៧. កិព្ពិធានកប្ប

បឋមកណ្ឌ

(ក)

ពុទ្ធំ ញាណសមុទ្ទំ, សព្ពញ្ញុំ លោកហេតុ’ខីណមតិំ;

វន្ទិត្វា បុព្ពមហំ, វក្ខាមិ សសាធនំ ហិ កិតកប្បំ.

(ខ)

សាធនមូលំ ហិ បយោគំ,

អាហុ បយោគមូលមត្ថញ្ច;

អត្ថេសុ វិសារទមតយោ,

សាសនស្សុធរា ជិនស្ស មតា.

(គ)

អន្ធោ ទេសកវិកលោ,

ឃតមធុតេលានិ ភាជនេន វិនា;

នដ្ឋោ នដ្ឋានិ យថា,

បយោគវិកលោ តថា អត្ថោ.

(ឃ)

តស្មា សំរក្ខណត្ថំ, មុនិវចនត្ថស្ស ទុល្លភស្សាហំ;

វក្ខាមិ សិស្សកហិតំ, កិតកប្បំ សាធនេន យុតំ.

៥២៤. , ៥៦១. ធាតុយា កម្មាទិម្ហិ ណោ.

ធាតុយា កម្មាទិម្ហិ ណបច្ចយោ ហោតិ.

កម្មំ ករោតីតិ កម្មការោ, ឯវំ កុម្ភការោ, មាលាការោ, កដ្ឋការោ, រថការោ, រជតការោ, សុវណ្ណការោ, បត្តគ្គាហោ, តន្តវាយោ, ធញ្ញមាយោ, ធម្មកាមោ, ធម្មចារោ.

៥២៥. , ៥៦៥. សញ្ញាយម នុ.

សញ្ញាយមភិធេយ្យាយំ ធាតុយា កម្មាទិម្ហិ អការបច្ចយោ ហោតិ, នាមម្ហិ ច នុការាគមោ ហោតិ.

អរិំ ទមេតីតិ អរិន្ទមោ, រាជា. វេស្សំ តរតីតិ វេស្សន្តរោ, រាជា. តណ្ហំ ករោតីតិ តណ្ហង្ករោ, ភគវា. មេធំ ករោតីតិ មេធង្ករោ, ភគវា. សរណំ ករោតីតិ សរណង្ករោ, ភគវា. ទីបំ ករោតីតិ ទីបង្ករោ, ភគវា.

៥២៦. , ៥៦៧. បុរេ ទទា ច ឥំ.

បុរសទ្ទេ អាទិម្ហិ ទទឥច្ចេតាយ ធាតុយា អការបច្ចយោ ហោតិ, បុរសទ្ទស្ស អការស្ស ច ឥំ ហោតិ.

បុរេ ទានំ អទាសីតិ បុរិន្ទទោ ទេវរាជា.

៥២៧. , ៥៦៨. សព្ពតោ ណ្វុ ត្វាវី វា.

សព្ពតោ ធាតុតោ កម្មាទិម្ហិ វា អកម្មាទិម្ហិ វា អការ ណ្វុ តុ អាវីឥច្ចេតេ បច្ចយា ហោន្តិ.

តំ ករោតីតិ តក្ករោ, ហិតំ ករោតីតិ ហិតករោ, វិនេតិ ឯត្ថ, ឯតេនាតិ វា វិនយោ និស្សាយ នំ វសតីតិ និស្សយោ.

ណ្វុម្ហិ – រថំ ករោតីតិ រថការកោ, អន្នំ, ទទាតីតិ អន្នទាយកោ, វិនេតិ សត្តេតិ វិនាយកោ, ករោតីតិ ការកោ, ទទាតីតិ ទាយកោ, នេតីតិ នាយកោ.

តុម្ហិ – តំ ករោតីតិ តក្កត្តា, តស្ស កត្តាតិ វា តក្កត្តា. ភោជនំ ទទាតីតិ ភោជនទាតា, ភោជនស្ស ទាតាតិ វា ភោជនទាតា. ករោតីតិ កត្តា. សរតីតិ សរិតា.

អាវីម្ហិ – ភយំ បស្សតីតិ ភយទស្សាវី ឥច្ចេវមាទិ.

៥២៨. , ៥៧៧. វិស រុជ បទាទិតោ ណ.

វិស រុជ បទឥច្ចេវមាទីហិ ធាតូហិ ណ បច្ចយោ ហោតិ.

