៣. អនុត្តរិយវគ្គោ

១. សាមកសុត្តំ

២១. ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ សាមគាមកេ បោក្ខរណិយាយំ. អថ ខោ អញ្ញតរា ទេវតា អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ បោក្ខរណិយំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ សា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘តយោមេ, ភន្តេ, ធម្មា ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ តយោ? កម្មារាមតា, ភស្សារាមតា, និទ្ទារាមតា – ឥមេ ខោ, ភន្តេ, តយោ ធម្មា ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តី’’តិ. ឥទមវោច សា ទេវតា. សមនុញ្ញោ សត្ថា អហោសិ. អថ ខោ សា ទេវតា ‘‘សមនុញ្ញោ មេ សត្ថា’’តិ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយិ.

អថ ខោ ភគវា តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥមំ, ភិក្ខវេ, រត្តិំ អញ្ញតរា ទេវតា អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ បោក្ខរណិយំ ឱភាសេត្វា យេនាហំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ, ភិក្ខវេ, សា ទេវតា មំ ឯតទវោច – ‘តយោមេ, ភន្តេ, ធម្មា ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ តយោ? កម្មារាមតា, ភស្សារាមតា, និទ្ទារាមតា – ឥមេ ខោ, ភន្តេ, តយោ ធម្មា ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តី’តិ. ឥទមវោច, ភិក្ខវេ, សា ទេវតា. ឥទំ វត្វា មំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយិ. តេសំ វោ [ខោ (ក.)], ភិក្ខវេ, អលាភា តេសំ ទុល្លទ្ធំ, យេ វោ ទេវតាបិ ជានន្តិ កុសលេហិ ធម្មេហិ បរិហាយមានេ’’.

‘‘អបរេបិ, ភិក្ខវេ, តយោ បរិហានិយេ ធម្មេ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, តយោ បរិហានិយា ធម្មា? សង្គណិការាមតា, ទោវចស្សតា, បាបមិត្តតា – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ បរិហានិយា ធម្មា’’.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ បរិហាយិំសុ កុសលេហិ ធម្មេហិ, សព្ពេតេ ឥមេហេវ ឆហិ ធម្មេហិ បរិហាយិំសុ កុសលេហិ ធម្មេហិ. យេបិ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ បរិហាយិស្សន្តិ កុសលេហិ ធម្មេហិ, សព្ពេតេ ឥមេហេវ ឆហិ ធម្មេហិ បរិហាយិស្សន្តិ កុសលេហិ ធម្មេហិ. យេបិ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ បរិហាយន្តិ កុសលេហិ ធម្មេហិ, សព្ពេតេ ឥមេហេវ ឆហិ ធម្មេហិ បរិហាយន្តិ កុសលេហិ ធម្មេហី’’តិ. បឋមំ.

២. អបរិហានិយសុត្តំ

២២. ‘‘ឆយិមេ, ភិក្ខវេ, អបរិហានិយេ ធម្មេ ទេសេស្សាមិ, តំ សុណាថ…បេ… កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ឆ អបរិហានិយា ធម្មា? ន កម្មារាមតា, ន ភស្សារាមតា, ន និទ្ទារាមតា, ន សង្គណិការាមតា, សោវចស្សតា, កល្យាណមិត្តតា – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ឆ អបរិហានិយា ធម្មា.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ ន បរិហាយិំសុ កុសលេហិ ធម្មេហិ, សព្ពេតេ ឥមេហេវ ឆហិ ធម្មេហិ ន បរិហាយិំសុ កុសលេហិ ធម្មេហិ. យេបិ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ ន បរិហាយិស្សន្តិ កុសលេហិ ធម្មេហិ, សព្ពេតេ ឥមេហេវ ឆហិ ធម្មេហិ ន បរិហាយិស្សន្តិ កុសលេហិ ធម្មេហិ. យេបិ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ ន បរិហាយន្តិ កុសលេហិ ធម្មេហិ, សព្ពេតេ ឥមេហេវ ឆហិ ធម្មេហិ ន បរិហាយន្តិ កុសលេហិ ធម្មេហី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ភយសុត្តំ

២៣. ‘‘‘ភយ’ន្តិ, ភិក្ខវេ, កាមានមេតំ អធិវចនំ; ‘ទុក្ខ’ន្តិ, ភិក្ខវេ, កាមានមេតំ អធិវចនំ; ‘រោគោ’តិ, ភិក្ខវេ, កាមានមេតំ អធិវចនំ; ‘គណ្ឌោ’តិ, ភិក្ខវេ, កាមានមេតំ អធិវចនំ; ‘សង្គោ’តិ, ភិក្ខវេ, កាមានមេតំ អធិវចនំ; ‘បង្កោ’តិ, ភិក្ខវេ, កាមានមេតំ អធិវចនំ.

