសនតាតិ ឯវរូបេន មិច្ឆាជីវេន វា ឧប្បាទិតា ចត្តារោ បច្ចយា, ធម្មេន ឧប្បាទិតាបិ អបច្ចវេក្ខិត្វា បរិភុត្តា សាវជ្ជបិណ្ឌោ នាម. អនេសនំ បន បហាយ មិច្ឆាជីវំ វជ្ជេត្វា ធម្មេន សមេន ឧប្បាទិតា ‘‘បដិសង្ខា យោនិសោ ចីវរំ បដិសេវាមី’’តិ វុត្តនយេនេវ បច្ចវេក្ខិត្វា បរិភុត្តា អនវជ្ជបិណ្ឌោ នាម. យេន ឯវរូបោ អនវជ្ជបិណ្ឌោ ភោត្តព្ពោ បរិភុញ្ជិតព្ពោ, យញ្ច ឯវរូបំ អនវជ្ជំ បិណ្ឌំ ភុញ្ជមានានំ បច្ចយេ និស្សាយ កោចិ អប្បមត្តកោបិ កិលេសោ ន ឧបរោធតិ ន បីឡេតិ, តស្ស ទុតិយម្បិ ភទ្រំ អធនស្ស អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ.

និព្ពុតោតិ បុថុជ្ជនភិក្ខុនោ ធម្មេន ឧប្បន្នបិណ្ឌោបិ បច្ចវេក្ខិត្វា បរិភុញ្ជិយមានោ និព្ពុតបិណ្ឌោ នាម, ឯកន្តតោ បន ខីណាសវស្ស បិណ្ឌោវ និព្ពុតបិណ្ឌោ នាម. កិំការណា? សោ ហិ ថេយ្យបរិភោគោ, ឥណបរិភោគោ, ទាយជ្ជបរិភោគោ, សាមិបរិភោគោតិ ឥមេសុ ចតូសុ បរិភោគេសុ សាមិបរិភោគវសេន តំ ភុញ្ជតិ, តណ្ហាទាសព្យំ អតីតោ សាមី ហុត្វា បរិភុញ្ជតិ, ន តំ តប្បច្ចយា កោចិ អប្បមត្តកោបិ កិលេសោ ឧបរោធតិ.

មុត្តស្ស រដ្ឋេ ចរតោតិ ឧបដ្ឋាកកុលាទីសុ អលគ្គមានសស្ស ឆិន្នវលាហកស្ស វិយ រាហុមុខា បមុត្តស្ស វិមលចន្ទមណ្ឌលស្ស វិយ ច យស្ស គាមនិគមាទីសុ ចរន្តស្ស រាគសង្គាទីសុ ឯកោបិ សង្គោ នត្ថិ. ឯកច្ចោ ហិ កុលេហិ សំសដ្ឋោ វិហរតិ សហសោកី សហនន្ទី, ឯកច្ចោ មាតាបិតូសុបិ អលគ្គមានសោ វិចរតិ កោរុនគរគាមវាសី ទហរោ វិយ, ឯវរូបស្ស បុថុជ្ជនស្សបិ ភទ្រមេវ.

នាស្ស កិញ្ចីតិ យោ ហិ ពហុបរិក្ខារោ ហោតិ, សោ ‘‘មា មេ ចោរា បរិក្ខារេ ហរិំសូ’’តិ អតិរេកានិ ច ចីវរាទីនិ អន្តោនគរេ ឧបដ្ឋាកកុលេ និក្ខិបតិ, អថ នគរម្ហិ ឌយ្ហមានេ ‘‘អសុកកុលេ នាម អគ្គិ ឧដ្ឋិតោ’’តិ សុត្វា សោចតិ កិលមតិ, ឯវរូបស្ស ភទ្រំ នាម នត្ថិ. យោ បន, មហារាជ, សកុណវត្តំ បូរេតិ, កាយបដិពទ្ធបរិក្ខារោវ ហោតិ, តស្ស តាទិសស្ស ន កិញ្ចិ អឌយ្ហថ, តេនស្ស បញ្ចមម្បិ ភទ្រមេវ.