បវិសតីតិ បវេសោ, រុជតីតិ រោគោ, ឧប្បជ្ជតីតិ ឧប្បាទោ, ផុសតីតិ ផស្សោ, ឧចតីតិ ឱកោ, ភវតីតិ ភាវោ, អយតីតិ អាយោ, សម្មា ពុជ្ឈតីតិ សម្ពោធោ, វិហរតីតិ វិហារោ.

៥២៩. , ៥៨០. ភាវេ ច.

ភាវត្ថាភិធេយ្យេ សព្ពធាតូហិ ណបច្ចយោ ហោតិ.

បច្ចតេ, បចនំ វា បាតោ, ចជតេ, ចជនំ វា ចាគោ, ឯវំ យាគោ, យោគោ, ភាគោ, បរិទាហោ.

៥៣០. , ៥៨៤. ក្វិ ច.

សព្ពធាតូហិ ក្វិបច្ចយោ ហោតិ.

សម្ភវតីតិ សម្ភូ, វិសេសេន ភវតីតិ វិភូ, ភុជេន គច្ឆតីតិ ភុជគោ, សំ អត្តានំ ខនតិ, សំ សដ្ឋុ ខនតីតិ វា សង្ខោ.

៥៣១. , ៥៨៩. ធរាទីហិ រម្មោ.

ធរឥច្ចេវមាទីហិ ធាតូហិ រម្មបច្ចយោ ហោតិ.

ធរតិ តេនាតិ ធម្មោ, ករីយតេ តន្តិ កម្មំ.

៥៣២. , ៥៩០. តស្សីលាទីសុ ណីត្វាវី ច.

សព្ពេហិ ធាតូហិ តស្សីលាទីស្វត្ថេសុ ណី តុ អាវី ឥច្ចេតេ បច្ចយា ហោន្តិ.

បិយំ បសំសិតុំ សីលំ យស្ស រញ្ញោ, សោ ហោតិ រាជា បិយបសំសី, ព្រហ្មំ ចរិតុំ សីលំ យស្ស បុគ្គលស្ស សោ ហោតិ បុគ្គលោ ព្រហ្មចារី, បសយ្ហ បវត្តិតុំ សីលំ យស្ស រញ្ញោ, សោ ហោតិ រាជា បសយ្ហបវត្ថា, ភយំ បស្សិតុំ សីលំ យស្ស សមណស្ស, សោ ហោតិ សមណោ ភយទស្សាវី ឥច្ចេវមាទិ.

៥៣៣. , ៥៩១. សទ្ទ កុ ធ ចល មណ្ឌត្ថរុធាទីហិយុ.

សទ្ទ កុធ ចល មណ្ឌត្ថេហិ ច រុចាទីហិ ច ធាតូហិ យុបច្ចយោ ហោតិ តស្សីលាទីស្វត្ថេសុ.

ឃោសនសីលោ ឃោសនោ, ភាសនសីលោ ភាសនោ. ឯវំ វិគ្គហោ កាតព្ពោ. កោធនោ, ទោសនោ, ចលនោ, កម្បនោ, ផន្ទនោ, មណ្ឌនោ, វិភូសនោ, រោចនោ, ជោតនោ, វឌ្ឍនោ.

៥៣៤. , ៥៦២. បារាទិគមិម្ហា រូ.

គមុឥច្ចេតម្ហា ធាតុម្ហា បារសទ្ទាទិម្ហា រូបច្ចយោ ហោតិ តស្សីលាទីស្វត្ថេសុ.

ភវស្ស បារំ ភវបារំ, ភវបារំ គន្តុំ សីលំ យស្ស បុរិសស្ស, សោ ហោតិ បុរិសោ ភវបារគូ.

តស្សីលាទីស្វីតិ កិមត្ថំ? បារង្គតោ.

បារាទិគមិម្ហាតិ កិមត្ថំ? អនុគាមី.

៥៣៥. , ៥៩៣. ភិក្ខាទិតោ ច.

ភិក្ខឥច្ចេវមាទីហិ ធាតូហិ រូបច្ចយោ ហោតិ តស្សីលាទីស្វត្ថេសុ.

ភិក្ខនសីលោ យាចនសីលោ ភិក្ខុ, វិជាននសីលោ វិញ្ញូ.

៥៣៦. , ៥៩៤. តនត្យាទីនំ ណុកោ.

