២. អភិធម្មភាជនីយវណ្ណនា

៣២. ឥទានិ អភិធម្មភាជនីយំ ហោតិ. តត្ថ រូបក្ខន្ធនិទ្ទេសោ ហេដ្ឋា រូបកណ្ឌេ វិត្ថារិតនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

៣៤. វេទនាក្ខន្ធនិទ្ទេសេ ឯកវិធេនាតិ ឯកកោដ្ឋាសេន. ផស្សសម្បយុត្តោតិ ផស្សេន សម្បយុត្តោ. សព្ពាបិ ចតុភូមិកវេទនា. សហេតុកទុកេ សហេតុកា ចតុភូមិកវេទនា, អហេតុកា កាមាវចរាវ. ឥមិនា ឧបាយេន កុសលបទាទីហិ វុត្តា វេទនា ជានិតព្ពា. អបិចាយំ វេទនាក្ខន្ធោ ឯកវិធេន ផស្សសម្បយុត្តតោ ទស្សិតោ, ទុវិធេន សហេតុកាហេតុកតោ, តិវិធេន ជាតិតោ, ចតុព្ពិធេន ភូមន្តរតោ, បញ្ចវិធេន ឥន្ទ្រិយតោ. តត្ថ សុខិន្ទ្រិយទុក្ខិន្ទ្រិយានិ កាយប្បសាទវត្ថុកានិ កាមាវចរានេវ. សោមនស្សិន្ទ្រិយំ ឆដ្ឋវត្ថុកំ វា អវត្ថុកំ វា តេភូមកំ. ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ ឆដ្ឋវត្ថុកំ កាមាវចរំ. ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ ចក្ខាទិចតុប្បសាទវត្ថុកំ ឆដ្ឋវត្ថុកំ អវត្ថុកញ្ច ចតុភូមកំ. ឆព្ពិធេន វត្ថុតោ ទស្សិតោ. តត្ថ បុរិមា បញ្ច វេទនា បញ្ចប្បសាទវត្ថុកា កាមាវចរាវ ឆដ្ឋា អវត្ថុកា វា សវត្ថុកា វា ចតុភូមិកា.

សត្តវិធេន តត្ថ មនោសម្ផស្សជា ភេទតោ ទស្សិតា, អដ្ឋវិធេន តត្ថ កាយសម្ផស្សជា ភេទតោ, នវវិធេន សត្តវិធភេទេ មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា ភេទតោ, ទសវិធេន អដ្ឋវិធភេទេ មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា ភេទតោ. ឯតេសុ ហិ សត្តវិធភេទេ មនោសម្ផស្សជា មនោធាតុសម្ផស្សជា, មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជាតិ ទ្វិធា ភិន្នា. អដ្ឋវិធភេទេ តាយ សទ្ធិំ កាយសម្ផស្សជាបិ សុខា ទុក្ខាតិ ទ្វិធា ភិន្នា. នវវិធភេទេ សត្តវិធេ វុត្តា មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា កុសលាទិវសេន តិធា ភិន្នា. ទសវិធភេទេ អដ្ឋវិធេ វុត្តា មនោវិញ្ញាណធាតុសម្ផស្សជា កុសលាទិវសេនេវ តិធា ភិន្នា.

កុសលត្តិកោ ចេត្ថ កេវលំ បូរណត្ថមេវ វុត្តោ. សត្តវិធអដ្ឋវិធនវវិធភេទេសុ បន នយំ ទាតុំ យុត្តដ្ឋានេ នយោ ទិន្នោ. អភិធម្មញ្ហិ បត្វា តថាគតេន នយំ ទាតុំ យុត្តដ្ឋានេ នយោ អទិន្នោ នាម នត្ថិ. អយំ តាវ ទុកមូលកេ ឯកោ វារោ.

