(៧) ២. បត្តកម្មវគ្គោ

១. បត្តកម្មសុត្តំ

៦១. អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ចត្តារោមេ, គហបតិ, ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? ភោគា មេ ឧប្បជ្ជន្តុ សហធម្មេនាតិ, អយំ បឋមោ ធម្មោ ឥដ្ឋោ កន្តោ មនាបោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ.

‘‘ភោគេ លទ្ធា សហធម្មេន យសោ មេ អាគច្ឆតុ សហ ញាតីហិ សហ ឧបជ្ឈាយេហីតិ, អយំ ទុតិយោ ធម្មោ ឥដ្ឋោ កន្តោ មនាបោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ.

‘‘ភោគេ លទ្ធា សហធម្មេន យសំ លទ្ធា សហ ញាតីហិ សហ ឧបជ្ឈាយេហិ ចិរំ ជីវាមិ ទីឃមាយុំ បាលេមីតិ, អយំ តតិយោ ធម្មោ ឥដ្ឋោ កន្តោ មនាបោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ.

‘‘ភោគេ លទ្ធា សហធម្មេន យសំ លទ្ធា សហ ញាតីហិ សហ ឧបជ្ឈាយេហិ ចិរំ ជីវិត្វា ទីឃមាយុំ បាលេត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជាមីតិ, អយំ ចតុត្ថោ ធម្មោ ឥដ្ឋោ កន្តោ មនាបោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ. ឥមេ ខោ, គហបតិ, ចត្តារោ ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា ទុល្លភា លោកស្មិំ.

‘‘ឥមេសំ ខោ, គហបតិ, ចតុន្នំ ធម្មានំ ឥដ្ឋានំ កន្តានំ មនាបានំ ទុល្លភានំ លោកស្មិំ ចត្តារោ ធម្មា បដិលាភាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ ចត្តារោ? សទ្ធាសម្បទា, សីលសម្បទា, ចាគសម្បទា, បញ្ញាសម្បទា.

‘‘កតមា ច, គហបតិ, សទ្ធាសម្បទា? ឥធ, គហបតិ, អរិយសាវកោ សទ្ធោ ហោតិ, សទ្ទហតិ តថាគតស្ស ពោធិំ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ, សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. អយំ វុច្ចតិ, គហបតិ, សទ្ធាសម្បទា.

‘‘កតមា ច, គហបតិ, សីលសម្បទា? ឥធ, គហបតិ, អរិយសាវកោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. អយំ វុច្ចតិ, គហបតិ, សីលសម្បទា.

‘‘កតមា ច, គហបតិ, ចាគសម្បទា? ឥធ, គហបតិ, អរិយសាវកោ វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសតិ មុត្តចាគោ បយតបាណិ វោសគ្គរតោ យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ. អយំ វុច្ចតិ, គហបតិ, ចាគសម្បទា.

‘‘កតមា ច, គហបតិ, បញ្ញាសម្បទា? អភិជ្ឈាវិសមលោភាភិភូតេន, គហបតិ, ចេតសា វិហរន្តោ អកិច្ចំ ករោតិ, កិច្ចំ អបរាធេតិ. អកិច្ចំ ករោន្តោ កិច្ចំ អបរាធេន្តោ យសា ច សុខា ច ធំសតិ. ព្យាបាទាភិភូតេន, គហបតិ, ចេតសា វិហរន្តោ អកិច្ចំ ករោតិ, កិច្ចំ អបរាធេតិ. អកិច្ចំ ករោន្តោ កិច្ចំ អបរាធេន្តោ យសា ច សុខា ច ធំសតិ. ថិនមិទ្ធាភិភូតេន, គហបតិ, ចេតសា វិហរន្តោ អកិច្ចំ ករោតិ កិច្ចំ អបរាធេតិ. អកិច្ចំ ករោន្តោ កិច្ចំ អបរាធេន្តោ យសា ច សុខា ច ធំសតិ. ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចាភិភូតេន, គហបតិ, ចេតសា វិហរន្តោ អកិច្ចំ ករោតិ, កិច្ចំ អបរាធេតិ. អកិច្ចំ ករោន្តោ កិច្ចំ អបរាធេន្តោ យសា ច សុខា ច ធំសតិ. វិចិកិច្ឆាភិភូតេន, គហបតិ, ចេតសា វិហរន្តោ អកិច្ចំ ករោតិ, កិច្ចំ អបរាធេតិ. អកិច្ចំ ករោន្តោ កិច្ចំ អបរាធេន្តោ យសា ច សុខា ច ធំសតិ.

