២២. នត្ថិបច្ចយោ

២៣. វិគតបច្ចយោ

២៤. អវិគតបច្ចយោ

សព្ពោ អនន្តរបច្ចយោ នត្ថិ បច្ចយោ នាម. តថា វិគត បច្ចយោ. អវិគតបច្ចយោបិ អត្ថិបច្ចយេន សព្ពសទិសោ. អត្ថីតិច អវិគតោតិ ច អត្ថតោ ឯកមេវ. តថា នត្ថីតិ ច វិគតោតិច. នត្ថិវិគតអវិគតបច្ចយទីបនា និដ្ឋិតា.

បច្ចយត្ថទីបនា និដ្ឋិតា.

បច្ចយសភាគោ

បច្ចយសភាគោ វុច្ចតេ. បញ្ចទស សហជាតជាតិកា ហោន្តិ, ចត្តារោ មហាសហជាតា ចត្តារោ មជ្ឈិមសហជាតា សត្ត ខុទ្ទកសហជាតា. តត្ថ ចត្តារោ មហាសហជាតា នាម សហជាតោ សហជាតនិស្សយោ សហជាតត្ថិ សហជាត អវិគតោ. ចត្តារោ មជ្ឈិមសហជាតា នាម អញ្ញមញ្ញោ វិបាកោ សម្បយុត្តោ សហជាតវិប្បយុត្តោ. សត្ត ខុទ្ទកសហ ជាតា នាម ហេតុ សហជាតាធិបតិ សហជាតកម្មំ សហ ជាតាហារោ សហជាតិន្ទ្រិយំ ឈានំ មគ្គោ.

តយោ រូបាហារា, រូបាហារោ រូបាហារត្ថិ រូបាហារា វិគតោ.

តីណិ រូបជីវិតិន្ទ្រិយានិ, រូបជីវិតិន្ទ្រិយំ រូបជីវិតិន្ទ្រិយត្ថិ រូបជីវិតិន្ទ្រិយាវិគតំ.

សត្តរស បុរេជាតជាតិកា ហោន្តិ, ឆ វត្ថុបុរេជាតា ឆ អារម្មណបុរេជាតា បញ្ច វត្ថារម្មណបុរេជាតា. តត្ថ ឆ វត្ថុបុរេជាតា នាម វត្ថុបុរេជាតោ វត្ថុបុរេជាតនិស្សយោ វត្ថុបុរេជាតិន្ទ្រិយំ វត្ថុបុរេជាតវិប្បយុត្តំ វត្ថុបុរេជាតត្ថិ វត្ថុ បុរេជាតអវិគតោ. ឆ អារម្មណបុរេជាតា នាម អារម្មណ បុរេជាតោ កិញ្ចិអារម្មណំ កោចិ អារម្មណាធិបតិ កោចិ អារម្មណូបនិស្សសោ អារម្មណបុរេជាតត្ថិ អារម្មណបុរេជាត អវិគតោ. កិញ្ចិ អារម្មណន្តិអាទីសុ កិញ្ចិកោចិវចនេហិ បច្ចុប្បន្នំ និប្ផន្នរូបំ គយ្ហតិ. បញ្ច វត្ថារម្មណបុរេជាតា នាម វត្ថារម្មណ បុរេជាតោ វត្ថារម្មណបុរេជាតនិស្សយោ វត្ថារម្មណបុរេ ជាត វិប្បយុត្តោ វត្ថារម្មណបុរេជាតត្ថិ វត្ថារម្មណបុរេជាត អវិគតោ.

ចត្តារោ បច្ឆាជាតជាតិកា ហោន្តិ, បច្ឆាជាតោ បច្ឆាជាតវិប្បយុត្តោ បច្ឆាជាតត្ថិ បច្ឆាជាតអវិគតោ.

សត្ត អនន្តរា ហោន្តិ, អនន្តរោ សមនន្តរោ អនន្តរូប និស្សយោ អាសេវនំ អនន្តរកម្មំ នត្ថិ វិគតោ. ឯត្ថ ច អនន្តរ កម្មំ នាម អរិយមគ្គចេតនា, សា អត្តនោ អនន្តរេ អរិយផលំ ជនេតិ.

បញ្ច វិសុំ បច្ចយា ហោន្តិ, អវសេសំ អារម្មណំ អវសេសោ អារម្មណាធិបតិ អវសេសោ អារម្មណូប និស្សយោ សព្ពោ បកតូបនិស្សយោ អវសេសំ នានាក្ខណិក កម្មំ. ឥតិ វិត្ថារតោ បដ្ឋានបច្ចយា ចតុបញ្ញាសប្បភេទា ហោន្តីតិ.

តត្ថ សព្ពេ សហជាតជាតិកា ច សព្ពេ បុរេជាត ជាតិកា សព្ពេ បច្ឆាជាតជាតិកា រូបាហារោ រូបជីវិតិន្ទ្រិយន្តិ ឥមេ បច្ចុប្បន្នបច្ចយា នាម. សព្ពេ អនន្តរជាតិកា សព្ពំ នានាក្ខណិក កម្មន្តិ ឥមេ អតីតបច្ចយា នាម. អារម្មណំ បកតូបនិស្សយោតិ ឥមេ តេកាលិកា ច និព្ពានបញ្ញត្តីនំ វសេន កាលវិមុត្តា ច ហោន្តិ.

និព្ពានញ្ច បញ្ញត្តិ ចាតិ ឥមេ ទ្វេ ធម្មា អប្បច្ចយា នាម អសង្ខតា នាម. កស្មា. អជាតិកត្តា. យេសញ្ហិ ជាតិ នាម អត្ថិ, ឧប្បាទោ នាម អត្ថិ. តេ សប្បច្ចយានាម សង្ខតា នាម បដិច្ចសមុប្បន្នា នាម. ឥមេ ទ្វេ ធម្មា អជាតិកត្តា អនុប្បាទត្តា អជាតិបច្ចយត្តាច អប្បច្ចយា នាម អសង្ខតា នាមាតិ.

សប្បច្ចយេសុ ច ធម្មេសុ សង្ខតេសុ ឯកោបិ ធម្មោ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរីតធម្មោ នាម នត្ថិ. អថ ខោ សព្ពេ តេ ខយដ្ឋេន អនិច្ចា ឯវ ហោន្តិ. កស្មា. សយញ្ច បច្ចយាយត្តវុត្តិ កត្តា បច្ចយានញ្ច អនិច្ចធម្មត្តា. ននុ និព្ពានញ្ច បញ្ញត្តិ ច បច្ចយា ហោន្តិ. តេ ច និច្ចា ធុវាតិ. សច្ចំ. កេវលេន បន និព្ពានបច្ចយេន វា បញ្ញត្តិបច្ចយេន វា ឧប្បន្នោ នាម នត្ថិ, ពហូហិ បច្ចយេហិ ឯវ ឧប្បន្នោ, តេ បន បច្ចយា អនិច្ចា ឯវ អធុវាតិ.

យេ ច ធម្មា អនិច្ចា ហោន្តិ, តេ និច្ចកាលំ សត្តេ តិវិធេហិ ទុក្ខទណ្ឌេហិ បដិប្បីឡេន្តិ ពាធេន្តិ, តស្មា តេ ធម្មា ភយដ្ឋេន ទុក្ខា ឯវ ហោន្តិ. តត្ថ តិវិធា ទុក្ខទណ្ឌា នាម ទុក្ខទុក្ខតា សង្ខារ ទុក្ខតា វិបរិណាមទុក្ខតា.