សត្ថា ហិ ឥមស្មិំ អភិធម្មភាជនីយេ វេទនាក្ខន្ធំ ភាជេន្តោ តិកេ គហេត្វា ទុកេសុ បក្ខិបិ, ទុកេ គហេត្វា តិកេសុ បក្ខិបិ, តិកេ ច ទុកេ ច ឧភតោវឌ្ឍននីហារេន អាហរិ; សត្តវិធេន, ចតុវីសតិវិធេន, តិំសវិធេន, ពហុវិធេនាតិ សព្ពថាបិ ពហុវិធេន វេទនាក្ខន្ធំ ទស្សេសិ. កស្មា? បុគ្គលជ្ឈាសយេន ចេវ ទេសនាវិលាសេន ច. ធម្មំ សោតុំ និសិន្នទេវបរិសាយ ហិ យេ ទេវបុត្តា តិកេ អាទាយ ទុកេសុ បក្ខិបិត្វា កថិយមានំ បដិវិជ្ឈិតុំ សក្កោន្តិ, តេសំ សប្បាយវសេន តថា កត្វា ទេសេសិ. យេ ឥតរេហិ អាការេហិ កថិយមានំ បដិវិជ្ឈិតុំ សក្កោន្តិ, តេសំ តេហាការេហិ ទេសេសីតិ. អយមេត្ថ ‘បុគ្គលជ្ឈាសយោ’. សម្មាសម្ពុទ្ធោ បន អត្តនោ មហាវិសយតាយ តិកេ វា ទុកេសុ បក្ខិបិត្វា, ទុកេ វា តិកេសុ ឧភតោវឌ្ឍនេន វា, សត្តវិធាទិនយេន វា, យថា យថា ឥច្ឆតិ តថា តថា ទេសេតុំ សក្កោតិ. តស្មាបិ ឥមេហាការេហិ ទេសេសីតិ អយមស្ស ‘ទេសនាវិលាសោ’.

តត្ថ តិកេ អាទាយ ទុកេសុ បក្ខិបិត្វា ទេសិតវារោ ទុកមូលកោ នាម. ទុកេ អាទាយ តិកេសុ បក្ខិបិត្វា ទេសិតវារោ តិកមូលកោ នាម. តិកេ ច ទុកេ ច ឧភតោ វឌ្ឍេត្វា ទេសិតវារោ ឧភតោវឌ្ឍិតកោ នាម. អវសានេ សត្តវិធេនាតិអាទិវារោ ពហុវិធវារោ នាមាតិ ឥមេ តាវ ចត្តារោ មហាវារា.

តត្ថ ទុកមូលកេ ទុកេសុ លព្ភមានេន ឯកេកេន ទុកេន សទ្ធិំ តិកេសុ អលព្ភមានេ វេទនាត្តិកបីតិត្តិកសនិទស្សនត្តិកេ អបនេត្វា, សេសេ លព្ភមានកេ ឯកូនវីសតិ តិកេ យោជេត្វា, ទុតិយទុកបឋមត្តិកយោជនវារាទីនិ នវវារសតានិ បញ្ញាសញ្ច វារា ហោន្តិ. តេ សព្ពេបិ បាឡិយំ សំខិបិត្វា តត្ថ តត្ថ ទស្សេតព្ពយុត្តកំ ទស្សេត្វា វុត្តា. អសម្មុយ្ហន្តេន បន វិត្ថារតោ វេទិតព្ពា.

តិកមូលកេបិ តិកេសុ លព្ភមានេន ឯកេកេន តិកេន សទ្ធិំ ទុកេសុ អលព្ភមានេ បឋមទុកាទយោ ទុកេ អបនេត្វា, សេសេ លព្ភមានកេ សហេតុកទុកាទយោ បញ្ញាស ទុកេ យោជេត្វា, បឋមត្តិកទុតិយទុកយោជនវារាទីនិ នវវារសតានិ បញ្ញាសញ្ច វារា ហោន្តិ. តេបិ សព្ពេ បាឡិយំ សង្ខិបិត្វា តត្ថ តត្ថ ទស្សេតព្ពយុត្តកំ ទស្សេត្វា វុត្តា. អសម្មុយ្ហន្តេន បន វិត្ថារតោ វេទិតព្ពា.

