នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស
អភិធម្មបិដកេ
បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ
មាតិកា
១. ឯកកឧទ្ទេសោ
១. ឆ បញ្ញត្តិយោ – ខន្ធបញ្ញត្តិ, អាយតនបញ្ញត្តិ, ធាតុបញ្ញត្តិ, សច្ចបញ្ញត្តិ, ឥន្ទ្រិយបញ្ញត្តិ, បុគ្គលបញ្ញត្តីតិ.
២. កិត្តាវតា ខន្ធានំ ខន្ធបញ្ញត្តិ? យាវតា បញ្ចក្ខន្ធា – រូបក្ខន្ធោ, វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណក្ខន្ធោ; ឯត្តាវតា ខន្ធានំ ខន្ធបញ្ញត្តិ.
៣. កិត្តាវតា អាយតនានំ អាយតនបញ្ញត្តិ? យាវតា ទ្វាទសាយតនានិ – ចក្ខាយតនំ, រូបាយតនំ, សោតាយតនំ, សទ្ទាយតនំ, ឃានាយតនំ, គន្ធាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, រសាយតនំ, កាយាយតនំ, ផោដ្ឋព្ពាយតនំ, មនាយតនំ, ធម្មាយតនំ; ឯត្តាវតា អាយតនានំ អាយតនបញ្ញត្តិ.
៤. កិត្តាវតា ធាតូនំ ធាតុបញ្ញត្តិ? យាវតា អដ្ឋារស ធាតុយោ – ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ, សទ្ទធាតុ, សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ, គន្ធធាតុ, ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ, រសធាតុ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ, ធម្មធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ; ឯត្តាវតា ធាតូនំ ធាតុបញ្ញត្តិ.
៥. កិត្តាវតា សច្ចានំ សច្ចបញ្ញត្តិ? យាវតា ចត្តារិ សច្ចានិ – ទុក្ខសច្ចំ, សមុទយសច្ចំ, និរោធសច្ចំ, មគ្គសច្ចំ; ឯត្តាវតា សច្ចានំ សច្ចបញ្ញត្តិ.
៦. កិត្តាវតា ឥន្ទ្រិយានំ ឥន្ទ្រិយបញ្ញត្តិ? យាវតា ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ – ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ, បុរិសិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ, សុខិន្ទ្រិយំ, ទុក្ខិន្ទ្រិយំ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ, ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ; ឯត្តាវតា ឥន្ទ្រិយានំ ឥន្ទ្រិយបញ្ញត្តិ.
៧. កិត្តាវតា បុគ្គលានំ បុគ្គលបញ្ញត្តិ?
(១) សមយវិមុត្តោ
(២) អសមយវិមុត្តោ
(៣) កុប្បធម្មោ
(៤) អកុប្បធម្មោ
(៥) បរិហានធម្មោ
(៦) អបរិហានធម្មោ
(៧) ចេតនាភព្ពោ
(៨) អនុរក្ខណាភព្ពោ
(៩) បុថុជ្ជនោ
(១០) គោត្រភូ
(១១) ភយូបរតោ
(១២) អភយូបរតោ
(១៣) ភព្ពាគមនោ
(១៤) អភព្ពាគមនោ
(១៥) និយតោ
(១៦) អនិយតោ
(១៧) បដិបន្នកោ
(១៨) ផលេឋិតោ
(១៩) សមសីសី
(២០) ឋិតកប្បី
(២១) អរិយោ
(២២) អនរិយោ
(២៣) សេក្ខោ
(២៤) អសេក្ខោ
(២៥) នេវសេក្ខនាសេក្ខោ
(២៦) តេវិជ្ជោ
(២៧) ឆឡភិញ្ញោ
(២៨) សម្មាសម្ពុទ្ធោ
(២៩) បច្ចេកសម្ពុទ្ធោ [បច្ចេកពុទ្ធោ (សី.)]
