៥. បញ្ចមបណ្ណាសកំ

(២១) ១. កិមិលវគ្គោ

១. កិមិលសុត្តំ

២០១. ឯកំ សមយំ ភគវា កិមិលាយំ [កិម្ពិលាយំ (សី. បី.) អ. និ. ៦.៤០; ៧.៥៩] វិហរតិ វេឡុវនេ. អថ ខោ អាយស្មា កិមិលោ [កិម្ពិលោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា កិមិលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ កោ បច្ចយោ, យេន តថាគតេ បរិនិព្ពុតេ សទ្ធម្មោ ន ចិរដ្ឋិតិកោ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធ, កិមិល, តថាគតេ បរិនិព្ពុតេ ភិក្ខូ ភិក្ខុនិយោ ឧបាសកា ឧបាសិកាយោ សត្ថរិ អគារវា វិហរន្តិ អប្បតិស្សា, ធម្មេ អគារវា វិហរន្តិ អប្បតិស្សា, សង្ឃេ អគារវា វិហរន្តិ អប្បតិស្សា, សិក្ខាយ អគារវា វិហរន្តិ អប្បតិស្សា, អញ្ញមញ្ញំ អគារវា វិហរន្តិ អប្បតិស្សា. អយំ ខោ, កិមិល, ហេតុ អយំ បច្ចយោ, យេន តថាគតេ បរិនិព្ពុតេ សទ្ធម្មោ ន ចិរដ្ឋិតិកោ ហោតី’’តិ.

‘‘កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ កោ បច្ចយោ, យេន តថាគតេ បរិនិព្ពុតេ សទ្ធម្មោ ចិរដ្ឋិតិកោ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធ, កិមិល, តថាគតេ បរិនិព្ពុតេ ភិក្ខូ ភិក្ខុនិយោ ឧបាសកា ឧបាសិកាយោ សត្ថរិ សគារវា វិហរន្តិ សប្បតិស្សា, ធម្មេ សគារវា វិហរន្តិ សប្បតិស្សា, សង្ឃេ សគារវា វិហរន្តិ សប្បតិស្សា, សិក្ខាយ សគារវា វិហរន្តិ សប្បតិស្សា, អញ្ញមញ្ញំ សគារវា វិហរន្តិ សប្បតិស្សា. អយំ ខោ, កិមិល, ហេតុ អយំ បច្ចយោ, យេន តថាគតេ បរិនិព្ពុតេ សទ្ធម្មោ ចិរដ្ឋិតិកោ ហោតី’’តិ. បឋមំ.

២. ធម្មស្សវនសុត្តំ

២០២. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា ធម្មស្សវនេ. កតមេ បញ្ច? អស្សុតំ សុណាតិ, សុតំ បរិយោទាបេតិ, កង្ខំ វិតរតិ [វិហនតិ (ស្យា. កំ. បី. ក.)], ទិដ្ឋិំ ឧជុំ ករោតិ, ចិត្តមស្ស បសីទតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា ធម្មស្សវនេ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អស្សាជានីយសុត្តំ

២០៣. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ភទ្រោ [ភទ្ទោ (បី.)] អស្សាជានីយោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? អជ្ជវេន, ជវេន, មទ្ទវេន, ខន្តិយា, សោរច្ចេន – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. ‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? អជ្ជវេន, ជវេន, មទ្ទវេន, ខន្តិយា, សោរច្ចេន – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ. តតិយំ.

៤. ពលសុត្តំ

២០៤. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ពលានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធាពលំ, ហិរិពលំ, ឱត្តប្បពលំ, វីរិយពលំ, បញ្ញាពលំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ពលានី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ចេតោខិលសុត្តំ

២០៥. [អ. និ. ៩.៧១; ម. និ. ១.១៨៥; ទី. និ. ៣.៣១៩] ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ចេតោខិលា. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សត្ថរិ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ. យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សត្ថរិ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ ន សម្បសីទតិ, តស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. យស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ, អយំ បឋមោ ចេតោខិលោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ធម្មេ កង្ខតិ…បេ… សង្ឃេ កង្ខតិ…បេ… សិក្ខាយ កង្ខតិ…បេ… សព្រហ្មចារីសុ កុបិតោ ហោតិ អនត្តមនោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ. យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីសុ កុបិតោ ហោតិ អនត្តមនោ អាហតចិត្តោ ខិលជាតោ, តស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. យស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ, អយំ បញ្ចមោ ចេតោខិលោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ចេតោខិលា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. វិនិពន្ធសុត្តំ

