៣៩. ឆដ្ឋី សម្ពន្ធេ

សម្ពន្ធេ ឆដ្ឋី ហោតិ. រញ្ញោ បុរិសោតិ វុត្តេ យស្មា រាជា ទទាតិ, បុរិសោ គណ្ហាតិ, តស្មា រាជបុរិសោតិ វិញ្ញាយតិ. ឯវមេវ យោ យស្ស អាយត្តោ សេវកាទិភាវេន ភណ្ឌភាវេន វា សមីប+សមូហា+វយវ+វិការ+ការិយ+អវត្ថា+ជាតិ+គុណ+ក្រិយាទិវសេន វា, ឋានីវសេន វា, អាគមីវសេន វា, សោ តិវិធោបិ អត្ថោ សម្ពន្ធោ នាម. វុត្តញ្ហិ –

ក្រិយាការកសញ្ជាតោ, អស្សេ+ទំភាវហេតុកោ;

សម្ពន្ធោ នាម សោ អត្ថោ, តត្ថ ឆដ្ឋី វិធីយតេ.

បារតន្ត្យញ្ហិ សម្ពន្ធោ, តត្ថ ឆដ្ឋី ភវេ តិតោ;

ឧបាធិ+ឋាន្យា+គមិតោ, ន វិសេស្សាទិតោ តិតោតិ.

ឧបាធិសង្ខាតវិសេសនតោ តាវ-រញ្ញោ បុរិសោ. ឯត្ថ ច ព្រាហ្មណាទិសាមិតោ និវត្តេតីតិ រាជា វិសេសនំ, បុរិសោ តេន វិសេសិយតីតិ វិសេស្សោ. ភណ្ឌសម្ពន្ធតោ-បហុតំ មេ ធនំ សក្ក, ឯកស្ស បដិវីសោ, ភិក្ខុស្ស បត្តចីវរំ. សមីបតោ-អម្ពវនស្ស អវិទូរេ, និព្ពានស្សេវ សន្តិកេ. សមូហេ-សុវណ្ណស្ស រាសិ, ភិក្ខូនំ សមូហោ. អវយវេ-មនុស្សស្សេវ តេ សីសំ, រុក្ខស្ស សាខា. វិការេ-សុវណ្ណស្ស វិកតិ, ភដ្ឋធញ្ញានំ សត្តុ. ការិយេ-យវស្ស អង្កុរោ, មេឃស្ស សទ្ទោ, បុត្តាបិ តស្ស ពហវោ, កម្មានំ ផលំ វិបាកោ. អវត្ថាយំ-ខន្ធានំ បាតុភាវោ, ជរា, ភេទោ វា. ជាតិយំ-មនុស្សស្ស ភាវោ, មនុស្សានំ ជាតិ. គុណេ-សុវណ្ណស្ស វណ្ណោ, វណ្ណោ ន ខីយេថ តថាគតស្ស ពុទ្ធស្ស គុណឃោសោ, បុប្ផានំ គន្ធោ, ផលានំ រសោ, ចិត្តស្ស ផុសនា, សិប្បិកានំ សតំ នត្ថិ, តិលានំ មុដ្ឋិ, តេសំ សមាយោគោ, សន្ធិនោ វិមោក្ខោ, តថាគតស្ស បញ្ញាបារមិំ អារព្ភ, សុខំ តេ, ទុក្ខំ តេ, ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ, បញ្ញាយ បដុភាវោ, រូបស្ស លហុតា, មុទុតា វា, ឧបចយោ វា. ក្រិយាសម្ពន្ធេ-បាទស្ស ឧក្ខេបនំ, អវក្ខេបនំ វា, ហត្ថស្ស សមិញ្ជនំ, ទានំ, បសារណំ, ធាតូនំ គមនំ, ឋានំ, និសជ្ជា, សយនំ វា, តថាគតស្ស នាមគោត្តាទិ, តស្ស ការណំ, តស្ស មាតាបិតរោ, តស្ស បុរតោ បាតុរហោសិ, នគរស្ស ទក្ខិណតោ, វស្សានំ តតិយេ មាសេ, ន តស្ស ឧបមា, កុវេរស្ស ពលិ ឥច្ចាទិ. អបិ ច –

គាវស្ស ជាតិ, ធវលោ, គតិ, សិង្គំ, នាមន្តិ+ធ;

ទព្ពស្សាបិ ច ជាត្យាទិ, វិសេស្សា ហោន្តិ កាមតោ.