យេ កេចិ អនិច្ចា ឯវ ហោន្តិ, ឯកស្មិំ ឥរិយាបថេបិ បុនប្បុនំ ភិជ្ជន្តិ, តេ កថំ យាវជីវំ និច្ចសញ្ញិតានំ សត្តបុគ្គលានំ អត្តា នាម ភវេយ្យុំ, សារា នាម ភវេយ្យុំ. យេ ច ទុក្ខា ឯវ ហោន្តិ, តេ កថំ ទុក្ខប្បដិកុលានំ សុខកាមានំ សត្តានំ អត្តា នាម ភវេយ្យុំ, សារា នាម ភវេយ្យុំ. តស្មា តេ ធម្មា អសារកដ្ឋេន អនត្តា ឯវ ហោន្តិ.

អបិ ច យស្មា ឥមាយ ចតុវីសតិយា បច្ចយទេសនាយ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ. សព្ពេបិ សង្ខតធម្មា នាម បច្ចយាយត្តវុត្តិកា ឯវ ហោន្តិ, សត្តានំ វសាយត្តវុត្តិកា ន ហោន្តិ. បច្ចយាយត្ត វុត្តិកេសុ ច តេសុ ន ឯកោបិ ធម្មោ អប្បកេន បច្ចយេន ឧប្បជ្ជតិ. អថ ខោ ពហូហិ ឯវ បច្ចយេហិ ឧប្បជ្ជតីតិ, តស្មា អយំ ទេសនា ធម្មានំ អនត្តលក្ខណទីបនេ មត្ថកបត្តា ហោតីតិ.

បច្ចយសភាគសង្គហោ និដ្ឋិតោ.

បច្ចយឃដនានយោ

បញ្ចវិញ្ញាណេសុ បច្ចយឃដនានយោ

បច្ចយឃដនានយោ វុច្ចតេ. ឯកេកស្មិំ បច្ចយុប្បន្នេ ពហុន្នំ បច្ចយានំ សមោធានំ បច្ចយឃដនា នាម. យេន បន ធម្មា សប្បច្ចយា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នាតិ វុច្ចន្តិ, សព្ពេ តេ ធម្មា ឧប្បាទេ ច ឋិតិយញ្ច ឥមេហិ ចតុវីសតិយា បច្ចយេហិ សហិតត្តា សប្បច្ចយា នាម, សប្បច្ចយត្តា សង្ខតា នាម, សង្ខតត្តា បដិច្ចសមុប្បន្នា នាម. កតមេ បន តេ ធម្មាតិ. ឯកវីសសតចិត្តានិ ច ទ្វិបញ្ញាសចេតសិកានិ ច អដ្ឋវីសតិ រូបានិ ច.

តត្ថ ឯកវីសសតចិត្តានិ ធាតុវសេន សត្តវិធានិ ភវន្តិ, ចក្ខុ វិញ្ញាណធាតុ សោតវិញ្ញាណធាតុ ឃានវិញ្ញាណធាតុ ជិវ្ហា វិញ្ញាណធាតុ កាយវិញ្ញាណធាតុ មនោធាតុ មនោវិញ្ញាណ ធាតូតិ. តត្ថ ចក្ខុវិញ្ញាណទ្វយំ ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ នាម. សោតវិញ្ញាណទ្វយំ សោតវិញ្ញាណធាតុ នាម. ឃានវិញ្ញាណទ្វយំ ឃានវិញ្ញាណធាតុ នាម. ជិវ្ហាវិញ្ញាណទ្វយំ ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ នាម. កាយវិញ្ញាណទ្វយំ កាយវិញ្ញាណធាតុ នាម. បញ្ចទ្វារាវជ្ជន ចិត្តញ្ច សម្បដិច្ឆនចិត្តទ្វយញ្ច មនោធាតុ នាម. សេសានិ អដ្ឋសតំ ចិត្តានិ មនោវិញ្ញាណធាតុ នាម.

ទ្វិបញ្ញាសចេតសិកានិ ច រាសិវសេន ចតុព្ពិធានិ ភវន្តិ, សត្ត សព្ពចិត្តិកានិ ច ឆ បកិណ្ណកានិ ច ចុទ្ទស បាបានិច បញ្ចវីសតិ កល្យាណានិ ច.

ចតុវីសតិបច្ចយេសុ ច បន្នរសបច្ចយា សព្ពចិត្តុប្បាទ សាធារណា ហោន្តិ, អារម្មណញ្ច អនន្តរញ្ច សមនន្តរញ្ច សហ ជាតោ ច អញ្ញមញ្ញញ្ច និស្សយោ ច ឧបនិស្សយោ ច កម្មញ្ច អាហារោ ច ឥន្ទ្រិយញ្ច សម្បយុត្តោ ច អត្ថិ ច នត្ថិ ច វិគតោ ច អវិគតោ ច. ន ហិ កិញ្ចិ ចិត្តំ វា ចេតសិកំ វា អារម្មណេន វិនា ឧប្បន្នំ នាម អត្ថិ. តថា អនន្តរាទីហិ ច. អដ្ឋបច្ចយា កេសញ្ចិ ចិត្តុប្បាទានំ បច្ចយា សាធារណា ហោន្តិ, ហេតុ ច អធិបតិ ច បុរេ ជាតោ ច អាសេវនញ្ច វិបាកោ ច ឈានញ្ច មគ្គោ ច វិប្បយុត្តោ ច. តត្ថ ហេតុ សហេតុកចិត្តុប្បាទានំ ឯវ សាធារណា, អធិបតិ ច សាធិបតិជវនានំ ឯវ, បុរេជាតោ ច កេសញ្ចិ ចិត្តុប្បាទានំ ឯវ, អាសេវនញ្ច កុសលាកុសលកិរិយជវនានំ ឯវ, វិបាកោ ច វិបាកចិត្តុប្បាទានំ ឯវ, ឈានញ្ច មនោធាតុ មនោវិញ្ញាណធាតុ ចិត្តុប្បាទានំ ឯវ, មគ្គោ ច សហេតុកចិត្តុប្បាទានំ ឯវ, វិប្បយុត្តោ ច អរូបលោកេ ចិត្តុប្បាទានំ នត្ថិ, ឯកោ បច្ឆាជាតោ រូបធម្មានំ ឯវ វិសុំភូតោ ហោតិ.

តត្រាយំ ទីបនា. សត្ត សព្ពចិត្តិកានិ ចេតសិកានិ នាម, ផស្សោ វេទនា សញ្ញា ចេតនា ឯកគ្គតា ជីវិតំ មនសិការោ. តត្ថ ចិត្តំ អធិបតិជាតិកញ្ច អាហារបច្ចយោ ច ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ ច. ផស្សោ អាហារបច្ចយោ. វេទនា ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ ច ឈាន បច្ចយោ ច. ចេតនា កម្មបច្ចយោ ច អាហារបច្ចយោ ច. ឯកគ្គតា ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ ច ឈាន បច្ចយោ ច មគ្គបច្ចយោ ច. ជីវិតំ ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ. សេសា ទ្វេ ធម្មា វិសេសបច្ចយា ន ហោន្តិ.