ហនត្យាទីនំ ធាតូនំ អន្តេ ណុកបច្ចយោ ហោតិ តស្សីលាទីស្វត្ថេសុ.

អាហននសីលោ អាឃាតុកោ, ករណសីលោ ការុកោ.

៥៣៧. , ៥៦៦. នុ និគ្គហិតំ បទន្តេ.

បទន្តេ នុការាគមោ និគ្គហិតមាបជ្ជតេ.

អរិំ ទមេតីតិ អរិន្ទមោ, រាជា. វេស្សំ តរតីតិ វេស្សន្តរោ, រាជា. បភំ ករោតីតិ បភង្ករោ, ភគវា.

៥៣៨. , ៥៩៥. សំហនាញ្ញាយ វា រោ ឃោ.

សំបុព្ពាយ ហនឥច្ចេតាយ ធាតុយា, អញ្ញាយ វា ធាតុយា របច្ចយោ, ហនស្ស ច ឃោ ហោតិ.

សមគ្គំ កម្មំ សមុបគច្ឆតីតិ សង្ឃោ, សមន្តតោ នគរស្ស មាហិរេ ខញ្ញតីតិ បរិខា, អន្តំ ករោតីតិ អន្តកោ.

សំឥតិ កិមត្ថំ? ឧបហននំ ឧបឃាតោ.

៥៣៩. , ៥៥៨. រម្ហិ រន្តោ រាទិនោ.

រម្ហិ បច្ចយេ បរេ សព្ពោ ធាត្វន្តោ រការាទិ លោបោ ហោតិ.

អន្តកោ, បារគូ, សត្ថា, ទិដ្ឋោ ឥច្ចេវមាទិ.

៥៤០. , ៥៤៥. ភាវកម្មេសុ តព្ពានីយា.

ភាវកម្មឥច្ចេតេស្វត្ថេសុ តព្ព អនីយឥច្ចេតេ បច្ចយា ហោន្តិ សព្ពធាតូហិ.

ភវិតព្ពំ, ភវនីយំ, អាសិតព្ពំ, អាសនីយំ, បជ្ជិតព្ពំ, បជ្ជនីយំ, កត្តព្ពំ, ករណីយំ, គន្តព្ពំ, គមនីយំ.

៥៤១. , ៥៥២. ណ្យោ ច.

ភាវកម្មេសុ សព្ពធាតូហិ ណ្យបច្ចយោ ហោតិ.

កត្តព្ពំ ការិយំ, ជេតព្ពំ ជេយ្យំ, នេតព្ពំ នេយ្យំ, ឥច្ចេវមាទិ.

ចគ្គហណេន តេយ្យបច្ចយោ ហោតិ. ញាតព្ពំ ញាតេយ្យំ, ទដ្ឋេយ្យំ, បត្តេយ្យំ ឥច្ចេវមាទិ.

៥៤២. , ៥៥៧. ករម្ហា រិច្ច.

ករឥច្ចេតម្ហា ធាតុម្ហា រិច្ចបច្ចយោ ហោតិ ភាវកម្មេសុ.

កត្តព្ពំ កិច្ចំ.

៥៤៣. , ៥៥៥. ភូតោ’ព្ព.

ភូឥច្ចេតាយ ធាតុយា ណ្យបច្ចយស្ស ឩការេន សហ អព្ពាទេសោ ហោតិ ភាវកម្មេសុ.

ភវិតព្ពោ ភព្ពោ, ភវិតព្ពំ ភព្ពំ.

៥៤៤. , ៥៥៦. វទ មទ គមុ យុជ គរហាការាទីហិ ជ្ជ ម្ម គ្គ យ្ហេយ្យា គារោ វា.

វទ មទ គមុ យុជ គរហាការន្តឥច្ចេវមាទីហិ ធាតូហិ ណ្យបច្ចយស្ស យថាសង្ខ្យំ ជ្ជ ម្ម គ្គ យ្ហ ឯយ្យាទេសា ហោន្តិ វា ធាត្វន្តេន សហ, គរស្សំ ច គារោ ហោតិ ភាវកម្មេសុ.