‘‘ស ខោ សោ, គហបតិ, អរិយសាវកោ អភិជ្ឈាវិសមលោភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោតិ, ឥតិ វិទិត្វា អភិជ្ឈាវិសមលោភំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ. ព្យាបាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោតិ, ឥតិ វិទិត្វា ព្យាបាទំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ. ថិនមិទ្ធំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោតិ, ឥតិ វិទិត្វា ថិនមិទ្ធំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ. ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោតិ, ឥតិ វិទិត្វា ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ. វិចិកិច្ឆា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោតិ, ឥតិ វិទិត្វា វិចិកិច្ឆំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ.

‘‘យតោ ច ខោ, គហបតិ, អរិយសាវកស្ស អភិជ្ឈាវិសមលោភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោតិ, ឥតិ វិទិត្វា អភិជ្ឈាវិសមលោភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ. ព្យាបាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោតិ, ឥតិ វិទិត្វា ព្យាបាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ. ថិនមិទ្ធំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោតិ, ឥតិ វិទិត្វា ថិនមិទ្ធំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ. ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោតិ, ឥតិ វិទិត្វា ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ. វិចិកិច្ឆា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោតិ, ឥតិ វិទិត្វា វិចិកិច្ឆា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ. អយំ វុច្ចតិ, គហបតិ, អរិយសាវកោ មហាបញ្ញោ បុថុបញ្ញោ អាបាតទសោ [អាបាថទសោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បញ្ញាសម្បន្នោ [ហាសបញ្ញោ (ក.)]. អយំ វុច្ចតិ, គហបតិ, បញ្ញាសម្បទា. ឥមេសំ ខោ, គហបតិ, ចតុន្នំ ធម្មានំ ឥដ្ឋានំ កន្តានំ មនាបានំ ទុល្លភានំ លោកស្មិំ ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា បដិលាភាយ សំវត្តន្តិ.

‘‘ស ខោ សោ, គហបតិ, អរិយសាវកោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ ចត្តារិ បត្តកម្មានិ កត្តា ហោតិ. កតមានិ ចត្តារិ? ឥធ គហបតិ, អរិយសាវកោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ អត្តានំ សុខេតិ បីណេតិ សម្មា សុខំ បរិហរតិ. មាតាបិតរោ សុខេតិ បីណេតិ សម្មា សុខំ បរិហរតិ. បុត្តទារទាសកម្មករបោរិសេ សុខេតិ បីណេតិ សម្មា សុខំ បរិហរតិ. មិត្តាមច្ចេ សុខេតិ បីណេតិ សម្មា សុខំ បរិហរតិ. ឥទមស្ស បឋមំ ឋានគតំ ហោតិ បត្តគតំ អាយតនសោ បរិភុត្តំ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតិ, អរិយសាវកោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ យា តា ហោន្តិ អាបទា អគ្គិតោ វា ឧទកតោ វា រាជតោ វា ចោរតោ វា អប្បិយតោ វា ទាយាទតោ [អ. និ. ៥.៤១], តថារូបាសុ អាបទាសុ បរិយោធាយ សំវត្តតិ. សោត្ថិំ អត្តានំ ករោតិ. ឥទមស្ស ទុតិយំ ឋានគតំ ហោតិ បត្តគតំ អាយតនសោ បរិភុត្តំ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតិ, អរិយសាវកោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ បញ្ចពលិំ កត្តា ហោតិ – ញាតិពលិំ, អតិថិពលិំ, បុព្ពបេតពលិំ, រាជពលិំ, ទេវតាពលិំ. ឥទមស្ស តតិយំ ឋានគតំ ហោតិ បត្តគតំ អាយតនសោ បរិភុត្តំ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតិ, អរិយសាវកោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ យេ តេ សមណព្រាហ្មណា មទប្បមាទា បដិវិរតា ខន្តិសោរច្ចេ និវិដ្ឋា ឯកមត្តានំ ទមេន្តិ, ឯកមត្តានំ សមេន្តិ, ឯកមត្តានំ បរិនិព្ពាបេន្តិ, តថារូបេសុ សមណព្រាហ្មណេសុ ឧទ្ធគ្គិកំ ទក្ខិណំ បតិដ្ឋាបេតិ សោវគ្គិកំ សុខវិបាកំ សគ្គសំវត្តនិកំ. ឥទមស្ស ចតុត្ថំ ឋានគតំ ហោតិ បត្តគតំ អាយតនសោ បរិភុត្តំ.