ចក្ខុវិញ្ញាណេ សត្ត សព្ពចិត្តិកានិ ចេតសិកានិ លព្ភន្តិ, វិញ្ញាណេន សទ្ធិំ អដ្ឋ នាមធម្មា ហោន្តិ. សព្ពេ តេ ធម្មា សត្តហិ បច្ចយេហិ អញ្ញមញ្ញស្ស បច្ចយា ហោន្តិ ចតូហិ មហាសហជាតេហិ ច វិប្បយុត្តវជ្ជិតេហិ តីហិ មជ្ឈិមសហជាតេហិ ច. តេស្វេវ អដ្ឋសុ ធម្មេសុ វិញ្ញាណំ សេសានំ សត្តន្នំ ធម្មានំ អាហារបច្ចយេន ច ឥន្ទ្រិយបច្ចយេន ច បច្ចយោ ហោតិ. ផស្សោ អាហារបច្ចយេន, វេទនា ឥន្ទ្រិយបច្ចយមត្តេន, ចេតនា កម្មបច្ចយេន ច អាហារ បច្ចយេន ច, ឯកគ្គតា ឥន្ទ្រិយបច្ចយមត្តេន, ជីវិតំ សេសានំ សត្តន្នំ ធម្មានំ ឥន្ទ្រិយបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ. ចក្ខុវត្ថុរូបំ បន តេសំ អដ្ឋន្នំ ធម្មានំ ឆហិ វត្ថុបុរេជាតេហិ តស្មិំ ចក្ខុវត្ថុម្ហិ អាបាតមាគតានិ បច្ចុប្បន្នានិ រូបារម្មណានិ តេសំ ចតូហិ អារម្មណ បុរេជាតេហិ, អនន្តរនិរុទ្ធំ បញ្ចទ្វារាវជ្ជនចិត្តញ្ច បញ្ចហិ អនន្តរេហិ, បុព្ពេ កតំ កុសលកម្មំ វា អកុសលកម្មំ វា កុសលវិបាកានំ វា អកុសលវិបាកានំ វា តេសំ នានាក្ខណិកកម្មបច្ចយេន, កម្ម សហាយភូតានិ បុរិមភវេ អវិជ្ជាតណ្ហូបាទានានិ ច ឥមស្មិំ ភវេ អាវាសបុគ្គលឧតុភោជនាទយោ ច តេសំ អដ្ឋន្នំ ធម្មានំ បកតូបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយា ហោន្តិ. ឥមស្មិំ ចិត្តេ ហេតុ ច អធិបតិ ច បច្ឆាជាតោ ច អាសេវនញ្ច ឈានញ្ច មគ្គោចាតិ ឆបច្ចយា ន លព្ភន្តិ, អដ្ឋារសបច្ចយា លព្ភន្តិ. យថា ច ឥមស្មិំ ចិត្តេ, តថា សោតវិញ្ញាណាទីសុបិ ឆ បច្ចយា ន លព្ភន្តិ, អដ្ឋារសបច្ចយា លព្ភន្តីតិ.

បញ្ចវិញ្ញាណេសុ បច្ចយឃដនានយោ និដ្ឋិតោ.

អហេតុក ចិត្តុប្បាទេសុ បច្ចយឃដនានយោ

ឆ បកិណ្ណកានិ ចេតសិកានិ នាម, វិតក្កោ វិចារោ អធិមោក្ខោ វីរិយំ បីតិ ឆន្ទោ. តត្ថ វិតក្កោ ឈានបច្ចយោ ច មគ្គបច្ចយោ ច. វិចារោ ឈានបច្ចយោ. វីរិយំ អធិបតិជាតិកញ្ច ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ ច មគ្គបច្ចយោ ច. បីតិ ឈានបច្ចយោ. ឆន្ទោ អធិបតិជាតិកោ. អធិមោក្ខោ បន វិសេសបច្ចយោ ន ហោតិ.

បញ្ចទ្វារាវជ្ជនចិត្តញ្ច សម្បដិច្ឆនចិត្តទ្វយញ្ច ឧបេក្ខាសន្តីរណ ទ្វយញ្ចាតិ បញ្ចសុ ចិត្តេសុ ទស ចេតសិកានិ លព្ភន្តិ, សត្ត សព្ព ចិត្តិកានិ ច បកិណ្ណកេសុ វិតក្កោ ច វិចារោ ច អធិមោក្ខោ ច. វិញ្ញាណេន សទ្ធិំ បច្ចេកំ ឯកាទស នាមធម្មា ហោន្តិ. ឥមេសុ ចិត្តេសុ ឈានកិច្ចំ លព្ភតិ. វេទនា ច ឯកគ្គតា ច វិតក្កោ ច វិចារោ ច ឈានបច្ចយំ សាធេន្តិ. បញ្ចទ្វារាវជ្ជនចិត្តំ បន កិរិយចិត្តំ ហោតិ, វិបាកបច្ចយោ នត្ថិ. នានាក្ខណិកកម្មញ្ច ឧបនិស្សយដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ. វិបាកបច្ចយេន សទ្ធិំ ឆ បច្ចយា ន លព្ភន្តិ. ឈានបច្ចយេន សទ្ធិំ អដ្ឋារសបច្ចយា លព្ភន្តិ. សេសេសុ ចតូសុ វិបាកចិត្តេសុ បញ្ច បច្ចយា ន លព្ភន្តិ. វិបាកបច្ចយេន ច ឈានបច្ចយេន ច សទ្ធិំ ឯកូនវីសតិ បច្ចយា លព្ភន្តិ.

សោមនស្សសន្តីរណេ បីតិយា សទ្ធិំ ឯកាទសចេតសិកា យុជ្ជន្តិ, មនោទ្វារាវជ្ជនចិត្តេ ច វីរិយេន សទ្ធិំ ឯកាទសាតិ វិញ្ញាណេន សទ្ធិំ ទ្វាទស នាមធម្មា ហោន្តិ. ហសិតុប្បាទចិត្តេ បន បីតិយា ច វីរិយេន ច សទ្ធិំ ទ្វាទស ចេតសិកានិ យុជ្ជន្តិ. វិញ្ញាណេន សទ្ធិំ តេរស នាមធម្មា ហោន្តិ. តត្ថ សោមនស្សសន្តីរណេ ឈានង្គេសុ បីតិមត្តំ អធិកំ ហោតិ, បុព្ពេ ឧបេក្ខាសន្តីរណទ្វយេ វិយ បញ្ចបច្ចយា ន លព្ភន្តិ. ឯកូនវីសតិបច្ចយា លព្ភន្តិ. មនោទ្វារា វជ្ជនចិត្តេ ច វីរិយមត្តំ អធិកំ ហោតិ, តញ្ច ឥន្ទ្រិយកិច្ច ឈាន កិច្ចានិសាធេតិ. អធិបតិកិច្ចញ្ច មគ្គកិច្ចញ្ច ន សាធេតិ. កិរិយ ចិត្តត្តាវិបាកបច្ចយោ ច នត្ថិ. បុព្ពេ បញ្ចទ្វារាវជ្ជនចិត្តេ វិយ វិបាក បច្ចយេន សទ្ធិំ ឆ បច្ចយា ន លព្ភន្តិ. ឈានបច្ចយេន សទ្ធិំ អដ្ឋរស បច្ចយា លព្ភន្តិ. ហសិតុប្បាទចិត្តេបិ កិរិយចិត្តត្តា វិបាកបច្ចយោ នត្ថិ, ជវនចិត្តត្តា បន អាសេវនំ អត្ថិ, វិបាកបច្ចយេន សទ្ធិំ បញ្ច បច្ចយា ន លព្ភន្តិ. អាសេវនបច្ចយេន សទ្ធិំ ឯកូនវីសតិ បច្ចយា លព្ភន្តិ.