វត្តព្ពំ វជ្ជំ, មទនីយំ មជ្ជំ, គមនីយំ គម្មំ, យោជនីយំ យោគ្គំ, គរហិតព្ពំ គារយ្ហំ, ទាតព្ពំ ទេយ្យំ, បាតព្ពំ បេយ្យំ, ហាតព្ពំ ហេយ្យំ, មាតព្ពំ មេយ្យំ, ញាតព្ពំ ញេយ្យំ, ឥច្ចេវមាទិ.

៥៤៥. , ៥៤៨. តេ កិច្ចា.

យេ បច្ចយា តព្ពាទយោ រិច្ចន្តា, តេ កិច្ចសញ្ញាតិ វេទិតព្ពា.

កិច្ចសញ្ញាយ កិំបយោជនំ? ភាវកម្មេសុ កិច្ចត្តខត្ថា.

៥៤៦. , ៥៦២. អញ្ញេ កិត.

អញ្ញេ បច្ចយា កិត ឯវ សញ្ញា ហោន្តិ.

កិត សញ្ញាយ កិំបយោជនំ? កត្តរិ កិត.

៥៤៧. , ៥៩៦. នន្ទាទីហិ យុ.

នន្ទាទីហិ ធាតូហិ យុបច្ចយោ ហោតិ ភាវកម្មេសុ.

នន្ទីយតេ នន្ទនំ, និន្ទិតព្ពំ វា នន្ទនំ, គហណីយំ គហណំ, ចរិតព្ពំ ចរណំ, ឯវំ សព្ពត្ថ យោជេតព្ពា.

៥៤៨. , ៥៩៧. កត្តុករណបទេសេសុ ច.

កត្តុករណបទេសឥច្ចេតេស្វត្ថេសុ ច យុបច្ចយោ ហោតិ.

កត្តរិ តាវ – រជំ ហរតីតិ រជោហរណំ តោយំ.

ករណេ តាវ – ករោតិ តេនាតិ ករណំ.

បទេសេ តាវ – តិដ្ឋន្តិ តស្មិន្តិ ឋានំ. ឯវំ សព្ពត្ថ យោជេតព្ពា.

៥៤៩. , ៥៥០. រហាទិតោ ណ.

រការហការាទ្យន្តេហិ ធាតូហិ អនាទេសស្ស នស្ស ណោ ហោតិ.

ករោតិ តេនាតិ ករណំ, បូរេតិ តេនាតិ បូរណំ. គហណីយំ តេនាតិ គហណំ. ឯវមញ្ញេបិ យោជេតព្ពា.

ឥតិ កិព្ពិធានកប្បេ បឋមោ កណ្ឌោ.

ទុតិយកណ្ឌ

៥៥០. , ៥៤៦. ណាទយោ តេកាលិកា.

ណាទយោ បច្ចយា យុបច្ចយន្តា តេកាលិកាតិ វេទិតព្ពា.

កុម្ភំ ករោតិ អកាសិ ករិស្សតីតិ កុម្ភការោ, ករោតិ អកាសិ ករិស្សតិ តេនាតិ ករណំ. ឯវមញ្ញេបិ យោជេតព្ពា.

៥៥១. , ៥៩៨. សញ្ញាយំ ទា ធាតោ ឥ.

សញ្ញាយមភិធេយ្យាយំ ទា ធាតោ ឥបច្ចយោ ហោតិ.

បឋមំ អាទីយតីតិ អាទិ, ឧទកំ ទធាតីតិ ឧទមិ, មហោទកានិ ទធាតីតិ មហោទធិ, វាលានិ ទធាតិ តស្មិន្តិ វាលធិ, សម្មា ធីយតីតិ សន្ធិ.

៥៥២. , ៦០៩. តិ កិត ចាសិដ្ឋេ.

សញ្ញាយមភិធេយ្យាយំ សព្ពធាតូហិ តិបច្ចយោ ហោតិ, កិត ច អាសិដ្ឋេ.

ជិនោ ជនំ ពុជ្ឈតូតិ ជិនពុទ្ធិ, ធនំ អស្ស ភវតូតិ ធនភូតិ, ភវតូតិ ភូតោ, ភវតូតិ ភាវោ, ធម្មោ ជនំ ទទាតូតិ ធម្មទិន្នោ, វឌ្ឍតូតិ វឌ្ឍមានោ. ឯវមញ្ញេបិ យោជេតព្ពា.

៥៥៣. , ៥៩៩. ឥត្ថិយមតិយវោ វា.

ឥត្ថិយមភិធេយ្យាយំ សព្ពធាតូហិ អការ តិ យុ ឥច្ចេតេ បច្ចយា ហោន្តិ វា.