‘‘កស្មា ច, ភិក្ខវេ, ‘ភយ’ន្តិ កាមានមេតំ អធិវចនំ? កាមរាគរត្តាយំ, ភិក្ខវេ, ឆន្ទរាគវិនិពទ្ធោ ទិដ្ឋធម្មិកាបិ ភយា ន បរិមុច្ចតិ, សម្បរាយិកាបិ ភយា ន បរិមុច្ចតិ, តស្មា ‘ភយ’ន្តិ កាមានមេតំ អធិវចនំ. កស្មា ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខន្តិ…បេ… រោគោតិ… គណ្ឌោតិ… សង្គោតិ… បង្កោតិ កាមានមេតំ អធិវចនំ? កាមរាគរត្តាយំ, ភិក្ខវេ, ឆន្ទរាគវិនិពទ្ធោ ទិដ្ឋធម្មិកាបិ បង្កា ន បរិមុច្ចតិ, សម្បរាយិកាបិ បង្កា ន បរិមុច្ចតិ, តស្មា ‘បង្កោ’តិ កាមានមេតំ អធិវចន’’ន្តិ.

‘‘ភយំ ទុក្ខំ រោគោ គណ្ឌោ, សង្គោ បង្កោ ច ឧភយំ;

ឯតេ កាមា បវុច្ចន្តិ, យត្ថ សត្តោ បុថុជ្ជនោ.

‘‘ឧបាទានេ ភយំ ទិស្វា, ជាតិមរណសម្ភវេ;

អនុបាទា វិមុច្ចន្តិ, ជាតិមរណសង្ខយេ.

‘‘តេ ខេមប្បត្តា សុខិនោ, ទិដ្ឋធម្មាភិនិព្ពុតា;

សព្ពវេរភយាតីតា [សព្ពេ វេរភយាតីតា (ស្យា.)], សព្ពទុក្ខំ ឧបច្ចគុ’’ន្តិ. តតិយំ;

៤. ហិមវន្តសុត្តំ

២៤. ‘‘ឆហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ហិមវន្តំ បព្ពតរាជំ បទាលេយ្យ, កោ បន វាទោ ឆវាយ អវិជ្ជាយ! កតមេហិ ឆហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សមាធិស្ស សមាបត្តិកុសលោ ហោតិ, សមាធិស្ស ឋិតិកុសលោ ហោតិ, សមាធិស្ស វុដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, សមាធិស្ស កល្លិតកុសលោ [កល្លតាកុសលោ (ស្យា. កំ. ក.) សំ. និ. ៣.៦៦៥ បស្សិតព្ពំ] ហោតិ, សមាធិស្ស គោចរកុសលោ ហោតិ, សមាធិស្ស អភិនីហារកុសលោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ឆហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ហិមវន្តំ បព្ពតរាជំ បទាលេយ្យ, កោ បន វាទោ ឆវាយ អវិជ្ជាយា’’តិ! ចតុត្ថំ.

៥. អនុស្សតិដ្ឋានសុត្តំ

២៥. ‘‘ឆយិមានិ, ភិក្ខវេ, អនុស្សតិដ្ឋានានិ. កតមានិ ឆ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ តថាគតំ អនុស្សរតិ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. យស្មិំ, ភិក្ខវេ, សមយេ អរិយសាវកោ តថាគតំ អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ឥទម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុជ្ឈន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ធម្មំ អនុស្សរតិ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ…បេ… បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’តិ. យស្មិំ, ភិក្ខវេ, សមយេ អរិយសាវកោ ធម្មំ អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ឥទម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុជ្ឈន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សង្ឃំ អនុស្សរតិ – ‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’តិ. យស្មិំ, ភិក្ខវេ, សមយេ អរិយសាវកោ សង្ឃំ អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ឥទម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុជ្ឈន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ អត្តនោ សីលានិ អនុស្សរតិ អខណ្ឌានិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកានិ. យស្មិំ, ភិក្ខវេ, សមយេ អរិយសាវកោ សីលំ អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ឥទម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុជ្ឈន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ អត្តនោ ចាគំ អនុស្សរតិ – ‘លាភា វត មេ! សុលទ្ធំ វត មេ…បេ… យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ’តិ. យស្មិំ…បេ… ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុជ្ឈន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ទេវតា អនុស្សរតិ – ‘សន្តិ ទេវា ចាតុមហារាជិកា, សន្តិ ទេវា តាវតិំសា, សន្តិ ទេវា យាមា, សន្តិ ទេវា តុសិតា, សន្តិ ទេវា និម្មានរតិនោ, សន្តិ ទេវា បរនិម្មិតវសវត្តិនោ, សន្តិ ទេវា ព្រហ្មកាយិកា, សន្តិ ទេវា តតុត្តរិ. យថារូបាយ សទ្ធាយ សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថ ឧបបន្នា; មយ្ហម្បិ តថារូបា សទ្ធា សំវិជ្ជតិ. យថារូបេន សីលេន… សុតេន… ចាគេន… បញ្ញាយ សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថ ឧបបន្នា; មយ្ហម្បិ តថារូបា បញ្ញា សំវិជ្ជតី’’’ តិ.

