៨. អលព្ភនីយឋានសុត្តំ

៤៨. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អលព្ភនីយានិ ឋានានិ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ. កតមានិ បញ្ច? ‘ជរាធម្មំ មា ជីរី’តិ អលព្ភនីយំ ឋានំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ. ‘ព្យាធិធម្មំ មា ព្យាធីយី’តិ [វ្យាធិធម្មំ ‘‘មា វ្យាធីយី’’តិ (សី. បី.)] …បេ… ‘មរណធម្មំ មា មីយី’តិ… ‘ខយធម្មំ មា ខីយី’តិ… ‘នស្សនធម្មំ មា នស្សី’តិ អលព្ភនីយំ ឋានំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ.

‘‘អស្សុតវតោ, ភិក្ខវេ, បុថុជ្ជនស្ស ជរាធម្មំ ជីរតិ. សោ ជរាធម្មេ ជិណ្ណេ ន ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ មយ្ហេវេកស្ស [មយ្ហមេវេកស្ស (សី.)] ជរាធម្មំ ជីរតិ, អថ ខោ យាវតា សត្តានំ អាគតិ គតិ ចុតិ ឧបបត្តិ សព្ពេសំ សត្តានំ ជរាធម្មំ ជីរតិ. អហញ្ចេវ [អហញ្ចេ (?)] ខោ បន ជរាធម្មេ ជិណ្ណេ សោចេយ្យំ កិលមេយ្យំ បរិទេវេយ្យំ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទេយ្យំ, សម្មោហំ អាបជ្ជេយ្យំ, ភត្តម្បិ មេ នច្ឆាទេយ្យ, កាយេបិ ទុព្ពណ្ណិយំ ឱក្កមេយ្យ, កម្មន្តាបិ នប្បវត្តេយ្យុំ [កម្មន្តោបិ នប្បវត្តេយ្យ (ក.)], អមិត្តាបិ អត្តមនា អស្សុ, មិត្តាបិ ទុម្មនា អស្សូ’តិ. សោ ជរាធម្មេ ជិណ្ណេ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ – ‘អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ វិទ្ធោ សវិសេន សោកសល្លេន អត្តានំយេវ បរិតាបេតិ’’’.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវតោ បុថុជ្ជនស្ស ព្យាធិធម្មំ ព្យាធីយតិ…បេ… មរណធម្មំ មីយតិ… ខយធម្មំ ខីយតិ… នស្សនធម្មំ នស្សតិ. សោ នស្សនធម្មេ នដ្ឋេ ន ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ មយ្ហេវេកស្ស នស្សនធម្មំ នស្សតិ, អថ ខោ យាវតា សត្តានំ អាគតិ គតិ ចុតិ ឧបបត្តិ សព្ពេសំ សត្តានំ នស្សនធម្មំ នស្សតិ. អហញ្ចេវ ខោ បន នស្សនធម្មេ នដ្ឋេ សោចេយ្យំ កិលមេយ្យំ បរិទេវេយ្យំ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទេយ្យំ, សម្មោហំ អាបជ្ជេយ្យំ, ភត្តម្បិ មេ នច្ឆាទេយ្យ, កាយេបិ ទុព្ពណ្ណិយំ ឱក្កមេយ្យ, កម្មន្តាបិ នប្បវត្តេយ្យុំ, អមិត្តាបិ អត្តមនា អស្សុ, មិត្តាបិ ទុម្មនា អស្សូ’តិ. សោ នស្សនធម្មេ នដ្ឋេ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ – ‘អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ វិទ្ធោ សវិសេន សោកសល្លេន អត្តានំយេវ បរិតាបេតិ’’’.

