(៥.) បញ្ចកនិទ្ទេសវណ្ណនា

៩៤០. បញ្ចកនិទ្ទេសេ យស្មា យេសំ សក្កាយទិដ្ឋិអាទីនិ អប្បហីនានិ, តេ ភវគ្គេបិ និព្ពត្តេ ឯតានិ អាកឌ្ឍិត្វា កាមភវេយេវ បាតេន្តិ, តស្មា ឱរម្ភាគិយានិ សំយោជនានីតិ វុត្តានិ. ឥតិ ឯតានិ បញ្ច គច្ឆន្តំ ន វារេន្តិ, គតំ បន អានេន្តិ. រូបរាគាទីនិបិ បញ្ច គច្ឆន្តំ ន វារេន្តិ, អាគន្តុំ បន ន ទេន្តិ. រាគាទយោ បញ្ច លគ្គនដ្ឋេន សង្គា, អនុបវិដ្ឋដ្ឋេន បន សល្លាតិ វុត្តា.

៩៤១. ចេតោខិលាតិ ចិត្តស្ស ថទ្ធភាវា កចវរភាវា ខាណុកភាវា. សត្ថរិ កង្ខតីតិ សត្ថុ សរីរេ វា គុណេ វា កង្ខតិ. សរីរេ កង្ខមានោ ‘ទ្វត្តិំសវរលក្ខណបដិមណ្ឌិតំ នាម សរីរំ អត្ថិ នុ ខោ នត្ថី’តិ កង្ខតិ. គុណេ កង្ខមានោ ‘អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នជាននសមត្ថំ សព្ពញ្ញុតញាណំ អត្ថិ នុ ខោ នត្ថី’តិ កង្ខតិ. វិចិកិច្ឆតីតិ វិចិនន្តោ កិច្ឆតិ, ទុក្ខំ អាបជ្ជតិ, វិនិច្ឆេតុំ ន សក្កោតិ. នាធិមុច្ចតីតិ ‘ឯវមេត’ន្តិ អធិមោក្ខំ ន បដិលភតិ. ន សម្បសីទតីតិ គុណេសុ ឱតរិត្វា និព្ពិចិកិច្ឆភាវេន បសីទិតុំ អនាវិលោ ភវិតុំ ន សក្កោតិ.

ធម្មេតិ បរិយត្តិធម្មេ ច បដិវេធធម្មេ ច. បរិយត្តិធម្មេ កង្ខមានោ ‘តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ ចតុរាសីតិធម្មក្ខន្ធសហស្សានីតិ វទន្តិ, អត្ថិ នុ ខោ ឯតំ នត្ថី’តិ កង្ខតិ. បដិវេធធម្មេ កង្ខមានោ ‘វិបស្សនានិស្សន្ទោ មគ្គោ នាម, មគ្គនិស្សន្ទោ ផលំ នាម, សព្ពសង្ខារបដិនិស្សគ្គោ និព្ពានំ នាមាតិ វទន្តិ, តំ អត្ថិ នុ ខោ នត្ថីតិ កង្ខតិ’.

សង្ឃេ កង្ខតីតិ ‘ឧជុប្បដិបន្នោតិអាទីនំ បទានំ វសេន ឯវរូបំ បដិបទំ បដិបន្នា ចត្តារោ មគ្គដ្ឋា ចត្តារោ ផលដ្ឋាតិ អដ្ឋន្នំ បុគ្គលានំ សមូហភូតោ សង្ឃោ នាម អត្ថិ នុ ខោ នត្ថី’តិ កង្ខតិ. សិក្ខាយ កង្ខមានោ ‘អធិសីលសិក្ខា នាម អធិចិត្តសិក្ខា នាម អធិបញ្ញា សិក្ខា នាមាតិ វទន្តិ, សា អត្ថិ នុ ខោ នត្ថី’តិ កង្ខតិ.