ឧភតោវឌ្ឍិតកេ ទុវិធភេទេ ទុតិយទុកំ តិវិធភេទេ ច បឋមតិកំ អាទិំ កត្វា លព្ភមានេហិ ឯកូនវីសតិយា ទុកេហិ លព្ភមានេ ឯកូនវីសតិតិកេ យោជេត្វា ទុតិយទុកបឋមតិកយោជនវារាទយោ ឯកូនវីសតិវារា វុត្តា. ឯស ទុកតិកានំ វសេន ឧភតោវឌ្ឍិតត្តា ឧភតោវឌ្ឍិតកោ នាម តតិយោ មហាវារោ.

ពហុវិធវារស្ស សត្តវិធនិទ្ទេសេ អាទិតោ បដ្ឋាយ លព្ភមានេសុ ឯកូនវីសតិយា តិកេសុ ឯកេកេន សទ្ធិំ ចតស្សោ ភូមិយោ យោជេត្វា ឯកូនវីសតិ សត្តវិធវារា វុត្តា. ចតុវីសតិវិធនិទ្ទេសេបិ តេសំយេវ តិកានំ វសេន ឯកូនវីសតិវារា វុត្តា. តថា ពហុវិធវារេ ចាតិ. តិំសវិធវារោ ឯកោយេវាតិ សព្ពេបិ អដ្ឋបញ្ញាស វារា ហោន្តិ. អយំ តាវេត្ថ វារបរិច្ឆេទវសេន បាឡិវណ្ណនា.

ឥទានិ អត្ថវណ្ណនា ហោតិ. តត្ថ សត្តវិធនិទ្ទេសោ តាវ ឧត្តានត្ថោយេវ. ចតុវីសតិវិធនិទ្ទេសេ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា វេទនាក្ខន្ធោ អត្ថិ កុសលោតិ កាមាវចរអដ្ឋកុសលចិត្តវសេន វេទិតព្ពោ. អត្ថិ អកុសលោតិ ទ្វាទសអកុសលចិត្តវសេន វេទិតព្ពោ. អត្ថិ អព្យាកតោតិ តិស្សោ មនោធាតុយោ, តិស្សោ អហេតុកមនោវិញ្ញាណធាតុយោ, អដ្ឋ មហាវិបាកានិ, ទស កាមាវចរកិរិយាតិ ចតុវីសតិយា ចិត្តានំ វសេន វេទិតព្ពោ.

តត្ថ អដ្ឋ កុសលានិ ទ្វាទស អកុសលានិ ច ជវនវសេន លព្ភន្តិ. កិរិយមនោធាតុ អាវជ្ជនវសេន លព្ភតិ. ទ្វេ វិបាកមនោធាតុយោ សម្បដិច្ឆនវសេន, តិស្សោ វិបាកមនោវិញ្ញាណធាតុយោ សន្តីរណតទារម្មណវសេន, កិរិយាហេតុកមនោវិញ្ញាណធាតុ វោដ្ឋព្ពនវសេន, អដ្ឋ មហាវិបាកចិត្តានិ តទារម្មណវសេន, នវ កិរិយចិត្តានិ ជវនវសេន លព្ភន្តិ. សោតឃានជិវ្ហាកាយទ្វារេសុបិ ឯសេវ នយោ.