២០៦. [អ. និ. ៩.៧២; ទី. និ. ៣.៣២០] ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ចេតសោវិនិពន្ធា [ចេតោវិនិពទ្ធា (សារត្ថទីបនីដីកាយំ)]. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាមេសុ អវីតរាគោ [អវិគតរាគោ (ក.)] ហោតិ អវិគតច្ឆន្ទោ អវិគតបេមោ អវិគតបិបាសោ អវិគតបរិឡាហោ អវិគតតណ្ហោ. យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាមេសុ អវីតរាគោ ហោតិ អវិគតច្ឆន្ទោ អវិគតបេមោ អវិគតបិបាសោ អវិគតបរិឡាហោ អវិគតតណ្ហោ, តស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. យស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ, អយំ បឋមោ ចេតសោវិនិពន្ធោ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ អវីតរាគោ ហោតិ…បេ… រូបេ អវីតរាគោ ហោតិ…បេ… យាវទត្ថំ ឧទរាវទេហកំ ភុញ្ជិត្វា សេយ្យសុខំ បស្សសុខំ មិទ្ធសុខំ អនុយុត្តោ វិហរតិ…បេ… អញ្ញតរំ ទេវនិកាយំ បណិធាយ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ – ‘ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា តបេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា’តិ. យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ ទេវនិកាយំ បណិធាយ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ – ‘ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា តបេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា’តិ, តស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ. យស្ស ចិត្តំ ន នមតិ អាតប្បាយ អនុយោគាយ សាតច្ចាយ បធានាយ, អយំ បញ្ចមោ ចេតសោវិនិពន្ធោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ចេតសោវិនិពន្ធា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. យាគុសុត្តំ

២០៧. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា យាគុយា. កតមេ បញ្ច? ខុទ្ទំ [ខុទំ (សី. បី.) ខុធាតិ សក្កតានុលោមំ. មហាវ. ២៨២] បដិហនតិ, បិបាសំ បដិវិនេតិ, វាតំ អនុលោមេតិ, វត្ថិំ សោធេតិ, អាមាវសេសំ បាចេតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា យាគុយា’’តិ. សត្តមំ.

៨. ទន្តកដ្ឋសុត្តំ

២០៨. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា ទន្តកដ្ឋស្ស អខាទនេ. កតមេ បញ្ច? អចក្ខុស្សំ, មុខំ ទុគ្គន្ធំ ហោតិ, រសហរណិយោ ន វិសុជ្ឈន្តិ, បិត្តំ សេម្ហំ ភត្តំ បរិយោនន្ធតិ [បរិយោនទ្ធន្តិ (សី. បី.), បរិយោនទ្ធតិ (ស្យា. កំ. ក.) ចូឡវ. ២៨២ បស្សិតព្ពំ], ភត្តមស្ស នច្ឆាទេតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា ទន្តកដ្ឋស្ស អខាទនេ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា ទន្តកដ្ឋស្ស ខាទនេ. កតមេ បញ្ច? ចក្ខុស្សំ, មុខំ ន ទុគ្គន្ធំ ហោតិ, រសហរណិយោ វិសុជ្ឈន្តិ, បិត្តំ សេម្ហំ ភត្តំ ន បរិយោនន្ធតិ, ភត្តមស្ស ឆាទេតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា ទន្តកដ្ឋស្ស ខាទនេ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. គីតស្សរសុត្តំ

២០៩. [ចូឡវ. ២៤៩] ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា អាយតកេន គីតស្សរេន ធម្មំ ភណន្តស្ស. កតមេ បញ្ច? អត្តនាបិ តស្មិំ សរេ សារជ្ជតិ, បរេបិ តស្មិំ សរេ សារជ្ជន្តិ, គហបតិកាបិ ឧជ្ឈាយន្តិ – ‘យថេវ មយំ គាយាម, ឯវមេវំ ខោ សមណា សក្យបុត្តិយា គាយន្តី’តិ, សរកុត្តិម្បិ និកាមយមានស្ស សមាធិស្ស ភង្គោ ហោតិ, បច្ឆិមា ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា អាយតកេន គីតស្សរេន ធម្មំ ភណន្តស្សា’’តិ. នវមំ.

១០. មុដ្ឋស្សតិសុត្តំ

២១០. [មហាវ. ៣៥៣] ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា មុដ្ឋស្សតិស្ស អសម្បជានស្ស និទ្ទំ ឱក្កមយតោ. កតមេ បញ្ច? ទុក្ខំ សុបតិ, ទុក្ខំ បដិពុជ្ឈតិ, បាបកំ សុបិនំ បស្សតិ, ទេវតា ន រក្ខន្តិ, អសុចិ មុច្ចតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា មុដ្ឋស្សតិស្ស អសម្បជានស្ស និទ្ទំ ឱក្កមយតោ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា ឧបដ្ឋិតស្សតិស្ស សម្បជានស្ស និទ្ទំ ឱក្កមយតោ. កតមេ បញ្ច? សុខំ សុបតិ, សុខំ បដិពុជ្ឈតិ, ន បាបកំ សុបិនំ បស្សតិ, ទេវតា រក្ខន្តិ, អសុចិ ន មុច្ចតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា ឧបដ្ឋិតស្សតិស្ស សម្បជានស្ស និទ្ទំ ឱក្កមយតោ’’តិ. ទសមំ.