‘‘យស្មិំ, ភិក្ខវេ, សមយេ អរិយសាវកោ អត្តនោ ច តាសញ្ច ទេវតានំ សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរតិ នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ឥទម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុជ្ឈន្តិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ឆ អនុស្សតិដ្ឋានានី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. មហាកច្ចានសុត្តំ

២៦. តត្រ ខោ អាយស្មា មហាកច្ចានោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ មហាកច្ចានស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា មហាកច្ចានោ ឯតទវោច – ‘‘អច្ឆរិយំ, អាវុសោ; អព្ភុតំ, អាវុសោ! យាវញ្ចិទំ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ អនុពុទ្ធោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ ឆ អនុស្សតិដ្ឋានានិ.

‘‘កតមានិ ឆ? ឥធាវុសោ, អរិយសាវកោ តថាគតំ អនុស្សរតិ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា …បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ អរិយសាវកោ តថាគតំ អនុស្សរតិ នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, អាវុសោ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ស ខោ សោ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ សព្ពសោ អាកាសសមេន ចេតសា វិហរតិ វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន. ឥទម្បិ ខោ, អាវុសោ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុទ្ធិធម្មា ភវន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ ធម្មំ អនុស្សរតិ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ…បេ… បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’តិ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ អរិយសាវកោ ធម្មំ អនុស្សរតិ នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, អាវុសោ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ស ខោ សោ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ សព្ពសោ អាកាសសមេន ចេតសា វិហរតិ វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន. ឥទម្បិ ខោ, អាវុសោ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុទ្ធិធម្មា ភវន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ សង្ឃំ អនុស្សរតិ – ‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’តិ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ អរិយសាវកោ សង្ឃំ អនុស្សរតិ នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, អាវុសោ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ស ខោ សោ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ សព្ពសោ អាកាសសមេន ចេតសា វិហរតិ វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន. ឥទម្បិ ខោ, អាវុសោ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុទ្ធិធម្មា ភវន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ អត្តនោ សីលានិ អនុស្សរតិ អខណ្ឌានិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកានិ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ អរិយសាវកោ អត្តនោ សីលំ អនុស្សរតិ នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, អាវុសោ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ស ខោ សោ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ សព្ពសោ អាកាសសមេន ចេតសា វិហរតិ វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន. ឥទម្បិ ខោ, អាវុសោ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុទ្ធិធម្មា ភវន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ អត្តនោ ចាគំ អនុស្សរតិ – ‘លាភា វត មេ, សុលទ្ធំ វត មេ…បេ… យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ’តិ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ អរិយសាវកោ អត្តនោ ចាគំ អនុស្សរតិ នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, អាវុសោ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ស ខោ សោ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ សព្ពសោ អាកាសសមេន ចេតសា វិហរតិ វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន. ឥទម្បិ ខោ, អាវុសោ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុទ្ធិធម្មា ភវន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ ទេវតា អនុស្សរតិ – ‘សន្តិ ទេវា ចាតុមហារាជិកា, សន្តិ ទេវា…បេ… តតុត្តរិ. យថារូបាយ សទ្ធាយ សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថ ឧបបន្នា; មយ្ហម្បិ តថារូបា សទ្ធា សំវិជ្ជតិ. យថារូបេន សីលេន…បេ… សុតេន… ចាគេន… បញ្ញាយ សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថ ឧបបន្នា; មយ្ហម្បិ តថារូបា បញ្ញា សំវិជ្ជតី’តិ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ អរិយសាវកោ អត្តនោ ច តាសញ្ច ទេវតានំ សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរតិ នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ, និក្ខន្តំ មុត្តំ វុដ្ឋិតំ គេធម្ហា. ‘គេធោ’តិ ខោ, អាវុសោ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ. ស ខោ សោ, អាវុសោ, អរិយសាវកោ សព្ពសោ អាកាសសមេន ចេតសា វិហរតិ វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន. ឥទម្បិ ខោ, អាវុសោ, អារម្មណំ ករិត្វា ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា វិសុទ្ធិធម្មា ភវន្តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, អាវុសោ; អព្ភុតំ, អាវុសោ! យាវញ្ចិទំ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្ពាធេ ឱកាសាធិគមោ អនុពុទ្ធោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ ឆ អនុស្សតិដ្ឋានានី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. បឋមសមយសុត្តំ

២៧. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កតិ នុ ខោ, ភន្តេ, សមយា មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុ’’ន្តិ? ‘‘ឆយិមេ, ភិក្ខុ, សមយា មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ’’.