វិលុម្បមានម្ហីតិ វិលុប្បមានម្ហិ, អយមេវ វា បាឋោ. អហីរថាតិ យថា បព្ពតគហនាទីហិ និក្ខមិត្វា រដ្ឋំ វិលុម្បមានេសុ ចោរេសុ ពហុបរិក្ខារស្ស អន្តោគាមេ ឋបិតំ វិលុម្បតិ ហរតិ, តថា យស្ស អធនស្ស កាយបដិពទ្ធបរិក្ខារស្ស ន កិញ្ចិ អហីរថ តស្ស ឆដ្ឋម្បិ ភទ្រមេវ.

យេ ចញ្ញេ បរិបន្ថិកាតិ យេ ច អញ្ញេបិ តេសុ តេសុ ឋានេសុ សុង្កគហណត្ថាយ ឋបិតា បរិបន្ថិកា, តេហិ ច រក្ខិតំ. បត្តចីវរន្តិ ចោរានំ អនុបការំ សុង្កិកានំ អសុង្ការហំ មត្តិកាបត្តញ្ចេវ កតទឡ្ហីកម្មបរិភណ្ឌំ បំសុកូលចីវរញ្ច អប្បគ្ឃានិ កាយពន្ធនបរិស្សាវនសូចិវាសិបត្តត្ថវិកានិ ចាតិ សព្ពេបិ អដ្ឋ បរិក្ខារេ កាយបដិពទ្ធេ កត្វា មគ្គប្បដិបន្នោ កេនចិ អវិហេឋិយមានោ សោត្ថិំ គច្ឆតិ. សុព្ពតោតិ លោភនីយានិ ហិ ចីវរាទីនិ ទិស្វា ចោរា ហរន្តិ, សុង្កិកាបិ ‘‘កិំ នុ ខោ ឯតស្ស ហត្ថេ’’តិ បត្តត្ថវិកាទីនិ សោធេន្តិ, សុព្ពតោ បន សល្លហុកវុត្តិ តេសំ បស្សន្តានញ្ញេវ សោត្ថិំ គច្ឆតិ, តេនស្ស សត្តមម្បិ ភទ្រមេវ.

អនបេក្ខោវ គច្ឆតីតិ កាយបដិពទ្ធតោ អតិរេកស្ស វិហារេ បដិសាមិតស្ស កស្សចិ បរិក្ខារស្ស អភាវា វសនដ្ឋានំ និវត្តិត្វាបិ ន ឱលោកេតិ. យំ យំ ទិសំ គន្តុកាមោ ហោតិ, តំ តំ គច្ឆន្តោ អនបេក្ខោវ គច្ឆតិ អនុរាធបុរា និក្ខមិត្វា ថូបារាមេ បព្ពជិតានំ ទ្វិន្នំ កុលបុត្តានំ វុឌ្ឍតរោ វិយ.

ឥតិ សោណកបច្ចេកពុទ្ធោ អដ្ឋ សមណភទ្រកានិ កថេសិ. តតោ ឧត្តរិំ បន សតម្បិ សហស្សម្បិ អបរិមាណានិ សមណភទ្រកានិ ឯស កថេតុំ សមត្ថោយេវ. រាជា បន កាមាភិរតត្តា តស្ស កថំ បច្ឆិន្ទិត្វា ‘‘មយ្ហំ សមណភទ្រកេហិ អត្ថោ នត្ថី’’តិ អត្តនោ កាមាធិមុត្តតំ បកាសេន្តោ អាហ –

២០. ‘‘ពហូនិ សមណភទ្រានិ, យេ ត្វំ ភិក្ខុ បសំសសិ;

អហញ្ច គិទ្ធោ កាមេសុ, កថំ កាហាមិ សោណក.

២១. ‘‘បិយា មេ មានុសា កាមា, អថោ ទិព្យាបិ មេ បិយា;

អថ កេន នុ វណ្ណេន, ឧភោ លោកេ លភាមសេ’’តិ.

តត្ថ វណ្ណេនាតិ ការណេន.

អថ នំ បច្ចេកពុទ្ធោ អាហ –

២២. ‘‘កាមេ គិទ្ធា កាមរតា, កាមេសុ អធិមុច្ចិតា;

នរា បាបានិ កត្វាន, ឧបបជ្ជន្តិ ទុគ្គតិំ.

២៣. ‘‘យេ ច កាមេ បហន្ត្វាន, និក្ខន្តា អកុតោភយា;

ឯកោទិភាវាធិគតា, ន តេ គច្ឆន្តិ ទុគ្គតិំ.

