.នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស.
អង្គុត្តរនិកាយោ
ឯកាទសកនិបាតបាឡិ
១. និស្សយវគ្គោ
១. កិមត្ថិយសុត្តំ
១. [អ. និ. ១០.១] ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កិមត្ថិយានិ, ភន្តេ, កុសលានិ សីលានិ កិមានិសំសានី’’តិ? ‘‘អវិប្បដិសារត្ថានិ ខោ, អានន្ទ, កុសលានិ សីលានិ អវិប្បដិសារានិសំសានី’’តិ.
‘‘អវិប្បដិសារោ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយោ កិមានិសំសោ’’? ‘‘អវិប្បដិសារោ ខោ, អានន្ទ, បាមោជ្ជត្ថោ បាមោជ្ជានិសំសោ’’.
‘‘បាមោជ្ជំ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយំ កិមានិសំសំ’’? ‘‘បាមោជ្ជំ ខោ, អានន្ទ, បីតត្ថំ បីតានិសំសំ’’.
‘‘បីតិ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយា កិមានិសំសា’’? ‘‘បីតិ ខោ, អានន្ទ, បស្សទ្ធត្ថា បស្សទ្ធានិសំសា’’.
‘‘បស្សទ្ធិ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយា កិមានិសំសា’’? ‘‘បស្សទ្ធិ ខោ, អានន្ទ, សុខត្ថា សុខានិសំសា’’.
‘‘សុខំ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយំ កិមានិសំសំ’’? ‘‘សុខំ ខោ, អានន្ទ, សមាធត្ថំ សមាធានិសំសំ’’.
‘‘សមាធិ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយោ កិមានិសំសោ’’? ‘‘សមាធិ ខោ, អានន្ទ, យថាភូតញាណទស្សនត្ថោ យថាភូតញាណទស្សនានិសំសោ’’.
‘‘យថាភូតញាណទស្សនំ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយំ កិមានិសំសំ’’? ‘‘យថាភូតញាណទស្សនំ ខោ, អានន្ទ, និព្ពិទត្ថំ និព្ពិទានិសំសំ’’.
‘‘និព្ពិទា, បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយា កិមានិសំសា’’? ‘‘និព្ពិទា ខោ, អានន្ទ, វិរាគត្ថា វិរាគានិសំសា ’’.
‘‘វិរាគោ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយោ កិមានិសំសោ’’? ‘‘វិរាគោ ខោ, អានន្ទ, វិមុត្តិញាណទស្សនត្ថោ វិមុត្តិញាណទស្សនានិសំសោ.
‘‘ឥតិ ខោ, អានន្ទ, កុសលានិ សីលានិ អវិប្បដិសារត្ថានិ អវិប្បដិសារានិសំសានិ, អវិប្បដិសារោ បាមោជ្ជត្ថោ បាមោជ្ជានិសំសោ, បាមោជ្ជំ បីតត្ថំ បីតានិសំសំ, បីតិ បស្សទ្ធត្ថា បស្សទ្ធានិសំសា, បស្សទ្ធិ សុខត្ថា សុខានិសំសា, សុខំ សមាធត្ថំ សមាធានិសំសំ, សមាធិ យថាភូតញាណទស្សនត្ថោ យថាភូតញាណទស្សនានិសំសោ, យថាភូតញាណទស្សនំ និព្ពិទត្ថំ និព្ពិទានិសំសំ, និព្ពិទា វិរាគត្ថា វិរាគានិសំសា, វិរាគោ វិមុត្តិញាណទស្សនត្ថោ វិមុត្តិញាណទស្សនានិសំសោ. ឥតិ ខោ, អានន្ទ, កុសលានិ សីលានិ អនុបុព្ពេន អគ្គាយ បរេន្តី’’តិ. បឋមំ.
២. ចេតនាករណីយសុត្តំ
២. [អ. និ. ១០.២] ‘‘សីលវតោ, ភិក្ខវេ, សីលសម្បន្នស្ស ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘អវិប្បដិសារោ មេ ឧប្បជ្ជតូ’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស អវិប្បដិសារោ ឧប្បជ្ជតិ.
‘‘អវិប្បដិសារិស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘បាមោជ្ជំ មេ ឧប្បជ្ជតូ’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ អវិប្បដិសារិស្ស បាមោជ្ជំ ឧប្បជ្ជតិ.
‘‘បមុទិតស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘បីតិ មេ ឧប្បជ្ជតូ’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ បមុទិតស្ស បីតិ ឧប្បជ្ជតិ.
‘‘បីតិមនស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘កាយោ មេ បស្សម្ភតូ’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ.
‘‘បស្សទ្ធកាយស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘សុខំ វេទិយាមី’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយតិ.
‘‘សុខិនោ, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘ចិត្តំ មេ សមាធិយតូ’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ.
‘‘សមាហិតស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘យថាភូតំ ជានាមិ បស្សាមី’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ សមាហិតោ យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ.
‘‘យថាភូតំ, ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘និព្ពិន្ទាមី’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ យថាភូតំ ជានំ បស្សំ និព្ពិន្ទតិ.
‘‘និព្ពិន្នស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘វិរជ្ជាមី’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ និព្ពិន្នោ វិរជ្ជតិ.
‘‘វិរត្តស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘វិមុត្តិញាណទស្សនំ សច្ឆិករោមី’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ វិរត្តោ វិមុត្តិញាណទស្សនំ សច្ឆិករោតិ.
‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, វិរាគោ វិមុត្តិញាណទស្សនត្ថោ វិមុត្តិញាណទស្សនានិសំសោ, និព្ពិទា វិរាគត្ថា វិរាគានិសំសា, យថាភូតញាណទស្សនំ និព្ពិទត្ថំ និព្ពិទានិសំសំ, សមាធិ យថាភូតញាណទស្សនត្ថោ យថាភូតញាណទស្សនានិសំសោ, សុខំ សមាធត្ថំ សមាធានិសំសំ, បស្សទ្ធិ សុខត្ថា សុខានិសំសា, បីតិ បស្សទ្ធត្ថា បស្សទ្ធានិសំសា, បាមោជ្ជំ បីតត្ថំ បីតានិសំសំ, អវិប្បដិសារោ បាមោជ្ជត្ថោ បាមោជ្ជានិសំសោ, កុសលានិ សីលានិ អវិប្បដិសារត្ថានិ អវិប្បដិសារានិសំសានិ. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មា ធម្មេ អភិសន្ទេន្តិ, ធម្មា ធម្មេ បរិបូរេន្តិ អបារា បារំ គមនាយា’’តិ. ទុតិយំ.
៣. បឋមឧបនិសាសុត្តំ
៣. [អ. និ. ៥.២៤; ១០.៣] ‘‘ទុស្សីលស្ស, ភិក្ខវេ, សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ. អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ បាមោជ្ជំ. បាមោជ្ជេ អសតិ បាមោជ្ជវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ បីតិ. បីតិយា អសតិ បីតិវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ បស្សទ្ធិ. បស្សទ្ធិយា អសតិ បស្សទ្ធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ សុខំ. សុខេ អសតិ សុខវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ សម្មាសមាធិ. សម្មាសមាធិម្ហិ អសតិ សម្មាសមាធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ. យថាភូតញាណទស្សនេ អសតិ យថាភូតញាណទស្សនវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ និព្ពិទា. និព្ពិទាយ អសតិ និព្ពិទាវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ វិរាគោ. វិរាគេ អសតិ វិរាគវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ.
‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, រុក្ខោ សាខាបលាសវិបន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ បាមោជ្ជំ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សនំ.
‘‘សីលវតោ, ភិក្ខវេ, សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ បាមោជ្ជំ, បាមោជ្ជេ សតិ បាមោជ្ជសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ បីតិ, បីតិយា សតិ បីតិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ បស្សទ្ធិ, បស្សទ្ធិយា សតិ បស្សទ្ធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ សុខំ, សុខេ សតិ សុខសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ សម្មាសមាធិ, សម្មាសមាធិម្ហិ សតិ សម្មាសមាធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ, យថាភូតញាណទស្សនេ សតិ យថាភូតញាណទស្សនសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ និព្ពិទា, និព្ពិទាយ សតិ និព្ពិទាសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ វិរាគោ, វិរាគេ សតិ វិរាគសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ.
‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, រុក្ខោ សាខាបលាសសម្បន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សន’’ន្តិ. តតិយំ.
៤. ទុតិយឧបនិសាសុត្តំ
៤. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ [ភិក្ខវោតិ (សី. ស្យា. បី.) ឯវំ សព្ពត្ថ អ. និ. ១០.៤]. ‘‘អាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អាយស្មា សារិបុត្តោ ឯតទវោច –
‘‘ទុស្សីលស្ស, អាវុសោ, សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ បាមោជ្ជំ, បាមោជ្ជេ អសតិ បាមោជ្ជវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ បីតិ, បីតិយា អសតិ បីតិវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ បស្សទ្ធិ, បស្សទ្ធិយា អសតិ បស្សទ្ធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ សុខំ, សុខេ អសតិ សុខវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ សម្មាសមាធិ, សម្មាសមាធិម្ហិ អសតិ សម្មាសមាធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ, យថាភូតញាណទស្សនេ អសតិ យថាភូតញាណទស្សនវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ និព្ពិទា, និព្ពិទាយ អសតិ និព្ពិទាវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ វិរាគោ, វិរាគេ អសតិ វិរាគវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ.
‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, រុក្ខោ សាខាបលាសវិបន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ បាមោជ្ជំ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សនំ.
‘‘សីលវតោ, អាវុសោ, សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ បាមោជ្ជំ, បាមោជ្ជេ សតិ បាមោជ្ជសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ បីតិ, បីតិយា សតិ បីតិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ បស្សទ្ធិ, បស្សទ្ធិយា សតិ បស្សទ្ធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ សុខំ, សុខេ សតិ សុខសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ សម្មាសមាធិ, សម្មាសមាធិម្ហិ សតិ សម្មាសមាធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ, យថាភូតញាណទស្សនេ សតិ យថាភូតញាណទស្សនសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ និព្ពិទា, និព្ពិទាយ សតិ និព្ពិទាសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ វិរាគោ, វិរាគេ សតិ វិរាគសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ.
‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, រុក្ខោ សាខាបលាសសម្បន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ បាមោជ្ជំ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សន’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.
៥. តតិយឧបនិសាសុត្តំ
៥. [អ. និ. ១០.៥] តត្រ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ…បេ… ‘‘ទុស្សីលស្ស, អាវុសោ, សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ បាមោជ្ជំ, បាមោជ្ជេ អសតិ បាមោជ្ជវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ បីតិ, បីតិយា អសតិ បីតិវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ បស្សទ្ធិ, បស្សទ្ធិយា អសតិ បស្សទ្ធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ សុខំ, សុខេ អសតិ សុខវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ សម្មាសមាធិ, សម្មាសមាធិម្ហិ អសតិ សម្មាសមាធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ, យថាភូតញាណទស្សនេ អសតិ យថាភូតញាណទស្សនវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ និព្ពិទា, និព្ពិទាយ អសតិ និព្ពិទាវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ វិរាគោ, វិរាគេ អសតិ វិរាគវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ.
‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, រុក្ខោ សាខាបលាសវិបន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ បាមោជ្ជំ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សនំ.
‘‘សីលវតោ, អាវុសោ, សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ បាមោជ្ជំ, បាមោជ្ជេ សតិ បាមោជ្ជសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ បីតិ, បីតិយា សតិ បីតិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ បស្សទ្ធិ, បស្សទ្ធិយា សតិ បស្សទ្ធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ សុខំ, សុខេ សតិ សុខសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ សម្មាសមាធិ, សម្មាសមាធិម្ហិ សតិ សម្មាសមាធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ, យថាភូតញាណទស្សនេ សតិ យថាភូតញាណទស្សនសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ និព្ពិទា, និព្ពិទាយ សតិ និព្ពិទាសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ វិរាគោ, វិរាគេ សតិ វិរាគសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ.
‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, រុក្ខោ សាខាបលាសសម្បន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ, អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ បាមោជ្ជំ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សន’’ន្តិ. បញ្ចមំ.
៦. ព្យសនសុត្តំ
៦. ‘‘យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្កោសកោ បរិភាសកោ អរិយូបវាទោ សព្រហ្មចារីនំ, ឋានមេតំ អវកាសោ យំ សោ ឯកាទសន្នំ ព្យសនានំ អញ្ញតរំ ព្យសនំ និគច្ឆេយ្យ.
កតមេសំ ឯកាទសន្នំ? អនធិគតំ នាធិគច្ឆតិ, អធិគតា បរិហាយតិ, សទ្ធម្មស្ស ន វោទាយន្តិ, សទ្ធម្មេសុ វា អធិមានិកោ ហោតិ, អនភិរតោ វា ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ, អញ្ញតរំ វា សំកិលិដ្ឋំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, សិក្ខំ វា បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ, គាឡ្ហំ វា រោគាតង្កំ ផុសតិ, ឧម្មាទំ វា បាបុណាតិ ចិត្តក្ខេបំ វា, សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ – យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្កោសកោ បរិភាសកោ អរិយូបវាទោ សព្រហ្មចារីនំ, ឋានមេតំ អវកាសោ យំ សោ ឥមេសំ ឯកាទសន្នំ ព្យសនានំ អញ្ញតរំ ព្យសនំ និគច្ឆេយ្យ. [( ) ឯត្ថន្តរេ បាឋោ សី. ស្យា. កំ. បី. បោត្ថកេសុ ន ទិស្សតិ]
‘‘យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្កោសកោ បរិភាសកោ អរិយូបវាទោ សព្រហ្មចារីនំ, អដ្ឋានមេតំ អនវកាសោ យំ សោ ឯកាទសន្នំ ព្យសនានំ អញ្ញតរំ ព្យសនំ ន និគច្ឆេយ្យ.