‘‘កតមេ ឆ? ឥធ, ភិក្ខុ, យស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ កាមរាគបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច កាមរាគស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ តស្មិំ សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរាមិ កាមរាគបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច កាមរាគស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាមិ. សាធុ វត មេ, អាយស្មា, កាមរាគស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេតូ’តិ. តស្ស មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ កាមរាគស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេតិ. អយំ, ភិក្ខុ, បឋមោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, យស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ ព្យាបាទបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ព្យាបាទបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច ព្យាបាទស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ តស្មិំ សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, ព្យាបាទបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរាមិ ព្យាបាទបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច ព្យាបាទស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាមិ. សាធុ វត មេ, អាយស្មា, ព្យាបាទស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេតូ’តិ. តស្ស មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ព្យាបាទស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេតិ. អយំ, ភិក្ខុ, ទុតិយោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, យស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ ថិនមិទ្ធបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ថិនមិទ្ធបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច ថិនមិទ្ធស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ តស្មិំ សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, ថិនមិទ្ធបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរាមិ ថិនមិទ្ធបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច ថិនមិទ្ធស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាមិ. សាធុ វត មេ, អាយស្មា, ថិនមិទ្ធស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេតូ’តិ. តស្ស មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ថិនមិទ្ធស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេតិ. អយំ, ភិក្ខុ, តតិយោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, យស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ តស្មិំ សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរាមិ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាមិ. សាធុ វត មេ, អាយស្មា, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេតូ’តិ. តស្ស មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេតិ. អយំ, ភិក្ខុ, ចតុត្ថោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, យស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ វិចិកិច្ឆាបរេតេន, ឧប្បន្នាយ ច វិចិកិច្ឆាយ និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ តស្មិំ សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ, អាវុសោ, វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរាមិ វិចិកិច្ឆាបរេតេន, ឧប្បន្នាយ ច វិចិកិច្ឆាយ និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាមិ. សាធុ វត មេ, អាយស្មា, វិចិកិច្ឆាយ បហានាយ ធម្មំ ទេសេតូ’តិ. តស្ស មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ វិចិកិច្ឆាយ បហានាយ ធម្មំ ទេសេតិ. អយំ, ភិក្ខុ, បញ្ចមោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, យស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ យំ និមិត្តំ អាគម្ម យំ និមិត្តំ មនសិករោតោ អនន្តរា អាសវានំ ខយោ ហោតិ តំ និមិត្តំ នប្បជានាតិ តស្មិំ សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, យំ និមិត្តំ អាគម្ម យំ និមិត្តំ មនសិករោតោ អនន្តរា អាសវានំ ខយោ ហោតិ, តំ និមិត្តំ នប្បជានាមិ. សាធុ វត មេ, អាយស្មា, អាសវានំ ខយាយ ធម្មំ ទេសេតូ’តិ. តស្ស មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយាយ ធម្មំ ទេសេតិ. អយំ, ភិក្ខុ, ឆដ្ឋោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខុ, ឆ សមយា មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុ’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. ទុតិយសមយសុត្តំ

២៨. ឯកំ សមយំ សម្ពហុលា ថេរា ភិក្ខូ ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. អថ ខោ តេសំ ថេរានំ ភិក្ខូនំ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តានំ មណ្ឌលមាឡេ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘‘កោ នុ ខោ, អាវុសោ, សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុ’’ន្តិ?

ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ថេរេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ បាទេ បក្ខាលេត្វា និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា, សោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុ’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ, អាវុសោ, សោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ បាទេ បក្ខាលេត្វា និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា, ចារិត្តកិលមថោបិស្ស តស្មិំ សមយេ អប្បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ, ភត្តកិលមថោបិស្ស តស្មិំ សមយេ អប្បដិប្បស្សទ្ធោ ហោតិ. តស្មា សោ អសមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ វិហារបច្ឆាយាយំ និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា, សោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុ’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ, អាវុសោ, សោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ វិហារបច្ឆាយាយំ និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា, យទេវស្ស ទិវា សមាធិនិមិត្តំ មនសិកតំ ហោតិ តទេវស្ស តស្មិំ សមយេ សមុទាចរតិ. តស្មា សោ អសមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា, សោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុ’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ, អាវុសោ, សោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ. យស្មិំ, អាវុសោ, សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា, ឱជដ្ឋាយិស្ស តស្មិំ សមយេ កាយោ ហោតិ ផាសុស្ស ហោតិ ពុទ្ធានំ សាសនំ មនសិ កាតុំ. តស្មា សោ អសមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុ’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា មហាកច្ចានោ ថេរេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘សម្មុខា មេតំ, អាវុសោ, ភគវតោ សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – ‘ឆយិមេ, ភិក្ខុ, សមយា មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ’’’.