ជីរតីតី ជរា, មញ្ញតីតិ មតិ, ចេតយតីតិ ចេតនា, វេទយតីតិ វេទនា. ឯវមញ្ញេបិ យោជេតព្ពា.

៥៥៤. , ៦០១. ករតោ រិរិយ.

ករតោ ឥត្ថិយមនិត្ថិយំ វា អភិខេយ្យាយំ រិរីយបច្ចយោ ហោតិ វា.

កត្តព្ពា កិរិយា, ករណីយំ កិរិយំ.

៥៥៥. , ៦១២. អតីតេ តតវន្តុតាវី.

អតីតេ កាលេ សព្ពធាតូហិ តតវន្តុតាវីឥច្ចេតេ បច្ចយា ហោន្តិ.

ហុតោ, ហុតវា, ហុតាវី. វុសិតោ, វុសិតវា, វុសិតាវី. ភុត្តោ, ភុត្តវា, ភុត្តាវី.

៥៥៦. , ៦២២. ភាវកម្មេសុ ត.

ភាវកម្មេសុ អតីតេ កាលេ តបច្ចយោ ហោតិ សព្ពធាតូហិ.

ភាវេ តាវ – តស្ស គីតំ, នច្ចំ, នដ្ដំ, ហសិតំ.

កម្មនិ តាវ – តេន ភាសិតំ, ទេសិតំ.

៥៥៧. , ៦០៦. ពុធគមាទិត្ថេ កត្តរិ.

ពុធគមុឥច្ចេវមាទីហិ ធាតូហិ តទត្ថេ គម្យមានេ តបច្ចយោ ហោតិ កត្តរិ សព្ពកាលេ.

សព្ពេ សង្ខតាសង្ខតេ ធម្មេ ពុជ្ឈតិ អពុជ្ឈិ ពុជ្ឈិស្សតីតិ ពុទ្ធោ, សរណង្គតោ, សមថង្គតោ, អមថង្គតោ, ជានាតិ អជានិ ជានិស្សតីតិ ញាតោ, ឥច្ចេវមាទិ.

៥៥៨. , ៦០២. ជិតោ ឥន សព្ពត្ថ.

ជិឥច្ចេតាយ ធាតុយា ឥនបច្ចយោ ហោតិ សព្ពកាលេ កត្តរិ.

បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ ជិនាតិ អជិនិ ជិនិស្សតីតិ ជិនោ.

៥៥៩. , ៦០៣. សុបតោ ច.

សុបឥច្ចេតាយ ធាតុយា ឥនបច្ចយោ ហោតិ កត្តរិ, ភាវេ ច.

សុបតីតិ សុបិនំ, សុបីយតេ សុបិនំ.

៥៦០. , ៦០៤. ឦសំទុសូហិ ខ.

ឦសំទុសុសទ្ទាទីហិ សព្ពធាតូហិ ខបច្ចយោ ហោតិ.

ឦសស្សយោ, ទុស្សយោ, សុស្សយោ ភវតា, ឦសក្ករំ, ទុក្ករំ, សុករំ, ភវតា.

៥៦១. , ៦៣៦. ឥច្ឆត្ថេសុ សមានកត្តុកេសុ តវេ តុំ វា.

ឥច្ឆត្ថេសុ សមានកត្តុកេសុ សព្ពធាតូហិតវេតុំឥច្ចេតេ បច្ចយា ហោន្តិ សព្ពកាលេ កត្តរិ.

បុញ្ញានិ កាតវេ, សទ្ធម្មំ សោតុ មិច្ឆតិ.

៥៦២. , ៦៣៨. អរហសក្កាទីសុ ច.

អរហសក្កាទីសុ ច អត្ថេសុ សព្ពធាតូហិ តុំបច្ចយោ ហោតិ.

កោ តំ និន្ទិតុមរហតិ, សក្កា ជេតុំ ធនេន វា. ឯវមញ្ញេបិ យោជេតព្ពា.

៥៦៣. , ៦៣៩. បត្តវចនេ អលមត្ថេសុ ច.

បត្តវចនេ អលមត្ថេសុ សព្ពធាតូហិ តុំបច្ចយោ ហោតិ.

អលមេវ ទានានិ ទាតុំ, អលមេវ បុញ្ញានិ កាតុំ.