កតមេសំ ឯកាទសន្នំ? អនធិគតំ នាធិគច្ឆតិ, អធិគតា បរិហាយតិ, សទ្ធម្មស្ស ន វោទាយន្តិ, សទ្ធម្មេសុ វា អធិមានិកោ ហោតិ, អនភិរតោ វា ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ, អញ្ញតរំ វា សំកិលិដ្ឋំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, សិក្ខំ វា បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ, គាឡ្ហំ វា រោគាតង្កំ ផុសតិ, ឧម្មាទំ វា បាបុណាតិ ចិត្តក្ខេបំ វា, សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ – យោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អក្កោសកោ បរិភាសកោ អរិយូបវាទោ សព្រហ្មចារីនំ, អដ្ឋានមេតំ អនវកាសោ យំ សោ ឥមេសំ ឯកាទសន្នំ ព្យសនានំ អញ្ញតរំ ព្យសនំ ន និគច្ឆេយ្យា’’តិ. ឆដ្ឋំ.
៧. សញ្ញាសុត្តំ
៧. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –
‘‘សិយា នុ ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស, ន អាបស្មិំ អាបោសញ្ញី អស្ស, ន តេជស្មិំ តេជោសញ្ញី អស្ស, ន វាយស្មិំ វាយោសញ្ញី អស្ស, ន អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញី អស្ស, ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អស្ស, យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តត្រាបិ ន សញ្ញី អស្ស; សញ្ញី ច បន អស្សាតិ?
‘‘សិយា, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស, ន អាបស្មិំ អាបោសញ្ញី អស្ស, ន តេជស្មិំ តេជោសញ្ញី អស្ស, ន វាយស្មិំ វាយោសញ្ញី អស្ស, ន អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញី អស្ស, ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អស្ស, យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តត្រាបិ ន សញ្ញី អស្ស; សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ.
‘‘យថា កថំ បន, ភន្តេ, សិយា ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស, ន អាបស្មិំ អាបោសញ្ញី អស្ស, ន តេជស្មិំ តេជោសញ្ញី អស្ស, ន វាយស្មិំ វាយោសញ្ញី អស្ស, ន អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញី អស្ស, ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អស្ស, យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តត្រាបិ ន សញ្ញី អស្ស, សញ្ញី ច បន អស្សាតិ.
‘‘ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ ឯវំសញ្ញី ហោតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ, យទិទំ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហាក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពាន’ន្តិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, សិយា ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស, ន អាបស្មិំ អាបោសញ្ញី អស្ស, ន តេជស្មិំ តេជោសញ្ញី អស្ស, ន វាយស្មិំ វាយោសញ្ញី អស្ស, ន អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញី អស្ស, ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អស្ស, យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តត្រាបិ ន សញ្ញី អស្ស, សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ.
អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច –
‘‘សិយា នុ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស…បេ… យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តត្រាបិ ន សញ្ញី អស្ស, សញ្ញី បន អស្សាតិ. ‘‘សិយា, អាវុសោ អានន្ទ, ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស…បេ… យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តត្រាបិ ន សញ្ញី អស្ស, សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ.
‘‘យថា កថំ បនាវុសោ សារិបុត្ត, សិយា ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស…បេ… យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តត្រាបិ ន សញ្ញី អស្ស, សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ?
‘‘ឥធ, អាវុសោ អានន្ទ, ភិក្ខុ ឯវំសញ្ញី ហោតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ, យទិទំ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហាក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពាន’ន្តិ. ឯវំ ខោ, អាវុសោ អានន្ទ, សិយា ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស…បេ… យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តត្រាបិ ន សញ្ញី អស្ស, សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ.
‘‘អច្ឆរិយំ, អាវុសោ, អព្ភុតំ, អាវុសោ! យត្រ ហិ នាម សត្ថុ ចេវ សាវកស្ស ច អត្ថេន អត្ថោ ព្យញ្ជនេន ព្យញ្ជនំ សំសន្ទិស្សតិ សមេស្សតិ ន វិគ្គយ្ហិស្សតិ, យទិទំ អគ្គបទស្មិំ! ឥទានាហំ, អាវុសោ, ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ អបុច្ឆិំ. ភគវាបិ មេ ឯតេហិ អក្ខរេហិ ឯតេហិ បទេហិ ឯតេហិ ព្យញ្ជនេហិ ឯតមត្ថំ ព្យាកាសិ, សេយ្យថាបិ អាយស្មា សារិបុត្តោ. អច្ឆរិយំ, អាវុសោ, អព្ភុតំ, អាវុសោ, យត្រ ហិ នាម សត្ថុ ចេវ សាវកស្ស ច អត្ថេន អត្ថោ ព្យញ្ជនេន ព្យញ្ជនំ សំសន្ទិស្សតិ សមេស្សតិ ន វិគ្គយ្ហិស្សតិ, យទិទំ អគ្គបទស្មិ’’ន្តិ! សត្តមំ.
៨. មនសិការសុត្តំ
៨. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –
‘‘សិយា នុ ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា ន ចក្ខុំ មនសិ ករេយ្យ, ន រូបំ មនសិ ករេយ្យ, ន សោតំ មនសិ ករេយ្យ, ន សទ្ទំ មនសិ ករេយ្យ, ន ឃានំ មនសិ ករេយ្យ, ន គន្ធំ មនសិ ករេយ្យ, ន ជិវ្ហំ មនសិ ករេយ្យ, ន រសំ មនសិ ករេយ្យ, ន កាយំ មនសិ ករេយ្យ, ន ផោដ្ឋព្ពំ មនសិ ករេយ្យ, ន បថវិំ មនសិ ករេយ្យ, ន អាបំ មនសិ ករេយ្យ, ន តេជំ មនសិ ករេយ្យ, ន វាយំ មនសិ ករេយ្យ, ន អាកាសានញ្ចាយតនំ មនសិ ករេយ្យ, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ មនសិ ករេយ្យ, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ មនសិ ករេយ្យ, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ មនសិ ករេយ្យ, ន ឥធលោកំ មនសិ ករេយ្យ, ន បរលោកំ មនសិ ករេយ្យ, យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តម្បិ ន មនសិ ករេយ្យ; មនសិ ច បន ករេយ្យា’’តិ?
‘‘សិយា, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា ន ចក្ខុំ មនសិ ករេយ្យ, ន រូបំ មនសិ ករេយ្យ, ន សោតំ មនសិ ករេយ្យ, ន សទ្ទំ មនសិ ករេយ្យ, ន ឃានំ មនសិ ករេយ្យ, ន គន្ធំ មនសិ ករេយ្យ, ន ជិវ្ហំ មនសិ ករេយ្យ, ន រសំ មនសិ ករេយ្យ, ន កាយំ មនសិ ករេយ្យ, ន ផោដ្ឋព្ពំ មនសិ ករេយ្យ, ន បថវិំ មនសិ ករេយ្យ, ន អាបំ មនសិ ករេយ្យ, ន តេជំ មនសិ ករេយ្យ, ន វាយំ មនសិ ករេយ្យ, ន អាកាសានញ្ចាយតនំ មនសិ ករេយ្យ, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ មនសិ ករេយ្យ, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ មនសិ ករេយ្យ, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ មនសិ ករេយ្យ, ន ឥធលោកំ មនសិ ករេយ្យ, ន បរលោកំ មនសិ ករេយ្យ, យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តម្បិ ន មនសិ ករេយ្យ; មនសិ ច បន ករេយ្យា’’តិ.