‘‘កតមេ ឆ? ឥធ, ភិក្ខុ, យស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ កាមរាគបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច កាមរាគស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, តស្មិំ សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរាមិ កាមរាគបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច កាមរាគស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាមិ. សាធុ វត មេ អាយស្មា កាមរាគស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេតូ’តិ. តស្ស មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ កាមរាគស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេតិ. អយំ, ភិក្ខុ, បឋមោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខុ, យស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ ព្យាបាទបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ…បេ… ថិនមិទ្ធបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ… ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ… វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ… យំ និមិត្តំ អាគម្ម យំ និមិត្តំ មនសិករោតោ អនន្តរា អាសវានំ ខយោ ហោតិ, តំ និមិត្តំ ន ជានាតិ ន បស្សតិ, តស្មិំ សមយេ មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, យំ និមិត្តំ អាគម្ម យំ និមិត្តំ មនសិករោតោ អនន្តរា អាសវានំ ខយោ ហោតិ តំ និមិត្តំ ន ជានាមិ ន បស្សាមិ. សាធុ វត មេ អាយស្មា អាសវានំ ខយាយ ធម្មំ ទេសេតូ’តិ. តស្ស មនោភាវនីយោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយាយ ធម្មំ ទេសេតិ. អយំ, ភិក្ខុ, ឆដ្ឋោ សមយោ មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ.

‘‘សម្មុខា មេតំ, អាវុសោ, ភគវតោ សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – ‘ឥមេ ខោ, ភិក្ខុ, ឆ សមយា មនោភាវនីយស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុ’’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ឧទាយីសុត្តំ

២៩. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ អាមន្តេសិ – ‘‘កតិ នុ ខោ, ឧទាយិ, អនុស្សតិដ្ឋានានី’’តិ? ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា ឧទាយី តុណ្ហី អហោសិ. ទុតិយម្បិ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ អាមន្តេសិ – ‘‘កតិ នុ ខោ, ឧទាយិ, អនុស្សតិដ្ឋានានី’’តិ? ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា ឧទាយី តុណ្ហី អហោសិ. តតិយម្បិ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ អាមន្តេសិ – ‘‘កតិ នុ ខោ, ឧទាយិ, អនុស្សតិដ្ឋានានី’’តិ? តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា ឧទាយី តុណ្ហី អហោសិ.

អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តំ ឧទាយិំ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា តំ, អាវុសោ ឧទាយិ, អាមន្តេសី’’តិ. ‘‘សុណោមហំ, អាវុសោ អានន្ទ, ភគវតោ. ឥធ, ភន្តេ, ភិក្ខុ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ – សេយ្យថិទំ ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ…បេ…. ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ. ឥទំ, ភន្តេ, អនុស្សតិដ្ឋាន’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘អញ្ញាសិំ ខោ អហំ, អានន្ទ – ‘នេវាយំ ឧទាយី មោឃបុរិសោ អធិចិត្តំ អនុយុត្តោ វិហរតី’តិ. កតិ នុ ខោ, អានន្ទ, អនុស្សតិដ្ឋានានី’’តិ?

‘‘បញ្ច, ភន្តេ, អនុស្សតិដ្ឋានានិ. កតមានិ បញ្ច? ឥធ, ភន្តេ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ, ភន្តេ, អនុស្សតិដ្ឋានំ ឯវំ ភាវិតំ ឯវំ ពហុលីកតំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ អាលោកសញ្ញំ មនសិ ករោតិ, ទិវា សញ្ញំ អធិដ្ឋាតិ, យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា; ឥតិ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ. ឥទំ, ភន្តេ, អនុស្សតិដ្ឋានំ ឯវំ ភាវិតំ ឯវំ ពហុលីកតំ ញាណទស្សនប្បដិលាភាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ ឥមមេវ កាយំ ឧទ្ធំ បាទតលា អធោ កេសមត្ថកា តចបរិយន្តំ បូរំ នានប្បការស្ស អសុចិនោ បច្ចវេក្ខតិ – ‘អត្ថិ ឥមស្មិំ កាយេ កេសា លោមា នខា ទន្តា តចោ មំសំ ន្ហារុ [នហារុ (សី. បី.) ទី. និ. ២.៣៧៧; ម. និ. ១.១១០] អដ្ឋិ អដ្ឋិមិញ្ជំ វក្កំ ហទយំ យកនំ កិលោមកំ បិហកំ បប្ផាសំ អន្តំ អន្តគុណំ ឧទរិយំ ករីសំ បិត្តំ សេម្ហំ បុព្ពោ លោហិតំ សេទោ មេទោ អស្សុ វសា ខេឡោ សិង្ឃាណិកា លសិកា មុត្ត’ន្តិ. ឥទំ, ភន្តេ, អនុស្សតិដ្ឋានំ ឯវំ ភាវិតំ ឯវំ ពហុលីកតំ កាមរាគប្បហានាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ សេយ្យថាបិ បស្សេយ្យ សរីរំ សីវថិកាយ ឆឌ្ឌិតំ [ឆឌ្ឌិតំ (សី. ស្យា. បី.)] ឯកាហមតំ វា ទ្វីហមតំ វា តីហមតំ វា ឧទ្ធុមាតកំ វិនីលកំ វិបុព្ពកជាតំ. សោ ឥមមេវ កាយំ ឯវំ [ឯវន្តិ ឥទំ សតិបដ្ឋានសុត្តាទីសុ នត្ថិ] ឧបសំហរតិ – ‘អយម្បិ ខោ កាយោ ឯវំធម្មោ ឯវំភាវី ឯវំអនតីតោ’’’តិ [ឯតំ អនតីតោតិ (សី.)].

