១០. សុភសុត្តវណ្ណនា

សុភមាណវកវត្ថុវណ្ណនា

៤៤៤. ឯវំ មេ សុតំ…បេ… សាវត្ថិយន្តិ សុភសុត្តំ. តត្រាយំ អនុត្តានបទវណ្ណនា. អចិរបរិនិព្ពុតេ ភគវតីតិ អចិរំ បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ, បរិនិព្ពានតោ ឧទ្ធំ មាសមត្តេ កាលេ. និទានវណ្ណនាយំ វុត្តនយេនេវ ភគវតោ បត្តចីវរំ អាទាយ អាគន្ត្វា ខីរវិរេចនំ បិវិត្វា វិហារេ និសិន្នទិវសំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. តោទេយ្យបុត្តោតិ តោទេយ្យព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ, សោ កិរ សាវត្ថិយា អវិទូរេ តុទិគាមោ នាម អត្ថិ, តស្ស អធិបតិត្តា តោទេយ្យោតិ សង្ខ្យំ គតោ. មហទ្ធនោ បន ហោតិ បញ្ចចត្តាលីសកោដិវិភវោ, បរមមច្ឆរី – ‘‘ទទតោ ភោគានំ អបរិក្ខយោ នាម នត្ថី’’តិ ចិន្តេត្វា កស្សចិ កិញ្ចិ ន ទេតិ, បុត្តម្បិ អាហ –

‘‘អញ្ជនានំ ខយំ ទិស្វា, វម្មិកានញ្ច សញ្ចយំ;

មធូនញ្ច សមាហារំ, បណ្ឌិតោ ឃរមាវសេ’’តិ.

ឯវំ អទានមេវ សិក្ខាបេត្វា កាយស្ស ភេទា តស្មិំយេវ ឃរេ សុនខោ ហុត្វា និព្ពត្តោ. សុភោ តំ សុនខំ អតិវិយ បិយាយតិ. អត្តនោ ភុញ្ជនកភត្តំយេវ ភោជេតិ, ឧក្ខិបិត្វា វរសយនេ សយាបេតិ. អថ ភគវា ឯកទិវសំ និក្ខន្តេ មាណវេ តំ ឃរំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. សុនខោ ភគវន្តំ ទិស្វា ភុក្ការំ ករោន្តោ ភគវតោ សមីបំ គតោ. តតោ នំ ភគវា អវោច ‘‘តោទេយ្យ ត្វំ បុព្ពេបិ មំ ‘ភោ, ភោ’តិ បរិភវិត្វា សុនខោ ជាតោ, ឥទានិបិ ភុក្ការំ កត្វា អវីចិំ គមិស្សសី’’តិ. សុនខោ តំ កថំ សុត្វា វិប្បដិសារី ហុត្វា ឧទ្ធនន្តរេ ឆារិកាយ និបន្នោ, មនុស្សា នំ ឧក្ខិបិត្វា សយនេ សយាបេតុំ នាសក្ខិំសុ.

សុភោ អាគន្ត្វា ‘‘កេនាយំ សុនខោ សយនា ឱរោបិតោ’’តិ អាហ. មនុស្សា ‘‘ន កេនចី’’តិ វត្វា តំ បវត្តិំ អារោចេសុំ. មាណវោ សុត្វា ‘‘មម បិតា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តោ, សមណោ បន គោតមោ មេ បិតរំ សុនខំ ករោតិ យំ កិញ្ចិ ឯស មុខារូឡ្ហំ ភាសតី’’តិ កុជ្ឈិត្វា ភគវន្តំ មុសាវាទេន ចោទេតុកាមោ វិហារំ គន្ត្វា តំ បវត្តិំ បុច្ឆិ. ភគវា តស្ស តថេវ វត្វា អវិសំវាទនត្ថំ អាហ – ‘‘អត្ថិ បន តេ, មាណវ, បិតរា ន អក្ខាតំ ធន’’ន្តិ. អត្ថិ, ភោ គោតម, សតសហស្សគ្ឃនិកា សុវណ្ណមាលា, សតសហស្សគ្ឃនិកា សុវណ្ណបាទុកា, សតសហស្សគ្ឃនិកា សុវណ្ណបាតិ, សតសហស្សញ្ច កហាបណន្តិ. គច្ឆ តំ សុនខំ អប្បោទកំ មធុបាយាសំ ភោជេត្វា សយនំ អារោបេត្វា ឦសកំ និទ្ទំ ឱក្កន្តកាលេ បុច្ឆ, សព្ពំ តេ អាចិក្ខិស្សតិ, អថ នំ ជានេយ្យាសិ – ‘‘បិតា មេ ឯសោ’’តិ. សោ តថា អកាសិ. សុនខោ សព្ពំ អាចិក្ខិ, តទា នំ – ‘‘បិតា មេ’’តិ ញត្វា ភគវតិ បសន្នចិត្តោ គន្ត្វា ភគវន្តំចុទ្ទស បញ្ហេ បុច្ឆិត្វា វិស្សជ្ជនបរិយោសានេ ភគវន្តំ សរណំ គតោ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘សុភោ មាណវោ តោទេយ្យបុត្តោ’’តិ. សាវត្ថិយំ បដិវសតីតិ អត្តនោ ភោគគាមតោ អាគន្ត្វា វសតិ.