‘‘ស ខោ សោ, គហបតិ, អរិយសាវកោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ ឥមានិ ចត្តារិ បត្តកម្មានិ កត្តា ហោតិ. យស្ស កស្សចិ, គហបតិ, អញ្ញត្រ ឥមេហិ ចតូហិ បត្តកម្មេហិ ភោគា បរិក្ខយំ គច្ឆន្តិ, ឥមេ វុច្ចន្តិ, គហបតិ, ភោគា អដ្ឋានគតា អបត្តគតា អនាយតនសោ បរិភុត្តា. យស្ស កស្សចិ, គហបតិ, ឥមេហិ ចតូហិ បត្តកម្មេហិ ភោគា បរិក្ខយំ គច្ឆន្តិ, ឥមេ វុច្ចន្តិ, គហបតិ, ភោគា ឋានគតា បត្តគតា អាយតនសោ បរិភុត្តា’’តិ.

‘‘ភុត្តា ភោគា ភតា ភច្ចា [គតា ភូតា (ក.) ភដា ភច្ចា (ស្យា. កំ.)], វិតិណ្ណា អាបទាសុ មេ;

ឧទ្ធគ្គា ទក្ខិណា ទិន្នា, អថោ បញ្ចពលី កតា;

ឧបដ្ឋិតា សីលវន្តោ, សញ្ញតា ព្រហ្មចារយោ.

‘‘យទត្ថំ ភោគំ ឥច្ឆេយ្យ, បណ្ឌិតោ ឃរមាវសំ;

សោ មេ អត្ថោ អនុប្បត្តោ, កតំ អននុតាបិយំ.

‘‘ឯតំ [ឯវំ (ក.)] អនុស្សរំ មច្ចោ, អរិយធម្មេ ឋិតោ នរោ;

ឥធេវ នំ បសំសន្តិ, បេច្ច សគ្គេ បមោទតី’’តិ. បឋមំ;

២. អានណ្យសុត្តំ

៦២. អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អនាថបិណ្ឌិកំ គហបតិំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ចត្តារិមានិ, គហបតិ, សុខានិ អធិគមនីយានិ គិហិនា កាមភោគិនា កាលេន កាលំ សមយេន សមយំ ឧបាទាយ. កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិសុខំ, ភោគសុខំ, អានណ្យសុខំ [អណណសុខំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], អនវជ្ជសុខំ.

‘‘កតមញ្ច, គហបតិ, អត្ថិសុខំ? ឥធ, គហបតិ, កុលបុត្តស្ស ភោគា ហោន្តិ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតា ពាហាពលបរិចិតា សេទាវក្ខិត្តា ធម្មិកា ធម្មលទ្ធា. សោ ‘ភោគា មេ អត្ថិ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតា ពាហាពលបរិចិតា សេទាវក្ខិត្តា ធម្មិកា ធម្មលទ្ធា’តិ អធិគច្ឆតិ សុខំ, អធិគច្ឆតិ សោមនស្សំ. ឥទំ វុច្ចតិ, គហបតិ, អត្ថិសុខំ.

‘‘កតមញ្ច, គហបតិ, ភោគសុខំ? ឥធ, គហបតិ, កុលបុត្តោ ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ បរិភុញ្ជតិ បុញ្ញានិ ច ករោតិ. សោ ‘ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហិ ភោគេហិ ពាហាពលបរិចិតេហិ សេទាវក្ខិត្តេហិ ធម្មិកេហិ ធម្មលទ្ធេហិ បរិភុញ្ជាមិ បុញ្ញានិ ច ករោមី’តិ អធិគច្ឆតិ សុខំ, អធិគច្ឆតិ សោមនស្សំ. ឥទំ វុច្ចតិ, គហបតិ, ភោគសុខំ.

