(២៦) ៦. អភិញ្ញាវគ្គោ

១. អភិញ្ញាសុត្តំ

២៥៤. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា. កតមេ ចត្តារោ? អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា បរិញ្ញេយ្យា; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា បហាតព្ពា; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា ភាវេតព្ពា; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា សច្ឆិកាតព្ពា.

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា បរិញ្ញេយ្យា? បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា [បញ្ចុបាទានក្ខន្ធាតិស្ស វចនីយំ (ក.)] – ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា បរិញ្ញេយ្យា.

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា បហាតព្ពា? អវិជ្ជា ច ភវតណ្ហា ច – ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា បហាតព្ពា.

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា ភាវេតព្ពា? សមថោ ច វិបស្សនា ច – ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា ភាវេតព្ពា.

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា សច្ឆិកាតព្ពា? វិជ្ជា ច វិមុត្តិ ច – ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អភិញ្ញា សច្ឆិកាតព្ពា. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ធម្មា’’តិ. បឋមំ.

២. បរិយេសនាសុត្តំ

២៥៥. ‘‘ចតស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, អនរិយបរិយេសនា. កតមា ចតស្សោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អត្តនា ជរាធម្មោ សមានោ ជរាធម្មំយេវ បរិយេសតិ; អត្តនា ព្យាធិធម្មោ សមានោ ព្យាធិធម្មំយេវ បរិយេសតិ; អត្តនា មរណធម្មោ សមានោ មរណធម្មំយេវ បរិយេសតិ; អត្តនា សំកិលេសធម្មោ សមានោ សំកិលេសធម្មំយេវ បរិយេសតិ. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ចតស្សោ អនរិយបរិយេសនា.

‘‘ចតស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, អរិយបរិយេសនា. កតមា ចតស្សោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អត្តនា ជរាធម្មោ សមានោ ជរាធម្មេ អាទីនវំ វិទិត្វា អជរំ អនុត្តរំ យោគក្ខេមំ និព្ពានំ បរិយេសតិ; អត្តនា ព្យាធិធម្មោ សមានោ ព្យាធិធម្មេ អាទីនវំ វិទិត្វា អព្យាធិំ អនុត្តរំ យោគក្ខេមំ និព្ពានំ បរិយេសតិ; អត្តនា មរណធម្មោ សមានោ មរណធម្មេ អាទីនវំ វិទិត្វា អមតំ អនុត្តរំ យោគក្ខេមំ និព្ពានំ បរិយេសតិ; អត្តនា សំកិលេសធម្មោ សមានោ សំកិលេសធម្មេ អាទីនវំ វិទិត្វា អសំកិលិដ្ឋំ អនុត្តរំ យោគក្ខេមំ និព្ពានំ បរិយេសតិ. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ចតស្សោ អរិយបរិយេសនា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. សង្គហវត្ថុសុត្តំ

២៥៦. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, សង្គហវត្ថូនិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទានំ, បេយ្យវជ្ជំ [បិយវាចា (ក.) អ. និ. ៤.៣២ បស្សិតព្ពំ], អត្ថចរិយា, សមានត្តតា – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ សង្គហវត្ថូនី’’តិ.

៤. មាលុក្យបុត្តសុត្តំ

២៥៧. អថ ខោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ [មាលុង្ក្យបុត្តោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសេតុ, យមហំ ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘ឯត្ថ ឥទានិ, មាលុក្យបុត្ត, កិំ ទហរេ ភិក្ខូ វក្ខាម; យត្រ ហិ នាម ត្វំ ជិណ្ណោ វុទ្ធោ មហល្លកោ តថាគតស្ស សំខិត្តេន ឱវាទំ យាចសី’’តិ! ‘‘ទេសេតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា សំខិត្តេន ធម្មំ; ទេសេតុ សុគតោ សំខិត្តេន ធម្មំ. អប្បេវ នាមាហំ ភគវតោ ភាសិតស្ស អត្ថំ អាជានេយ្យំ; អប្បេវ នាមាហំ ភគវតោ ភាសិតស្ស ទាយាទោ [ភគវតោ សាវកោ (ក.)] អស្ស’’ន្តិ.