‘‘សេយ្យថាបិ វា បន [សេយ្យថា វា បន (ស្យា.)] បស្សេយ្យ សរីរំ សីវថិកាយ ឆឌ្ឌិតំ កាកេហិ វា ខជ្ជមានំ កុលលេហិ វា ខជ្ជមានំ គិជ្ឈេហិ វា ខជ្ជមានំ សុនខេហិ វា ខជ្ជមានំ សិង្គាលេហិ [សិគាលេហិ (សី.)] វា ខជ្ជមានំ វិវិធេហិ វា បាណកជាតេហិ ខជ្ជមានំ. សោ ឥមមេវ កាយំ ឯវំ ឧបសំហរតិ – ‘អយម្បិ ខោ កាយោ ឯវំធម្មោ ឯវំភាវី ឯវំអនតីតោ’’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ វា បន បស្សេយ្យ សរីរំ សីវថិកាយ ឆឌ្ឌិតំ អដ្ឋិកសង្ខលិកំ សមំសលោហិតំ ន្ហារុសម្ពន្ធំ…បេ… អដ្ឋិកសង្ខលិកំ និម្មំសលោហិតមក្ខិតំ ន្ហារុសម្ពន្ធំ… អដ្ឋិកសង្ខលិកំ អបគតមំសលោហិតំ ន្ហារុសម្ពន្ធំ. អដ្ឋិកានិ អបគតសម្ពន្ធានិ ទិសាវិទិសាវិក្ខិត្តានិ [ទិសាវិទិសាសុ វិក្ខិត្តានិ (សី.)], អញ្ញេន ហត្ថដ្ឋិកំ អញ្ញេន បាទដ្ឋិកំ អញ្ញេន ជង្ឃដ្ឋិកំ អញ្ញេន ឩរុដ្ឋិកំ អញ្ញេន កដិដ្ឋិកំ [កដដ្ឋិកំ (សី.)] អញ្ញេន [បិដ្ឋិកណ្ឌកំ អញ្ញេន សីសកដាហំ (សី. បី.), បិដ្ឋិកណ្ឌកដ្ឋិកំ អញ្ញេន សីសកដាហំ (ស្យា. កំ.)] ផាសុកដ្ឋិកំ អញ្ញេន បិដ្ឋិកណ្ដកដ្ឋិកំ អញ្ញេន ខន្ធដ្ឋិកំ អញ្ញេន គីវដ្ឋិកំ អញ្ញេន ហនុកដ្ឋិកំ អញ្ញេន ទន្តកដ្ឋិកំ អញ្ញេន សីសកដាហំ [បិដ្ឋិកណ្ឌកំ អញ្ញេន សីសកដាហំ (សី. បី.), បិដ្ឋិកណ្ឌកដ្ឋិកំ អញ្ញេន សីសកដាហំ (ស្យា. កំ.)], អដ្ឋិកានិ សេតានិ សង្ខវណ្ណប្បដិភាគានិ [សង្ខវណ្ណូបនិភានិ (សី. ស្យា. បី.)] អដ្ឋិកានិ បុញ្ជកិតានិ [បុញ្ជកតានិ (បី.)] តេរោវស្សិកានិ អដ្ឋិកានិ បូតីនិ ចុណ្ណកជាតានិ. សោ ឥមមេវ កាយំ ឯវំ ឧបសំហរតិ – ‘អយម្បិ ខោ កាយោ ឯវំធម្មោ ឯវំភាវី ឯវំអនតីតោ’តិ. ឥទំ, ភន្តេ, អនុស្សតិដ្ឋានំ ឯវំ ភាវិតំ ឯវំ ពហុលីកតំ អស្មិមានសមុគ្ឃាតាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា…បេ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥទំ, ភន្តេ, អនុស្សតិដ្ឋានំ ឯវំ ភាវិតំ ឯវំ ពហុលីកតំ អនេកធាតុបដិវេធាយ សំវត្តតិ. ឥមានិ ខោ, ភន្តេ, បញ្ច អនុស្សតិដ្ឋានានី’’តិ.

‘‘សាធុ, សាធុ, អានន្ទ! តេន ហិ ត្វំ, អានន្ទ, ឥទម្បិ ឆដ្ឋំ អនុស្សតិដ្ឋានំ ធារេហិ. ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ សតោវ អភិក្កមតិ សតោវ បដិក្កមតិ សតោវ តិដ្ឋតិ សតោវ និសីទតិ សតោវ សេយ្យំ កប្បេតិ សតោវ កម្មំ អធិដ្ឋាតិ. ឥទំ, អានន្ទ, អនុស្សតិដ្ឋានំ ឯវំ ភាវិតំ ឯវំ ពហុលីកតំ សតិសម្បជញ្ញាយ សំវត្តតី’’តិ. នវមំ.