‘‘កតមញ្ច, គហបតិ, អានណ្យសុខំ? ឥធ, គហបតិ, កុលបុត្តោ ន កស្សចិ កិញ្ចិ ធារេតិ អប្បំ វា ពហុំ វា. សោ ‘ន កស្សចិ កិញ្ចិ ធារេមិ [កិញ្ចិ វា ទេតិ (ក.)] អប្បំ វា ពហុំ វា’តិ អធិគច្ឆតិ សុខំ, អធិគច្ឆតិ សោមនស្សំ. ឥទំ វុច្ចតិ, គហបតិ, អានណ្យសុខំ.

‘‘កតមញ្ច, គហបតិ, អនវជ្ជសុខំ? ឥធ, គហបតិ, អរិយសាវកោ អនវជ្ជេន កាយកម្មេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អនវជ្ជេន វចីកម្មេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អនវជ្ជេន មនោកម្មេន សមន្នាគតោ ហោតិ. សោ ‘អនវជ្ជេនម្ហិ កាយកម្មេន សមន្នាគតោ, អនវជ្ជេន វចីកម្មេន សមន្នាគតោ, អនវជ្ជេន មនោកម្មេន សមន្នាគតោ’តិ អធិគច្ឆតិ សុខំ, អធិគច្ឆតិ សោមនស្សំ. ឥទំ វុច្ចតិ, គហបតិ, អនវជ្ជសុខំ. ឥមានិ ខោ, គហបតិ, ចត្តារិ សុខានិ អធិគមនីយានិ គិហិនា កាមភោគិនា កាលេន កាលំ សមយេន សមយំ ឧបាទាយា’’តិ.

‘‘អានណ្យសុខំ ញត្វាន, អថោ អត្ថិសុខំ បរំ;

ភុញ្ជំ ភោគសុខំ មច្ចោ, តតោ បញ្ញា វិបស្សតិ.

‘‘វិបស្សមានោ ជានាតិ, ឧភោ ភោគេ សុមេធសោ;

អនវជ្ជសុខស្សេតំ, កលំ នាគ្ឃតិ សោឡសិ’’ន្តិ. ទុតិយំ;

៣. ព្រហ្មសុត្តំ

៦៣. ‘‘សព្រហ្មកានិ, ភិក្ខវេ [ឥតិវុ. ១០៦], តានិ កុលានិ យេសំ បុត្តានំ មាតាបិតរោ អជ្ឈាគារេ បូជិតា ហោន្តិ. សបុព្ពាចរិយកានិ, ភិក្ខវេ, តានិ កុលានិ, យេសំ បុត្តានំ មាតាបិតរោ អជ្ឈាគារេ បូជិតា ហោន្តិ. សបុព្ពទេវតានិ [សបុព្ពទេវានិ (ស្យា. កំ.)], ភិក្ខវេ, តានិ កុលានិ យេសំ បុត្តានំ មាតាបិតរោ អជ្ឈាគារេ បូជិតា ហោន្តិ. សាហុនេយ្យកានិ, ភិក្ខវេ, តានិ កុលានិ យេសំ បុត្តានំ មាតាបិតរោ អជ្ឈាគារេ បូជិតា ហោន្តិ.

‘‘ព្រហ្មាតិ, ភិក្ខវេ, មាតាបិតូនំ [មាតាបិតុន្នំ (សី. បី.)] ឯតំ អធិវចនំ. បុព្ពាចរិយាតិ, ភិក្ខវេ, មាតាបិតូនំ ឯតំ អធិវចនំ. បុព្ពទេវតាតិ [បុព្ពទេវាតិ (សី. ស្យា. កំ.)], ភិក្ខវេ, មាតាបិតូនំ ឯតំ អធិវចនំ. អាហុនេយ្យាតិ, ភិក្ខវេ, មាតាបិតូនំ ឯតំ អធិវចនំ. តំ កិស្ស ហេតុ? ពហុការា, ភិក្ខវេ, មាតាបិតរោ, បុត្តានំ អាបាទកា បោសកា ឥមស្ស លោកស្ស ទស្សេតារោ’’តិ.