‘‘យថា កថំ បន, ភន្តេ, សិយា ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា ន ចក្ខុំ មនសិ ករេយ្យ, ន រូបំ មនសិ ករេយ្យ… យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តម្បិ ន មនសិ ករេយ្យ; មនសិ ច បន ករេយ្យា’’តិ?
‘‘ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ ឯវំ មនសិ ករោតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ, យទិទំ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហាក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពាន’ន្តិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, សិយា ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា ន ចក្ខុំ មនសិ ករេយ្យ, ន រូបំ មនសិ ករេយ្យ…បេ… យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តម្បិ ន មនសិ ករេយ្យ; មនសិ ច បន ករេយ្យា’’តិ. អដ្ឋមំ.
៩. សទ្ធសុត្តំ
៩. ឯកំ សមយំ ភគវា នាតិកេ វិហរតិ គិញ្ជកាវសថេ. អថ ខោ អាយស្មា សទ្ធោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ សទ្ធំ ភគវា ឯតទវោច –
‘‘អាជានីយឈាយិតំ ខោ, សទ្ធ, ឈាយ; មា ខឡុង្កឈាយិតំ [អាជានីយជ្ឈាយិតំ ខោ សទ្ធ ឈាយថ, មា ខឡុង្កជ្ឈាយិតំ (សី. បី.)]. កថញ្ច, ខឡុង្កឈាយិតំ ហោតិ? អស្សខឡុង្កោ ហិ, សទ្ធ, ទោណិយា ពទ្ធោ [ពន្ធោ (ស្យា. ក.)] ‘យវសំ យវស’ន្តិ ឈាយតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ន ហិ, សទ្ធ, អស្សខឡុង្កស្ស ទោណិយា ពទ្ធស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘កិំ នុ ខោ មំ អជ្ជ អស្សទម្មសារថិ ការណំ ការេស្សតិ, កិមស្សាហំ [កម្មស្សាហំ (ក.)] បដិករោមី’តិ. សោ ទោណិយា ពទ្ធោ ‘យវសំ យវស’ន្តិ ឈាយតិ. ឯវមេវំ ខោ, សទ្ធ, ឥធេកច្ចោ បុរិសខឡុង្កោ អរញ្ញគតោបិ រុក្ខមូលគតោបិ សុញ្ញាគារគតោបិ កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ កាមរាគបរេតេន ឧប្បន្នស្ស ច កាមរាគស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. សោ កាមរាគំយេវ អន្តរំ កត្វា ឈាយតិ បជ្ឈាយតិ និជ្ឈាយតិ អវជ្ឈាយតិ, ព្យាបាទបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ… ថិនមិទ្ធបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ… ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ… វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ វិចិកិច្ឆាបរេតេន, ឧប្បន្នាយ ច វិចិកិច្ឆាយ និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. សោ វិចិកិច្ឆំយេវ អន្តរំ កត្វា ឈាយតិ បជ្ឈាយតិ និជ្ឈាយតិ អវជ្ឈាយតិ. សោ បថវិម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ, អាបម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ, តេជម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ, វាយម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ, អាកាសានញ្ចាយតនម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ, ឥធលោកម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ, បរលោកម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ, យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តម្បិ និស្សាយ ឈាយតិ. ឯវំ ខោ, សទ្ធ, បុរិសខឡុង្កឈាយិតំ ហោតិ.
‘‘កថញ្ច, សទ្ធ, អាជានីយឈាយិតំ ហោតិ? ភទ្រោ ហិ, សទ្ធ, អស្សាជានីយោ ទោណិយា ពទ្ធោ ន ‘យវសំ យវស’ន្តិ ឈាយតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ភទ្រស្ស ហិ, សទ្ធ, អស្សាជានីយស្ស ទោណិយា ពទ្ធស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘កិំ នុ ខោ មំ អជ្ជ អស្សទម្មសារថិ ការណំ ការេស្សតិ, កិមស្សាហំ បដិករោមី’តិ. សោ ទោណិយា ពទ្ធោ ន ‘យវសំ យវស’ន្តិ ឈាយតិ. ភទ្រោ ហិ, សទ្ធ, អស្សាជានីយោ យថា ឥណំ យថា ពន្ធំ យថា ជានិំ យថា កលិំ ឯវំ បតោទស្ស អជ្ឈោហរណំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ខោ, សទ្ធ, ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ អរញ្ញគតោបិ រុក្ខមូលគតោបិ សុញ្ញាគារគតោបិ ន កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ន កាមរាគបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច កាមរាគស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ បជានាតិ, ន ព្យាបាទបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ… ន ថិនមិទ្ធបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ… ន ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ… ន វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ន វិចិកិច្ឆាបរេតេន, ឧប្បន្នាយ ច វិចិកិច្ឆាយ និស្សរណំ យថាភូតំ បជានាតិ. សោ នេវ បថវិំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន អាបំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន តេជំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន វាយំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន អាកាសានញ្ចាយតនំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន ឥធលោកំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន បរលោកំ និស្សាយ ឈាយតិ, យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តម្បិ និស្សាយ ន ឈាយតិ; ឈាយតិ ច បន. ឯវំ ឈាយិញ្ច បន, សទ្ធ, ភទ្រំ បុរិសាជានីយំ សឥន្ទា ទេវា សព្រហ្មកា សបជាបតិកា អារកាវ នមស្សន្តិ –
‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម;
យស្ស តេ នាភិជានាម, យម្បិ និស្សាយ ឈាយសី’’តិ.
ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា សទ្ធោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កថំ ឈាយី បន, ភន្តេ, ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ [បុរិសាជានីយោ ឈាយតិ, សោ (សី. ស្យា. បី.), បុរិសាជានីយោ, សោ (ក.)] នេវ បថវិំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន អាបំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន តេជំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន វាយំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន អាកាសានញ្ចាយតនំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន ឥធលោកំ និស្សាយ ឈាយតិ, ន បរលោកំ និស្សាយ ឈាយតិ, យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តម្បិ និស្សាយ ន ឈាយតិ; ឈាយតិ ច បន? កថំ ឈាយិញ្ច បន, ភន្តេ, ភទ្រំ បុរិសាជានីយំ សឥន្ទា ទេវា សព្រហ្មកា សបជាបតិកា អារកាវ នមស្សន្តិ –
‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម;
យស្ស តេ នាភិជានាម, យម្បិ និស្សាយ ឈាយសី’’តិ.