គោត្តញ្ច សពលោទិស្ស, បាក+មន្នស្ស សុក្កតា;

បដស្ស, សិង្គំមេណ្ឌស្ស, នា+ញ្ញេសំតិ វិសេស្សតេ.

ឋានិតោ-យុវណ្ណាន+មេឱ លុត្តា. អាគមិតោ-សុញ សស្ស. សាមិយោគេ-ទេវាន+មិន្ទោ, មិគានំ រាជា. រុជាទិយោគេ-ទេវទត្តស្ស រុជតិ, តស្ស រោគោ ឧប្បជ្ជិ, មហាសេនាបតីនំ ឧជ្ឈាបេតព្ពំ, រជកស្ស វត្ថំ ទទាតិ, មុសាវាទស្ស ឱត្តប្បំ ឥច្ចាទិ. យជស្ស យោគេ-បុប្ផស្ស ពុទ្ធស្ស យជតិ, បុប្ផេនាត្យត្ថោ. ឯវំ ឃតស្ស អគ្គិំ ជុហតិ. សុហិតត្ថេ-បត្តំ ឱទនស្ស បូរេត្វា, បូរំ នានាបការស្ស អសុចិនោ, បូរំ ហិរញ្ញសុវណ្ណស្ស, បូរតិ ពាលោ បាបស្ស. កិតកប្បយោគេ-ពហុលំវិធានា ឆដ្ឋី, រញ្ញោ សម្មតោ, បូជិតោ, សក្កតោ, អបចិតោ, មានិតោ វា, អមតំ តេសំ ភិក្ខវេ អបរិភុត្តំ, យេសំ កាយគតា សតិ អបរិភុត្តា, សាធុសម្មតោ ពហុជនស្ស, សុប្បដិវិទ្ធា ពុទ្ធានំ ធម្មធាតុ, ធម្មស្ស គុត្តោ មេធាវី. កម្មត្ថេ-តស្ស ភវន្តិ វត្តារោ, សហសា កម្មស្ស កត្តារោ, អមតស្ស ទាតា, ភិន្នានំ សន្ធាតា, សហិតានំ អនុប្បទាតា, ពោធេតា បជាយ, កម្មស្ស ការកោ នត្ថិ, វិបាកស្ស ច វេទកោ, អវិសំវាទកោ លោកស្ស, ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយ បសាទោ. សរតិ+ច្ឆាយោគេ-មាតុ សរតិ, ន តេសំ កោចិ សរតិ, សត្តានំ កម្មបច្ចយា, បុត្តស្ស ឥច្ឆតិ. ករោតិស្ស (យោគេ) – ឧទកស្ស បតិកុរុតេ, កណ្ឌស្ស បតិកុរុតេ, អភិសង្ខរោតីត្យត្ថោ. បញ្ចមិយត្ថេ បរិហានិភយត្ថយោគេបិ ឆដ្ឋី, អស្សវនតាយ ធម្មស្ស បរិយាយន្តិ, កិន្នុ ខោ អហំ តស្ស សុខស្ស ភាយាមិ, សព្ពេ តសន្តិ ទណ្ឌស្ស, សព្ពេ ភាយន្តិ មច្ចុនោ, ភីតោ ចតុន្នំ អាសីវិសានំ ឃោរវិសានំ ឥច្ចាទិ.