៤៤៥-៤៤៦. អញ្ញតរំ មាណវកំ អាមន្តេសីតិ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ ‘‘អានន្ទត្ថេរោ កិរស្ស បត្តចីវរំ គហេត្វា អាគតោ, មហាជនោ តំ ទស្សនត្ថាយ ឧបសង្កមតី’’តិ សុត្វា ‘‘វិហារំ ខោ បន គន្ត្វា មហាជនមជ្ឈេ ន សក្កា សុខេន បដិសន្ថារំ វា កាតុំ, ធម្មកថំ វា សោតុំ គេហំ អាគតំយេវ នំ ទិស្វា សុខេន បដិសន្ថារំ ករិស្សាមិ, ឯកា ច មេ កង្ខា អត្ថិ, តម្បិ នំ បុច្ឆិស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា អញ្ញតរំ មាណវកំ អាមន្តេសិ. អប្បាពាធន្តិអាទីសុ អាពាធោតិ វិសភាគវេទនា វុច្ចតិ, យា ឯកទេសេ ឧប្បជ្ជិត្វា ចត្តារោ ឥរិយាបថេ អយបដ្ដេន អាពន្ធិត្វា វិយ គណ្ហតិ, តស្សា អភាវំ បុច្ឆាតិ វទតិ. អប្បាតង្កោតិ កិច្ឆជីវិតករោ រោគោ វុច្ចតិ, តស្សាបិ អភាវំ បុច្ឆាតិ វទតិ. គិលានស្សេវ ច ឧដ្ឋានំ នាម គរុកំ ហោតិ, កាយេ ពលំ ន ហោតិ, តស្មា និគ្គេលញ្ញភាវញ្ច ពលញ្ច បុច្ឆាតិ វទតិ. ផាសុវិហារន្តិ គមនឋាននិសជ្ជសយនេសុ ចតូសុ ឥរិយាបថេសុ សុខវិហារំ បុច្ឆាតិ វទតិ. អថស្ស បុច្ឆិតព្ពាការំ ទស្សេន្តោ ‘‘សុភោ’’តិអាទិមាហ.

៤៤៧. កាលញ្ច សមយញ្ច ឧបាទាយាតិ កាលញ្ច សមយញ្ច បញ្ញាយ គហេត្វា ឧបធារេត្វាតិ អត្ថោ. សចេ អម្ហាកំ ស្វេ គមនកាលោ ភវិស្សតិ, កាយេ ពលមត្តា ចេវ ផរិស្សតិ, គមនបច្ចយា ច អញ្ញោ អផាសុវិហារោ ន ភវិស្សតិ, អថេតំ កាលញ្ច គមនការណសមវាយសង្ខាតំ សមយញ្ច ឧបធារេត្វា – ‘‘អបិ ឯវ នាម ស្វេ អាគច្ឆេយ្យាមា’’តិ វុត្តំ ហោតិ.

៤៤៨. ចេតកេន ភិក្ខុនាតិ ចេតិរដ្ឋេ ជាតត្តា ចេតកោតិ ឯវំ លទ្ធនាមេន. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយន្តិ ភោ, អានន្ទ, ទសពលស្ស កោ នាម អាពាធោ អហោសិ, កិំ ភគវា បរិភុញ្ជិ. អបិ ច សត្ថុ បរិនិព្ពានេន តុម្ហាកំ សោកោ ឧទបាទិ, សត្ថា នាម ន កេវលំ តុម្ហាកំយេវ បរិនិព្ពុតោ, សទេវកស្ស លោកស្ស មហាជានិ, កោ ទានិ អញ្ញោ មរណា មុច្ចិស្សតិ, យត្រ សោ សទេវកស្ស លោកស្ស អគ្គបុគ្គលោ បរិនិព្ពុតោ, ឥទានិ កំ អញ្ញំ ទិស្វា មច្ចុរាជា លជ្ជិស្សតីតិ ឯវមាទិនា នយេន មរណបដិសំយុត្តំ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ថេរស្ស ហិយ្យោ បីតភេសជ្ជានុរូបំ អាហារំ ទត្វា ភត្តកិច្ចាវសានេ ឯកមន្តំ និសីទិ.