២៤. ‘‘ឧបមំ តេ ករិស្សាមិ, តំ សុណោហិ អរិន្ទម;

ឧបមាយ មិធេកច្ចេ, អត្ថំ ជានន្តិ បណ្ឌិតា.

២៥. ‘‘គង្គាយ កុណបំ ទិស្វា, វុយ្ហមានំ មហណ្ណវេ;

វាយសោ សមចិន្តេសិ, អប្បបញ្ញោ អចេតសោ.

២៦. ‘‘យានញ្ច វតិទំ លទ្ធំ, ភក្ខោ ចាយំ អនប្បកោ;

តត្ថ រត្តិំ តត្ថ ទិវា, តត្ថេវ និរតោ មនោ.

២៧. ‘‘ខាទំ នាគស្ស មំសានិ, បិវំ ភាគីរថោទកំ;

សម្បស្សំ វនចេត្យានិ, ន បលេត្ថ វិហង្គមោ.

២៨. ‘‘តញ្ច ឱតរណី គង្គា, បមត្តំ កុណបេ រតំ;

សមុទ្ទំ អជ្ឈគាហាសិ, អគតី យត្ថ បក្ខិនំ.

២៩. ‘‘សោ ច ភក្ខបរិក្ខីណោ, ឧទបត្វា វិហង្គមោ;

ន បច្ឆតោ ន បុរតោ, នុត្តរំ នោបិ ទក្ខិណំ.

៣០. ‘‘ទីបំ សោ នជ្ឈគាគញ្ឆិ, អគតី យត្ថ បក្ខិនំ;

សោ ច តត្ថេវ បាបត្ថ, យថា ទុព្ពលកោ តថា.

៣១. ‘‘តញ្ច សាមុទ្ទិកា មច្ឆា, កុម្ភីលា មករា សុសូ;

បសយ្ហការា ខាទិំសុ, ផន្ទមានំ វិបក្ខកំ.

៣២. ‘‘ឯវមេវ តុវំ រាជ, យេ ចញ្ញេ កាមភោគិនោ;

គិទ្ធា ចេ ន វមិស្សន្តិ, កាកបញ្ញាវ តេ វិទូ.

៣៣. ‘‘ឯសា តេ ឧបមា រាជ, អត្ថសន្ទស្សនី កតា;

ត្វញ្ច បញ្ញាយសេ តេន, យទិ កាហសិ វា ន វា’’តិ.

តត្ថ បាបានីតិ, មហារាជ, ត្វំ កាមគិទ្ធោ, នរា ច កាមេ និស្សាយ កាយទុច្ចរិតាទីនិ បាបានិ កត្វា យត្ថ សុបិនន្តេបិ ទិព្ពា ច មានុសិកា ច កាមា ន លព្ភន្តិ, តំ ទុគ្គតិំ ឧបបជ្ជន្តីតិ អត្ថោ. បហន្ត្វានាតិ ខេឡបិណ្ឌំ វិយ បហាយ. អកុតោភយាតិ រាគាទីសុ កុតោចិ អនាគតភយា. ឯកោទិភាវាធិគតាតិ ឯកោទិភាវំ ឯកវិហារិកតំ អធិគតា. ន តេតិ តេ ឯវរូបា បព្ពជិតា ទុគ្គតិំ ន គច្ឆន្តិ.

ឧបមំ តេតិ, មហារាជ, ទិព្ពមានុសកេ កាមេ បត្ថេន្តស្ស ហត្ថិកុណបេ បដិពទ្ធកាកសទិសស្ស តវ ឯកំ ឧបមំ ករិស្សាមិ, តំ សុណោហីតិ អត្ថោ. កុណបន្តិ ហត្ថិកឡេវរំ. មហណ្ណវេតិ គម្ភីរបុថុលេ ឧទកេ. ឯកោ កិរ មហាវារណោ គង្គាតីរេ ចរន្តោ គង្គាយំ បតិត្វា ឧត្តរិតុំ អសក្កេន្តោ តត្ថេវ មតោ គង្គាយ វុយ្ហិ, តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. វាយសោតិ អាកាសេន គច្ឆន្តោ ឯកោ កាកោ. យានញ្ច វតិទន្តិ សោ ឯវំ ចិន្តេត្វា តត្ថ និលីយិត្វា ‘‘ឥទំ មយា ហត្ថិយានំ លទ្ធំ, ឯត្ថ និលីនោ សុខំ ចរិស្សាមិ, អយមេវ ច មេ អនប្បកោ ភក្ខោ ភវិស្សតិ, ឥទានិ មយា អញ្ញត្ថ គន្តុំ ន វដ្ដតី’’តិ សន្និដ្ឋានមកាសិ. តត្ថ រត្តិន្តិ តត្ថ រត្តិញ្ច ទិវា ច តត្ថេវ មនោ អភិរតោ អហោសិ. ន បលេត្ថាតិ ន ឧប្បតិត្វា បក្កាមិ.