‘‘ឥធ, សទ្ធ, ភទ្រស្ស បុរិសាជានីយស្ស បថវិយំ បថវិសញ្ញា វិភូតា ហោតិ, អាបស្មិំ អាបោសញ្ញា វិភូតា ហោតិ, តេជស្មិំ តេជោសញ្ញា វិភូតា ហោតិ, វាយស្មិំ វាយោសញ្ញា វិភូតា ហោតិ, អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា វិភូតា ហោតិ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា វិភូតា ហោតិ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា វិភូតា ហោតិ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា វិភូតា ហោតិ, ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញា វិភូតា ហោតិ, បរលោកេ បរលោកសញ្ញា វិភូតា ហោតិ, យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តត្រាបិ សញ្ញា វិភូតា ហោតិ. ឯវំ ឈាយី ខោ, សទ្ធ, ភទ្រោ បុរិសាជានីយោ នេវ បថវិំ និស្សាយ ឈាយតិ…បេ… យម្បិទំ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តម្បិ និស្សាយ ន ឈាយតិ; ឈាយតិ ច បន. ឯវំ ឈាយិញ្ច បន, សទ្ធ, ភទ្រំ បុរិសាជានីយំ សឥន្ទា ទេវា សព្រហ្មកា សបជាបតិកា អារកាវ នមស្សន្តិ –
‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម;
យស្ស តេ នាភិជានាម, យម្បិ និស្សាយ ឈាយសី’’តិ. នវមំ;
១០. មោរនិវាបសុត្តំ
១០. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ មោរនិវាបេ បរិព្ពាជការាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –
‘‘តីហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អច្ចន្តនិដ្ឋោ ហោតិ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ. កតមេហិ តីហិ? អសេខេន សីលក្ខន្ធេន, អសេខេន សមាធិក្ខន្ធេន, អសេខេន បញ្ញាក្ខន្ធេន – ឥមេហិ, ខោ, ភិក្ខវេ, តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អច្ចន្តនិដ្ឋោ ហោតិ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ.
‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អច្ចន្តនិដ្ឋោ ហោតិ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ. កតមេហិ តីហិ? ឥទ្ធិបាដិហារិយេន, អាទេសនាបាដិហារិយេន, អនុសាសនីបាដិហារិយេន – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អច្ចន្តនិដ្ឋោ ហោតិ, អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ.
‘‘អបរេហិបិ, ភិក្ខវេ, តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អច្ចន្តនិដ្ឋោ ហោតិ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ. កតមេហិ តីហិ? សម្មាទិដ្ឋិយា, សម្មាញាណេន, សម្មាវិមុត្តិយា – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អច្ចន្តនិដ្ឋោ ហោតិ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ.
‘‘ទ្វីហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អច្ចន្តនិដ្ឋោ ហោតិ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ. កតមេហិ ទ្វីហិ? វិជ្ជាយ, ចរណេន – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អច្ចន្តនិដ្ឋោ ហោតិ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ. ព្រហ្មុនា បេសា, ភិក្ខវេ, សនង្កុមារេន គាថា ភាសិតា –
‘‘ខត្តិយោ សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ, យេ គោត្តបដិសារិនោ;
វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោ សេដ្ឋោ ទេវមានុសេ’’តិ [ទី. និ. ១.២៧៧; សំ. និ. ១.១៨២; ២.២៤៥].
‘‘សា ខោ បនេសា, ភិក្ខវេ, សនង្កុមារេន គាថា ភាសិតា សុភាសិតា, នោ ទុព្ភាសិតា; អត្ថសំហិតា, នោ អនត្ថសំហិតា; អនុមតា មយា. អហម្បិ, ភិក្ខវេ, ឯវំ វទាមិ –
‘‘ខត្តិយោ សេដ្ឋោ ជនេតស្មិំ, យេ គោត្តបដិសារិនោ;
វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោ សេដ្ឋោ ទេវមានុសេ’’តិ. ទសមំ;
និស្សយវគ្គោ [និស្សាយវគ្គោ (ស្យា. កំ.)] បឋមោ.
តស្សុទ្ទានំ –
កិមត្ថិយា ចេតនា តយោ, ឧបនិសា ព្យសនេន ច;
ទ្វេ សញ្ញា មនសិការោ, សទ្ធោ មោរនិវាបកន្តិ.
២. អនុស្សតិវគ្គោ
១. បឋមមហានាមសុត្តំ
១១. ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ កបិលវត្ថុស្មិំ និគ្រោធារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – ‘‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’តិ. អស្សោសិ ខោ មហានាមោ សក្កោ – ‘‘សម្ពហុលា កិរ ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – ‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’’តិ.
អថ ខោ មហានាមោ សក្កោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មហានាមោ សក្កោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ – ‘សម្ពហុលា កិរ ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ. តេសំ នោ, ភន្តេ, នានាវិហារេហិ វិហរតំ កេនស្ស [កេន (ស្យា. កំ.)] វិហារេន វិហាតព្ព’’ន្តិ?
‘‘សាធុ សាធុ, មហានាម! ឯតំ ខោ, មហានាម, តុម្ហាកំ បតិរូបំ កុលបុត្តានំ, យំ តុម្ហេ តថាគតំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆេយ្យាថ – ‘តេសំ នោ, ភន្តេ, នានាវិហារេហិ វិហរតំ កេនស្ស វិហារេន វិហាតព្ព’’’ន្តិ? សទ្ធោ ខោ, មហានាម, អារាធកោ ហោតិ, នោ អស្សទ្ធោ; អារទ្ធវីរិយោ អារាធកោ ហោតិ, នោ កុសីតោ; ឧបដ្ឋិតស្សតិ អារាធកោ ហោតិ, នោ មុដ្ឋស្សតិ; សមាហិតោ អារាធកោ ហោតិ, នោ អសមាហិតោ; បញ្ញវា អារាធកោ ហោតិ, នោ ទុប្បញ្ញោ. ឥមេសុ ខោ ត្វំ, មហានាម, បញ្ចសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាយ ឆ ធម្មេ ឧត្តរិ [ឧត្តរិំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ភាវេយ្យាសិ. [អ. និ. ៦.១០] ‘‘ឥធ ត្វំ, មហានាម, តថាគតំ អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. យស្មិំ, មហានាម, សមយេ អរិយសាវកោ តថាគតំ អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ តថាគតំ អារព្ភ. ឧជុគតចិត្តោ ខោ បន, មហានាម, អរិយសាវកោ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ វុច្ចតិ, មហានាម, អរិយសាវកោ វិសមគតាយ បជាយ សមប្បត្តោ វិហរតិ, សព្យាបជ្ជាយ បជាយ អព្យាបជ្ជោ វិហរតិ, ធម្មសោតសមាបន្នោ ពុទ្ធានុស្សតិំ ភាវេតិ.
‘‘បុន ចបរំ ត្វំ, មហានាម, ធម្មំ អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ [ឱបនយិកោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’តិ. យស្មិំ, មហានាម, សមយេ អរិយសាវកោ ធម្មំ អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ ធម្មំ អារព្ភ. ឧជុគតចិត្តោ ខោ បន, មហានាម, អរិយសាវកោ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ វុច្ចតិ, មហានាម, អរិយសាវកោ វិសមគតាយ បជាយ សមប្បត្តោ វិហរតិ, សព្យាបជ្ជាយ បជាយ អព្យាបជ្ជោ វិហរតិ, ធម្មសោតសមាបន្នោ ធម្មានុស្សតិំ ភាវេតិ.