មនោទ្វារេ បន អត្ថិ កុសលោតិ ចតុភូមកកុសលវសេន កថិតំ, អត្ថិ អកុសលោតិ ទ្វាទសអកុសលវសេន. អត្ថិ អព្យាកតោតិ ឯកាទសន្នំ កាមាវចរវិបាកានំ, ទសន្នំ កិរិយានំ, នវន្នំ រូបាវចរារូបាវចរកិរិយានំ, ចតុន្នំ សាមញ្ញផលានន្តិ ចតុត្តិំសចិត្តុប្បាទវសេន កថិតំ. តត្ថ ចតុភូមកកុសលញ្ចេវ អកុសលញ្ច ជវនវសេន លព្ភតិ. កិរិយតោ អហេតុកមនោវិញ្ញាណធាតុ អាវជ្ជនវសេន, ឯកាទស វិបាកចិត្តានិ តទារម្មណវសេន, តេភូមកកិរិយា ចេវ សាមញ្ញផលានិ ច ជវនវសេនេវ លព្ភន្តិ. តានិ សត្តវិធាទីសុ យត្ថ កត្ថចិ ឋត្វា កថេតុំ វដ្ដន្តិ. តិំសវិធេ បន ឋត្វា ទីបិយមានានិ សុខទីបនានិ ហោន្តីតិ តិំសវិធស្មិំយេវ ឋត្វា ទីបយិំសុ.

ឯតានិ ហិ សព្ពានិបិ ចិត្តានិ ចក្ខុទ្វារេ ឧបនិស្សយកោដិយា, សមតិក្កមវសេន, ភាវនាវសេនាតិ តីហាការេហិ លព្ភន្តិ. តថា សោតទ្វារមនោទ្វារេសុបិ. ឃានជិវ្ហាកាយទ្វារេសុ បន សមតិក្កមវសេន, ភាវនាវសេនាតិ ទ្វីហេវាការេហិ លព្ភន្តីតិ វេទិតព្ពានិ. កថំ? ឥធ ភិក្ខុ វិហារចារិកំ ចរមានោ កសិណមណ្ឌលំ ទិស្វា ‘កិំ នាមេត’ន្តិ បុច្ឆិត្វា ‘កសិណមណ្ឌល’ន្តិ វុត្តេ បុន ‘កិំ ឥមិនា ករោន្តី’តិ បុច្ឆតិ. អថស្ស អាចិក្ខន្តិ – ‘ឯវំ ភាវេត្វា ឈានានិ ឧប្បាទេត្វា, សមាបត្តិបទដ្ឋានំ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា, អរហត្តំ បាបុណន្តី’តិ. អជ្ឈាសយសម្បន្នោ កុលបុត្តោ ‘ភារិយំ ឯត’ន្តិ អសល្លក្ខេត្វា ‘មយាបិ ឯស គុណោ និព្ពត្តេតុំ វដ្ដតិ, ន ខោ បន សក្កា ឯស និបជ្ជិត្វា និទ្ទាយន្តេន និព្ពត្តេតុំ, អាទិតោវ វីរិយំ កាតុំ សីលំ សោធេតុំ វដ្ដតី’តិ ចិន្តេត្វា សីលំ សោធេតិ. តតោ សីលេ បតិដ្ឋាយ ទស បលិពោធេ ឧបច្ឆិន្ទិត្វា, តិចីវរបរមេន សន្តោសេន សន្តុដ្ឋោ, អាចរិយុបជ្ឈាយានំ វត្តបដិវត្តំ កត្វា, កម្មដ្ឋានំ ឧគ្គណ្ហិត្វា, កសិណបរិកម្មំ កត្វា, សមាបត្តិយោ ឧប្បាទេត្វា, សមាបត្តិបទដ្ឋានំ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា, អរហត្តំ បាបុណាតិ. តត្ថ សព្ពាបិ បរិកម្មវេទនា កាមាវចរា, អដ្ឋសមាបត្តិវេទនា រូបាវចរារូបាវចរា, មគ្គផលវេទនា លោកុត្តរាតិ ឯវំ ចក្ខុវិញ្ញាណំ ចតុភូមិកវេទនានិព្ពត្តិយា ពលវបច្ចយោ ហោតីតិ ចតុភូមិកវេទនា ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ តាវ ‘ឧបនិស្សយវសេន’ លព្ភន្តិ.