កិមិលវគ្គោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

កិមិលោ ធម្មស្សវនំ, អាជានីយោ ពលំ ខិលំ;

វិនិពន្ធំ យាគុ កដ្ឋំ, គីតំ មុដ្ឋស្សតិនា ចាតិ.

(២២) ២. អក្កោសកវគ្គោ

១. អក្កោសកសុត្តំ

២១១. ‘‘យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្កោសកបរិភាសកោ អរិយូបវាទី សព្រហ្មចារីនំ, តស្ស បញ្ច អាទីនវា បាដិកង្ខា. កតមេ បញ្ច? បារាជិកោ វា ហោតិ ឆិន្នបរិបន្ថោ [ឆិន្នបរិពន្ធោ (ក.)], អញ្ញតរំ វា សំកិលិដ្ឋំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, ពាឡ្ហំ វា រោគាតង្កំ ផុសតិ, សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្កោសកបរិភាសកោ អរិយូបវាទី សព្រហ្មចារីនំ, តស្ស ឥមេ បញ្ច អាទីនវា បាដិកង្ខា’’តិ. បឋមំ.

២. ភណ្ឌនការកសុត្តំ

២១២. ‘‘យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ភណ្ឌនការកោ កលហការកោ វិវាទការកោ ភស្សការកោ សង្ឃេ អធិករណការកោ, តស្ស បញ្ច អាទីនវា បាដិកង្ខា. កតមេ បញ្ច? អនធិគតំ នាធិគច្ឆតិ, អធិគតា [អធិគតំ (សព្ពត្ថ)] បរិហាយតិ, បាបកោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ, សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ភណ្ឌនការកោ កលហការកោ វិវាទការកោ ភស្សការកោ សង្ឃេ អធិករណការកោ, តស្ស ឥមេ បញ្ច អាទីនវា បាដិកង្ខា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. សីលសុត្តំ

២១៣. [មហាវ. ២០៩; ទី. និ. ៣.៣១៦] ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, ទុស្សីលោ សីលវិបន្នោ បមាទាធិករណំ មហតិំ ភោគជានិំ និគច្ឆតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ អាទីនវោ ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស បាបកោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ អាទីនវោ ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ទុស្សីលោ សីលវិបន្នោ យញ្ញទេវ បរិសំ ឧបសង្កមតិ – យទិ ខត្តិយបរិសំ, យទិ ព្រាហ្មណបរិសំ, យទិ គហបតិបរិសំ, យទិ សមណបរិសំ – អវិសារទោ ឧបសង្កមតិ មង្កុភូតោ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ អាទីនវោ ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ទុស្សីលោ សីលវិបន្នោ សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ អាទីនវោ ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ទុស្សីលោ សីលវិបន្នោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមោ អាទីនវោ ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា សីលវតោ សីលសម្បទាយ. កតមេ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, សីលវា សីលសម្បន្នោ អប្បមាទាធិករណំ មហន្តំ ភោគក្ខន្ធំ អធិគច្ឆតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ អានិសំសោ សីលវតោ សីលសម្បទាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ អានិសំសោ សីលវតោ សីលសម្បទាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, សីលវា សីលសម្បន្នោ យញ្ញទេវ បរិសំ ឧបសង្កមតិ – យទិ ខត្តិយបរិសំ, យទិ ព្រាហ្មណបរិសំ, យទិ គហបតិបរិសំ, យទិ សមណបរិសំ – វិសារទោ ឧបសង្កមតិ អមង្កុភូតោ. អយំ ភិក្ខវេ, តតិយោ អានិសំសោ សីលវតោ សីលសម្បទាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, សីលវា សីលសម្បន្នោ អសម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ អានិសំសោ សីលវតោ សីលសម្បទាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, សីលវា សីលសម្បន្នោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមោ អានិសំសោ សីលវតោ សីលសម្បទាយ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា សីលវតោ សីលសម្បទាយា’’តិ. តតិយំ.