(៣០) ឧភតោភាគវិមុត្តោ
(៣១) បញ្ញាវិមុត្តោ
(៣២) កាយសក្ខី
(៣៣) ទិដ្ឋិប្បត្តោ
(៣៤) សទ្ធាវិមុត្តោ
(៣៥) ធម្មានុសារី
(៣៦) សទ្ធានុសារី
(៣៧) សត្តក្ខត្តុបរមោ
(៣៨) កោលង្កោលោ
(៣៩) ឯកពីជី
(៤០) សកទាគាមី
(៤១) អនាគាមី
(៤២) អន្តរាបរិនិព្ពាយី
(៤៣) ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយី
(៤៤) អសង្ខារបរិនិព្ពាយី
(៤៥) សសង្ខារបរិនិព្ពាយី
(៤៦) ឧទ្ធំសោតោអកនិដ្ឋគាមី
(៤៧) សោតាបន្នោ
(៤៨) សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ
(៤៩) សកទាគាមី
(៥០) សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ
(៥១) អនាគាមី
(៥២) អនាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ
(៥៣) អរហា
(៥៤) អរហត្តផលសច្ឆិកិរិយាយ [អរហត្តាយ (សី.)] បដិបន្នោ
ឯកកំ.
២. ទុកឧទ្ទេសោ
៨. ទ្វេ បុគ្គលា –
(១) កោធនោ ច, ឧបនាហី ច.
(២) មក្ខី ច, បឡាសី [បលាសី (ស្យា. ក.)] ច.
(៣) ឥស្សុកី ច, មច្ឆរី ច.
(៤) សឋោ ច, មាយាវី ច.
(៥) អហិរិកោ ច, អនោត្តប្បី ច.
(៦) ទុព្ពចោ ច, បាបមិត្តោ ច.
(៧) ឥន្ទ្រិយេសុ អគុត្តទ្វារោ ច, ភោជនេ អមត្តញ្ញូ ច.
(៨) មុដ្ឋស្សតិ ច, អសម្បជានោ ច.
(៩) សីលវិបន្នោ ច, ទិដ្ឋិវិបន្នោ ច.
(១០) អជ្ឈត្តសំយោជនោ ច, ពហិទ្ធាសំយោជនោ ច.
(១១) អក្កោធនោ ច, អនុបនាហី ច.
(១២) អមក្ខី ច, អបឡាសី ច.
(១៣) អនិស្សុកី ច, អមច្ឆរី ច.
(១៤) អសឋោ ច, អមាយាវី ច.
(១៥) ហិរិមា ច, ឱត្តប្បី ច.
(១៦) សុវចោ ច, កល្យាណមិត្តោ ច.
(១៧) ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារោ ច, ភោជនេ មត្តញ្ញូ ច.
(១៨) ឧបដ្ឋិតស្សតិ ច, សម្បជានោ ច.
(១៩) សីលសម្បន្នោ ច, ទិដ្ឋិសម្បន្នោ ច.
(២០) ទ្វេ បុគ្គលា ទុល្លភា លោកស្មិំ.
(២១) ទ្វេ បុគ្គលា ទុត្តប្បយា.
(២២) ទ្វេ បុគ្គលា សុតប្បយា.
(២៣) ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា វឌ្ឍន្តិ.
(២៤) ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អាសវា ន វឌ្ឍន្តិ.
(២៥) ហីនាធិមុត្តោ ច, បណីតាធិមុត្តោ ច.
(២៦) តិត្តោ ច, តប្បេតា ច.
ទុកំ.
៣. តិកឧទ្ទេសោ
៩. តយោ បុគ្គលា –
(១) និរាសោ, អាសំសោ, វិគតាសោ.
(២) តយោ គិលានូបមា បុគ្គលា.
(៣) កាយសក្ខី, ទិដ្ឋិប្បត្តោ, សទ្ធាវិមុត្តោ.
(៤) គូថភាណី, បុប្ផភាណី, មធុភាណី.
(៥) អរុកូបមចិត្តោ បុគ្គលោ, វិជ្ជូបមចិត្តោ បុគ្គលោ, វជិរូបមចិត្តោ បុគ្គលោ.
(៦) អន្ធោ, ឯកចក្ខុ, ទ្វិចក្ខុ.
(៧) អវកុជ្ជបញ្ញោ បុគ្គលោ, ឧច្ឆង្គបញ្ញោ [ឧច្ចង្គុបញ្ញោ (ស្យា.)] បុគ្គលោ, បុថុបញ្ញោ បុគ្គលោ.