ចេតសោវិនិពន្ធាតិ ចិត្តំ ពន្ធិត្វា មុដ្ឋិយំ កត្វា វិយ គណ្ហន្តីតិ ចេតសោវិនិពន្ធា. កាមេតិ វត្ថុកាមេបិ កិលេសកាមេបិ. កាយេតិ អត្តនោ កាយេ. រូបេតិ ពហិទ្ធា រូបេ. យាវទត្ថន្តិ យត្តកំ ឥច្ឆតិ តត្តកំ. ឧទរាវទេហកន្តិ ឧទរបូរំ. តញ្ហិ ឧទរំ អវទេហនតោ ឧទរាវទេហកន្តិ វុច្ចតិ. សេយ្យសុខន្តិ មញ្ចបីឋសុខំ ឧតុសុខំ វា. បស្សសុខន្តិ យថា សម្បរិវត្តកំ សយន្តស្ស ទក្ខិណបស្សវាមបស្សានំ សុខំ ហោតិ, ឯវំ ឧប្បន្នសុខំ. មិទ្ធសុខន្តិ និទ្ទាសុខំ. អនុយុត្តោតិ យុត្តបយុត្តោ វិហរតិ. បណិធាយាតិ បត្ថយិត្វា. សីលេនាតិអាទីសុ សីលន្តិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ. វតន្តិ វតសមាទានំ. តបោតិ តបចរណំ. ព្រហ្មចរិយន្តិ មេថុនវិរតិ. ទេវោ វា ភវិស្សាមីតិ មហេសក្ខទេវោ វា ភវិស្សាមិ. ទេវញ្ញតរោ វាតិ អប្បេសក្ខទេវេសុ វា អញ្ញតរោ. កុសលធម្មេ អាវរន្តិ និវារេន្តីតិ នីវរណានិ.

មាតា ជីវិតា វោរោបិតា ហោតីតិ មនុស្សេនេវ សកជនិកា មនុស្សមាតា ជីវិតា វោរោបិតា ហោតិ. បិតាបិ មនុស្សបិតាវ. អរហាបិ មនុស្សអរហាវ. ទុដ្ឋេន ចិត្តេនាតិ វធកចិត្តេន.

សញ្ញីតិ សញ្ញាសមង្គី. អរោគោតិ និច្ចោ. ឥត្ថេកេ អភិវទន្តីតិ ឥត្ថំ ឯកេ អភិវទន្តិ, ឯវមេកេ អភិវទន្តីតិ អត្ថោ. ឯត្តាវតា សោឡស សញ្ញីវាទា កថិតា. អសញ្ញីតិ សញ្ញាវិរហិតោ. ឥមិនា បទេន អដ្ឋ អសញ្ញីវាទា កថិតា. តតិយបទេន អដ្ឋ នេវសញ្ញីនាសញ្ញីវាទា កថិតា. សតោ វា បន សត្តស្សាតិ អថវា បន វិជ្ជមានស្សេវ សត្តស្ស. ឧច្ឆេទន្តិ ឧបច្ឆេទំ. វិនាសន្តិ អទស្សនំ. វិភវន្តិ ភាវវិគមំ. សព្ពានេតានិ អញ្ញមញ្ញវេវចនានេវ. តត្ថ ទ្វេ ជនា ឧច្ឆេទទិដ្ឋិំ គណ្ហន្តិ – លាភី ច អលាភី ច. តត្ថ លាភី អរហតោ ទិព្ពេន ចក្ខុនា ចុតិំ ទិស្វា ឧបបត្តិំ អបស្សន្តោ, យោ វា ចុតិមត្តមេវ ទដ្ឋុំ សក្កោតិ ន ឧបបាតំ, សោ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិំ គណ្ហាតិ. អលាភី ‘កោ បរលោកំ ជានាតី’តិ កាមសុខគិទ្ធតាយ វា ‘យថា រុក្ខតោ បណ្ណានិ បតិតានិ ន បុន វិរុហន្តិ, ឯវំ សត្តា’តិអាទិនា វិតក្កេន វា ឧច្ឆេទំ គណ្ហាតិ. ឥធ បន តណ្ហាទិដ្ឋីនំ វសេន តថា ច អញ្ញថា ច វិកប្បេត្វាវ ឧប្បន្នា សត្ត ឧច្ឆេទវាទា កថិតា. តេសញ្ហិ ឥទំ សង្គហវចនំ. ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ វា បនេកេតិ ឯត្ថ ទិដ្ឋធម្មោតិ បច្ចក្ខធម្មោ វុច្ចតិ. តត្ថ តត្ថ បដិលទ្ធត្តភាវស្សេតំ អធិវចនំ. ទិដ្ឋធម្មេ និព្ពានំ ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ; ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ ទុក្ខា វូបសម្មន្តិ អត្ថោ. ឥទំ បញ្ចន្នំ ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានវាទានំ សង្គហវចនំ.

៩៤២. វេរាតិ វេរចេតនា. ព្យសនាតិ វិនាសា. អក្ខន្តិយាតិ អនធិវាសនាយ. អប្បិយោតិ ទស្សនសវនបដិកូលតាយ ន បិយាយិតព្ពោ. ចិន្តេតុម្បិ បដិកូលត្តា មនោ ឯតស្មិំ ន អប្បេតីតិ អមនាបោ. វេរពហុលោតិ ពហុវេរោ. វជ្ជពហុលោតិ ពហុទោសោ.