អហេតុកចិត្តុប្បាទេសុ បច្ចយឃដនានយោ និដ្ឋិតោ.

អកុសលចិត្តុប្បាទេសុ បច្ចយឃដនានយោ

ទ្វាទស អកុសលចិត្តានិ, ទ្វេ មោហមូលិកានិ អដ្ឋ លោភ មូលិកានិ ទ្វេ ទោសមូលិកានិ. ចុទ្ទស បាបចេតសិកានិ នាម មោហោ អហិរិកំ អនោត្តប្បំ ឧទ្ធច្ចន្តិ ឥទំ មោហចតុក្កំ នាម. លោភោ ទិដ្ឋិ មានោតិ ឥទំ លោភតិក្កំ នាម. ទោសោ ឥស្សា មច្ឆរិយំ កុក្កុច្ចន្តិ ឥទំ ទោសចតុក្កំ នាម. ថិនំ មិទ្ធំ វិចិកិច្ឆាតិ ឥទំ វិសុំ តិក្កំ នាម.

តត្ថ លោភោ ទោសោ មោហោតិ តយោ មូលធម្មា ហេតុបច្ចយា, ទិដ្ឋិ មគ្គបច្ចយោ, សេសា ទសធម្មា វិសេសបច្ចយា ន ហោន្តិ.

តត្ថ ទ្វេ មោហមូលិកានិ នាម វិចិកិច្ឆាសម្បយុត្តចិត្តំ ឧទ្ធច្ច សម្បយុត្តចិត្តំ. តត្ថ វិចិកិច្ឆាសម្បយុត្តចិត្តេ បន្នរស ចេតសិកានិ ឧប្បជ្ជន្តិ សត្ត សព្ពចិត្តិកានិ ច វិតក្កោ វិចារោ វីរិយន្តិ តីណិ បកិណ្ណកានិ ច បាបចេតសិកេសុ មោហចតុក្កញ្ច វិចិកិច្ឆា ចាតិ, ចិត្តេន សទ្ធិំ សោឡស នាមធម្មា ហោន្តិ. ឥមស្មិំ ចិត្តេ ហេតុ បច្ចយោបិ មគ្គបច្ចយោបិ លព្ភន្តិ. តត្ថ មោហោ ហេតុបច្ចយោ, វិតក្កោ ច វីរិយញ្ច មគ្គបច្ចយោ, ឯកគ្គតា បន វិចិកិច្ឆាយ ទុដ្ឋត្តា ឥមស្មិំ ចិត្តេ ឥន្ទ្រិយកិច្ចញ្ច មគ្គកិច្ចញ្ច ន សាធេតិ, ឈានកិច្ចមត្តំ សាធេតិ. អធិបតិ ច បច្ឆាជាតោ វិបាកោ ចាតិ តយោ បច្ចយាន លព្ភន្តិ, សេសា ឯកវីសតិបច្ចយា លព្ភន្តិ. ឧទ្ធច្ចសម្បយុត្តចិត្តេបិ វិចិកិច្ឆំ បហាយ អធិមោក្ខេន សទ្ធិំ បន្នរសេវ ចេតសិកានិ, សោឡសេវ នាមធម្មា ហោន្តិ. ឥមស្មិំ ចិត្តេ ឯកគ្គតា ឥន្ទ្រិយ កិច្ចញ្ច ឈានកិច្ចញ្ច មគ្គកិច្ចញ្ច សាធេតិ, តយោ បច្ចយា ន លព្ភន្តិ, ឯកវីសតិ បច្ចយា លព្ភន្តិ.

អដ្ឋសុ លោភមូលិកចិត្តេសុ បន សត្ត សព្ពចិត្តិកានិ ច ឆ បកិណ្ណកានិ ច បាបេសុ មោហចតុក្កញ្ច លោភតិក្កញ្ច ថិនមិទ្ធញ្ចាតិ ទ្វាវីសតិ ចេតសិកានិ ឧប្បជ្ជន្តិ. តេសុ លោភោ ច មោហោចាតិ ទ្វេ មូលានិ ហេតុបច្ចយោ. ឆន្ទោ ច ចិត្តញ្ច វីរិយញ្ចាតិ តយោ អធិបតិជាតិកា កទាចិ អធិបតិកិច្ចំ សាធេន្តិ, អារម្មណាធិបតិបិ ឯត្ថ លព្ភតិ. ចេតនា កម្មបច្ចយោ. តយោ អាហារា អាហារបច្ចយោ. ចិត្តញ្ច វេទនា ច ឯកគ្គតា ច ជីវិតញ្ច វីរិយញ្ចាតិ បញ្ច ឥន្ទ្រិយធម្មា ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ. វិតក្កោ ច វិចារោ ច បីតិ ច វេទនា ច ឯកគ្គតាចាតិ បញ្ច ឈានង្គានិ ឈានបច្ចយោ. វិតក្កោ ច ឯកគ្គតា ច ទិដ្ឋិ ច វីរិយញ្ចាតិ ចត្តារិ មគ្គង្គានិ មគ្គបច្ចយោ. បច្ឆាជាតោ ច វិបាកោ ចាតិ ទ្វេ បច្ចយា ន លព្ភន្តិ. សេសា ទ្វាវីសតិ បច្ចយា លព្ភន្តិ.

ទ្វីសុ ទោសមូលិកចិត្តេសុ បីតិញ្ច លោភតិក្កញ្ច បហាយ ទោសចតុក្កេន សទ្ធិំ ទ្វាវីសតិ ឯវ ចេតសិកានិ, ទោសោ ច មោហោ ច ទ្វេ មូលានិ, តយោ អធិបតិ ជាតិកា, តយោ អាហារា, បញ្ច ឥន្ទ្រិយានិ, ចត្តារិ ឈានង្គានិ, តីណិ មគ្គង្គានិ. ឯត្ថាបិ ទ្វេ បច្ចយា ន លព្ភន្តិ, ទ្វាវីសតិ បច្ចយា លព្ភន្តិ.

អកុសលចិត្តុប្បាទេសុ បច្ចយឃដនានយោ និដ្ឋិតោ.

ចិត្តុប្បាទេសុ បច្ចយឃដនានយោ

ឯកនវុតិ សោភណចិត្តានិ នាម, ចតុវីសតិ កាម សោភណចិត្តានិ បន្នរស រូបចិត្តានិ ទ្វាទស អរូបចិត្តានិ ចត្តាលីស លោកុត្តរចិត្តានិ. តត្ថ ចតុវីសតិ កាមសោភណ ចិត្តានិ នាម អដ្ឋ កាមកុសលចិត្តានិ អដ្ឋ កាមសោភណវិបាក ចិត្តានិ អដ្ឋ កាមសោភណកិរិយចិត្តានិ.

