(១០.) ទសកនិទ្ទេសវណ្ណនា

៩៦៦. ទសកនិទ្ទេសេ កិលេសា ឯវ កិលេសវត្ថូនិ. អាឃាតវត្ថូនិ បនេត្ថ ‘‘អនត្ថំ មេ អចរី’’តិអាទីនំ វសេន អវិកោបេតព្ពេ ខាណុកណ្ដកាទិម្ហិបិ អដ្ឋានេ ឧប្បន្នាឃាតេន សទ្ធិំ វុត្តានិ.

៩៧០. មិច្ឆត្តេសុ មិច្ឆាញាណន្តិ បាបកិរិយាសុ ឧបាយចិន្តាវសេន បាបំ កត្វា ‘សុកតំ មយា’តិ បច្ចវេក្ខណាការេន ឧប្បន្នោ មោហោ. មិច្ឆាវិមុត្តីតិ អវិមុត្តស្សេវ សតោ វិមុត្តសញ្ញិតា. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

ទសកនិទ្ទេសវណ្ណនា.

តណ្ហាវិចរិតនិទ្ទេសវណ្ណនា

៩៧៣. តណ្ហាវិចរិតនិទ្ទេសេ តណ្ហាវិចរិតានីតិ តណ្ហាសមុទាចារា តណ្ហាបវត្តិយោ. អជ្ឈត្តិកស្ស ឧបាទាយាតិ អជ្ឈត្តិកំ ខន្ធបញ្ចកំ ឧបាទាយ. ឥទញ្ហិ ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនំ. អស្មីតិ ហោតីតិ យទេតំ អជ្ឈត្តំ ខន្ធបញ្ចកំ ឧបាទាយ តណ្ហាមានទិដ្ឋិវសេន សមូហគាហតោ ‘អស្មី’តិ ហោតិ, តស្មិំ សតីតិ អត្ថោ. ឥត្ថស្មីតិ ហោតីតិអាទីសុ បន ឯវំ សមូហតោ ‘អហ’ន្តិ គហណេ សតិ តតោ អនុបនិធាយ ច ឧបនិធាយ ចាតិ ទ្វិធា គហណំ ហោតិ. តត្ថ អនុបនិធាយាតិ អញ្ញំ អាការំ អនុបគម្ម សកភាវមេវ អារម្មណំ កត្វា ‘ឥត្ថស្មី’តិ ហោតិ; ខត្តិយាទីសុ ‘ឥទំបការោ អហ’ន្តិ ឯវំ តណ្ហាមានទិដ្ឋិវសេន ហោតីតិ អត្ថោ. ឥទំ តាវ អនុបនិធាយ គហណំ. ឧបនិធាយ គហណំ បន ទុវិធំ ហោតិ – សមតោ ច អសមតោ ច. តំ ទស្សេតុំ ឯវស្មីតិ ច អញ្ញថាស្មីតិ ច វុត្តំ. តត្ថ ឯវស្មីតិ ឥទំ សមតោ ឧបនិធាយ គហណំ; យថា អយំ ខត្តិយោ, យថា អយំ ព្រាហ្មណោ, ឯវំ អហម្បីតិ អត្ថោ. អញ្ញថាស្មីតិ ឥទំ បន អសមតោ គហណំ; យថាយំ ខត្តិយោ, យថាយំ ព្រាហ្មណោ, តតោ អញ្ញថា អហំ ហីនោ វា អធិកោ វាតិ អត្ថោ. ឥមានិ តាវ បច្ចុប្បន្នវសេន ចត្តារិ តណ្ហាវិចរិតានិ. ភវិស្សន្តិអាទីនិ បន ចត្តារិ អនាគតវសេន វុត្តានិ. សេសំ បុរិមចតុក្កេ វុត្តនយេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អស្មីតិ សស្សតោ អស្មិ. សាតស្មីតិ អសស្សតោ អស្មិ. អសស្មីតិ សតស្មីតិ វា បាឋោ. តត្ថ អត្ថីតិ អសំ; និច្ចស្សេតំ អធិវចនំ. សីទតីតិ សតំ; អនិច្ចស្សេតំ អធិវចនំ. ឥតិ ឥមានិ ទ្វេ សស្សតុច្ឆេទវសេន វុត្តានីតិ វេទិតព្ពានិ. ឥតោ បរានិ សិយន្តិអាទីនិ ចត្តារិ សំសយបរិវិតក្កវសេន វុត្តានិ. តានិ បុរិមចតុក្កេ វុត្តនយេនេវ អត្ថតោ វេទិតព្ពានិ. អបាហំ សិយន្តិអាទីនិ បន ចត្តារិ ‘‘អបិ នាមាហំ ភវេយ្យ’’ន្តិ ឯវំ បត្ថនាកប្បនវសេន វុត្តានិ. តានិ បុរិមចតុក្កេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពានិ. ឯវមេតេសុ –

ទ្វេ ទិដ្ឋិសីសា ចត្តារោ, សុទ្ធសីសា សីសមូលកា;

តយោ តយោតិ ឯតានិ, អដ្ឋារស វិភាវយេ.