ចក្ខុទ្វារេ បន រូបេ អាបាថគតេ ‘ឥដ្ឋេ មេ អារម្មណេ រាគោ ឧប្បន្នោ, អនិដ្ឋេ បដិឃោ, អសមបេក្ខនាយ មោហោ, វិនិពន្ធស្ស បន មេ មានោ ឧប្បន្នោ, បរាមដ្ឋស្ស ទិដ្ឋិ, វិក្ខេបគតស្ស ឧទ្ធច្ចំ, អសន្និដ្ឋាគតស្ស វិចិកិច្ឆា, ថាមគតស្ស អនុសយោ ឧប្បន្នោ’តិ បរិគ្គហេ ឋិតោ កុលបុត្តោ អត្តនោ កិលេសុប្បត្តិំ ញត្វា ‘ឥមេ មេ កិលេសា វឌ្ឍមានា អនយព្យសនាយ សំវត្តិស្សន្តិ, ហន្ទ នេ និគ្គណ្ហាមី’តិ ចិន្តេត្វា ‘ន ខោ បន សក្កា និបជ្ជិត្វា និទ្ទាយន្តេន កិលេសេ និគ្គណ្ហិតុំ; អាទិតោវ វីរិយំ កាតុំ វដ្ដតិ សីលំ សោធេតុ’ន្តិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ បដិបជ្ជិត្វា អរហត្តំ បាបុណាតិ. តត្ថ សព្ពាបិ បរិកម្មវេទនា កាមាវចរា, អដ្ឋសមាបត្តិវេទនា រូបាវចរារូបាវចរា, មគ្គផលវេទនា លោកុត្តរាតិ ឯវំ រូបារម្មណេ ឧប្បន្នំ កិលេសំ សមតិក្កមិត្វា គតាតិ ចតុភូមិកវេទនា ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ ‘សមតិក្កមវសេន’ លព្ភន្តិ.

ចក្ខុទ្វារេ បន រូបេ អាបាថគតេ ឯកោ ឯវំ បរិគ្គហំ បដ្ឋបេតិ – ‘ឥទំ រូបំ កិំ និស្សិត’ន្តិ? តតោ នំ ‘ភូតនិស្សិត’ន្តិ ញត្វា ចត្តារិ មហាភូតានិ ឧបាទារូបញ្ច រូបន្តិ បរិគ្គណ្ហាតិ, តទារម្មណេ ធម្មេ អរូបន្តិ បរិគ្គណ្ហាតិ. តតោ សប្បច្ចយំ នាមរូបំ បរិគណ្ហិត្វា តីណិ លក្ខណានិ អារោបេត្វា វិបស្សនាបដិបាដិយា សង្ខារេ សម្មសិត្វា អរហត្តំ បាបុណាតិ. តត្ថ សព្ពាបិ បរិកម្មវេទនា កាមាវចរា, អដ្ឋសមាបត្តិវេទនា រូបាវចរារូបាវចរា, មគ្គផលវេទនា លោកុត្តរាតិ ឯវំ រូបារម្មណំ សម្មសិត្វា និព្ពត្តិតាតិ អយំ វេទនា ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ ‘ភាវនាវសេន’ លព្ភន្តិ.

អបរោ ភិក្ខុ សុណាតិ – ‘កសិណបរិកម្មំ កិរ កត្វា សមាបត្តិយោ ឧប្បាទេត្វា សមាបត្តិបទដ្ឋានំ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណន្តី’តិ. អជ្ឈាសយសម្បន្នោ កុលបុត្តោ ‘ភារិយំ ឯត’ន្តិ អសល្លក្ខេត្វា ‘មយាបិ ឯស គុណោ និព្ពត្តេតុំ វដ្ដតី’តិ បុរិមនយេនេវ បដិបជ្ជិត្វា អរហត្តំ បាបុណាតិ. តត្ថ សព្ពាបិ បរិកម្មវេទនា កាមាវចរា, អដ្ឋសមាបត្តិវេទនា រូបាវចរារូបាវចរា, មគ្គផលវេទនា លោកុត្តរាតិ ឯវំ សោតវិញ្ញាណំ ចតុភូមិកវេទនា និព្ពត្តិយា ពលវបច្ចយោ ហោតីតិ ចតុភូមិកវេទនា សោតសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ តាវ ‘ឧបនិស្សយវសេន’ លព្ភន្តិ.