‘‘បុន ចបរំ ត្វំ, មហានាម, សង្ឃំ អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, ឧជុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, ញាយប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, សាមីចិប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, យទិទំ ចត្តារិ បុរិសយុគានិ អដ្ឋ បុរិសបុគ្គលា, ឯស ភគវតោ សាវកសង្ឃោ អាហុនេយ្យោ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’តិ. យស្មិំ, មហានាម, សមយេ អរិយសាវកោ សង្ឃំ អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ សង្ឃំ អារព្ភ. ឧជុគតចិត្តោ ខោ បន, មហានាម, អរិយសាវកោ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ វុច្ចតិ, មហានាម, អរិយសាវកោ វិសមគតាយ បជាយ សមប្បត្តោ វិហរតិ, សព្យាបជ្ជាយ បជាយ អព្យាបជ្ជោ វិហរតិ, ធម្មសោតសមាបន្នោ សង្ឃានុស្សតិំ ភាវេតិ.
‘‘បុន ចបរំ ត្វំ, មហានាម, អត្តនោ សីលានិ អនុស្សរេយ្យាសិ អខណ្ឌានិ អច្ឆិទ្ទានិ អសពលានិ អកម្មាសានិ ភុជិស្សានិ វិញ្ញុប្បសត្ថានិ អបរាមដ្ឋានិ សមាធិសំវត្តនិកានិ. យស្មិំ, មហានាម, សមយេ អរិយសាវកោ សីលំ អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ សីលំ អារព្ភ. ឧជុគតចិត្តោ ខោ បន, មហានាម, អរិយសាវកោ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ វុច្ចតិ, មហានាម, អរិយសាវកោ វិសមគតាយ បជាយ សមប្បត្តោ វិហរតិ, សព្យាបជ្ជាយ បជាយ អព្យាបជ្ជោ វិហរតិ, ធម្មសោតសមាបន្នោ សីលានុស្សតិំ ភាវេតិ.
‘‘បុន ចបរំ ត្វំ, មហានាម, អត្តនោ ចាគំ អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘លាភា វត មេ, សុលទ្ធំ វត មេ, យោហំ មច្ឆេរមលបរិយុដ្ឋិតាយ បជាយ វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសាមិ មុត្តចាគោ បយតបាណិ វោស្សគ្គរតោ យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ’តិ. យស្មិំ, មហានាម, សមយេ អរិយសាវកោ ចាគំ អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ ចាគំ អារព្ភ. ឧជុគតចិត្តោ ខោ បន, មហានាម, អរិយសាវកោ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ វុច្ចតិ, មហានាម, អរិយសាវកោ វិសមគតាយ បជាយ សមប្បត្តោ វិហរតិ, សព្យាបជ្ជាយ បជាយ អព្យាបជ្ជោ វិហរតិ, ធម្មសោតសមាបន្នោ ចាគានុស្សតិំ ភាវេតិ.
‘‘បុន ចបរំ ត្វំ, មហានាម, ទេវតា អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘សន្តិ ទេវា ចាតុមហារាជិកា, សន្តិ ទេវា តាវតិំសា, សន្តិ ទេវា យាមា, សន្តិ ទេវា តុសិតា, សន្តិ ទេវា និម្មានរតិនោ, សន្តិ ទេវា បរនិម្មិតវសវត្តិនោ, សន្តិ ទេវា ព្រហ្មកាយិកា, សន្តិ ទេវា តតុត្តរិ. យថារូបាយ សទ្ធាយ សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថូបបន្នា, មយ្ហម្បិ តថារូបា សទ្ធា សំវិជ្ជតិ. យថារូបេន សីលេន សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថូបបន្នា, មយ្ហម្បិ តថារូបំ សីលំ សំវិជ្ជតិ. យថារូបេន សុតេន សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថូបបន្នា, មយ្ហម្បិ តថារូបំ សុតំ សំវិជ្ជតិ. យថារូបេន ចាគេន សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថូបបន្នា, មយ្ហម្បិ តថារូបោ ចាគោ សំវិជ្ជតិ. យថារូបាយ បញ្ញាយ សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថូបបន្នា, មយ្ហម្បិ តថារូបា បញ្ញា សំវិជ្ជតី’តិ. យស្មិំ, មហានាម, សមយេ អរិយសាវកោ អត្តនោ ច តាសញ្ច ទេវតានំ សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ ទេវតា អារព្ភ. ឧជុគតចិត្តោ ខោ បន, មហានាម, អរិយសាវកោ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. អយំ វុច្ចតិ, មហានាម, អរិយសាវកោ វិសមគតាយ បជាយ សមប្បត្តោ វិហរតិ, សព្យាបជ្ជាយ បជាយ អព្យាបជ្ជោ វិហរតិ, ធម្មសោតសមាបន្នោ ទេវតានុស្សតិំ ភាវេតី’’តិ. បឋមំ.
២. ទុតិយមហានាមសុត្តំ
១២. ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ កបិលវត្ថុស្មិំ និគ្រោធារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន មហានាមោ សក្កោ គិលានា វុដ្ឋិតោ ហោតិ អចិរវុដ្ឋិតោ គេលញ្ញា. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – ‘‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’តិ.
អស្សោសិ ខោ មហានាមោ សក្កោ – ‘‘សម្ពហុលា កិរ ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – ‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’’តិ. អថ ខោ មហានាមោ សក្កោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មហានាមោ សក្កោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ – ‘សម្ពហុលា កិរ ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ. តេសំ នោ, ភន្តេ, នានាវិហារេហិ វិហរតំ កេនស្ស វិហារេន វិហាតព្ព’’ន្តិ?
‘‘សាធុ សាធុ, មហានាម! ឯតំ ខោ, មហានាម, តុម្ហាកំ បតិរូបំ កុលបុត្តានំ យំ តុម្ហេ តថាគតំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆេយ្យាថ – ‘តេសំ នោ, ភន្តេ, នានាវិហារេហិ វិហរតំ កេនស្ស វិហារេន វិហាតព្ព’ន្តិ? សទ្ធោ ខោ, មហានាម, អារាធកោ ហោតិ, នោ អស្សទ្ធោ; អារទ្ធវីរិយោ អារាធកោ ហោតិ, នោ កុសីតោ; ឧបដ្ឋិតស្សតិ អារាធកោ ហោតិ, នោ មុដ្ឋស្សតិ; សមាហិតោ អារាធកោ ហោតិ, នោ អសមាហិតោ; បញ្ញវា អារាធកោ ហោតិ, នោ ទុប្បញ្ញោ. ឥមេសុ ខោ ត្វំ, មហានាម, បញ្ចសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាយ ឆ ធម្មេ ឧត្តរិ ភាវេយ្យាសិ.
[អ. និ. ៦.៩] ‘‘ឥធ ត្វំ, មហានាម, តថាគតំ អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. យស្មិំ, មហានាម, សមយេ អរិយសាវកោ តថាគតំ អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ តថាគតំ អារព្ភ. ឧជុគតចិត្តោ ខោ បន, មហានាម, អរិយសាវកោ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. ឥមំ ខោ ត្វំ, មហានាម, ពុទ្ធានុស្សតិំ គច្ឆន្តោបិ ភាវេយ្យាសិ, ឋិតោបិ ភាវេយ្យាសិ, និសិន្នោបិ ភាវេយ្យាសិ, សយានោបិ ភាវេយ្យាសិ, កម្មន្តំ អធិដ្ឋហន្តោបិ ភាវេយ្យាសិ, បុត្តសម្ពាធសយនំ អជ្ឈាវសន្តោបិ ភាវេយ្យាសិ.