ឱតរណីតិ សមុទ្ទាភិមុខី ឱតរមានា. ‘‘ឱហារិណី’’តិបិ បាឋោ, សា សមុទ្ទាភិមុខី អវហារិណីតិ អត្ថោ. អគតី យត្ថាតិ សមុទ្ទមជ្ឈំ សន្ធាយាហ. ភក្ខបរិក្ខីណោតិ បរិក្ខីណភក្ខោ. ឧទបត្វាតិ ខីណេ ចម្មេ ច មំសេ ច អដ្ឋិសង្ឃាតោ ឩមិវេគេន ភិន្នោ ឧទកេ និមុជ្ជិ. អថ សោ កាកោ ឧទកេ បតិដ្ឋាតុំ អសក្កោន្តោ ឧប្បតិ, ឯវំ ឧប្បតិត្វាតិ អត្ថោ. អគតី យត្ថ បក្ខិនន្តិ យស្មិំ សមុទ្ទមជ្ឈេ បក្ខីនំ អគតិ, តត្ថ សោ ឯវំ ឧប្បតិតោ បច្ឆិមំ ទិសំ គន្ត្វា តត្ថ បតិដ្ឋំ អលភិត្វា បុរត្ថិមំ, តតោ ឧត្តរំ, តតោ ទក្ខិណន្តិ ចតស្សោបិ ទិសា គន្ត្វា អត្តនោ បតិដ្ឋានំ ន អជ្ឈគា នាគញ្ឆីតិ អត្ថោ. អថ វា វាយសោ ឯវំ ឧប្បតិត្វា បច្ឆិមាទីសុ ឯកេកំ ទិសំ អាគញ្ឆិ, ទីបំ បន នជ្ឈាគមាតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. បាបត្ថាតិ បបតិតោ. យថា ទុព្ពលកោតិ យថា ទុព្ពលកោ បតេយ្យ, តថេវ បតិតោ. សុសូតិ សុសុនាមកា ចណ្ឌមច្ឆា. បសយ្ហការាតិ អនិច្ឆមានកំយេវ ពលក្ការេន. វិបក្ខកន្តិ វិទ្ធស្តបក្ខកំ.

គិទ្ធា ចេ ន វមិស្សន្តីតិ យទិ គិទ្ធា ហុត្វា កាមេ ន វមិស្សន្តិ, ន ឆឌ្ឌេស្សន្តិ. កាកបញ្ញាវ តេតិ កាកស្ស សមានបញ្ញា ឥតិ តេ ពុទ្ធាទយោ បណ្ឌិតា វិទូ វិទន្តិ, ជានន្តីតិ អត្ថោ. អត្ថសន្ទស្សនីតិ អត្ថប្បកាសិកា. ត្វញ្ច បញ្ញាយសេតិ ត្វញ្ច បញ្ញាយិស្សសិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – មហារាជ, មយា ហិតកាមេន តវ ឱវាទោ ទិន្នោ, តំ បន ត្វំ យទិ កាហសិ, ទេវលោកេ និព្ពត្តិស្សសិ, យទិ ន កាហសិ, កាមបង្កេ និមុគ្គោ ជីវិតបរិយោសានេ និរយេ និព្ពត្តិស្សសីតិ ឯវំ ត្វមេវ តេន ការណេន វា អការណេន វា សគ្គេ វា និរយេ វា បញ្ញាយិស្សសិ. អហំ បន សព្ពភវេហិ មុត្តោ អប្បដិសន្ធិកោតិ.