បញ្ច វីសតិ កល្យាណចេតសិកានិ នាម, អលោភោ អទោសោ អមោហោចេតិ តីណិ កល្យាណមូលិកានិ ច សទ្ធា ច សតិ ច ហិរី ច ឱត្តប្បញ្ច តត្រមជ្ឈត្តតា ច កាយបស្សទ្ធិ ច ចិត្ត បស្សទ្ធិ ច កាយលហុតា ច ចិត្តលហុតា ច កាយមុទុតា ច ចិត្ត មុទុតា ច កាយកម្មញ្ញតា ច ចិត្ត កម្មញ្ញតា ច កាយបាគុញ្ញតា ច ចិត្តបាគុញ្ញតា ច កាយុជុកតា ច ចិត្តុជុកតា ច សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោតិ តិស្សោ វិរតិយោ ច ករុណា មុទិតាតិ ទ្វេ អប្បមញ្ញាយោ ច.

តត្ថ តីណិ កល្យាណមូលានិ ហេតុបច្ចយោ, អមោហោ បន អធិបតិបច្ចយេ វីមំសាធិបតិនាម, ឥន្ទ្រិយបច្ចយេ បញ្ញិន្ទ្រិយំ នាម, មគ្គបច្ចយេ សម្មាទិដ្ឋិ នាម. សទ្ធា ឥន្ទ្រិយបច្ចយេ សទ្ធិន្ទ្រិយំ នាម. សតិ ឥន្ទ្រិយបច្ចយេ សតិន្ទ្រិយំ នាម, មគ្គបច្ចយេ សម្មាសតិ នាម. តិស្សោ វិរតិយោ មគ្គបច្ចយោ, សេសា សត្តរស ធម្មា វិសេសបច្ចយា ន ហោន្តិ.

អដ្ឋសុ កាមកុសលចិត្តេសុ អដ្ឋតិំស ចេតសិកានិ សង្គយ្ហន្តិ, សត្ត សព្ពចិត្តិកានិ ឆ បកិណ្ណកានិ បញ្ចវីសតិ កល្យាណានិ. តេសុ ច បីតិ ចតូសុ សោមនស្សិកេសុ ឯវ, អមោហោ ចតូសុ ញាណសម្បយុត្តេសុ ឯវ, តិស្សោ វិរតិយោ សិក្ខាបទសីលបូរណ កាលេ ឯវ, ទ្វេ អប្បមញ្ញាយោ សត្តេសុ ការុញ្ញមោទនាការេសុ ឯវាតិ. ឥមេសុបិ អដ្ឋសុ ចិត្តេសុ ទ្វេ វា តីណិ វា កល្យាណមូលានិ ហេតុបច្ចយោ, ឆន្ទោ ច ចិត្តញ្ច វីរិយញ្ច វីមំសាចាតិ ចតូសុ អធិបតិជាតិកេសុ ឯកមេកោវ កទាចិ អធិបតិបច្ចយោ. ចេតនា កម្មបច្ចយោ. តយោ អាហារា អាហារបច្ចយោ. ចិត្តញ្ច វេទនា ច ឯកគ្គតា ច ជីវិតញ្ច សទ្ធា ច សតិ ច វីរិយញ្ច បញ្ញាចាតិ អដ្ឋ ឥន្ទ្រិយានិ ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ. វិតក្កោ ច វិចារោ ច បីតិ ច វេទនា ច ឯកគ្គតាចាតិ បញ្ចឈានង្គានិ ឈានបច្ចយោ. បញ្ញា ច វិតក្កោ ច តិស្សោ វិរតិយោ ច សតិ ច វីរិយញ្ច ឯកគ្គតាចាតិ អដ្ឋ មគ្គង្គានិ មគ្គបច្ចយោ. ឥមេសុបិ អដ្ឋសុ ចិត្តេសុ បច្ឆាជាតោ ច វិបាកោចាតិ ទ្វេ បច្ចយា ន លព្ភន្តិ, សេសា ទ្វាវីសតិបច្ចយា លព្ភន្តិ.

អដ្ឋសុ កាមសោភណកិរិយចិត្តេសុ តិស្សោ វិរតិយោ ន លព្ភន្តិ, កុសលេសុ វិយ ទ្វេ បច្ចយា ន លព្ភន្តិ, ទ្វាវីសតិ បច្ចយា លព្ភន្តិ.

អដ្ឋសុ កាមសោភណវិបាកេសុ តិស្សោ វិរតិយោ ច ទ្វេ អប្បមញ្ញាយោ ច ន លព្ភន្តិ. អធិបតិបច្ចយោ ច បច្ឆាជាតោ ច អាសេវនញ្ចាតិ តយោ បច្ចយា ន លព្ភន្តិ, ឯកវីសតិ បច្ចយា លព្ភន្តិ.

ឧបរិ រូបារូបលោកុត្តរចិត្តេសុបិ ទ្វាវីសតិបច្ចយតោ អតិរេកំ នត្ថិ. តស្មា ចតូសុ ញាណសម្បយុត្តកាមកុសល ចិត្តេសុ វិយ ឥមេសុ បច្ចយឃដនា វេទិតព្ពា.

ឯវំ សន្តេ កស្មា តានិ ចិត្តានិ កាមចិត្តតោ មហន្ត តរានិ ច បណីតតរានិ ច ហោន្តីតិ. អាសេវនមហន្តត្តា. តានិ ហិ ចិត្តានិ ភាវនាកម្មវិសេសេហិ សិទ្ធានិ ហោន្តិ, តស្មា តេសុ អាសេវនបច្ចយោ មហន្តោ ហោតិ. អាសេវន មហន្តត្តា ច ឥន្ទ្រិយបច្ចយោបិ ឈានបច្ចយោបិ មគ្គបច្ចយោបិ អញ្ញេបិ វា តេសំ បច្ចយា មហន្តា ហោន្តិ. បច្ចយានំ ឧបរូបរិ មហន្តត្តា តានិ ចិត្តានិ ឧបរូបរិ ច កាមចិត្តតោ មហន្តតរានិ ច បណីតតរានិ ច ហោន្តីតិ.

ចិត្តុប្បាទេសុ បច្ចយឃដនានយោ និដ្ឋិតោ.

រូបកលាបេសុ បច្ចយឃដនានយោ

រូបកលាបេសុ បច្ចយឃដនានយោ វុច្ចតេ. អដ្ឋវីសតិ រូបានិ នាម, ចត្តារិ មហាភូតានិ បថវី អាបោ តេជោ វាយោ. បញ្ច បសាទរូបានិ ចក្ខុ សោតំ ឃានំ ជិវ្ហា កាយោ. បញ្ច គោចររូបានិ រូបំ សទ្ទោ គន្ធោ រសោ ផោដ្ឋព្ពំ. តត្ថ ផោដ្ឋព្ពំ តិវិធំ បថវីផោដ្ឋព្ពំ តេជោផោដ្ឋព្ពំ វាយោផោដ្ឋព្ពំ. ទ្វេ ភាវរូបានិ ឥត្ថិភាវរូបំ បុម្ភាវរូបំ. ឯកំ ជីវិតរូបំ, ឯកំ ហទយរូបំ. ឯកំ អាហាររូបំ. ឯកំ អាកាសធាតុរូបំ. ទ្វេ វិញ្ញត្តិរូបានិ កាយវិញ្ញត្តិរូបំ វចីវិញ្ញត្តិ រូបំ. តីណិ វិការរូបានិ លហុតា មុទុតា កម្មញ្ញតា. ចត្តារិ លក្ខណរូបានិ ឧបចយោ សន្តតិ ជរតា អនិច្ចតា.