៤. ពហុភាណិសុត្តំ

២១៤. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា ពហុភាណិស្មិំ បុគ្គលេ. កតមេ បញ្ច? មុសា ភណតិ, បិសុណំ ភណតិ, ផរុសំ ភណតិ, សម្ផប្បលាបំ ភណតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា ពហុភាណិស្មិំ បុគ្គលេ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា មន្តភាណិស្មិំ បុគ្គលេ. កតមេ បញ្ច? ន មុសា ភណតិ, ន បិសុណំ ភណតិ, ន ផរុសំ ភណតិ, ន សម្ផប្បលាបំ ភណតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា មន្តភាណិស្មិំ បុគ្គលេ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមអក្ខន្តិសុត្តំ

២១៥. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា អក្ខន្តិយា. កតមេ បញ្ច? ពហុនោ ជនស្ស អប្បិយោ ហោតិ អមនាបោ, វេរពហុលោ ច ហោតិ, វជ្ជពហុលោ ច, សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា អក្ខន្តិយា.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា ខន្តិយា. កតមេ បញ្ច? ពហុនោ ជនស្ស បិយោ ហោតិ មនាបោ, ន វេរពហុលោ ហោតិ, ន វជ្ជពហុលោ, អសម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា ខន្តិយា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយអក្ខន្តិសុត្តំ

២១៦. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា អក្ខន្តិយា. កតមេ បញ្ច? ពហុនោ ជនស្ស អប្បិយោ ហោតិ អមនាបោ, លុទ្ទោ ច ហោតិ, វិប្បដិសារី ច, សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា អក្ខន្តិយា.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា ខន្តិយា. កតមេ បញ្ច? ពហុនោ ជនស្ស បិយោ ហោតិ មនាបោ, អលុទ្ទោ ច ហោតិ, អវិប្បដិសារី ច, អសម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា ខន្តិយា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. បឋមអបាសាទិកសុត្តំ

២១៧. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា អបាសាទិកេ. កតមេ បញ្ច? អត្តាបិ អត្តានំ ឧបវទតិ, អនុវិច្ច វិញ្ញូ គរហន្តិ, បាបកោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ, សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា អបាសាទិកេ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា បាសាទិកេ. កតមេ បញ្ច? អត្តាបិ អត្តានំ ន ឧបវទតិ, អនុវិច្ច វិញ្ញូ បសំសន្តិ, កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ, អសម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា បាសាទិកេ’’តិ. សត្តមំ.

៨. ទុតិយអបាសាទិកសុត្តំ

២១៨. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា អបាសាទិកេ. កតមេ បញ្ច? អប្បសន្នា នប្បសីទន្តិ, បសន្នានញ្ច ឯកច្ចានំ អញ្ញថត្តំ ហោតិ, សត្ថុសាសនំ អកតំ [ន កតំ (ស្យា. កំ. ក.)] ហោតិ, បច្ឆិមា ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជតិ, ចិត្តមស្ស នប្បសីទតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា អបាសាទិកេ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា បាសាទិកេ. កតមេ បញ្ច? អប្បសន្នា បសីទន្តិ, បសន្នានញ្ច ភិយ្យោភាវោ ហោតិ, សត្ថុសាសនំ កតំ ហោតិ, បច្ឆិមា ជនតា ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជតិ, ចិត្តមស្ស បសីទតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា បាសាទិកេ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. អគ្គិសុត្តំ

២១៩. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា អគ្គិស្មិំ. កតមេ បញ្ច? អចក្ខុស្សោ, ទុព្ពណ្ណករណោ, ទុព្ពលករណោ, សង្គណិកាបវឌ្ឍនោ [សង្គណិកាបវទ្ធនោ (សី.), សង្គណិការាមពទ្ធនោ (ក.)], តិរច្ឆានកថាបវត្តនិកោ ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា អគ្គិស្មិ’’ន្តិ. នវមំ.

១០. មធុរាសុត្តំ

២២០. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា មធុរាយំ. កតមេ បញ្ច? វិសមា, ពហុរជា, ចណ្ឌសុនខា, វាឡយក្ខា, ទុល្លភបិណ្ឌា – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា មធុរាយ’’ន្តិ. ទសមំ.

អក្កោសកវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អក្កោសភណ្ឌនសីលំ, ពហុភាណី ទ្វេ អខន្តិយោ;

អបាសាទិកា ទ្វេ វុត្តា, អគ្គិស្មិំ មធុរេន ចាតិ.

(២៣) ៣. ទីឃចារិកវគ្គោ

១. បឋមទីឃចារិកសុត្តំ

២២១. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា ទីឃចារិកំ អនវត្ថចារិកំ អនុយុត្តស្ស វិហរតោ. កតមេ បញ្ច? អស្សុតំ ន សុណាតិ, សុតំ ន បរិយោទាបេតិ, សុតេនេកច្ចេន អវិសារទោ ហោតិ, គាឡ្ហំ [ពាឡ្ហំ (ស្យា.)] រោគាតង្កំ ផុសតិ, ន ច មិត្តវា ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា ទីឃចារិកំ អនវត្ថចារិកំ អនុយុត្តស្ស វិហរតោ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា សមវត្ថចារេ. កតមេ បញ្ច? អស្សុតំ សុណាតិ, សុតំ បរិយោទាបេតិ, សុតេនេកច្ចេន វិសារទោ ហោតិ, ន គាឡ្ហំ រោគាតង្កំ ផុសតិ, មិត្តវា ច ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា សមវត្ថចារេ’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយទីឃចារិកសុត្តំ