ឯតេសុ ហិ សស្សតុច្ឆេទវសេន វុត្តា ទ្វេ ទិដ្ឋិសីសា នាម. អស្មីតិ, ភវិស្សន្តិ, សិយន្តិ, អបាហំ សិយន្តិ ឯតេ ចត្តារោ សុទ្ធសីសាឯវ. ឥត្ថស្មីតិ អាទយោ តយោ តយោតិ ទ្វាទស សីសមូលកា នាមាតិ. ឯវមេតេ ទ្វេ ទិដ្ឋិសីសា, ចត្តារោ សុទ្ធសីសា, ទ្វាទស សីសមូលកាតិ អដ្ឋារស តណ្ហាវិចរិតធម្មា វេទិតព្ពា.

៩៧៤. ឥទានិ បដិបាដិយាវ តេ ធម្មេ ភាជេត្វា ទស្សេតុំ កថញ្ច អស្មីតិ ហោតីតិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ កញ្ចិ ធម្មំ អនវការិំ ករិត្វាតិ រូបវេទនាទីសុ កញ្ចិ ឯកធម្មម្បិ អវិនិព្ភោគំ កត្វា, ឯកេកតោ អគ្គហេត្វា, សមូហតោវ គហេត្វាតិ អត្ថោ. អស្មីតិ ឆន្ទំ បដិលភតីតិ បញ្ចក្ខន្ធេ និរវសេសតោ គហេត្វា ‘អហ’ន្តិ តណ្ហំ បដិលភតិ. មានទិដ្ឋីសុបិ ឯសេវ នយោ. តត្ថ កិញ្ចាបិ អយំ តណ្ហាវិចរិតនិទ្ទេសោ, មានទិដ្ឋិយោ បន ន វិនា តណ្ហាយ, តស្មា តទេកដ្ឋវសេន ឥធ វុត្តា. តណ្ហាសីសេន វា បបញ្ចត្តយម្បិ ឧទ្ទិដ្ឋំ. តំ ឧទ្ទេសានុរូបេនេវ និទ្ទិសិតុម្បិ មានទិដ្ឋិយោ គហិតា. តណ្ហាបបញ្ចំ វា ទស្សេន្តោ តេនេវ សទ្ធិំ សេសបបញ្ចេបិ ទស្សេតុំ ឯវមាហ.

តស្មិំ សតិ ឥមានិ បបញ្ចិតានីតិ តស្មិំ ‘‘អស្មីតិ ឆន្ទំ បដិលភតី’’តិអាទិនា នយេន វុត្តេ បបញ្ចត្តយេ សតិ បុន ឥមានិ ‘‘ឥត្ថស្មីតិ វា’’តិអាទីនិ បបញ្ចិតានិ ហោន្តីតិ អត្ថោ.

ខត្តិយោស្មីតិអាទីសុ អភិសេកសេនាមច្ចាទិនា ‘ខត្តិយោ អហំ’, មន្តជ្ឈេន បោរោហិច្ចាទិនា ‘ព្រាហ្មណោ អហំ’, កសិគោរក្ខាទិនា ‘វេស្សោ អហំ’, អសិតព្យាភង្គិតាយ ‘សុទ្ទោ អហំ’, គិហិព្យញ្ជនេន ‘គហដ្ឋោ អហ’ន្តិ ឥមិនា នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឯវំ ឥត្ថស្មីតិ ហោតីតិ ឯវំ ខត្តិយាទីសុ ខត្តិយាទិប្បការំ អត្តនិ ឧប្បាទយិត្វា ‘ឥត្ថំបការោ អហ’ន្តិ ហោតិ.

យថា សោ ខត្តិយោតិអាទីសុ ‘យថា សោ អភិសេកសេនាមច្ចាទិនា ខត្តិយោ, តថា ‘អហម្បិ ខត្តិយោ’តិ ឥមិនា នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ទុតិយនយេ ‘យថា សោ អភិសេកសេនាមច្ចាទិនា ខត្តិយោ, នាហំ តថា ខត្តិយោ; អហំ បន តតោ ហីនោ វា សេដ្ឋោ វា’តិ ឥមិនា នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ភវិស្សន្តិអាទិនិទ្ទេសាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