ឥមំ បន ឱវាទំ ទេន្តេន បច្ចេកពុទ្ធេន នទី ទស្សិតា, តាយ វុយ្ហមានំ ហត្ថិកុណបំ ទស្សិតំ, កុណបខាទកោ កាកោ ទស្សិតោ, តស្ស កុណបំ ខាទិត្វា បានីយបិវនកាលោ ទស្សិតោ, រមណីយវនសណ្ឌទស្សនកាលោ ទស្សិតោ, កុណបស្ស នទិយា វុយ្ហមានស្ស សមុទ្ទបវេសោ ទស្សិតោ, សមុទ្ទមជ្ឈេ កាកស្ស ហត្ថិកុណបេ បតិដ្ឋំ អលភិត្វា វិនាសំ បត្តកាលោ ទស្សិតោ. តត្ថ នទី វិយ អនមតគ្គោ សំសារោ ទដ្ឋព្ពោ, នទិយា វុយ្ហមានំ ហត្ថិកុណបំ វិយ សំសារេ បញ្ច កាមគុណា, កាកោ វិយ ពាលបុថុជ្ជនោ, កាកស្ស កុណបំ ខាទិត្វា បានីយបិវនកាលោ វិយ បុថុជ្ជនស្ស កាមគុណេ បរិភុញ្ជិត្វា សោមនស្សិកកាលោ, កាកស្ស កុណបេ លគ្គស្សេវ រមណីយវនសណ្ឌទស្សនំ វិយ បុថុជ្ជនស្ស កាមគុណេសុ លគ្គស្សេវ សវនវសេន អដ្ឋតិំសារម្មណទស្សនំ, កុណបេ សមុទ្ទំ បវិដ្ឋេ កាកស្ស បតិដ្ឋំ លភិតុំ អសក្កោន្តស្ស វិនាសំ បត្តកាលោ វិយ ពាលបុថុជ្ជនស្ស កាមគុណគិទ្ធស្ស បាបបរាយណស្ស កុសលធម្មេ បតិដ្ឋំ លភិតុំ អសក្កោន្តស្ស មហានិរយេ មហាវិនាសបត្តិ ទដ្ឋព្ពាតិ.

ឯវមស្ស សោ ឥមាយ ឧបមាយ ឱវាទំ ទត្វា ឥទានិ តមេវ ឱវាទំ ថិរំ កត្វា បតិដ្ឋបេតុំ គាថមាហ –

៣៤. ‘‘ឯកវាចម្បិ ទ្វិវាចំ, ភណេយ្យ អនុកម្បកោ;

តតុត្តរិំ ន ភាសេយ្យ, ទាសោវយ្យស្ស សន្តិកេ’’តិ.

តត្ថ ន ភាសេយ្យាតិ វចនំ អគ្គណ្ហន្តស្ស ហិ តតោ ឧត្តរិំ ភាសមានោ សាមិកស្ស សន្តិកេ ទាសោ វិយ ហោតិ. ទាសោ ហិ សាមិកេ កថំ គណ្ហន្តេបិ អគ្គណ្ហន្តេបិ កថេតិយេវ. តេន វុត្តំ ‘‘តតុត្តរិំ ន ភាសេយ្យា’’តិ.

៣៥. ‘‘ឥទំ វត្វាន បក្កាមិ, សោណកោ អមិតពុទ្ធិមា;

វេហាសេ អន្តលិក្ខស្មិំ, អនុសាសិត្វាន ខត្តិយ’’ន្តិ. –

អយំ អភិសម្ពុទ្ធគាថា.

តត្ថ ឥទំ វត្វានាតិ, ភិក្ខវេ, សោ បច្ចេកពុទ្ធោ អមិតាយ លោកុត្តរពុទ្ធិយា អមិតពុទ្ធិមា ឥទំ វត្វា ឥទ្ធិយា ឧប្បតិត្វា ‘‘សចេ បព្ពជិស្សសិ, តវេវ, នោ ចេ បព្ពជិស្សសិ, តវេវ, ទិន្នោ តេ មយា ឱវាទោ, អប្បមត្តោ ហោហី’’តិ ឯវំ អនុសាសិត្វាន ខត្តិយំ បក្កាមិ.