‘‘ចត្តារោមេ, មាលុក្យបុត្ត, តណ្ហុប្បាទា យត្ថ ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ. កតមេ ចត្តារោ? ចីវរហេតុ វា, មាលុក្យបុត្ត, ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ. បិណ្ឌបាតហេតុ វា, មាលុក្យបុត្ត, ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ. សេនាសនហេតុ វា, មាលុក្យបុត្ត, ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ. ឥតិភវាភវហេតុ វា, មាលុក្យបុត្ត, ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, មាលុក្យបុត្ត, ចត្តារោ តណ្ហុប្បាទា យត្ថ ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ. យតោ ខោ, មាលុក្យបុត្ត, ភិក្ខុនោ តណ្ហា បហីនា ហោតិ ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា, អយំ វុច្ចតិ, មាលុក្យបុត្ត, ‘ភិក្ខុ អច្ឆេច្ឆិ តណ្ហំ, វិវត្តយិ សំយោជនំ, សម្មា មានាភិសមយា អន្តមកាសិ ទុក្ខស្សា’’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ ភគវតា ឥមិនា ឱវាទេន ឱវទិតោ ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ អាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា មាលុក្យបុត្តោ អរហតំ អហោសីតិ. ចតុត្ថំ.

៥. កុលសុត្តំ

២៥៨. ‘‘យានិ កានិចិ, ភិក្ខវេ, កុលានិ ភោគេសុ មហត្តំ បត្តានិ ន ចិរដ្ឋិតិកានិ ភវន្តិ, សព្ពានិ តានិ ចតូហិ ឋានេហិ, ឯតេសំ វា អញ្ញតរេន. កតមេហិ ចតូហិ? នដ្ឋំ ន គវេសន្តិ, ជិណ្ណំ ន បដិសង្ខរោន្តិ, អបរិមិតបានភោជនា ហោន្តិ, ទុស្សីលំ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា អាធិបច្ចេ ឋបេន្តិ. យានិ កានិចិ, ភិក្ខវេ, កុលានិ ភោគេសុ មហត្តំ បត្តានិ ន ចិរដ្ឋិតិកានិ ភវន្តិ, សព្ពានិ តានិ ឥមេហិ ចតូហិ ឋានេហិ, ឯតេសំ វា អញ្ញតរេន.

‘‘យានិ កានិចិ, ភិក្ខវេ, កុលានិ ភោគេសុ មហត្តំ បត្តានិ ចិរដ្ឋិតិកានិ ភវន្តិ, សព្ពានិ តានិ ចតូហិ ឋានេហិ, ឯតេសំ វា អញ្ញតរេន. កតមេហិ ចតូហិ? នដ្ឋំ គវេសន្តិ, ជិណ្ណំ បដិសង្ខរោន្តិ, បរិមិតបានភោជនា ហោន្តិ, សីលវន្តំ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា អាធិបច្ចេ ឋបេន្តិ. យានិ កានិចិ, ភិក្ខវេ, កុលានិ ភោគេសុ មហត្តំ បត្តានិ ចិរដ្ឋិតិកានិ ភវន្តិ, សព្ពានិ តានិ ឥមេហិ ចតូហិ ឋានេហិ, ឯតេសំ វា អញ្ញតរេនា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. បឋមអាជានីយសុត្តំ

២៥៩. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ វណ្ណសម្បន្នោ ច ហោតិ ពលសម្បន្នោ ច ជវសម្បន្នោ ច អារោហបរិណាហសម្បន្នោ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វណ្ណសម្បន្នោ ច ហោតិ ពលសម្បន្នោ ច ជវសម្បន្នោ ច អារោហបរិណាហសម្បន្នោ ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វណ្ណសម្បន្នោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ…បេ… សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វណ្ណសម្បន្នោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ពលសម្បន្នោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ពលសម្បន្នោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជវសម្បន្នោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជវសម្បន្នោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អារោហបរិណាហសម្បន្នោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ លាភី ហោតិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អារោហបរិណាហសម្បន្នោ ហោតិ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ទុតិយអាជានីយសុត្តំ