២២២. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា ទីឃចារិកំ អនវត្ថចារិកំ អនុយុត្តស្ស វិហរតោ. កតមេ បញ្ច? អនធិគតំ នាធិគច្ឆតិ, អធិគតា បរិហាយតិ, អធិគតេនេកច្ចេន អវិសារទោ ហោតិ, គាឡ្ហំ រោគាតង្កំ ផុសតិ, ន ច មិត្តវា ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា ទីឃចារិកំ អនវត្ថចារិកំ អនុយុត្តស្ស វិហរតោ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា សមវត្ថចារេ. កតមេ បញ្ច? អនធិគតំ អធិគច្ឆតិ, អធិគតា ន បរិហាយតិ, អធិគតេនេកច្ចេន វិសារទោ ហោតិ, ន គាឡ្ហំ រោគាតង្កំ ផុសតិ, មិត្តវា ច ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា សមវត្ថចារេ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អតិនិវាសសុត្តំ

២២៣. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា អតិនិវាសេ. កតមេ បញ្ច? ពហុភណ្ឌោ ហោតិ ពហុភណ្ឌសន្និចយោ, ពហុភេសជ្ជោ ហោតិ ពហុភេសជ្ជសន្និចយោ, ពហុកិច្ចោ ហោតិ ពហុករណីយោ ព្យត្តោ កិំករណីយេសុ, សំសដ្ឋោ វិហរតិ គហដ្ឋបព្ពជិតេហិ អននុលោមិកេន គិហិសំសគ្គេន, តម្ហា ច អាវាសា បក្កមន្តោ សាបេក្ខោ បក្កមតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា អតិនិវាសេ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា សមវត្ថវាសេ. កតមេ បញ្ច? ន ពហុភណ្ឌោ ហោតិ ន ពហុភណ្ឌសន្និចយោ, ន ពហុភេសជ្ជោ ហោតិ ន ពហុភេសជ្ជសន្និចយោ, ន ពហុកិច្ចោ ហោតិ ន ពហុករណីយោ ន ព្យត្តោ កិំករណីយេសុ, អសំសដ្ឋោ វិហរតិ គហដ្ឋបព្ពជិតេហិ អននុលោមិកេន គិហិសំសគ្គេន, តម្ហា ច អាវាសា បក្កមន្តោ អនបេក្ខោ បក្កមតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា សមវត្ថវាសេ’’តិ. តតិយំ.

៤. មច្ឆរីសុត្តំ

២២៤. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា អតិនិវាសេ. កតមេ បញ្ច? អាវាសមច្ឆរី ហោតិ, កុលមច្ឆរី ហោតិ, លាភមច្ឆរី ហោតិ, វណ្ណមច្ឆរី ហោតិ, ធម្មមច្ឆរី ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា អតិនិវាសេ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា សមវត្ថវាសេ. កតមេ បញ្ច? ន អាវាសមច្ឆរី ហោតិ, ន កុលមច្ឆរី ហោតិ, ន លាភមច្ឆរី ហោតិ, ន វណ្ណមច្ឆរី ហោតិ, ន ធម្មមច្ឆរី ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា សមវត្ថវាសេ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមកុលូបកសុត្តំ

២២៥. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា កុលូបកេ [កុលុបកេ (ស្យា. បី.), កុលូបគេ (សី.)]. កតមេ បញ្ច? អនាមន្តចារេ អាបជ្ជតិ, រហោ និសជ្ជាយ អាបជ្ជតិ, បដិច្ឆន្នេ អាសនេ អាបជ្ជតិ, មាតុគាមស្ស ឧត្តរិ ឆប្បញ្ចវាចាហិ ធម្មំ ទេសេន្តោ អាបជ្ជតិ, កាមសង្កប្បពហុលោ វិហរតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា កុលូបកេ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយកុលូបកសុត្តំ

២២៦. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា កុលូបកស្ស ភិក្ខុនោ អតិវេលំ កុលេសុ សំសដ្ឋស្ស វិហរតោ. កតមេ បញ្ច? មាតុគាមស្ស អភិណ្ហទស្សនំ, ទស្សនេ សតិ សំសគ្គោ, សំសគ្គេ សតិ វិស្សាសោ, វិស្សាសេ សតិ ឱតារោ, ឱតិណ្ណចិត្តស្សេតំ បាដិកង្ខំ – ‘អនភិរតោ វា ព្រហ្មចរិយំ ចរិស្សតិ អញ្ញតរំ វា សំកិលិដ្ឋំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិស្សតិ សិក្ខំ វា បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សតិ’. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា កុលូបកស្ស ភិក្ខុនោ អតិវេលំ កុលេសុ សំសដ្ឋស្ស វិហរតោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ភោគសុត្តំ