‘‘ព្រហ្មាតិ មាតាបិតរោ, បុព្ពាចរិយាតិ វុច្ចរេ;

អាហុនេយ្យា ច បុត្តានំ, បជាយ អនុកម្បកា.

‘‘តស្មា ហិ នេ នមស្សេយ្យ, សក្ករេយ្យ ច បណ្ឌិតោ;

អន្នេន អថ បានេន, វត្ថេន សយនេន ច;

ឧច្ឆាទនេន ន្ហាបនេន, បាទានំ ធោវនេន ច.

‘‘តាយ នំ បារិចរិយាយ, មាតាបិតូសុ បណ្ឌិតា;

ឥធេវ នំ បសំសន្តិ, បេច្ច សគ្គេ បមោទតី’’តិ. តតិយំ;

៤. និរយសុត្តំ

៦៤. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ ចតូហិ? បាណាតិបាតី ហោតិ, អទិន្នាទាយី ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ, មុសាវាទី ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ’’តិ.

‘‘បាណាតិបាតោ អទិន្នាទានំ, មុសាវាទោ ច វុច្ចតិ;

បរទារគមនញ្ចាបិ, នប្បសំសន្តិ បណ្ឌិតា’’តិ. ចតុត្ថំ;

៥. រូបសុត្តំ

៦៥. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? រូបប្បមាណោ រូបប្បសន្នោ, ឃោសប្បមាណោ ឃោសប្បសន្នោ, លូខប្បមាណោ លូខប្បសន្នោ, ធម្មប្បមាណោ ធម្មប្បសន្នោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ.

‘‘យេ ច រូបេ បមាណិំសុ [យេ ច រូបេន បាមិំសុ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], យេ ច ឃោសេន អន្វគូ;

ឆន្ទរាគវសូបេតា, នាភិជានន្តិ តេ ជនា [ន តេ ជានន្តិ តំ ជនា (សី. ស្យា. កំ. បី.)].

‘‘អជ្ឈត្តញ្ច ន ជានាតិ, ពហិទ្ធា ច ន បស្សតិ;

សមន្តាវរណោ ពាលោ, ស វេ ឃោសេន វុយ្ហតិ.

‘‘អជ្ឈត្តញ្ច ន ជានាតិ, ពហិទ្ធា ច វិបស្សតិ;

ពហិទ្ធា ផលទស្សាវី, សោបិ ឃោសេន វុយ្ហតិ.

‘‘អជ្ឈត្តញ្ច បជានាតិ, ពហិទ្ធា ច វិបស្សតិ;

វិនីវរណទស្សាវី, ន សោ ឃោសេន វុយ្ហតី’’តិ. បញ្ចមំ;

៦. សរាគសុត្តំ

៦៦. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ ចត្តារោ? សរាគោ, សទោសោ, សមោហោ, សមានោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុគ្គលា សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ.

‘‘សារត្តា រជនីយេសុ, បិយរូបាភិនន្ទិនោ;

មោហេន អាវុតា [អធមា (សី. ស្យា. កំ. បី.)] សត្តា, ពទ្ធា [ពន្ធា (ក.)] វឌ្ឍេន្តិ ពន្ធនំ.

‘‘រាគជំ ទោសជញ្ចាបិ, មោហជំ ចាបវិទ្ទសូ;

ករោន្តាកុសលំ កម្មំ [ធម្មំ (ក.)], សវិឃាតំ ទុខុទ្រយំ.

‘‘អវិជ្ជានិវុតា បោសា, អន្ធភូតា អចក្ខុកា;

យថា ធម្មា តថា សន្តា, ន តស្សេវន្តិ [នស្សេវន្តិ (សី.)] មញ្ញរេ’’តិ. ឆដ្ឋំ;

៧. អហិរាជសុត្តំ

៦៧. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយំ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អហិនា ទដ្ឋោ កាលង្កតោ ហោតិ. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, សាវត្ថិយំ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អហិនា ទដ្ឋោ កាលង្កតោ’’តិ.