១០. អនុត្តរិយសុត្តំ

៣០. ‘‘ឆយិមានិ, ភិក្ខវេ, អនុត្តរិយានិ. កតមានិ ឆ? ទស្សនានុត្តរិយំ, សវនានុត្តរិយំ, លាភានុត្តរិយំ, សិក្ខានុត្តរិយំ, បារិចរិយានុត្តរិយំ, អនុស្សតានុត្តរិយន្តិ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទស្សនានុត្តរិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ ហត្ថិរតនម្បិ ទស្សនាយ គច្ឆតិ, អស្សរតនម្បិ ទស្សនាយ គច្ឆតិ, មណិរតនម្បិ ទស្សនាយ គច្ឆតិ, ឧច្ចាវចំ វា បន ទស្សនាយ គច្ឆតិ, សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា មិច្ឆាទិដ្ឋិកំ មិច្ឆាបដិបន្នំ ទស្សនាយ គច្ឆតិ. អត្ថេតំ, ភិក្ខវេ, ទស្សនំ; នេតំ នត្ថីតិ វទាមិ. តញ្ច ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, ទស្សនំ ហីនំ គម្មំ បោថុជ្ជនិកំ អនរិយំ អនត្ថសំហិតំ, ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ. យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតំ វា តថាគតសាវកំ វា ទស្សនាយ គច្ឆតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ, ឯតទានុត្តរិយំ, ភិក្ខវេ, ទស្សនានំ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ [សោកបរិទ្ទវានំ (សី.)] សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ [អត្ថគមាយ (សី.)] ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ តថាគតំ វា តថាគតសាវកំ វា ទស្សនាយ គច្ឆតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទស្សនានុត្តរិយំ. ឥតិ ទស្សនានុត្តរិយំ.

‘‘សវនានុត្តរិយញ្ច កថំ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ ភេរិសទ្ទម្បិ [ភេរិសទ្ទស្សបិ (ក.) ឯវំ វីណាសទ្ទម្បិឥច្ចាទីសុបិ] សវនាយ គច្ឆតិ, វីណាសទ្ទម្បិ សវនាយ គច្ឆតិ, គីតសទ្ទម្បិ សវនាយ គច្ឆតិ, ឧច្ចាវចំ វា បន សវនាយ គច្ឆតិ, សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស មិច្ឆាបដិបន្នស្ស ធម្មស្សវនាយ គច្ឆតិ. អត្ថេតំ, ភិក្ខវេ, សវនំ; នេតំ នត្ថីតិ វទាមិ. តញ្ច ខោ ឯតំ, ភិក្ខវេ, សវនំ ហីនំ គម្មំ បោថុជ្ជនិកំ អនរិយំ អនត្ថសំហិតំ, ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ. យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតស្ស វា តថាគតសាវកស្ស វា ធម្មស្សវនាយ គច្ឆតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ, ឯតទានុត្តរិយំ, ភិក្ខវេ, សវនានំ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ តថាគតស្ស វា តថាគតសាវកស្ស វា ធម្មស្សវនាយ គច្ឆតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សវនានុត្តរិយំ. ឥតិ ទស្សនានុត្តរិយំ, សវនានុត្តរិយំ.

‘‘លាភានុត្តរិយញ្ច កថំ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុត្តលាភម្បិ លភតិ, ទារលាភម្បិ លភតិ, ធនលាភម្បិ លភតិ, ឧច្ចាវចំ វា បន លាភំ លភតិ, សមណេ វា ព្រាហ្មណេ វា មិច្ឆាទិដ្ឋិកេ មិច្ឆាបដិបន្នេ សទ្ធំ បដិលភតិ. អត្ថេសោ, ភិក្ខវេ, លាភោ; នេសោ នត្ថីតិ វទាមិ. សោ ច ខោ ឯសោ, ភិក្ខវេ, លាភោ ហីនោ គម្មោ បោថុជ្ជនិកោ អនរិយោ អនត្ថសំហិតោ, ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ. យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតេ វា តថាគតសាវកេ វា សទ្ធំ បដិលភតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ, ឯតទានុត្តរិយំ, ភិក្ខវេ, លាភានំ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ តថាគតេ វា តថាគតសាវកេ វា សទ្ធំ បដិលភតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, លាភានុត្តរិយំ. ឥតិ ទស្សនានុត្តរិយំ, សវនានុត្តរិយំ, លាភានុត្តរិយំ.