២២៧. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា ភោគេសុ. កតមេ បញ្ច? អគ្គិសាធារណា ភោគា, ឧទកសាធារណា ភោគា, រាជសាធារណា ភោគា, ចោរសាធារណា ភោគា, អប្បិយេហិ ទាយាទេហិ សាធារណា ភោគា. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា ភោគេសុ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា ភោគេសុ. កតមេ បញ្ច? ភោគេ និស្សាយ អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ សម្មា សុខំ បរិហរតិ, មាតាបិតរោ សុខេតិ បីណេតិ សម្មា សុខំ បរិហរតិ, បុត្តទារទាសកម្មករបោរិសេ សុខេតិ បីណេតិ សម្មា សុខំ បរិហរតិ, មិត្តាមច្ចេ សុខេតិ បីណេតិ សម្មា សុខំ បរិហរតិ, សមណព្រាហ្មណេសុ ឧទ្ធគ្គិកំ ទក្ខិណំ បតិដ្ឋាបេតិ សោវគ្គិកំ សុខវិបាកំ សគ្គសំវត្តនិកំ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា ភោគេសូ’’តិ. សត្តមំ.

៨. ឧស្សូរភត្តសុត្តំ

២២៨. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា ឧស្សូរភត្តេ កុលេ. កតមេ បញ្ច? យេ តេ អតិថី បាហុនា, តេ ន កាលេន បដិបូជេន្តិ; យា តា ពលិបដិគ្គាហិកា ទេវតា, តា ន កាលេន បដិបូជេន្តិ; យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯកភត្តិកា រត្តូបរតា វិរតា វិកាលភោជនា, តេ ន កាលេន បដិបូជេន្តិ; ទាសកម្មករបោរិសា វិមុខា កម្មំ ករោន្តិ; តាវតកំយេវ អសមយេន ភុត្តំ អនោជវន្តំ ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា ឧស្សូរភត្តេ កុលេ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា សមយភត្តេ កុលេ. កតមេ បញ្ច? យេ តេ អតិថី បាហុនា, តេ កាលេន បដិបូជេន្តិ; យា តា ពលិបដិគ្គាហិកា ទេវតា, តា កាលេន បដិបូជេន្តិ; យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯកភត្តិកា រត្តូបរតា វិរតា វិកាលភោជនា, តេ កាលេន បដិបូជេន្តិ; ទាសកម្មករបោរិសា អវិមុខា កម្មំ ករោន្តិ; តាវតកំយេវ សមយេន ភុត្តំ ឱជវន្តំ ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា សមយភត្តេ កុលេ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមកណ្ហសប្បសុត្តំ

២២៩. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា កណ្ហសប្បេ. កតមេ បញ្ច? អសុចិ, ទុគ្គន្ធោ, សភីរុ, សប្បដិភយោ, មិត្តទុព្ភី – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា កណ្ហសប្បេ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិមេ អាទីនវា មាតុគាមេ. កតមេ បញ្ច? អសុចិ, ទុគ្គន្ធោ, សភីរុ, សប្បដិភយោ, មិត្តទុព្ភី – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា មាតុគាមេ’’តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយកណ្ហសប្បសុត្តំ

២៣០. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា កណ្ហសប្បេ. កតមេ បញ្ច? កោធនោ, ឧបនាហី, ឃោរវិសោ, ទុជ្ជិវ្ហោ, មិត្តទុព្ភី – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា កណ្ហសប្បេ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិមេ អាទីនវា មាតុគាមេ. កតមេ បញ្ច? កោធនោ, ឧបនាហី, ឃោរវិសោ, ទុជ្ជិវ្ហោ, មិត្តទុព្ភី. តត្រិទំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្ស ឃោរវិសតា – យេភុយ្យេន, ភិក្ខវេ, មាតុគាមោ តិព្ពរាគោ. តត្រិទំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្ស ទុជ្ជិវ្ហតា – យេភុយ្យេន, ភិក្ខវេ, មាតុគាមោ បិសុណវាចោ. តត្រិទំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្ស មិត្តទុព្ភិតា – យេភុយ្យេន, ភិក្ខវេ, មាតុគាមោ អតិចារិនី. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា មាតុគាមេ’’តិ. ទសមំ.

ទីឃចារិកវគ្គោ តតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ទ្វេ ទីឃចារិកា វុត្តា, អតិនិវាសមច្ឆរី;

ទ្វេ ច កុលូបកា ភោគា, ភត្តំ សប្បាបរេ ទុវេតិ.