‘‘ន ហិ នូន [ន ហ នូន (សី. ស្យា. កំ. បី.)] សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចត្តារិ អហិរាជកុលានិ មេត្តេន ចិត្តេន ផរិ. សចេ ហិ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចត្តារិ អហិរាជកុលានិ មេត្តេន ចិត្តេន ផរេយ្យ, ន ហិ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អហិនា ទដ្ឋោ កាលង្ករេយ្យ.

‘‘កតមានិ ចត្តារិ? វិរូបក្ខំ អហិរាជកុលំ, ឯរាបថំ អហិរាជកុលំ, ឆព្យាបុត្តំ អហិរាជកុលំ, កណ្ហាគោតមកំ អហិរាជកុលំ. ន ហិ នូន សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥមានិ ចត្តារិ អហិរាជកុលានិ មេត្តេន ចិត្តេន ផរិ. សចេ ហិ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥមានិ ចត្តារិ អហិរាជកុលានិ មេត្តេន ចិត្តេន ផរេយ្យ, ន ហិ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អហិនា ទដ្ឋោ កាលង្ករេយ្យ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឥមានិ ចត្តារិ អហិរាជកុលានិ មេត្តេន ចិត្តេន ផរិតុំ អត្តគុត្តិយា អត្តរក្ខាយ អត្តបរិត្តាយា’’តិ.

[ចូឡវ. ២៥១; ជា. ១.២.១០៥ បស្សិតព្ពំ] ‘‘វិរូបក្ខេហិ មេ មេត្តំ, មេត្តំ ឯរាបថេហិ មេ;

ឆព្យាបុត្តេហិ មេ មេត្តំ, មេត្តំ កណ្ហាគោតមកេហិ ច.

‘‘អបាទកេហិ មេ មេត្តំ, មេត្តំ ទ្វិបាទកេហិ [ទិបាទកេហិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] មេ;

ចតុប្បទេហិ មេ មេត្តំ, មេត្តំ ពហុប្បទេហិ មេ.

‘‘មា មំ អបាទកោ ហិំសិ, មា មំ ហិំសិ ទ្វិបាទកោ [ទិបាទកោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)];

មា មំ ចតុប្បទោ ហិំសិ, មា មំ ហិំសិ ពហុប្បទោ.

‘‘សព្ពេ សត្តា សព្ពេ បាណា, សព្ពេ ភូតា ច កេវលា;

សព្ពេ ភទ្រានិ បស្សន្តុ, មា កញ្ចិ [កិញ្ចិ (ស្យា. កំ. ក.)] បាបមាគមា.

‘‘អប្បមាណោ ពុទ្ធោ, អប្បមាណោ ធម្មោ;

អប្បមាណោ សង្ឃោ, បមាណវន្តានិ សរីសបានិ [សិរិំសបានិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)].

‘‘អហិវិច្ឆិកា សតបទី, ឧណ្ណនាភី សរពូ មូសិកា;

កតា មេ រក្ខា កតា មេ បរិត្តា [កតំ មេ បរិត្តំ (?)], បដិក្កមន្តុ ភូតានិ;

សោហំ នមោ ភគវតោ, នមោ សត្តន្នំ សម្មាសម្ពុទ្ធាន’’ន្តិ. សត្តមំ;

៨. ទេវទត្តសុត្តំ

៦៨. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ អចិរបក្កន្តេ ទេវទត្តេ. តត្រ ខោ ភគវា ទេវទត្តំ អារព្ភ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អត្តវធាយ, ភិក្ខវេ [ចូឡវ. ២៥២; សំ. និ. ២.១៨៤], ទេវទត្តស្ស លាភសក្ការសិលោកោ ឧទបាទិ. បរាភវាយ, ភិក្ខវេ, ទេវទត្តស្ស លាភសក្ការសិលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, កទលី អត្តវធាយ ផលំ ទេតិ, បរាភវាយ ផលំ ទេតិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្តវធាយ ទេវទត្តស្ស លាភសក្ការសិលោកោ ឧទបាទិ, បរាភវាយ ទេវទត្តស្ស លាភសក្ការសិលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, វេឡុ អត្តវធាយ ផលំ ទេតិ, បរាភវាយ ផលំ ទេតិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្តវធាយ ទេវទត្តស្ស លាភសក្ការសិលោកោ ឧទបាទិ, បរាភវាយ ទេវទត្តស្ស លាភសក្ការសិលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, នឡោ អត្តវធាយ ផលំ ទេតិ, បរាភវាយ ផលំ ទេតិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្តវធាយ ទេវទត្តស្ស លាភសក្ការសិលោកោ ឧទបាទិ, បរាភវាយ ទេវទត្តស្ស លាភសក្ការសិលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អស្សតរី អត្តវធាយ គព្ភំ គណ្ហាតិ, បរាភវាយ គព្ភំ គណ្ហាតិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្តវធាយ ទេវទត្តស្ស លាភសក្ការសិលោកោ ឧទបាទិ, បរាភវាយ ទេវទត្តស្ស លាភសក្ការសិលោកោ ឧទបាទី’’តិ.