សោតទ្វារេ បន សទ្ទេ អាបាថគតេតិ សព្ពំ ចក្ខុទ្វារេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ឯវំ សទ្ទារម្មណេ ឧប្បន្នំ កិលេសំ សមតិក្កមិត្វា គតាតិ ចតុភូមិកវេទនា សោតសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ ‘សមតិក្កមវសេន’ លព្ភន្តិ.

សោតទ្វារេ បន សទ្ទេ អាបាថគតេ ឯកោ ឯវំ បរិគ្គហំ បដ្ឋបេតិ – អយំ សទ្ទោ កិំ និស្សិតោតិ សព្ពំ ចក្ខុទ្វារេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ឯវំ សទ្ទារម្មណំ សម្មសិត្វា និព្ពត្តិតាតិ អយំ វេទនា សោតសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ ‘ភាវនាវសេន’ លព្ភន្តិ.

ឃានជិវ្ហាកាយទ្វារេសុ បន គន្ធារម្មណាទីសុ អាបាថគតេសុ ‘ឥដ្ឋេ មេ អារម្មណេ រាគោ ឧប្បន្នោ’តិ សព្ពំ ចក្ខុទ្វារេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ឯវំ គន្ធារម្មណាទីសុ ឧប្បន្នំ កិលេសំ សមតិក្កមិត្វា គតាតិ ចតុភូមិកវេទនា ឃានជិវ្ហាកាយសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ តីសុ ទ្វារេសុ ‘សមតិក្កមវសេន’ លព្ភន្តិ.

ឃានទ្វារាទីសុ បន គន្ធាទីសុ អាបាថគតេសុ ឯកោ ឯវំ បរិគ្គហំ បដ្ឋបេតិ – ‘អយំ គន្ធោ, អយំ រសោ, ឥទំ ផោដ្ឋព្ពំ កិំ និស្សិត’ន្តិ សព្ពំ ចក្ខុទ្វារេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ឯវំ គន្ធារម្មណាទីនិ សម្មសិត្វា និព្ពត្តិតាតិ អយំ វេទនា ឃានជិវ្ហាកាយសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ ‘ភាវនាវសេន’ លព្ភន្តិ.

មនោទ្វារេ បន តីហិបិ អាការេហិ លព្ភន្តិ. ឯកច្ចោ ហិ ជាតិំ ភយតោ បស្សតិ, ជរំ ព្យាធិំ មរណំ ភយតោ បស្សតិ, ភយតោ ទិស្វា ‘ជាតិជរាព្យាធិមរណេហិ មុច្ចិតុំ វដ្ដតិ, ន ខោ បន សក្កា និបជ្ជិត្វា និទ្ទាយន្តេន ជាតិអាទីហិ មុច្ចិតុំ, អាទិតោវ វីរិយំ កាតុំ សីលំ សោធេតុំ វដ្ដតី’តិ ចិន្តេត្វា ចក្ខុទ្វារេ វុត្តនយេនេវ បដិបជ្ជិត្វា អរហត្តំ បាបុណាតិ. តត្ថ សព្ពាបិ បរិកម្មវេទនា កាមាវចរា, អដ្ឋសមាបត្តិវេទនា រូបាវចរារូបាវចរា, មគ្គផលវេទនា លោកុត្តរាតិ ឯវំ ជាតិជរាព្យាធិមរណំ ចតុភូមិកវេទនានិព្ពត្តិយា ពលវបច្ចយោ ហោតីតិ ចតុភូមិកវេទនា មនោសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ តាវ ‘ឧបនិស្សយវសេន’ លព្ភន្តិ.