‘‘សិក្ខានុត្តរិយញ្ច កថំ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ ហត្ថិស្មិម្បិ សិក្ខតិ, អស្សស្មិម្បិ សិក្ខតិ, រថស្មិម្បិ សិក្ខតិ, ធនុស្មិម្បិ សិក្ខតិ, ថរុស្មិម្បិ សិក្ខតិ, ឧច្ចាវចំ វា បន សិក្ខតិ, សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស មិច្ឆាបដិបន្នស្ស [មិច្ឆាបដិបត្តិំ (ក.)] សិក្ខតិ. អត្ថេសា, ភិក្ខវេ, សិក្ខា; នេសា នត្ថីតិ វទាមិ. សា ច ខោ ឯសា, ភិក្ខវេ, សិក្ខា ហីនា គម្មា បោថុជ្ជនិកា អនរិយា អនត្ថសំហិតា, ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ. យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតប្បវេទិតេ ធម្មវិនយេ អធិសីលម្បិ សិក្ខតិ, អធិចិត្តម្បិ សិក្ខតិ, អធិបញ្ញម្បិ សិក្ខតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ, ឯតទានុត្តរិយំ, ភិក្ខវេ, សិក្ខានំ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ តថាគតប្បវេទិតេ ធម្មវិនយេ អធិសីលម្បិ សិក្ខតិ, អធិចិត្តម្បិ សិក្ខតិ, អធិបញ្ញម្បិ សិក្ខតិ, និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សិក្ខានុត្តរិយំ. ឥតិ ទស្សនានុត្តរិយំ, សវនានុត្តរិយំ, លាភានុត្តរិយំ, សិក្ខានុត្តរិយំ.

‘‘បារិចរិយានុត្តរិយញ្ច កថំ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ ខត្តិយម្បិ បរិចរតិ, ព្រាហ្មណម្បិ បរិចរតិ, គហបតិម្បិ បរិចរតិ, ឧច្ចាវចំ វា បន បរិចរតិ, សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា មិច្ឆាទិដ្ឋិកំ មិច្ឆាបដិបន្នំ បរិចរតិ. អត្ថេសា, ភិក្ខវេ, បារិចរិយា; នេសា នត្ថីតិ វទាមិ. សា ច ខោ ឯសា, ភិក្ខវេ, បារិចរិយា ហីនា គម្មា បោថុជ្ជនិកា អនរិយា អនត្ថសំហិតា, ន និព្ពិទាយ…បេ… ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ. យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតំ វា តថាគតសាវកំ វា បរិចរតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ, ឯតទានុត្តរិយំ, ភិក្ខវេ, បារិចរិយានំ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ តថាគតំ វា តថាគតសាវកំ វា បរិចរតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បារិចរិយានុត្តរិយំ. ឥតិ ទស្សនានុត្តរិយំ, សវនានុត្តរិយំ, លាភានុត្តរិយំ, សិក្ខានុត្តរិយំ, បារិចរិយានុត្តរិយំ.

‘‘អនុស្សតានុត្តរិយញ្ច កថំ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បុត្តលាភម្បិ អនុស្សរតិ, ទារលាភម្បិ អនុស្សរតិ, ធនលាភម្បិ អនុស្សរតិ, ឧច្ចាវចំ វា បន លាភំ អនុស្សរតិ, សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា មិច្ឆាទិដ្ឋិកំ មិច្ឆាបដិបន្នំ អនុស្សរតិ. អត្ថេសា, ភិក្ខវេ, អនុស្សតិ; នេសា នត្ថីតិ វទាមិ. សា ច ខោ ឯសា, ភិក្ខវេ, អនុស្សតិ ហីនា គម្មា បោថុជ្ជនិកា អនរិយា អនត្ថសំហិតា, ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ. យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតំ វា តថាគតសាវកំ វា អនុស្សរតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ, ឯតទានុត្តរិយំ, ភិក្ខវេ, អនុស្សតីនំ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយ ទុក្ខទោមនស្សានំ អត្ថង្គមាយ ញាយស្ស អធិគមាយ និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, យទិទំ តថាគតំ វា តថាគតសាវកំ វា អនុស្សរតិ និវិដ្ឋសទ្ធោ និវិដ្ឋបេមោ ឯកន្តគតោ អភិប្បសន្នោ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អនុស្សតានុត្តរិយំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ឆ អនុត្តរិយានី’’តិ.

‘‘យេ ទស្សនានុត្តរំ លទ្ធា [យេ ទស្សនវរំ លទ្ធា (សី. បី.), ទស្សនានុត្តរិយំ លទ្ធា (ស្យា. កំ.)], សវនញ្ច អនុត្តរំ;

លាភានុត្តរិយំ លទ្ធា, សិក្ខានុត្តរិយេ រតា [អនុត្តរិយំ តថា (ក.)].

‘‘ឧបដ្ឋិតា បារិចរិយា, ភាវយន្តិ អនុស្សតិំ;

វិវេកប្បដិសំយុត្តំ, ខេមំ អមតគាមិនិំ.

‘‘អប្បមាទេ បមុទិតា, និបកា សីលសំវុតា;

តេ វេ កាលេន បច្ចេន្តិ [បច្ចន្តិ (ស្យា. ក.)], យត្ថ ទុក្ខំ និរុជ្ឈតី’’តិ. ទសមំ;

អនុត្តរិយវគ្គោ [សាមកវគ្គោ (ក.)] តតិយោ.