(៨) អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ កាមេសុ ច ភវេសុ ច អវីតរាគោ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ កាមេសុ វីតរាគោ ភវេសុ អវីតរាគោ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ កាមេសុ ច ភវេសុ ច វីតរាគោ.
(៩) បាសាណលេខូបមោ បុគ្គលោ, បថវិលេខូបមោ បុគ្គលោ, ឧទកលេខូបមោ បុគ្គលោ.
(១០) តយោ បោត្ថកូបមា បុគ្គលា.
(១១) តយោ កាសិកវត្ថូបមា បុគ្គលា.
(១២) សុប្បមេយ្យោ, ទុប្បមេយ្យោ, អប្បមេយ្យោ.
(១៣) អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ ន សេវិតព្ពោ ន ភជិតព្ពោ ន បយិរុបាសិតព្ពោ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ សេវិតព្ពោ ភជិតព្ពោ បយិរុបាសិតព្ពោ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ សក្កត្វា គរុំ កត្វា [គរុកត្វា (សី.)] សេវិតព្ពោ ភជិតព្ពោ បយិរុបាសិតព្ពោ.
(១៤) អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ ជិគុច្ឆិតព្ពោ ន សេវិតព្ពោ ន ភជិតព្ពោ ន បយិរុបាសិតព្ពោ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អជ្ឈុបេក្ខិតព្ពោ ន សេវិតព្ពោ ន ភជិតព្ពោ ន បយិរុបាសិតព្ពោ; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ សេវិតព្ពោ ភជិតព្ពោ បយិរុបាសិតព្ពោ.
(១៥) អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ សីលេសុ បរិបូរការី [បរិបូរីការី (ស្យា.)], សមាធិស្មិំ មត្តសោ ការី, បញ្ញាយ មត្តសោ ការី; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ សីលេសុ ច បរិបូរការី, សមាធិស្មិញ្ច បរិបូរការី, បញ្ញាយ មត្តសោ ការី; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ សីលេសុ ច បរិបូរការី, សមាធិស្មិញ្ច បរិបូរការី, បញ្ញាយ ច បរិបូរការី.
(១៦) តយោ សត្ថារោ.
(១៧) អបរេបិ តយោ សត្ថារោ.
តិកំ.
៤. ចតុក្កឧទ្ទេសោ
១០. ចត្តារោ បុគ្គលា –
(១) អសប្បុរិសោ, អសប្បុរិសេន អសប្បុរិសតរោ, សប្បុរិសោ, សប្បុរិសេន សប្បុរិសតរោ.
(២) បាបោ, បាបេន បាបតរោ, កល្យាណោ, កល្យាណេន កល្យាណតរោ.
(៣) បាបធម្មោ, បាបធម្មេន បាបធម្មតរោ, កល្យាណធម្មោ, កល្យាណធម្មេន កល្យាណធម្មតរោ.
(៤) សាវជ្ជោ, វជ្ជពហុលោ, អប្បវជ្ជោ [អប្បសាវជ្ជោ (ស្យា. ក.) អ. និ. ៤.១៣៥], អនវជ្ជោ.
(៥) ឧគ្ឃដិតញ្ញូ, វិបញ្ចិតញ្ញូ [វិបចិតញ្ញូ (សី.) អ. និ. ៤.១៣៣], នេយ្យោ, បទបរមោ.
(៦) យុត្តប្បដិភានោ, នោ មុត្តប្បដិភានោ, មុត្តប្បដិភានោ, នោ យុត្តប្បដិភានោ, យុត្តប្បដិភានោ ច មុត្តប្បដិភានោ ច, នេវ យុត្តប្បដិភានោ នោ មុត្តប្បដិភានោ.
(៧) ចត្តារោ ធម្មកថិកា បុគ្គលា.
(៨) ចត្តារោ វលាហកូបមា បុគ្គលា.
(៩) ចត្តារោ មូសិកូបមា បុគ្គលា.
(១០) ចត្តារោ អម្ពូបមា បុគ្គលា.
(១១) ចត្តារោ កុម្ភូបមា បុគ្គលា.
(១២) ចត្តារោ ឧទករហទូបមា បុគ្គលា.
(១៣) ចត្តារោ ពលីពទ្ទូបមា [ពលិពទ្ទូបមា (សី.)] បុគ្គលា.