‘‘ផលំ វេ កទលិំ ហន្តិ, ផលំ វេឡុំ ផលំ នឡំ;

សក្ការោ កាបុរិសំ ហន្តិ, គព្ភោ អស្សតរិំ យថា’’តិ [ចូឡវ. ៣៣៥; សំ. និ. ១.១៨៣; ២.១៨៤; នេត្តិ. ៩០]. អដ្ឋមំ;

៩. បធានសុត្តំ

៦៩. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, បធានានិ. កតមានិ ចត្តារិ? សំវរប្បធានំ, បហានប្បធានំ, ភាវនាប្បធានំ, អនុរក្ខណាប្បធានំ. កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សំវរប្បធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សំវរប្បធានំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, បហានប្បធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បហានប្បធានំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ភាវនាប្បធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភាវនាប្បធានំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អនុរក្ខណាប្បធានំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អនុរក្ខណាប្បធានំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ បធានានី’’តិ.

‘‘សំវរោ ច បហានញ្ច, ភាវនា អនុរក្ខណា;

ឯតេ បធានា ចត្តារោ, ទេសិតាទិច្ចពន្ធុនា;

យោ ហិ [យេហិ (?)] ភិក្ខុ ឥធាតាបី, ខយំ ទុក្ខស្ស បាបុណេ’’តិ. នវមំ;

១០. អធម្មិកសុត្តំ

៧០. ‘‘យស្មិំ, ភិក្ខវេ, សមយេ រាជានោ អធម្មិកា ហោន្តិ, រាជាយុត្តាបិ តស្មិំ សមយេ អធម្មិកា ហោន្តិ. រាជាយុត្តេសុ អធម្មិកេសុ ព្រាហ្មណគហបតិកាបិ តស្មិំ សមយេ អធម្មិកា ហោន្តិ. ព្រាហ្មណគហបតិកេសុ អធម្មិកេសុ នេគមជានបទាបិ តស្មិំ សមយេ អធម្មិកា ហោន្តិ. នេគមជានបទេសុ អធម្មិកេសុ វិសមំ ចន្ទិមសូរិយា បរិវត្តន្តិ. វិសមំ ចន្ទិមសូរិយេសុ បរិវត្តន្តេសុ វិសមំ នក្ខត្តានិ តារករូបានិ បរិវត្តន្តិ. វិសមំ នក្ខត្តេសុ តារករូបេសុ បរិវត្តន្តេសុ វិសមំ រត្តិន្ទិវា [រត្តិទិវា (ក.)] បរិវត្តន្តិ. វិសមំ រត្តិន្ទិវេសុ បរិវត្តន្តេសុ វិសមំ មាសទ្ធមាសា បរិវត្តន្តិ. វិសមំ មាសទ្ធមាសេសុ បរិវត្តន្តេសុ វិសមំ ឧតុសំវច្ឆរា បរិវត្តន្តិ. វិសមំ ឧតុសំវច្ឆរេសុ បរិវត្តន្តេសុ វិសមំ វាតា វាយន្តិ វិសមា អបញ្ជសា. វិសមំ វាតេសុ វាយន្តេសុ វិសមេសុ អបញ្ជសេសុ ទេវតា បរិកុបិតា ភវន្តិ. ទេវតាសុ បរិកុបិតាសុ ទេវោ ន សម្មា ធារំ អនុប្បវេច្ឆតិ. ទេវេ ន សម្មា ធារំ អនុប្បវេច្ឆន្តេ វិសមបាកានិ [វិសមបាកីនិ (សី. ស្យា. កំ.), វិសមំ បាកានិ (ក.)] សស្សានិ ភវន្តិ. វិសមបាកានិ, ភិក្ខវេ, សស្សានិ មនុស្សា បរិភុញ្ជន្តា អប្បាយុកា ហោន្តិ ទុព្ពណ្ណា ច ពវ្ហាពាធា [ពហ្វាពាធា (ក.)] ច.