‘‘បុន ចបរំ ត្វំ, មហានាម, ធម្មំ អនុស្សរេយ្យាសិ…បេ… សង្ឃំ អនុស្សរេយ្យាសិ…បេ… អត្តនោ សីលានិ អនុស្សរេយ្យាសិ…បេ… អត្តនោ ចាគំ អនុស្សរេយ្យាសិ…បេ… ទេវតា អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘សន្តិ ទេវា ចាតុមហារាជិកា…បេ… សន្តិ ទេវា តតុត្តរិ. យថារូបាយ សទ្ធាយ សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថូបបន្នា, មយ្ហម្បិ តថារូបា សទ្ធា សំវិជ្ជតិ. យថារូបេន សីលេន… សុតេន… ចាគេន… បញ្ញាយ សមន្នាគតា តា ទេវតា ឥតោ ចុតា តត្ថូបបន្នា, មយ្ហម្បិ តថារូបា បញ្ញា សំវិជ្ជតី’តិ. យស្មិំ, មហានាម, សមយេ អរិយសាវកោ អត្តនោ ច តាសញ្ច ទេវតានំ សទ្ធញ្ច សីលញ្ច សុតញ្ច ចាគញ្ច បញ្ញញ្ច អនុស្សរតិ, នេវស្ស តស្មិំ សមយេ រាគបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន ទោសបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ, ន មោហបរិយុដ្ឋិតំ ចិត្តំ ហោតិ; ឧជុគតមេវស្ស តស្មិំ សមយេ ចិត្តំ ហោតិ ទេវតា អារព្ភ. ឧជុគតចិត្តោ ខោ បន, មហានាម, អរិយសាវកោ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. ឥមំ ខោ ត្វំ, មហានាម, ទេវតានុស្សតិំ គច្ឆន្តោបិ ភាវេយ្យាសិ, ឋិតោបិ ភាវេយ្យាសិ, និសិន្នោបិ ភាវេយ្យាសិ, សយានោបិ ភាវេយ្យាសិ, កម្មន្តំ អធិដ្ឋហន្តោបិ ភាវេយ្យាសិ, បុត្តសម្ពាធសយនំ អជ្ឈាវសន្តោបិ ភាវេយ្យាសី’’តិ. ទុតិយំ.
៣. នន្ទិយសុត្តំ
១៣. ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ កបិលវត្ថុស្មិំ និគ្រោធារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា សាវត្ថិយំ វស្សាវាសំ ឧបគន្តុកាមោ ហោតិ [អហោសិ (ក.)].
អស្សោសិ ខោ នន្ទិយោ សក្កោ – ‘‘ភគវា កិរ សាវត្ថិយំ វស្សាវាសំ ឧបគន្តុកាមោ’’តិ. អថ ខោ នន្ទិយស្ស សក្កស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យំនូនាហម្បិ សាវត្ថិយំ វស្សាវាសំ ឧបគច្ឆេយ្យំ. តត្ថ កម្មន្តញ្ចេវ អធិដ្ឋហិស្សាមិ, ភគវន្តញ្ច លច្ឆាមិ កាលេន កាលំ ទស្សនាយា’’តិ.
អថ ខោ ភគវា សាវត្ថិយំ វស្សាវាសំ ឧបគច្ឆិ [ឧបគញ្ឆិ (សី. បី.)]. នន្ទិយោបិ ខោ សក្កោ សាវត្ថិយំ វស្សាវាសំ ឧបគច្ឆិ. តត្ថ កម្មន្តញ្ចេវ អធិដ្ឋាសិ [អធិដ្ឋាយ (ស្យា.), អធិដ្ឋាតិ (ក.)], ភគវន្តញ្ច លភិ [លច្ឆតិ (ស្យា. ក.)] កាលេន កាលំ ទស្សនាយ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – ‘‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’តិ.
អស្សោសិ ខោ នន្ទិយោ សក្កោ – ‘‘សម្ពហុលា កិរ ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – ‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’’តិ. អថ ខោ នន្ទិយោ សក្កោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ នន្ទិយោ សក្កោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ – ‘សម្ពហុលា កិរ ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ. តេសំ នោ, ភន្តេ, នានាវិហារេហិ វិហរតំ កេនស្ស វិហារេន វិហាតព្ព’’ន្តិ?
‘‘សាធុ សាធុ, នន្ទិយ! ឯតំ ខោ, នន្ទិយ, តុម្ហាកំ បតិរូបំ កុលបុត្តានំ, យំ តុម្ហេ តថាគតំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆេយ្យាថ – ‘តេសំ នោ, ភន្តេ, នានាវិហារេហិ វិហរតំ កេនស្ស វិហារេន វិហាតព្ព’ន្តិ? សទ្ធោ ខោ, នន្ទិយ, អារាធកោ ហោតិ, នោ អស្សទ្ធោ; សីលវា អារាធកោ ហោតិ, នោ ទុស្សីលោ; អារទ្ធវីរិយោ អារាធកោ ហោតិ, នោ កុសីតោ; ឧបដ្ឋិតស្សតិ អារាធកោ ហោតិ, នោ មុដ្ឋស្សតិ; សមាហិតោ អារាធកោ ហោតិ, នោ អសមាហិតោ; បញ្ញវា អារាធកោ ហោតិ, នោ ទុប្បញ្ញោ. ឥមេសុ ខោ តេ, នន្ទិយ, ឆសុ ធម្មេសុ បតិដ្ឋាយ បញ្ចសុ ធម្មេសុ អជ្ឈត្តំ សតិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពា.
‘‘ឥធ ត្វំ, នន្ទិយ, តថាគតំ អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ, សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. ឥតិ ខោ តេ, នន្ទិយ, តថាគតំ អារព្ភ អជ្ឈត្តំ សតិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពា.
‘‘បុន ចបរំ ត្វំ, នន្ទិយ, ធម្មំ អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’តិ. ឥតិ ខោ តេ, នន្ទិយ, ធម្មំ អារព្ភ អជ្ឈត្តំ សតិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពា.
‘‘បុន ចបរំ ត្វំ, នន្ទិយ, កល្យាណមិត្តេ អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘លាភា វត មេ, សុលទ្ធំ វត មេ, យស្ស មេ កល្យាណមិត្តា អនុកម្បកា អត្ថកាមា ឱវាទកា អនុសាសកា’តិ. ឥតិ ខោ តេ, នន្ទិយ, កល្យាណមិត្តេ អារព្ភ អជ្ឈត្តំ សតិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពា.
‘‘បុន ចបរំ ត្វំ, នន្ទិយ, អត្តនោ ចាគំ អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘លាភា វត មេ, សុលទ្ធំ វត មេ, យោហំ មច្ឆេរមលបរិយុដ្ឋិតាយ បជាយ វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសាមិ មុត្តចាគោ បយតបាណិ វោស្សគ្គរតោ យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ’តិ. ឥតិ ខោ តេ, នន្ទិយ, ចាគំ អារព្ភ អជ្ឈត្តំ សតិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពា.