អាជីវកភយន្តិ អាជីវំ ជីវិតវុត្តិំ បដិច្ច ឧប្បន្នំ ភយំ. តំ អគារិកស្សបិ ហោតិ អនគារិកស្សបិ. តត្ថ អគារិកេន តាវ អាជីវហេតុ ពហុំ អកុសលំ កតំ ហោតិ. អថស្ស មរណសមយេ និរយេ ឧបដ្ឋហន្តេ ភយំ ឧប្បជ្ជតិ. អនគារិកេនាបិ ពហុ អនេសនា កតា ហោតិ. អថស្ស មរណកាលេ និរយេ ឧបដ្ឋហន្តេ ភយំ ឧប្បជ្ជតិ. ឥទំ អាជីវកភយំ នាម. អសិលោកភយន្តិ គរហភយំ បរិសសារជ្ជភយន្តិ កតបាបស្ស បុគ្គលស្ស សន្និបតិតំ បរិសំ ឧបសង្កមន្តស្ស សារជ្ជសង្ខាតំ ភយំ ឧប្បជ្ជតិ. ឥទំ បរិសសារជ្ជភយំ នាម. ឥតរទ្វយំ បាកដមេវ.

៩៤៣. ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានវារេសុ បញ្ចហិ កាមគុណេហីតិ មនាបិយរូបាទីហិ បញ្ចហិ កាមកោដ្ឋាសេហិ ពន្ធនេហិ វា. សមប្បិតោតិ សុដ្ឋុ អប្បិតោ អល្លីនោ ហុត្វា. សមង្គីភូតោតិ សមន្នាគតោ. បរិចារេតីតិ តេសុ កាមគុណេសុ យថាសុខំ ឥន្ទ្រិយានិ ចារេតិ សញ្ចារេតិ ឥតោ ចិតោ ច ឧបនេតិ; អថ វា បន លឡតិ រមតិ កីឡតីតិ. ឯត្ថ ច ទុវិធា កាមគុណា – មានុស្សកា ចេវ ទិព្ពា ច. មានុស្សកា មន្ធាតុកាមគុណសទិសា ទដ្ឋព្ពា; ទិព្ពា បរនិម្មិតវសវត្តិទេវរាជស្ស កាមគុណសទិសាតិ. ឯវរូបេ កាមេ ឧបគតញ្ហិ តេ បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ ហោតីតិ វទន្តិ. តត្ថ បរមទិដ្ឋធម្មនិព្ពានន្តិ បរមំ ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ, ឧត្តមន្តិ អត្ថោ.

ទុតិយវារេ ហុត្វា អភាវដ្ឋេន អនិច្ចា; បដិបីឡនដ្ឋេន ទុក្ខា; បកតិជហនដ្ឋេន វិបរិណាមធម្មាតិ វេទិតព្ពា. តេសំ វិបរិណាមញ្ញថាភាវាតិ តេសំ កាមានំ វិបរិណាមសង្ខាតា អញ្ញថាភាវា. ‘យម្បិ មេ អហោសិ តម្បិ មេ នត្ថី’តិ វុត្តនយេន ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា. តត្ថ អន្តោនិជ្ឈាយនលក្ខណោ សោកោ; តន្និស្សិតលាលប្បលក្ខណោ បរិទេវោ; កាយបដិបីឡនលក្ខណំ ទុក្ខំ; មនោវិឃាតលក្ខណំ ទោមនស្សំ; វិឃាតលក្ខណោ ឧបាយាសោ.

វិតក្កិតន្តិ អភិនិរោបនវសេន បវត្តោ វិតក្កោ. វិចារិតន្តិ អនុមជ្ជនវសេន បវត្តោ វិចារោ. ឯតេន ឯតន្តិ ឯតេន វិតក្កេន ច វិចារេន ច ឯតំ បឋមជ្ឈានំ ឱឡារិកំ សកណ្ដកំ វិយ ខាយតិ.

បីតិគតន្តិ បីតិមេវ. ចេតសោ ឧប្បិលាវិតន្តិ ចិត្តស្ស ឧប្បិលភាវករណំ. ចេតសោ អាភោគោតិ ឈានា វុដ្ឋាយ តស្មិំ សុខេ បុនប្បុនំ ចិត្តស្ស អាភោគោ មនសិការោតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

បញ្ចកនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.