ពោធិសត្តោបិ តំ អាកាសេន គច្ឆន្តំ យាវ ទស្សនបថា ឱលោកេន្តោ ឋត្វា តស្មិំ ចក្ខុបថេ អតិក្កន្តេ សំវេគំ បដិលភិត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ ព្រាហ្មណោ ហីនជច្ចោ សមានោ អសម្ភិន្នេ ខត្តិយវំសេ ជាតស្ស មម មត្ថកេ អត្តនោ បាទរជំ ឱកិរន្តោ អាកាសំ ឧប្បតិត្វា គតោ, មយាបិ អជ្ជេវ និក្ខមិត្វា បព្ពជិតុំ វដ្ដតី’’តិ. សោ រជ្ជំ និយ្យាទេត្វា បព្ពជិតុកាមោ គាថាទ្វយមាហ –

៣៦. ‘‘កោ នុមេ រាជកត្តារោ, សុទ្ទា វេយ្យត្តមាគតា;

រជ្ជំ និយ្យាទយិស្សាមិ, នាហំ រជ្ជេន មត្ថិកោ.

៣៧. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោវ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគ’’ន្តិ.

តត្ថ កោ នុមេតិ កុហិំ នុ ឥមេ. រាជកត្តារោតិ យេ រាជារហំ អភិសិញ្ចិត្វា រាជានំ ករោន្តិ. សុទ្ទា វេយ្យត្តមាគតាតិ សុទ្ទា ច យេ ច អញ្ញេ ព្យត្តភាវំ អាគតា មុខមង្គលិកា. រជ្ជេន មត្ថិកោតិ រជ្ជេន អត្ថិកោ. កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេតិ មរណំ អជ្ជ វា សុវេ វាតិ ឥទំ កោ ជានិតុំ សមត្ថោ.

ឯវំ រជ្ជំ និយ្យាទេន្តស្ស សុត្វា អមច្ចា អាហំសុ –

៣៨. ‘‘អត្ថិ តេ ទហរោ បុត្តោ, ទីឃាវុ រដ្ឋវឌ្ឍនោ;

តំ រជ្ជេ អភិសិញ្ចស្សុ, សោ នោ រាជា ភវិស្សតី’’តិ.

តតោ បរំ រញ្ញា វុត្តគាថមាទិំ កត្វា ឧទានសម្ពន្ធគាថា បាឡិនយេនេវ វេទិតព្ពា –

៣៩. ‘‘ខិប្បំ កុមារមានេថ, ទីឃាវុំ រដ្ឋវឌ្ឍនំ;

តំ រជ្ជេ អភិសិញ្ចិស្សំ, សោ វោ រាជា ភវិស្សតិ.

៤០. ‘‘តតោ កុមារមានេសុំ, ទីឃាវុំ រដ្ឋវឌ្ឍនំ;

តំ ទិស្វា អាលបី រាជា, ឯកបុត្តំ មនោរមំ.

៤១. ‘‘សដ្ឋិ គាមសហស្សានិ, បរិបុណ្ណានិ សព្ពសោ;

តេ បុត្ត បដិបជ្ជសុ, រជ្ជំ និយ្យាទយាមិ តេ.

៤២. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោ វ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគំ.

៤៣. ‘‘សដ្ឋិ នាគសហស្សានិ, សព្ពាលង្ការភូសិតា;

សុវណ្ណកច្ឆា មាតង្គា, ហេមកប្បនវាសសា.

៤៤. ‘‘អារូឡ្ហា គាមណីយេភិ, តោមរង្កុសបាណិភិ;

តេ បុត្ត បដិបជ្ជស្សុ, រជ្ជំ និយ្យាទយាមិ តេ.

៤៥. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោវ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគំ.

៤៦. ‘‘សដ្ឋិ អស្សសហស្សានិ, សព្ពាលង្ការភូសិតា;

អាជានីយាវ ជាតិយា, សិន្ធវា សីឃវាហិនោ.

៤៧. ‘‘អារូឡ្ហា គាមណីយេភិ, ឥល្លិយាចាបធារិភិ;

តេ បុត្ត បដិបជ្ជស្សុ, រជ្ជំ និយ្យាទយាមិ តេ.

៤៨. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោវ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគំ.

៤៩. ‘‘សដ្ឋិ រថសហស្សានិ, សន្នទ្ធា ឧស្សិតទ្ធជា;

ទីបា អថោបិ វេយ្យគ្ឃា, សព្ពាលង្ការភូសិតា.

៥០. ‘‘អារូឡ្ហា គាមណីយេភិ, ចាបហត្ថេហិ វម្មិភិ;

តេ បុត្ត បដិបជ្ជស្សុ, រជ្ជំ និយ្យាទយាមិ តេ.

៥១. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;