តត្ថ ឆ រូបធម្មា រូបធម្មានំ បច្ចយា ហោន្តិ ចត្តារិ មហាភូតានិ ច ជីវិតរូបញ្ច អាហាររូបញ្ច. តត្ថ ចត្តារិ មហា ភូតានិ អញ្ញមញ្ញស្ស បញ្ចហិ បច្ចយេហិ បច្ចយា ហោន្តិ សហជាតេន ច អញ្ញមញ្ញេន ច និស្សយេន ច អត្ថិយា ច អវិគតេនច. សហជាតានំ ឧបាទារូបានំ អញ្ញមញ្ញវជ្ជិតេហិ ចតូហិ បច្ចយេហិ បច្ចយា ហោន្តិ. ជីវិតរូបំ សហជាតានំ កម្មជរូបានំ ឥន្ទ្រិយបច្ចយេន បច្ចយោ. អាហាររូបំ សហជាតានញ្ច អសហជាតានញ្ច សព្ពេសំ អជ្ឈត្តរូបធម្មានំ អាហារបច្ចយេន បច្ចយោ.

តត្ថេវ តេរស រូបធម្មា នាមធម្មានំ វិសេសបច្ចយា ហោន្តិ, បញ្ចបសាទរូបានិ ច សត្ត គោចររូបានិ ច ហទយវត្ថុរូបញ្ច. តត្ថ បញ្ច បសាទរូបានិ បញ្ចន្នំ វិញ្ញាណធាតូនំ មាតរោ វិយ បុត្តកានំ វត្ថុបុរេជាតេន ច វត្ថុបុរេជាតិន្ទ្រិយេន ច វត្ថុ បុរេជាតវិប្បយុត្តេន ច បច្ចយា ហោន្តិ. សត្ត គោចររូបានិ បញ្ចន្នំ វិញ្ញាណធាតូនំ តិស្សន្នំ មនោធាតូនញ្ច បិតរោ វិយ បុត្តកានំ អារម្មណបុរេជាតេន បច្ចយា ហោន្តិ. ហទយវត្ថុរូបំ ទ្វិន្នំ មនោធាតុ មនោវិញ្ញាណធាតូនំ រុក្ខោ វិយ រុក្ខទេវតានំ យថារហំ បដិសន្ធិក្ខណេ សហជាតនិស្សយេន បវត្តិកាលេ វត្ថុបុរេជាតេន ច វត្ថុបុរេជាតវិប្បយុត្តេន ច បច្ចយោ ហោតិ.

តេវីសតិ រូបកលាបា. តត្ថ ឯកាយ រជ្ជុយា ពន្ធិតានំ កេសានំ កេសកលាបោ វិយ តិណានំ តិណកលាបោ វិយ ឯកេន ជាតិរូបេន ពន្ធិតានំ រូបធម្មានំ កលាបោ បរិបិណ្ឌិរូប កលាបោ នាម.

តត្ថ ចត្តារិ មហាភូតានិ វណ្ណោ គន្ធោ រសោ ឱជាតិ ឥមេ អដ្ឋ ធម្មា ឯកោ សព្ពមូលកលាបោ នាម, សព្ពមូលដ្ឋកន្តិ ច វុច្ចតិ.

នវ កម្មជរូបកលាបា, – ជីវិតនវកំ វត្ថុទសកំ កាយ ទសកំ ឥត្ថិភាវទសកំ បុម្ភាវទសកំ ចក្ខុទសកំ សោតទសកំ ឃានទសកំ ជិវ្ហាទសកំ. តត្ថ សព្ពមូលដ្ឋកមេវជីវិតរូបេន សហ ជីវិតនវកំ នាម. ឯតទេវ កម្មជកលាបេសុ មូលនវកំ ហោតិ. មូលនវកមេវ យថាក្កមំ ហទយវត្ថុរូបាទីហិ អដ្ឋរូបេហិ សហ វត្ថុទសកាទីនិ អដ្ឋទសកានិ ភវតិ. តត្ថ ជីវិតនវកញ្ច កាយទសកញ្ច ភាវទសកានិចាតិ ចត្តារោ កលាបា សកល កាយេ បវត្តន្តិ. តត្ថ ជីវិតនវកន្តិ បាចកគ្គិ ច កាយគ្គិ ច វុច្ចតិ. បាចកគ្គិ នាម បាចកតេជោ កោដ្ឋាសោ, សោ អាមាសយេ បវត្តិត្វា អសិតបីតខាយិតសាយិតានិ បរិបាចេតិ. កាយគ្គិ នាម សកលកាយព្យាបកោ ឧស្មាតេជោ កោដ្ឋាសោ, សោ សកល កាយេ បវត្តិត្វា បិត្តសេម្ហលោហិតានិ អបូតីនិ វិប្បសន្នានិ ករោតិ. តេសំ ទ្វិន្នំ វិសមវុត្តិយា សតិ សត្តា ពហ្វាពាធា ហោន្តិ, សមវុត្តិយា សតិ អប្បាពាធា. តទុភយំ ជីវិតនវកំ សត្តានំ អាយុំ សម្បាទេតិ. វណ្ណំ សម្បាទេតិ. កាយទសកំ សកលកាយេ សុខសម្ផស្ស ទុក្ខសម្ផស្សានិ សម្បាទេតិ. ភាវ ទសកានិ ឥត្ថីនំ សព្ពេ ឥត្ថាការេ សម្បាទេតិ. បុរិសានំ សព្ពេ បុរិសាការេ សម្បាទេហិ. សេសានិ វត្ថុទសកាទីនិ បញ្ចទសកានិ បទេសទសកានិ នាម. តត្ថ វត្ថុទសកំ ហទយកោសព្ភន្តរេ បវត្តិត្វា សត្តានំ នានាបការានិ សុចិន្តិតទុចិន្តិតានិ សម្បាទេតិ. ចក្ខុទសកាទីនិ ចត្តារិ ទសកានិ ចក្ខុគុឡ កណ្ណពិល នាសពិល ជិវ្ហាតលេសុ បវត្តិត្វា ទស្សន សវន ឃាយន សាយនានិ សម្បាទេតិ.

អដ្ឋ ចិត្តជរូបកលាបា, សព្ពមូលដ្ឋកំ សទ្ទនវកំ កាយ វិញ្ញត្តិនវកំ សទ្ទវចីវិញ្ញត្តិទសកន្តិ ចត្តារោ មូលកលាបា ច តេយេវ លហុតា មុទុតា កម្មញ្ញតាសង្ខាតេហិ តីហិ វិការ រូបេហិ សហ ចត្តារោ សវិការកលាបា ច.

តត្ថ សរីរធាតូនំ វិសមប្បវត្តិកាលេ គិលានស្ស មូល កលាបានិ ឯវ បវត្តន្តិ. តទា ហិ តស្ស សរីររូបានិ គរូនិ វា ថទ្ធានិ វា អកម្មញ្ញានិ វា ហោន្តិ, យថារុចិ ឥរិយបថំបិ បវត្តេតុំ អង្គ បច្ចង្គានិបិ ចាលេតុំ វចនំបិ កថេតុំ ទុក្ខោ ហោតិ. សរីរធាតូនំ សមប្បវត្តិកាលេ បន អគិលានស្ស គរុថទ្ធាទីនំ សរីរទោសានំ អភាវតោ សវិការា បវត្តន្តិ. តេសុ ច ចិត្តង្គវសេន កាយង្គ ចលនេ ទ្វេ កាយវិញ្ញត្តិកលាបា បវត្តន្តិ. ចិត្តវសេនេវ មុខតោ វចនសទ្ទប្បវត្តិកាលេ ទ្វេ វចីវិញ្ញត្តិកលាបា, ចិត្តវសេនេវ អក្ខរវណ្ណរហិតានំ ហសនរោទនាទីនំ អវចនសទ្ទានំ មុខតោ បវត្តិកាលេ ទ្វេ សទ្ទកលាបា, សេសកាលេសុ ទ្វេ អាទិ កលាបា បវត្តន្តិ.