‘‘សុតវតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកស្ស ជរាធម្មំ ជីរតិ. សោ ជរាធម្មេ ជិណ្ណេ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ មយ្ហេវេកស្ស ជរាធម្មំ ជីរតិ, អថ ខោ យាវតា សត្តានំ អាគតិ គតិ ចុតិ ឧបបត្តិ សព្ពេសំ សត្តានំ ជរាធម្មំ ជីរតិ. អហញ្ចេវ ខោ បន ជរាធម្មេ ជិណ្ណេ សោចេយ្យំ កិលមេយ្យំ បរិទេវេយ្យំ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទេយ្យំ, សម្មោហំ អាបជ្ជេយ្យំ, ភត្តម្បិ មេ នច្ឆាទេយ្យ, កាយេបិ ទុព្ពណ្ណិយំ ឱក្កមេយ្យ, កម្មន្តាបិ នប្បវត្តេយ្យុំ, អមិត្តាបិ អត្តមនា អស្សុ, មិត្តាបិ ទុម្មនា អស្សូ’តិ. សោ ជរាធម្មេ ជិណ្ណេ ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ, ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ – ‘សុតវា អរិយសាវកោ អព្ពុហិ [អព្ពហិ (សី.)] សវិសំ សោកសល្លំ, យេន វិទ្ធោ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អត្តានំយេវ បរិតាបេតិ. អសោកោ វិសល្លោ អរិយសាវកោ អត្តានំយេវ បរិនិព្ពាបេតិ’’’.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, សុតវតោ អរិយសាវកស្ស ព្យាធិធម្មំ ព្យាធីយតិ…បេ… មរណធម្មំ មីយតិ… ខយធម្មំ ខីយតិ… នស្សនធម្មំ នស្សតិ. សោ នស្សនធម្មេ នដ្ឋេ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘ន ខោ មយ្ហេវេកស្ស នស្សនធម្មំ នស្សតិ, អថ ខោ យាវតា សត្តានំ អាគតិ គតិ ចុតិ ឧបបត្តិ សព្ពេសំ សត្តានំ នស្សនធម្មំ នស្សតិ. អហញ្ចេវ ខោ បន នស្សនធម្មេ នដ្ឋេ សោចេយ្យំ កិលមេយ្យំ បរិទេវេយ្យំ, ឧរត្តាឡិំ កន្ទេយ្យំ, សម្មោហំ អាបជ្ជេយ្យំ, ភត្តម្បិ មេ នច្ឆាទេយ្យ, កាយេបិ ទុព្ពណ្ណិយំ ឱក្កមេយ្យ, កម្មន្តាបិ នប្បវត្តេយ្យុំ, អមិត្តាបិ អត្តមនា អស្សុ, មិត្តាបិ ទុម្មនា អស្សូ’តិ. សោ នស្សនធម្មេ នដ្ឋេ ន សោចតិ ន កិលមតិ ន បរិទេវតិ, ន ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ, ន សម្មោហំ អាបជ្ជតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ – ‘សុតវា អរិយសាវកោ អព្ពុហិ សវិសំ សោកសល្លំ, យេន វិទ្ធោ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អត្តានំយេវ បរិតាបេតិ. អសោកោ វិសល្លោ អរិយសាវកោ អត្តានំយេវ បរិនិព្ពាបេតី’’’តិ.

‘‘ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អលព្ភនីយានិ ឋានានិ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ.

[ជា. ១.៥.៩៦ ជាតកេបិ] ‘‘ន សោចនាយ បរិទេវនាយ,

អត្ថោធ លព្ភា [អត្ថោ ឥធ លព្ភតិ (ស្យា.), អត្ថោ ឥធ លព្ភា (បី.)] អបិ អប្បកោបិ;

សោចន្តមេនំ ទុខិតំ វិទិត្វា,

បច្ចត្ថិកា អត្តមនា ភវន្តិ.

‘‘យតោ ច ខោ បណ្ឌិតោ អាបទាសុ,

ន វេធតី អត្ថវិនិច្ឆយញ្ញូ;

បច្ចត្ថិកាស្ស ទុខិតា ភវន្តិ,

ទិស្វា មុខំ អវិការំ បុរាណំ.

‘‘ជប្បេន មន្តេន សុភាសិតេន,

អនុប្បទានេន បវេណិយា វា;

យថា យថា យត្ថ [យថា យថា យត្ថ យត្ថ (ក.)] លភេថ អត្ថំ,

តថា តថា តត្ថ បរក្កមេយ្យ.

‘‘សចេ បជានេយ្យ អលព្ភនេយ្យោ,

មយាវ [មយា វា (ស្យា. កំ. បី.)] អញ្ញេន វា ឯស អត្ថោ;

អសោចមានោ អធិវាសយេយ្យ,

កម្មំ ទឡ្ហំ កិន្តិ ករោមិ ទានី’’តិ. អដ្ឋមំ;