ឧបដ្ឋាកោ សន្តិកាវចរោតិ ឧបដ្ឋាកោ ហុត្វា សន្តិកាវចរោ, ន រន្ធគវេសី. ន វីមំសនាធិប្បាយោ. សមីបចារីតិ ឥទំ បុរិមបទស្សេវ វេវចនំ. យេសំ សោ ភវំ គោតមោតិ កស្មា បុច្ឆតិ? តស្ស កិរ ឯវំ អហោសិ ‘‘យេសុ ធម្មេសុ ភវំ គោតមោ ឥមំ លោកំ បតិដ្ឋបេសិ, តេ តស្ស អច្ចយេន នដ្ឋា នុ ខោ, ធរន្តិ នុ ខោ, សចេ ធរន្តិ, អានន្ទោ ជានិស្សតិ, ហន្ទ នំ បុច្ឆាមី’’តិ, តស្មា បុច្ឆិ.

៤៤៩. អថស្ស ថេរោ តីណិ បិដកានិ តីហិ ខន្ធេហិ សង្គហេត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘តិណ្ណំ ខោ’’តិអាទិមាហ. មាណវោ សង្ខិត្តេន កថិតំ អសល្លក្ខេន្តោ – ‘‘វិត្ថារតោ បុច្ឆិស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘កតមេសំ តិណ្ណ’’ន្តិអាទិមាហ.

សីលក្ខន្ធវណ្ណនា

៤៥០-៤៥៣. តតោ ថេរេន ‘‘អរិយស្ស សីលក្ខន្ធស្សា’’តិ តេសុ ទស្សិតេសុ បុន ‘‘កតមោ បន សោ, ភោ អានន្ទ, អរិយោ សីលក្ខន្ធោ’’តិ ឯកេកំ បុច្ឆិ. ថេរោបិស្ស ពុទ្ធុប្បាទំ ទស្សេត្វា តន្តិធម្មំ ទេសេន្តោ អនុក្កមេន ភគវតា វុត្តនយេនេវ សព្ពំ វិស្សជ្ជេសិ. តត្ថ អត្ថិ ចេវេត្ថ ឧត្តរិករណីយន្តិ ឯត្ថ ភគវតោ សាសនេ ន សីលមេវ សារោ, កេវលញ្ហេតំ បតិដ្ឋាមត្តមេវ ហោតិ. ឥតោ ឧត្តរិ បន អញ្ញម្បិ កត្តព្ពំ អត្ថិ យេវាតិ ទស្សេសិ. ឥតោ ពហិទ្ធាតិ ពុទ្ធសាសនតោ ពហិទ្ធា.

សមាធិក្ខន្ធវណ្ណនា

៤៥៤. កថញ្ច, មាណវ, ភិក្ខុ ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារោ ហោតីតិ ឥទមាយស្មា អានន្ទោ ‘‘កតមោ បន សោ, ភោ អានន្ទ, អរិយោ សមាធិក្ខន្ធោ’’តិ ឯវំ សមាធិក្ខន្ធំ បុដ្ឋោបិ យេ តេ ‘‘សីលសម្បន្នោ ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារោ សតិសម្បជញ្ញេន សមន្នាគតោ សន្តុដ្ឋោ’’តិ ឯវំ សីលានន្តរំ ឥន្ទ្រិយសំវរាទយោ សីលសមាធីនំ អន្តរេ ឧភិន្នម្បិ ឧបការកធម្មា ឧទ្ទិដ្ឋា, តេ និទ្ទិសិត្វា សមាធិក្ខន្ធំ ទស្សេតុកាមោ អារភិ. ឯត្ថ ច រូបជ្ឈានានេវ អាគតានិ, ន អរូបជ្ឈានានិ, អានេត្វា បន ទីបេតព្ពានិ. ចតុត្ថជ្ឈានេន ហិ អសង្គហិតា អរូបសមាបត្តិ នាម នត្ថិយេវ.

៤៧១-៤៨០. អត្ថិ ចេវេត្ថ ឧត្តរិករណីយន្តិ ឯត្ថ ភគវតោ សាសនេ ន ចិត្តេកគ្គតាមត្តកេនេវ បរិយោសានប្បត្តិ នាម អត្ថិ, ឥតោបិ ឧត្តរិ បន អញ្ញំ កត្តព្ពំ អត្ថិ យេវាតិ ទស្សេតិ. នត្ថិ ចេវេត្ថ ឧត្តរិករណីយន្តិ ឯត្ថ ភគវតោ សាសនេ ឥតោ ឧត្តរិ កាតព្ពំ នាម នត្ថិយេវ, អរហត្តបរិយោសានញ្ហិ ភគវតោ សាសនន្តិ ទស្សេតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

ឥតិ សុមង្គលវិលាសិនិយា ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយំ

សុភសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.