‘‘យស្មិំ, ភិក្ខវេ, សមយេ រាជានោ ធម្មិកា ហោន្តិ, រាជាយុត្តាបិ តស្មិំ សមយេ ធម្មិកា ហោន្តិ. រាជាយុត្តេសុ ធម្មិកេសុ ព្រាហ្មណគហបតិកាបិ តស្មិំ សមយេ ធម្មិកា ហោន្តិ. ព្រាហ្មណគហបតិកេសុ ធម្មិកេសុ នេគមជានបទាបិ តស្មិំ សមយេ ធម្មិកា ហោន្តិ. នេគមជានបទេសុ ធម្មិកេសុ សមំ ចន្ទិមសូរិយា បរិវត្តន្តិ. សមំ ចន្ទិមសូរិយេសុ បរិវត្តន្តេសុ សមំ នក្ខត្តានិ តារករូបានិ បរិវត្តន្តិ. សមំ នក្ខត្តេសុ តារករូបេសុ បរិវត្តន្តេសុ សមំ រត្តិន្ទិវា បរិវត្តន្តិ. សមំ រត្តិន្ទិវេសុ បរិវត្តន្តេសុ សមំ មាសទ្ធមាសា បរិវត្តន្តិ. សមំ មាសទ្ធមាសេសុ បរិវត្តន្តេសុ សមំ ឧតុសំវច្ឆរា បរិវត្តន្តិ. សមំ ឧតុសំវច្ឆរេសុ បរិវត្តន្តេសុ សមំ វាតា វាយន្តិ សមា បញ្ជសា. សមំ វាតេសុ វាយន្តេសុ សមេសុ បញ្ជសេសុ ទេវតា អបរិកុបិតា ភវន្តិ. ទេវតាសុ អបរិកុបិតាសុ ទេវោ សម្មា ធារំ អនុប្បវេច្ឆតិ. ទេវេ សម្មា ធារំ អនុប្បវេច្ឆន្តេ សមបាកានិ សស្សានិ ភវន្តិ. សមបាកានិ, ភិក្ខវេ, សស្សានិ មនុស្សា បរិភុញ្ជន្តា ទីឃាយុកា ច ហោន្តិ វណ្ណវន្តោ ច ពលវន្តោ ច អប្បាពាធា ចា’’តិ.

‘‘គុន្នំ ចេ តរមានានំ, ជិម្ហំ គច្ឆតិ បុង្គវោ;

សព្ពា តា ជិម្ហំ គច្ឆន្តិ, នេត្តេ ជិម្ហំ គតេ សតិ.

‘‘ឯវមេវំ មនុស្សេសុ, យោ ហោតិ សេដ្ឋសម្មតោ;

សោ ចេ អធម្មំ ចរតិ, បគេវ ឥតរា បជា;

សព្ពំ រដ្ឋំ ទុក្ខំ សេតិ, រាជា ចេ ហោតិ អធម្មិកោ.

‘‘គុន្នំ ចេ តរមានានំ, ឧជុំ គច្ឆតិ បុង្គវោ;

សព្ពា តា ឧជុំ គច្ឆន្តិ, នេត្តេ ឧជុំ គតេ សតិ.

‘‘ឯវមេវំ មនុស្សេសុ, យោ ហោតិ សេដ្ឋសម្មតោ;

សោ សចេ [សោ ចេវ (សី. បី.), សោ ចេ (ស្យា.)] ធម្មំ ចរតិ, បគេវ ឥតរា បជា;

សព្ពំ រដ្ឋំ សុខំ សេតិ, រាជា ចេ ហោតិ ធម្មិកោ’’តិ. ទសមំ;

បត្តកម្មវគ្គោ ទុតិយោ.