មនោទ្វារេ បន ធម្មារម្មណេ អាបាថគតេតិ សព្ពំ ចក្ខុទ្វារេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ឯវំ ធម្មារម្មណេ ឧប្បន្នំ កិលេសំ សមតិក្កមិត្វា គតាតិ ចតុភូមិកវេទនា មនោសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ ‘សមតិក្កមវសេន’ លព្ភន្តិ.

មនោទ្វារេ បន ធម្មារម្មណេ អាបាថគតេ ឯកោ ឯវំ បរិគ្គហំ បដ្ឋបេតិ – ‘ឯតំ ធម្មារម្មណំ កិំ និស្សិត’ន្តិ? ‘វត្ថុនិស្សិត’ន្តិ. ‘វត្ថុ កិំ និស្សិត’ន្តិ? ‘មហាភូតានិ និស្សិត’ន្តិ. សោ ចត្តារិ មហាភូតានិ ឧបាទារូបញ្ច រូបន្តិ បរិគ្គណ្ហាតិ, តទារម្មណេ ធម្មេ អរូបន្តិ បរិគ្គណ្ហាតិ. តតោ សប្បច្ចយំ នាមរូបំ បរិគ្គណ្ហិត្វា តីណិ លក្ខណានិ អារោបេត្វា វិបស្សនាបដិបាដិយា សង្ខារេ សម្មសិត្វា អរហត្តំ បាបុណាតិ. តត្ថ សព្ពាបិ បរិកម្មវេទនា កាមាវចរា, អដ្ឋសមាបត្តិវេទនា រូបាវចរារូបាវចរា, មគ្គផលវេទនា លោកុត្តរាតិ ឯវំ ធម្មារម្មណំ សម្មសិត្វា និព្ពត្តិតាតិ អយំ វេទនា មនោសម្ផស្សបច្ចយា នាម ជាតា. ឯវំ ‘ភាវនាវសេន’ លព្ភន្តិ. យា បនេតា សព្ពេសម្បិ ចតុវីសតិវិធាទីនំ វារានំ បរិយោសានេសុ ចក្ខុសម្ផស្សជា វេទនា…បេ… មនោសម្ផស្សជា វេទនាតិ ឆ ឆ វេទនា វុត្តា, តា សម្បយុត្តបច្ចយវសេន វុត្តាតិ.

អយំ វេទនាក្ខន្ធនិទ្ទេសោ.

សញ្ញាក្ខន្ធាទយោបិ ឥមិនា ឧបាយេន វេទិតព្ពា. កេវលញ្ហិ សញ្ញាក្ខន្ធនិទ្ទេសេ តិកេសុ វេទនាត្តិកបីតិត្តិកាបិ លព្ភន្តិ, ទុកេសុ ច សុខសហគតទុកាទយោបិ. សង្ខារក្ខន្ធនិទ្ទេសេ ផស្សស្សាបិ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នត្តា ផស្សសម្បយុត្តោតិ អវត្វា ចិត្តសម្បយុត្តោតិ វុត្តំ. ទុកេសុ ចេត្ថ ហេតុទុកាទយោបិ លព្ភន្តិ. តិកា សញ្ញាក្ខន្ធសទិសា ឯវ. វិញ្ញាណក្ខន្ធនិទ្ទេសេ ចក្ខុសម្ផស្សជាទិភាវំ អវត្វា ចក្ខុវិញ្ញាណន្តិអាទិ វុត្តំ. ន ហិ សក្កា វិញ្ញាណំ មនោសម្ផស្សជន្តិ និទ្ទិសិតុំ. សេសមេត្ថ សញ្ញាក្ខន្ធេ វុត្តសទិសមេវ. ឥមេសំ បន តិណ្ណម្បិ ខន្ធានំ និទ្ទេសេយេវ វេទនាក្ខន្ធនិទ្ទេសតោ អតិរេកតិកទុកា លទ្ធា. តេសំ វសេន វារប្បភេទោ វេទិតព្ពោតិ.

អភិធម្មភាជនីយវណ្ណនា.