២. អារម្មណបច្ចយោ
កតមោ អារម្មណបច្ចយោ. សព្ពេបិ ចិត្តចេតសិកា ធម្មា សព្ពេបិ រូបធម្មា សព្ពំបិ និព្ពានំ សព្ពាបិ បញ្ញត្តិយោ អារម្មណ បច្ចយោ. ន ហិ សោ នាម ឯកោបិ ធម្មោ អត្ថិ, យោ ចិត្ត ចេតសិកានំ អារម្មណំ ន ហោតិ. សង្ខេបតោ បន អារម្មណំ ឆព្ពិធំ ហោតិ រូបារម្មណំ សទ្ទារម្មណំ គន្ធារម្មណំ រសារម្មណំ ផោដ្ឋព្ពារម្មណំ ធម្មារម្មណន្តិ.
កតមេ ធម្មា អារម្មណបច្ចយស្ស បច្ចយុប្បន្នា. សព្ពេបិ ចិត្ត ចេតសិកាធម្មា អារម្មណបច្ចយស្ស បច្ចយុប្បន្នា. ន ហិ កិញ្ចិ ចិត្តំ នាម អត្ថិ, យំ ចិត្តំ ភូតេន វា អភូតេន វា អារម្មណេន វិនា បវត្តតិ.
តត្ថ បច្ចុប្បន្នំ រូបារម្មណំ ទុវិធស្ស ចក្ខុវិញ្ញាណចិត្តស្ស អារម្មណបច្ចយោ. បច្ចុប្បន្នំ សទ្ទារម្មណំ ទុវិធស្ស សោតវិញ្ញាណ ចិត្តស្ស. បច្ចុប្បន្នំ គន្ធារម្មណំ ទុវិធស្ស ឃានវិញ្ញាណចិត្តស្ស. បច្ចុប្បន្នំ រសារម្មណំ ទុវិធស្ស ជិវ្ហាវិញ្ញាណចិត្តស្ស. បច្ចុប្បន្នំ តិវិធំ ផោដ្ឋព្ពារម្មណំ ទុវិធស្ស កាយវិញ្ញាណចិត្តស្ស. បច្ចុប្បន្នានិ តានិ បញ្ចារម្មណានិ តិវិធស្ស មនោធាតុចិត្តស្ស អារម្មណបច្ចយោ. សព្ពានិ តានិ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នានិ បញ្ចារម្មណានិ វា សព្ពានិ តេកាលិកានិ កាលវិមុត្តានិ ធម្មារម្មណានិ វា ឆ សត្តតិវិធានំ មនោវិញ្ញាណចិត្តានំ យថារហំ អារម្មណបច្ចយោ.
កេនដ្ឋេន អារម្មណំ, កេនដ្ឋេន បច្ចយោតិ. ចិត្ត ចេតសិកេហិ អាលម្ពិតព្ពដ្ឋេន អារម្មណំ, ឧបការកដ្ឋេន បច្ចយោតិ.
អាលម្ពិតព្ពដ្ឋេនាតិ ចេត្ថ អាលម្ពណកិរិយា នាម ចិត្ត ចេតសិកានំ អារម្មណគ្គហណកិរិយា, អារម្មណុបាទាន កិរិយា.
យថា ហិ លោកេ អយោធាតុំ កាមេតិ ឥច្ឆតីតិ អត្ថេន អយោកន្តកោ នាម លោហធាតុវិសេសោ អត្ថិ. សោ អយោខន្ធសមីបំ សម្បត្តោ តំ អយោខន្ធំ កាមេន្តោ វិយ ឥច្ឆន្តោ វិយ អយោខន្ធាភិមុខោ ចញ្ចលតិ. សយំ វា តំ អយោខន្ធំ ឧបគច្ឆតិ. អយោខន្ធំ វា អត្តាភិមុខំ អាកឌ្ឍតិ, អយោខន្ធោ តទភិមុខោ ចញ្ចលតិ, តំ វា ឧបគច្ឆតិ. អយំ អយោកន្តកស្ស អាលម្ពណកិរិយា នាម. ឯវមេវ ចិត្តចេតសិកានំ អារម្មណេសុ អាលម្ពណកិរិយា ទដ្ឋព្ពា. ន កេវលំ អារម្មណេសុ អាលម្ពណ មត្តំ ហោតិ. អថ ខោ ចិត្តចេតសិកា ធម្មា សត្តសន្តានេ ឧប្បជ្ជមានា ឆសុ ទ្វារេសុ អារម្មណានំ អាបាតាគមនេ ឯវ ខណេ ខណេ ឧប្បជ្ជន្តិ. ឧប្បជ្ជិត្វា ច ខណេ ខណេ និរុជ្ឈន្តិ.
យថា តំ ភេរិតលេ ភេរិសទ្ទា ឧប្បជ្ជមានា តត្ថ តត្ថ ហត្ថេន បហរណកាលេ ឯវ ខណេ ខណេ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឧប្បជ្ជិត្វា ច ខណេ ខណេ និរុជ្ឈន្តិ. វីណាសទ្ទា ឧប្បជ្ជមានា វីណាតន្តីសុ តត្ថ តត្ថ វីណាទន្តកេន បហរណកាលេ ឯវ ខណេ ខណេ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឧប្បជ្ជិត្វា ច ខណេ ខណេ និរុជ្ឈន្តីតិ. និទ្ទាយន្តស្ស ភវង្គចិត្តប្បវត្តិ កាលេបិ បុព្ពភវេ មរណាសន្នកាលេ ឆសុ ទ្វារេសុ អាបាត មាគតានិ កម្ម កម្មនិមិត្ត គតិនិមិត្តានិ ឯវ ភវង្គចិត្តានំ អារម្មណបច្ចយោតិ. អារម្មណបច្ចយទីបនា និដ្ឋិតា.