ចត្តារោ ឧតុជរូបកលាបា, សព្ពមូលដ្ឋកំ សទ្ទនវកន្តិ ទ្វេ មូលកលាបា ច ទ្វេ សវិការកលាបា ច. តត្ថ អយំ កាយោ យាវជីវំ ឥរិយាបថសោតំ អនុគច្ឆន្តោ យាបេតិ, តស្មា ឥរិយាបថនានត្តំ បដិច្ច ឥមស្មិំ កាយេ ខណេ ខណេ ធាតូនំ សមប្បវត្តិវិសមប្បវត្តិយោ បញ្ញាយន្តិ. តថា ឧតុនានត្តំ បដិច្ច អាហារនានត្តំ បដិច្ច វាតាតបសប្ផស្សនានត្តំ បដិច្ច កាយង្គ បរិហារនានត្តំ បដិច្ច អត្តូបក្កមបរូបក្កមនានត្តំ បដិច្ច. តត្ថ វិសមប្បវត្តិកាលេ ទ្វេ មូលកលាបា ឯវ បវត្តន្តិ, សមប្បវត្តិកាលេ ទ្វេ សវិការា. តេសុ ច ទ្វេ សទ្ទកលាបា ចិត្តជសទ្ទតោ បរម្បរសទ្ទេសុ ច អញ្ញេសុ លោកេ នានប្បការសទ្ទេសុ ច បវត្តន្តិ.

ទ្វេ អាហារជរូបកលាបា, – សព្ពមូលដ្ឋកំ សវិការន្តិ. ឥមេ ទ្វេ កលាបា សប្បាយេន វា អសប្បាយេន វា អាហារេន ជាតានំ សមរូបវិសមរូបានំ វសេន វេទិតព្ពា.

អាកាសធាតុ ច លក្ខណរូបានិចាតិ បញ្ចរូបានិ កលាប មុត្តានិ ហោន្តិ. តេសុ អាកាសធាតុ កលាបានំ អន្តរា បរិច្ឆេទ មត្តត្តា កលាបមុត្តា ហោតិ. លក្ខណរូបានិ សង្ខតភូតានំ រូប កលាបានំ សង្ខតភាវជាននត្ថាយ លក្ខណមត្តត្តា កលាប មុត្តានិ.

ឥមេ តេវីសតិ កលាបា អជ្ឈត្តសន្តានេ លព្ភន្តិ. ពហិទ្ធា សន្តានេ បន ទ្វេ ឧតុជមូលកលាបា ឯវ លព្ភន្តិ. តត្ថ ទ្វេ រូប សន្តានានិ អជ្ឈត្តសន្តានញ្ច ពហិទ្ធាសន្តានញ្ច. តត្ថ អជ្ឈត្តសន្តានំ នាម សត្តសន្តានំ វុច្ចតិ. ពហិទ្ធាសន្តានំ នាម បថវីបព្ពតនទីសមុទ្ទ រុក្ខតិណាទីនិ វុច្ចតិ. តត្ថ អជ្ឈត្តសន្តានេ អដ្ឋវីសតិ រូបានិ តេវីសតិ រូបកលាបានិ លព្ភន្តិ.

តត្ថ បដិសន្ធិនាមធម្មា បដិសន្ធិក្ខណេ កម្មជរូបកលាបានំ ឆធា បច្ចយា ហោន្តិ ចតូហិ មហាសហជាតេហិ ច វិបាកេន ច វិប្បយុត្តេន ច. ហទយវត្ថុរូបស្ស បន អញ្ញមញ្ញេន សហ សត្តធា បច្ចយា ហោន្តិ. តេស្វេវ នាមធម្មេសុ ហេតុធម្មា ហេតុភាវេន, ចេតនា កម្មភាវេន, អាហារធម្មា អាហារភាវេន, ឥន្ទ្រិយ ធម្មា ឥន្ទ្រិយភាវេន, ឈានធម្មា ឈាន ភាវេន, មគ្គធម្មា មគ្គ ភាវេនាតិ យថារហំ ឆធា បច្ចយា ហោន្តិ. អតីតានិ បន កុសលាកុសលកម្មានិ ឯកធាវ បច្ចយា ហោន្តិ កម្មបច្ចយេន, បឋមភវង្គាទិកា បច្ឆាជាតា បវត្តនាមធម្មា បុរេជាតានំ កម្មជរូប កលាបានំ ឯកធា បច្ចយា ហោន្តិ បច្ឆាជាតេន. ឯត្ថ ច បច្ឆាជាត វចនេន ចត្តារោ បច្ឆាជាតជាតិកា បច្ចយា គហិតា ហោន្តិ. អតីតានិ ច កម្មានិ ឯកធាវ បច្ចយា ហោន្តិ. ឯវំ នាមធម្មា កម្មជរូបកលាបានំ យថារហំ ចុទ្ទសហិ បច្ចយេហិ បច្ចយា ហោន្តិ. ឥធ ទសបច្ចយា ន លព្ភន្តិ អារម្មណញ្ច អធិបតិ ច អនន្តរញ្ច សមនន្តរញ្ច ឧបនិស្សយោ ច បុរេជាតោ ច អាសេវនញ្ច សម្បយុត្តោ ច នត្ថិ ច វិគតោ ច.

បវត្តិកាលេ រូបជនកា នាមធម្មា អត្តនា សហជាតានំ ចិត្តជរូបកលាបានំ បញ្ចធា បច្ចយា ហោន្តិ ចតូហិ មហាសហ ជាតេហិ ច វិប្បយុត្តេន ច. តេស្វេវ នាមធម្មេសុ ហេតុធម្មា ហេតុភាវេន, អធិបតិធម្មា អធិបតិភាវេន, ចេតនា កម្មភាវេន, វិបាកធម្មា វិបាកភាវេន, អាហារធម្មា អាហារ ភាវេន, ឥន្ទ្រិយធម្មា ឥន្ទ្រិយភាវេន, ឈានធម្មា ឈានភាវេន, មគ្គធម្មា មគ្គភាវេនាតិ យថារហំ អដ្ឋធា បច្ចយា ហោន្តិ. បច្ឆាជាតា សព្ពេ នាមធម្មា បុរេជាតានំ ចិត្តជរូបកលាបានំ ឯកធា បច្ចយា ហោន្តិ បច្ឆាជាតេន. ឯវំ នាមធម្មា ចិត្តជរូប កលាបានំ យថារហំ ចុទ្ទសហិ បច្ចយេហិ បច្ចយា ហោន្តិ. ឥធបិ ទស បច្ចយា ន លព្ភន្តិ អារម្មណញ្ច អនន្តរញ្ច សមនន្តរញ្ច អញ្ញមញ្ញញ្ច ឧបនិស្សយោ ច បុរេជាតោ ច អាសេវនញ្ច សម្បយុត្តោ ច នត្ថិ ច វិគតោ ច.

