៩. សិក្ខានិសំសសុត្តវណ្ណនា

៤៦. នវមេ សិក្ខានិសំសាតិ ឯត្ថ សិក្ខិតព្ពាតិ សិក្ខា, សា តិវិធា អធិសីលសិក្ខា, អធិចិត្តសិក្ខា, អធិបញ្ញាសិក្ខាតិ. តិវិធាបិ ចេសា សិក្ខា អានិសំសា ឯតេសំ, ន លាភសក្ការសិលោកាតិ សិក្ខានិសំសា. វិហរថាតិ សិក្ខានិសំសា ហុត្វា វិហរថ, តីសុ សិក្ខាសុ អានិសំសទស្សាវិនោ ហុត្វា តាហិ សិក្ខាហិ លទ្ធព្ពំ អានិសំសមេវ សម្បស្សន្តា វិហរថាតិ អត្ថោ. បញ្ញុត្តរាតិ តាសុ សិក្ខាសុ យា អធិបញ្ញាសិក្ខាសង្ខាតា បញ្ញា, សា ឧត្តរា បធានា វិសិដ្ឋា ឯតេសន្តិ បញ្ញុត្តរា. យេ ហិ សិក្ខានិសំសា វិហរន្តិ, តេ បញ្ញុត្តរា ភវន្តីតិ. វិមុត្តិសារាតិ អរហត្តផលសង្ខាតា វិមុត្តិ សារំ ឯតេសន្តិ វិមុត្តិសារា, យថាវុត្តំ វិមុត្តិំយេវ សារតោ គហេត្វា ឋិតាតិ អត្ថោ. យេ ហិ សិក្ខានិសំសា បញ្ញុត្តរា ច, ន តេ ភវវិសេសំ បត្ថេន្តិ, អបិច ខោ វិភវំ អាកង្ខន្តា វិមុត្តិំយេវ សារតោ បច្ចេន្តិ. សតាធិបតេយ្យាតិ ជេដ្ឋកករណដ្ឋេន សតិ អធិបតេយ្យំ ឯតេសន្តិ សតាធិបតេយ្យា អធិបតិ ឯវ អធិបតេយ្យន្តិ កត្វា, ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តា កាយានុបស្សនាទិមុខេន សមថវិបស្សនាភាវនានុយុត្តាតិ អត្ថោ.

អថ វា សិក្ខានិសំសាតិ ភិក្ខវេ, ឯវរូបេ ទុល្លភក្ខណបដិលាភេ តិវិធសិក្ខាសិក្ខនមេវ អានិសំសំ កត្វា វិហរថ, ឯវំ វិហរន្តា ច បញ្ញុត្តរា បញ្ញាយ ឧត្តរា លោកុត្តរបញ្ញាយ សមន្នាគតា ហុត្វា វិហរថ, ឯវំភូតា ច វិមុត្តិសារា និព្ពានសារា អនញ្ញសារា វិហរថ. តថាភាវស្ស ចាយំ ឧបាយោ, យំ សតាធិបតេយ្យា វិហរថ, សតិបដ្ឋានភាវនាយ យុត្តប្បយុត្តា ហោថ, សព្ពត្ថ វា សតារក្ខេន ចេតសា វិហរថាតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥតិ ភគវា តីសុ សិក្ខាសុ ភិក្ខូ និយោជេន្តោ យថា តា សិក្ខិតព្ពា, យេន ច បារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, តំ សង្ខេបេនេវ ទស្សេត្វា ឥទានិ យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជមានានំ ផលវិសេសទស្សនេន តស្សា បដិបត្តិយា អមោឃភាវំ បកាសេន្តោ ‘‘សិក្ខានិសំសាន’’ន្តិអាទិមាហ. តំ វុត្តត្ថមេវ.

គាថាសុ បរិបុណ្ណសិក្ខន្តិ អគ្គផលប្បត្តិយា បរិសុទ្ធសិក្ខំ, អសេក្ខន្តិ អត្ថោ. អបហានធម្មន្តិ ឯត្ថ បហានធម្មា វុច្ចន្តិ កុប្បា វិមុត្តិយោ. បហានធម្មោតិ ហិ ហានធម្មោ កុប្បធម្មោ. ន បហានធម្មោតិ អបហានធម្មោ, អកុប្បធម្មោ. ‘‘អប្បហានធម្មោ’’តិបិ បាឡិ, សោ ឯវ អត្ថោ. ខយោ ឯវ អន្តោតិ ខយន្តោ, ជាតិយា ខយន្តោ ជាតិខយន្តោ, និព្ពានំ. ខយោ វា មរណំ, ជាតិខយន្តោ និព្ពានមេវ, តស្ស ទិដ្ឋត្តា ជាតិខយន្តទស្សី.

តស្មាតិ យស្មា សិក្ខាបារិបូរិយា អយំ ជរាបារង្គមនបរិយោសានោ អានិសំសោ, តស្មា. សទាតិ សព្ពកាលំ. ឈានរតាតិ លក្ខណូបនិជ្ឈានេ, អារម្មណូបនិជ្ឈានេតិ ទុវិធេបិ ឈានេ រតា, តតោ ឯវ សមាហិតា. មារំ សសេនំ អភិភុយ្យាតិ កិលេសសេនាយ អនដ្ឋសេនាយ ច សសេនំ អនវសិដ្ឋំ ចតុព្ពិធម្បិ មារំ អភិភវិត្វា. ទេវបុត្តមារស្សបិ ហិ គុណមារណេ សហាយភាវូបគមនតោ កិលេសា ‘‘សេនា’’តិ វុច្ចន្តិ. តថា រោគាទយោ អនដ្ឋា មច្ចុមារស្ស. យថាហ –

‘‘កាមា តេ បឋមា សេនា, ទុតិយា អរតិ វុច្ចតិ;

តតិយា ខុប្បិបាសា តេ, ចតុត្ថី តណ្ហា បវុច្ចតិ.

‘‘បញ្ចមី ថិនមិទ្ធំ តេ, ឆដ្ឋា ភីរូ បវុច្ចតិ;

សត្តមី វិចិកិច្ឆា តេ, មក្ខោ ថម្ភោ ច អដ្ឋមោ.

‘‘លាភោ សិលោកោ សក្ការោ, មិច្ឆាលទ្ធោ ច យោ យសោ;

យោ ចត្តានំ សមុក្កំសេ, បរេ ច អវជានតិ.

‘‘ឯសា នមុចិ តេ សេនា, កណ្ហស្សាភិប្បហារិនី;

ន នំ អសូរោ ជិនាតិ, ជេត្វា ច លភតេ សុខ’’ន្តិ. (សុ. និ. ៤៣៨-៤៤១; មហានិ. ២៨);

យថា ចាហ –

‘‘អជ្ជេវ កិច្ចមាតប្បំ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

ន ហិ នោ សង្គរំ តេន, មហាសេនេន មច្ចុនា’’តិ. (ម. និ. ៣.២៨០; ជា. ២.២២.១២១);

ភវថ ជាតិមរណស្ស បារគាតិ ជាតិយា មរណស្ស ច បារគាមិនោ និព្ពានគាមិនោ ភវថាតិ.

នវមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.