១. សម្ពាធសុត្តំ

៤២. ឯកំ សមយំ អាយស្មា អានន្ទោ កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា ឧទាយី យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧទាយី អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘វុត្តមិទំ, អាវុសោ, បញ្ចាលចណ្ឌេន ទេវបុត្តេន –

‘‘សម្ពាធេ គតំ [សម្ពាធេ វត (សី.)] ឱកាសំ, អវិទ្វា ភូរិមេធសោ;

យោ ឈានមពុជ្ឈិ ពុទ្ធោ, បដិលីននិសភោ មុនី’’តិ.

‘‘កតមោ, អាវុសោ, សម្ពាធោ, កតមោ សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ វុត្តោ ភគវតា’’តិ? ‘‘បញ្ចិមេ, អាវុសោ, កាមគុណា សម្ពាធោ វុត្តោ ភគវតា. កតមេ បញ្ច? ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា, សោតវិញ្ញេយ្យា សទ្ទា…បេ… ឃានវិញ្ញេយ្យា គន្ធា… ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា… កាយវិញ្ញេយ្យា ផោដ្ឋព្ពា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. ឥមេ ខោ, អាវុសោ, បញ្ច កាមគុណា សម្ពាធោ វុត្តោ ភគវតា.

‘‘ឥធាវុសោ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯត្តាវតាបិ ខោ, អាវុសោ, សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ វុត្តោ ភគវតា បរិយាយេន. តត្រាបត្ថិ សម្ពាធោ. កិញ្ច តត្ថ សម្ពាធោ? យទេវ តត្ថ វិតក្កវិចារា អនិរុទ្ធា ហោន្តិ, អយមេត្ថ សម្ពាធោ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា…បេ… ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯត្តាវតាបិ ខោ, អាវុសោ, សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ វុត្តោ ភគវតា បរិយាយេន. តត្រាបត្ថិ សម្ពាធោ. កិញ្ច តត្ថ សម្ពាធោ? យទេវ តត្ថ បីតិ អនិរុទ្ធា ហោតិ, អយមេត្ថ សម្ពាធោ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បីតិយា ច វិរាគា…បេ… តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯត្តាវតាបិ ខោ, អាវុសោ, សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ វុត្តោ ភគវតា បរិយាយេន. តត្រាបត្ថិ សម្ពាធោ. កិញ្ច តត្ថ សម្ពាធោ? យទេវ តត្ថ ឧបេក្ខាសុខំ អនិរុទ្ធំ ហោតិ, អយមេត្ថ សម្ពាធោ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា…បេ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯត្តាវតាបិ ខោ, អាវុសោ, សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ វុត្តោ ភគវតា បរិយាយេន. តត្រាបត្ថិ សម្ពាធោ. កិញ្ច តត្ថ សម្ពាធោ? យទេវ តត្ថ រូបសញ្ញា អនិរុទ្ធា ហោតិ, អយមេត្ថ សម្ពាធោ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា ‘អនន្តោ អាកាសោ’តិ អាកាសានញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯត្តាវតាបិ ខោ, អាវុសោ, សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ វុត្តោ ភគវតា បរិយាយេន. តត្រាបត្ថិ សម្ពាធោ. កិញ្ច តត្ថ សម្ពាធោ? យទេវ តត្ថ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា អនិរុទ្ធា ហោតិ, អយមេត្ថ សម្ពាធោ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘អនន្តំ វិញ្ញាណ’ន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯត្តាវតាបិ ខោ, អាវុសោ, សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ វុត្តោ ភគវតា បរិយាយេន. តត្រាបត្ថិ សម្ពាធោ. កិញ្ច តត្ថ សម្ពាធោ? យទេវ តត្ថ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា អនិរុទ្ធា ហោតិ, អយមេត្ថ សម្ពាធោ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘នត្ថិ កិញ្ចី’តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯត្តាវតាបិ ខោ, អាវុសោ, សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ វុត្តោ ភគវតា បរិយាយេន. តត្រាបត្ថិ សម្ពាធោ. កិញ្ច តត្ថ សម្ពាធោ? យទេវ តត្ថ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា អនិរុទ្ធា ហោតិ, អយមេត្ថ សម្ពាធោ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សព្ពសោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯត្តាវតាបិ ខោ, អាវុសោ, សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ វុត្តោ ភគវតា បរិយាយេន. តត្រាបត្ថិ សម្ពាធោ. កិញ្ច តត្ថ សម្ពាធោ? យទេវ តត្ថ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា អនិរុទ្ធា ហោតិ, អយមេត្ថ សម្ពាធោ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សព្ពសោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ. ឯត្តាវតាបិ ខោ, អាវុសោ, សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ វុត្តោ ភគវតា និប្បរិយាយេនា’’តិ. បឋមំ.