៩៧៥. ឯវំ អជ្ឈត្តិកស្ស ឧបាទាយ តណ្ហាវិចរិតានិ ភាជេត្វា ឥទានិ ពាហិរស្ស ឧបាទាយ តណ្ហាវិចរិតានិ ភាជេតុំ តត្ថ កតមានីតិអាទិមាហ. តត្ថ ពាហិរស្ស ឧបាទាយាតិ ពាហិរំ ខន្ធបញ្ចកំ ឧបាទាយ. ឥទម្បិ ហិ ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនំ. ឥមិនាតិ ឥមិនា រូបេន វា…បេ… វិញ្ញាណេន វា. អវសេសំ បន ឧទ្ទេសវារេ តាវ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

៩៧៦. និទ្ទេសវារេ បន អវការិំ ករិត្វាតិ វិនិព្ភោគំ កត្វា. ឥមិនា អស្មីតិ ឆន្ទំ បដិលភតីតិអាទីសុ ឥមិនា រូបេន វា…បេ… វិញ្ញាណេន វាតិ ឯវំ បញ្ចក្ខន្ធេ ឯកទេសតោ គហេត្វា ឥមិនា ‘អហ’ន្តិ ឆន្ទាទីនិ បដិលភតីតិ ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោ.

ឥមិនា ខត្តិយោស្មីតិអាទីសុ ‘ឥមិនា ឆត្តេន វា ខគ្គេន វា អភិសេកសេនាមច្ចាទិនា វា ខត្តិយោ អហ’ន្តិ ឯវំ បុរិមនយេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥមិនាតិ បទមត្តមេវ ហេត្ថ វិសេសោ.

យថា សោ ខត្តិយោតិអាទីសុបិ ឥមិនាតិ វុត្តបទមេវ វិសេសោ. តស្មា តស្ស វសេន យថា ខត្តិយោ, ឯវំ អហម្បិ ឥមិនា ខគ្គេន វា ឆត្តេន វា អភិសេកសេនាមច្ចាទិនា វា ខត្តិយោតិ ឯវំ យោជេត្វា សព្ពបទេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥមិនា និច្ចោស្មីតិ បញ្ចក្ខន្ធេ អនវការិំ កត្វា រូបាទីសុ ឯកមេវ ធម្មំ ‘អហ’ន្តិ គហេត្វា ‘ឥមិនា ខគ្គេន វា ឆត្តេន វា អហំ និច្ចោ ធុវោ’តិ មញ្ញតិ. ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយម្បិ ឯសេវ នយោ. សេសំ សព្ពត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

ឥតិ ឯវរូបានិ អតីតានិ ឆត្តិំសាតិ ឯកេកស្ស បុគ្គលស្ស អតីតេ ឆត្តិំស. អនាគតានិ ឆត្តិំសាតិ ឯកេកស្សេវ អនាគតេ ឆត្តិំស. បច្ចុប្បន្នានិ ឆត្តិំសាតិ ឯកេកស្ស វា បុគ្គលស្ស យថាលាភវសេន ពហុនំ វា បច្ចុប្បន្នេ ឆត្តិំស. សព្ពសត្តានំ បន ឯកំសេនេវ អតីតេ ឆត្តិំស, អនាគតេ ឆត្តិំស, បច្ចុប្បន្នេ ឆត្តិំសាតិ វេទិតព្ពានិ. អនន្តា ហិ អសទិសតណ្ហាមានទិដ្ឋិភេទា សត្តា. អដ្ឋតណ្ហាវិចរិតសតំ ហោតីតិ ឯត្ថ បន អដ្ឋសតសង្ខាតំ តណ្ហាវិចរិតំ ហោតីតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

តណ្ហាវិចរិតនិទ្ទេសវណ្ណនា.

ទិដ្ឋិគតនិទ្ទេសវណ្ណនា

៩៧៧. ទិដ្ឋិគតនិទ្ទេសេ ព្រហ្មជាលេ វេយ្យាករណេតិ ព្រហ្មជាលនាមកេ វេយ្យាករណេ, ទីឃនិកាយស្ស បឋមសុត្តន្តេ. វុត្តានិ ភគវតាតិ សត្ថារា សយំ អាហច្ច ភាសិតានិ. ចត្តារោ សស្សតវាទាតិអាទីសុ ‘‘តេ ច ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា កិមាគម្ម កិមារព្ភ សស្សតវាទា សស្សតំ អត្តានញ្ច លោកញ្ច បញ្ញាបេន្តិ ចតូហិ វត្ថូហី’’តិអាទិនា (ទី. និ. ១.២៩-៣០) ព្រហ្មជាលេ វុត្តនយេនេវ បភេទោ ច អត្ថោ ច វេទិតព្ពោតិ.

សម្មោហវិនោទនិយា វិភង្គដ្ឋកថាយ

ខុទ្ទកវត្ថុវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.