២៦០. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ វណ្ណសម្បន្នោ ច ហោតិ, ពលសម្បន្នោ ច, ជវសម្បន្នោ ច, អារោហបរិណាហសម្បន្នោ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ រញ្ញោ ភទ្រោ អស្សាជានីយោ រាជារហោ ហោតិ រាជភោគ្គោ, រញ្ញោ អង្គន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

‘‘ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វណ្ណសម្បន្នោ ច ហោតិ, ពលសម្បន្នោ ច, ជវសម្បន្នោ ច, អារោហបរិណាហសម្បន្នោ ច.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជវសម្បន្នោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា…បេ… សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជវសម្បន្នោ ហោតិ.

‘‘ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាហុនេយ្យោ ហោតិ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’’តិ. សត្តមំ.

៨. ពលសុត្តំ

២៦១. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, ពលានិ. កតមានិ ចត្តារិ? វីរិយពលំ, សតិពលំ, សមាធិពលំ, បញ្ញាពលំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ ពលានី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. អរញ្ញសុត្តំ

២៦២. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ នាលំ អរញ្ញវនប្បត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុំ. កតមេហិ ចតូហិ? កាមវិតក្កេន, ព្យាបាទវិតក្កេន, វិហិំសាវិតក្កេន, ទុប្បញ្ញោ ហោតិ ជឡោ ឯលមូគោ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ នាលំ អរញ្ញវនប្បត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុំ.

‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អរញ្ញវនប្បត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុំ. កតមេហិ ចតូហិ? នេក្ខម្មវិតក្កេន, អព្យាបាទវិតក្កេន, អវិហិំសាវិតក្កេន, បញ្ញវា ហោតិ អជឡោ អនេលមូគោ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អលំ អរញ្ញវនប្បត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវិតុ’’ន្តិ. នវមំ.

១០. កម្មសុត្តំ

២៦៣. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ពាលោ អព្យត្តោ អសប្បុរិសោ ខតំ ឧបហតំ អត្តានំ បរិហរតិ, សាវជ្ជោ ច ហោតិ សានុវជ្ជោ វិញ្ញូនំ, ពហុញ្ច អបុញ្ញំ បសវតិ. កតមេហិ ចតូហិ? សាវជ្ជេន កាយកម្មេន, សាវជ្ជេន វចីកម្មេន, សាវជ្ជេន មនោកម្មេន, សាវជ្ជាយ ទិដ្ឋិយា – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ពាលោ អព្យត្តោ អសប្បុរិសោ ខតំ ឧបហតំ អត្តានំ បរិហរតិ, សាវជ្ជោ ច ហោតិ សានុវជ្ជោ វិញ្ញូនំ, ពហុញ្ច អបុញ្ញំ បសវតិ.

‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បណ្ឌិតោ វិយត្តោ សប្បុរិសោ អក្ខតំ អនុបហតំ អត្តានំ បរិហរតិ, អនវជ្ជោ ច ហោតិ អននុវជ្ជោ វិញ្ញូនំ, ពហុញ្ច បុញ្ញំ បសវតិ. កតមេហិ ចតូហិ? អនវជ្ជេន កាយកម្មេន, អនវជ្ជេន វចីកម្មេន, អនវជ្ជេន មនោកម្មេន, អនវជ្ជាយ ទិដ្ឋិយា – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បណ្ឌិតោ វិយត្តោ សប្បុរិសោ អក្ខតំ អនុបហតំ អត្តានំ បរិហរតិ, អនវជ្ជោ ច ហោតិ អននុវជ្ជោ វិញ្ញូនំ, ពហុញ្ច បុញ្ញំ បសវតី’’តិ. ទសមំ.

អភិញ្ញាវគ្គោ ឆដ្ឋោ.