(២៤) ៤. អាវាសិកវគ្គោ

១. អាវាសិកសុត្តំ

២៣១. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ អភាវនីយោ ហោតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ន អាកប្បសម្បន្នោ ហោតិ ន វត្តសម្បន្នោ; ន ពហុស្សុតោ ហោតិ ន សុតធរោ; ន បដិសល្លេខិតា [សល្លេខិតា (ក. សី.)] ហោតិ ន បដិសល្លានារាមោ; ន កល្យាណវាចោ ហោតិ ន កល្យាណវាក្ករណោ; ទុប្បញ្ញោ ហោតិ ជឡោ ឯឡមូគោ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ អភាវនីយោ ហោតិ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ ភាវនីយោ ហោតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អាកប្បសម្បន្នោ ហោតិ វត្តសម្បន្នោ; ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ; បដិសល្លេខិតា ហោតិ បដិសល្លានារាមោ; កល្យាណវាចោ ហោតិ កល្យាណវាក្ករណោ; បញ្ញវា ហោតិ អជឡោ អនេឡមូគោ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ ភាវនីយោ ហោតី’’តិ. បឋមំ.

២. បិយសុត្តំ

២៣២. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ច.

‘‘កតមេហិ បញ្ចហិ? សីលវា ហោតិ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ; ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ សុតសន្និចយោ, យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបាស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា; កល្យាណវាចោ ហោតិ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា; ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី; អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ សព្រហ្មចារីនំ បិយោ ច ហោតិ មនាបោ ច គរុ ច ភាវនីយោ ចា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. សោភនសុត្តំ

២៣៣. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ អាវាសំ សោភេតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? សីលវា ហោតិ…បេ… សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ; ពហុស្សុតោ ហោតិ…បេ… ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា; កល្យាណវាចោ ហោតិ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា; បដិពលោ ហោតិ ឧបសង្កមន្តេ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតុំ សមាទបេតុំ សមុត្តេជេតុំ សម្បហំសេតុំ; ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ អាវាសំ សោភេតី’’តិ. តតិយំ.

៤. ពហូបការសុត្តំ

២៣៤. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ អាវាសស្ស ពហូបការោ ហោតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? សីលវា ហោតិ…បេ… សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ; ពហុស្សុតោ ហោតិ…បេ… ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា; ខណ្ឌផុល្លំ បដិសង្ខរោតិ; មហា ខោ បន ភិក្ខុសង្ឃោ អភិក្កន្តោ នានាវេរជ្ជកា ភិក្ខូ គិហីនំ ឧបសង្កមិត្វា អារោចេតិ – ‘មហា ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុសង្ឃោ អភិក្កន្តោ នានាវេរជ្ជកា ភិក្ខូ, ករោថ បុញ្ញានិ, សមយោ បុញ្ញានិ កាតុ’ន្តិ; ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ អាវាសស្ស ពហូបការោ ហោតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. អនុកម្បសុត្តំ

២៣៥. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ គិហីនំ [គិហិំ (ស្យា.), គិហី (កត្ថចិ)] អនុកម្បតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អធិសីលេ [អធិសីលេសុ (ស្យា.)] សមាទបេតិ; ធម្មទស្សនេ និវេសេតិ; គិលានកេ ឧបសង្កមិត្វា សតិំ ឧប្បាទេតិ – ‘អរហគ្គតំ អាយស្មន្តោ សតិំ ឧបដ្ឋាបេថា’តិ; មហា ខោ បន ភិក្ខុសង្ឃោ អភិក្កន្តោ នានាវេរជ្ជកា ភិក្ខូ គិហីនំ ឧបសង្កមិត្វា អារោចេតិ – ‘មហា ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុសង្ឃោ អភិក្កន្តោ នានាវេរជ្ជកា ភិក្ខូ, ករោថ បុញ្ញានិ, សមយោ បុញ្ញានិ កាតុ’ន្តិ; យំ ខោ បនស្ស ភោជនំ ទេន្តិ លូខំ វា បណីតំ វា តំ អត្តនា បរិភុញ្ជតិ, សទ្ធាទេយ្យំ ន វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ គិហីនំ អនុកម្បតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. បឋមអវណ្ណារហសុត្តំ

២៣៦. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ; អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ; អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អប្បសាទនីយេ ឋានេ បសាទំ ឧបទំសេតិ; អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា បសាទនីយេ ឋានេ អប្បសាទំ ឧបទំសេតិ; សទ្ធាទេយ្យំ វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ; អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ; អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អប្បសាទនីយេ ឋានេ អប្បសាទំ ឧបទំសេតិ; អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា បសាទនីយេ ឋានេ បសាទំ ឧបទំសេតិ; សទ្ធាទេយ្យំ ន វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ទុតិយអវណ្ណារហសុត្តំ

២៣៧. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ; អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ; អាវាសមច្ឆរី ហោតិ អាវាសបលិគេធី; កុលមច្ឆរី ហោតិ កុលបលិគេធី; សទ្ធាទេយ្យំ វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ; អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ; ន អាវាសមច្ឆរី ហោតិ ន អាវាសបលិគេធី; ន កុលមច្ឆរី ហោតិ ន កុលបលិគេធី; សទ្ធាទេយ្យំ ន វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. សត្តមំ.