បដិសន្ធិចិត្តស្ស ឋិតិកាលតោ បដ្ឋាយ បវត្តិកាលេ សព្ពេបិ នាមធម្មា សព្ពេសំ ឧតុជរូបកលាបានញ្ច អាហារជរូប កលាបានញ្ច ឯកធា បច្ចយា ហោន្តិ បច្ឆាជាតវសេន. ឯត្ថបិ បច្ឆាជាតវចនេន ចត្តារោ បច្ឆាជាតជាតិកា គហិតា ហោន្តិ, សេសា វីសតិ បច្ចយា ន លព្ភន្តិ.

សព្ពេសុ បន តេវីសតិយា រូបកលាបេសុចត្តារោមហា ភូតា អញ្ញមញ្ញស្ស បញ្ចធា បច្ចយា ហោន្តិ ចតូហិ មហាសហ ជាតេហិ ច អញ្ញមញ្ញេន ច, សហជាតានំ ឧបាទារូបានំ ចតុធា បច្ចយា ហោន្តិ ចតូហិ មហាសហជាតេហិ. អាហាររូបំ សហជាតានញ្ច អសហជាតានញ្ច សព្ពេសំ អជ្ឈត្តរូបកលាបានំ អាហារ បច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ. នវសុ កម្មជរូបកលាបេសុ ជីវិតរូបំ សហជាតានមេវ រូបានំ ឥន្ទ្រិយបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ. ឯវំ អជ្ឈត្តរូបធម្មា អជ្ឈត្តរូបធម្មានំ សត្តធា បច្ចយា ហោន្តិ. ពហិទ្ធា រូបធម្មា បន ពហិទ្ធាភូតានំ ទ្វិន្នំ ឧតុជរូបកលាបានំ បញ្ចធា បច្ចយា ហោន្តីតិ.

រូបកលាបេសុ បច្ចយឃដនានយោ និដ្ឋិតោ.

ឯត្ថ ច បដ្ឋានសទ្ទស្ស អត្ថោ វត្តព្ពោ. បធានំ ឋានន្តិ បដ្ឋានំ. តត្ថ បធានន្តិ បមុខំ, ឋានន្តិ បច្ចយោ, បមុខបច្ចយោ មុខ្យបច្ចយោ ឯកន្តបច្ចយោតិ វុត្តំ ហោតិ. សោ ច ឯកន្ត បច្ចយោ ឯកន្តបច្ចយុប្បន្នំ បដិច្ច វត្តព្ពោ.

ទុវិធញ្ហិ បច្ចយុប្បន្នំ មុខ្យបច្ចយុប្បន្នំ និស្សន្ទបច្ចយុប្បន្នន្តិ. តត្ថ មុខ្យបច្ចយុប្បន្នំ នាម មូលបច្ចយុប្បន្នំ, និស្សន្ទបច្ចយុប្បន្នំ នាម បរម្បរ បច្ចយុប្បន្នំ. តត្ថ មូលបច្ចយុប្បន្នមេវ ឯកន្តបច្ចយុប្បន្នំ នាម. តញ្ហិ អត្តនោ បច្ចយេ សតិ ឯកន្តេន ឧប្បជ្ជតិយេវ, នោ នុប្បជ្ជតិ. បរម្បរបច្ចយុប្បន្នំ បន អនេកន្តបច្ចយុប្បន្នំនាម, តញ្ហិ តស្មិំ បច្ចយេ សតិបិ ឧប្បជ្ជតិ វា, ន វា ឧប្បជ្ជតិ. តត្ថ ឯកន្តបច្ចយុប្បន្នំ បដិច្ច សោ បច្ចយោ ឯកន្តបច្ចយោ នាម. សោ ឯវ ឥមស្មិំ មហាបករណេ វុត្តោ. តតោ ឯវ អយំ ចតុវីសតិបច្ចយគណោ ច ឥមំ មហា បករណញ្ច បដ្ឋានន្តិ វុច្ចតិ.

តត្ថ ឯកស្ស បុរិសស្ស ធនធញ្ញត្ថាយ លោភោ ឧប្បជ្ជតិ. សោ លោភវសេន ឧដ្ឋាយ អរញ្ញំ គន្ត្វា ឯកស្មិំ បទេសេ ខេត្តានិ ករោតិ, វត្ថូនិ ករោតិ, ឧយ្យានានិ ករោតិ. តេសុ សម្បជ្ជមានេសុ សោ បុរិសោ ពហូនិ ធនធញ្ញានិ លភិត្វា អត្តនា ច បរិភុញ្ជតិ, បុត្តទារេ ច បោសេតិ, បុញ្ញានិ ច ករោតិ, បុញ្ញផលានិ ច អាយតិំ បច្ចនុភវិស្សតិ. តត្ថ លោភសហ ជាតានិ នាមរូបានិ មុខ្យបច្ចយុប្បន្នានិ នាម. តតោ បរំ យាវ អាយតិំ ភវេសុ បុញ្ញផលានិ បច្ចនុភោតិ, តាវ ឧប្បន្នានិ បរម្បរផលានិ តស្ស លោភស្ស និស្សន្ទបច្ចយុប្បន្នានិ នាម. តេសុ ទ្វីសុ បច្ចយុប្បន្នេសុ មុខ្យបច្ចយុប្បន្នមេវ បដ្ឋានេ វុត្តំ. និស្សន្ទបច្ចយុប្បន្នំ បន សុត្តន្តនយេន កថេតព្ពំ. តត្ថ សុត្តន្តនយោ នាម ឥមស្មិំ សតិ ឥទំ ហោតិ, ឥមស្ស ឧប្បាទា ឥទំ ឧប្បជ្ជតីតិ ឯវរូបោ បច្ចយនយោ. អបិ ច លោភោ ទោសោ មោហោតិ តយោ ធម្មា សកលស្ស សត្តលោកស្សបិ សង្ខារលោកស្សបិ ឱកាស លោកស្សបិ វិបត្តិយា មូលដ្ឋេន ហេតូ នាម. អលោភោ អទោសោ អមោហោតិ តយោ ធម្មា សម្បត្តិយា មូលដ្ឋេន ហេតូនាមាតិ កថេតព្ពំ. ឯស នយោ សព្ពេសុ បដ្ឋានបច្ចយេសុ យថារហំ វេទិតព្ពោ. ឯវញ្ច សតិ លោកេ សព្ពា លោកប្បវត្តិយោ ឥមេសំ ចតុវីសតិយា បច្ចយានំ មុខ្យ បច្ចយុប្បន្នេន សទ្ធិំ និស្សន្ទបច្ចយុប្បន្នា ឯវ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពោតិ.

ឯត្តាវតា បច្ចយានំ អត្ថទីបនា បច្ចយានំ សភាគសង្គហោ បច្ចយានំ ឃដនានយោតិ តីហិ កណ្ឌេហិ បរិច្ឆិន្នា បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនី និដ្ឋិតា ហោតិ.

ម្រម្មរដ្ឋេ ម្ौំជ្វានគរេ លេឌីតីអរញ្ញវិហារវាសិនា មហា ថេរេន កតាយំ បច្ចយុទ្ទេសទីបនី.