(១៤) ចត្តារោ អាសីវិសូបមា បុគ្គលា.
(១៥) អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អប្បសាទនីយេ ឋានេ បសាទំ ឧបទំសិតា ហោតិ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា បសាទនីយេ ឋានេ អប្បសាទំ ឧបទំសិតា ហោតិ.
(១៦) អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អប្បសាទនីយេ ឋានេ អប្បសាទំ ឧបទំសិតា ហោតិ, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា បសាទនីយេ ឋានេ បសាទំ ឧបទំសិតា ហោតិ.
(១៧) អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, នោ ច ខោ វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, នោ ច ខោ អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អវណ្ណារហស្ស ច អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន; វណ្ណារហស្ស ច វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ នេវ អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន, នោ ច វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសិតា ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ កាលេន.
(១៨) ឧដ្ឋានផលូបជីវី នោ បុញ្ញផលូបជីវី, បុញ្ញផលូបជីវី នោ ឧដ្ឋានផលូបជីវី, ឧដ្ឋានផលូបជីវី ច បុញ្ញផលូបជីវី ច, នេវ ឧដ្ឋានផលូបជីវី នោ បុញ្ញផលូបជីវី.
(១៩) តមោ តមបរាយនោ, តមោ ជោតិបរាយនោ, ជោតិ តមបរាយនោ, ជោតិ ជោតិបរាយនោ.
(២០) ឱណតោណតោ, ឱណតុណ្ណតោ, ឧណ្ណតោណតោ, ឧណ្ណតុណ្ណតោ.
(២១) ចត្តារោ រុក្ខូបមា បុគ្គលា.
(២២) រូបប្បមាណោ, រូបប្បសន្នោ, ឃោសប្បមាណោ, ឃោសប្បសន្នោ.
(២៣) លូខប្បមាណោ, លូខប្បសន្នោ, ធម្មប្បមាណោ, ធម្មប្បសន្នោ.
(២៤) អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ បរហិតាយ; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ បរហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ, នោ អត្តហិតាយ; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តហិតាយ ចេវ បដិបន្នោ ហោតិ បរហិតាយ ច; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ នេវ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ ហោតិ នោ បរហិតាយ.
(២៥) អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តន្តបោ ហោតិ អត្តបរិតាបនានុយោគមនុយុត្តោ; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ បរន្តបោ ហោតិ បរបរិតាបនានុយោគមនុយុត្តោ; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ អត្តន្តបោ ច ហោតិ អត្តបរិតាបនានុយោគមនុយុត្តោ, បរន្តបោ ច បរបរិតាបនានុយោគមនុយុត្តោ; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ នេវ អត្តន្តបោ ហោតិ ន អត្តបរិតាបនានុយោគមនុយុត្តោ, ន បរន្តបោ ន បរបរិតាបនានុយោគមនុយុត្តោ. សោ អនត្តន្តបោ អបរន្តបោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ និច្ឆាតោ និព្ពុតោ សីតីភូតោ [សីតិភូតោ (សី. ក.)] សុខប្បដិសំវេទី ព្រហ្មភូតេន អត្តនា វិហរតិ.
(២៦) សរាគោ, សទោសោ, សមោហោ, សមានោ.
(២៧) អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស, ន លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ហោតិ អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ, ន លាភី អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ លាភី ចេវ ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស, លាភី ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ; អត្ថេកច្ចោ បុគ្គលោ នេវ លាភី ហោតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថស្ស, ន លាភី អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ.
(២៨) អនុសោតគាមី បុគ្គលោ, បដិសោតគាមី បុគ្គលោ, ឋិតត្តោ បុគ្គលោ, តិណ្ណោ បារង្គតោ [បារគតោ (សី. ស្យា.)] ថលេ តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោ.
(២៩) អប្បស្សុតោ សុតេន អនុបបន្នោ, អប្បស្សុតោ សុតេន ឧបបន្នោ, ពហុស្សុតោ សុតេន អនុបបន្នោ, ពហុស្សុតោ សុតេន ឧបបន្នោ.
(៣០) សមណមចលោ, សមណបទុមោ, សមណបុណ្ឌរីកោ, សមណេសុ សមណសុខុមាលោ.
ចតុក្កំ.