៨. តតិយអវណ្ណារហសុត្តំ

២៣៨. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ; អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ; អាវាសមច្ឆរី ហោតិ; កុលមច្ឆរី ហោតិ; លាភមច្ឆរី ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ; អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតិ; ន អាវាសមច្ឆរី ហោតិ; ន កុលមច្ឆរី ហោតិ; ន លាភមច្ឆរី ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមមច្ឆរិយសុត្តំ

២៣៩. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អាវាសមច្ឆរី ហោតិ; កុលមច្ឆរី ហោតិ; លាភមច្ឆរី ហោតិ; វណ្ណមច្ឆរី [ធម្មមច្ឆរី (ក.)] ហោតិ; សទ្ធាទេយ្យំ វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ន អាវាសមច្ឆរី ហោតិ; ន កុលមច្ឆរី ហោតិ; ន លាភមច្ឆរី ហោតិ; ន វណ្ណមច្ឆរី ហោតិ; សទ្ធាទេយ្យំ ន វិនិបាតេតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយមច្ឆរិយសុត្តំ

២៤០. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អាវាសមច្ឆរី ហោតិ; កុលមច្ឆរី ហោតិ; លាភមច្ឆរី ហោតិ; វណ្ណមច្ឆរី ហោតិ; ធម្មមច្ឆរី ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ន អាវាសមច្ឆរី ហោតិ; ន កុលមច្ឆរី ហោតិ; ន លាភមច្ឆរី ហោតិ; ន វណ្ណមច្ឆរី ហោតិ; ន ធម្មមច្ឆរី ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អាវាសិកោ ភិក្ខុ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. ទសមំ.

អាវាសិកវគ្គោ ចតុត្ថោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អាវាសិកោ បិយោ ច សោភនោ,

ពហូបការោ អនុកម្បកោ ច;

តយោ អវណ្ណារហា ចេវ,

មច្ឆរិយា ទុវេបិ ចាតិ [យថាភតំ ចាបិ អវណ្ណគេធា, ចតុក្កមច្ឆេរ បញ្ចមេន ចាតិ (សី. ស្យា.) យថាភតំ អវណ្ណញ្ច, ចតុកោ មច្ឆរិយេន ចាតិ (ក.)].

(២៥) ៥. ទុច្ចរិតវគ្គោ

១. បឋមទុច្ចរិតសុត្តំ

២៤១. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា ទុច្ចរិតេ. កតមេ បញ្ច? អត្តាបិ អត្តានំ ឧបវទតិ; អនុវិច្ច វិញ្ញូ គរហន្តិ; បាបកោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ; សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ; កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា ទុច្ចរិតេ.

‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អានិសំសា សុចរិតេ. កតមេ បញ្ច? អត្តាបិ អត្តានំ ន ឧបវទតិ; អនុវិច្ច វិញ្ញូ បសំសន្តិ; កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ; អសម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ; កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា សុចរិតេ’’តិ. បឋមំ.

២. បឋមកាយទុច្ចរិតសុត្តំ

២៤២. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា កាយទុច្ចរិតេ…បេ… អានិសំសា កាយសុចរិតេ…បេ…. ទុតិយំ.

៣. បឋមវចីទុច្ចរិតសុត្តំ

២៤៣. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា វចីទុច្ចរិតេ…បេ… អានិសំសា វចីសុចរិតេ…បេ…. តតិយំ.

៤. បឋមមនោទុច្ចរិតសុត្តំ

២៤៤. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា មនោទុច្ចរិតេ…បេ… អានិសំសា មនោសុចរិតេ. កតមេ បញ្ច? អត្តាបិ អត្តានំ ន ឧបវទតិ; អនុវិច្ច វិញ្ញូ បសំសន្តិ; កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ; អសម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ; កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អានិសំសា មនោសុចរិតេ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ទុតិយទុច្ចរិតសុត្តំ

២៤៥. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា ទុច្ចរិតេ. កតមេ បញ្ច? អត្តាបិ អត្តានំ ឧបវទតិ; អនុវិច្ច វិញ្ញូ គរហន្តិ; បាបកោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ; សទ្ធម្មា វុដ្ឋាតិ; អសទ្ធម្មេ បតិដ្ឋាតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អាទីនវា ទុច្ចរិតេ.