‘‘បុន ចបរំ ត្វំ, នន្ទិយ, ទេវតា អនុស្សរេយ្យាសិ – ‘យា ទេវតា អតិក្កម្មេវ កពឡីការាហារភក្ខានំ [កពឡិំការភក្ខានំ (សី.), កពឡីការភក្ខានំ (ស្យា. កំ. បី.)] ទេវតានំ សហព្យតំ អញ្ញតរំ មនោមយំ កាយំ ឧបបន្នា, តា ករណីយំ អត្តនោ ន សមនុបស្សន្តិ កតស្ស វា បតិចយំ. សេយ្យថាបិ, នន្ទិយ, ភិក្ខុ អសមយវិមុត្តោ ករណីយំ អត្តនោ ន សមនុបស្សតិ កតស្ស វា បតិចយំ; ឯវមេវំ ខោ, នន្ទិយ, យា តា ទេវតា អតិក្កម្មេវ កពឡីការាហារភក្ខានំ ទេវតានំ សហព្យតំ អញ្ញតរំ មនោមយំ កាយំ ឧបបន្នា, តា ករណីយំ អត្តនោ ន សមនុបស្សន្តិ កតស្ស វា បតិចយំ. ឥតិ ខោ តេ, នន្ទិយ, ទេវតា អារព្ភ អជ្ឈត្តំ សតិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពា.
‘‘ឥមេហិ ខោ, នន្ទិយ, ឯកាទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ បជហតេវ បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ, ន ឧបាទិយតិ. សេយ្យថាបិ, នន្ទិយ, កុម្ភោ និក្កុជ្ជោ [និកុជ្ជោ (ក.)] វមតេវ ឧទកំ, នោ វន្តំ បច្ចាវមតិ [បច្ចាមសតិ (ស្យា.)]; សេយ្យថាបិ វា បន, នន្ទិយ, សុក្ខេ តិណទាយេ អគ្គិ មុត្តោ ឌហញ្ញេវ គច្ឆតិ, នោ ទឌ្ឍំ បច្ចុទាវត្តតិ; ឯវមេវំ ខោ, នន្ទិយ, ឥមេហិ ឯកាទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ បជហតេវ បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ, ន ឧបាទិយតី’’តិ. តតិយំ.
៤. សុភូតិសុត្តំ
១៤. អថ ខោ អាយស្មា សុភូតិ សទ្ធេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ សុភូតិំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កោ នាមាយំ [កោ នាមោ អយំ (សី. ក.), កោ នាម អយំ (ស្យា. កំ.)], សុភូតិ, ភិក្ខូ’’តិ? ‘‘សទ្ធោ នាមាយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ, សុទត្តស្ស [សទ្ធស្ស (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ឧបាសកស្ស បុត្តោ, សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ’’តិ.
‘‘កច្ចិ បនាយំ, សុភូតិ, សទ្ធោ ភិក្ខុ សុទត្តស្ស ឧបាសកស្ស បុត្តោ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ សន្ទិស្សតិ សទ្ធាបទានេសូ’’តិ? ‘‘ឯតស្ស, ភគវា, កាលោ; ឯតស្ស, សុគត, កាលោ, យំ ភគវា សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានានិ ភាសេយ្យ. ឥទានាហំ ជានិស្សាមិ យទិ វា អយំ ភិក្ខុ សន្ទិស្សតិ សទ្ធាបទានេសុ យទិ វា នោ’’តិ.
‘‘តេន ហិ, សុភូតិ, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា សុភូតិ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច –
‘‘ឥធ, សុភូតិ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ…បេ… សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ, ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតិ.
‘‘បុន ចបរំ, សុភូតិ, ភិក្ខុ ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ សុតសន្និចយោ; យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបាស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ ពហុស្សុតោ ហោតិ…បេ… ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា, ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតិ.
‘‘បុន ចបរំ, សុភូតិ, ភិក្ខុ កល្យាណមិត្តោ ហោតិ កល្យាណសហាយោ កល្យាណសម្បវង្កោ. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ កល្យាណមិត្តោ ហោតិ កល្យាណសហាយោ កល្យាណសម្បវង្កោ, ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតិ.
‘‘បុន ចបរំ, សុភូតិ, ភិក្ខុ សុវចោ ហោតិ សោវចស្សករណេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ខមោ បទក្ខិណគ្គាហី អនុសាសនិំ. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ សុវចោ ហោតិ សោវចស្សករណេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ខមោ បទក្ខិណគ្គាហី អនុសាសនិំ, ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតិ.
‘‘បុន ចបរំ, សុភូតិ, ភិក្ខុ យានិ តានិ សព្រហ្មចារីនំ ឧច្ចាវចានិ កិំករណីយានិ តត្រ ទក្ខោ ហោតិ អនលសោ តត្រុបាយាយ វីមំសាយ សមន្នាគតោ អលំ កាតុំ អលំ សំវិធាតុំ. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ យានិ តានិ សព្រហ្មចារីនំ ឧច្ចាវចានិ កិំករណីយានិ តត្រ ទក្ខោ ហោតិ អនលសោ តត្រុបាយាយ វីមំសាយ សមន្នាគតោ អលំ កាតុំ អលំ សំវិធាតុំ, ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតិ.
‘‘បុន ចបរំ, សុភូតិ, ភិក្ខុ ធម្មកាមោ ហោតិ បិយសមុទាហារោ អភិធម្មេ អភិវិនយេ ឧឡារបាមោជ្ជោ. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ ធម្មកាមោ ហោតិ បិយសមុទាហារោ អភិធម្មេ អភិវិនយេ ឧឡារបាមោជ្ជោ, ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតិ.
‘‘បុន ចបរំ, សុភូតិ, ភិក្ខុ អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ, ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតិ.
‘‘បុន ចបរំ, សុភូតិ, ភិក្ខុ ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតិ.
‘‘បុន ចបរំ, សុភូតិ, ភិក្ខុ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ – ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ តិស្សោបិ ជាតិយោ ចតស្សោបិ ជាតិយោ បញ្ចបិ ជាតិយោ ទសបិ ជាតិយោ វីសម្បិ ជាតិយោ តិំសម្បិ ជាតិយោ ចត្តារីសម្បិ ជាតិយោ បញ្ញាសម្បិ ជាតិយោ ជាតិសតម្បិ ជាតិសហស្សម្បិ ជាតិសតសហស្សម្បិ អនេកេបិ សំវដ្ដកប្បេ អនេកេបិ វិវដ្ដកប្បេ អនេកេបិ សំវដ្ដវិវដ្ដកប្បេ – ‘អមុត្រាសិំ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ អមុត្រ ឧទបាទិំ; តត្រាបាសិំ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ ឥធូបបន្នោ’តិ. ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ, ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ…បេ… ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ. ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតិ.
‘‘បុន ចបរំ, សុភូតិ, ភិក្ខុ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ, សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ – ‘ឥមេ វត ភោន្តោ សត្តា កាយទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា វចីទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា មនោទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា អរិយានំ ឧបវាទកា មិច្ឆាទិដ្ឋិកា មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មសមាទានា, តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា. ឥមេ វា បន ភោន្តោ សត្តា កាយសុចរិតេន សមន្នាគតា វចីសុចរិតេន សមន្នាគតា មនោសុចរិតេន សមន្នាគតា អរិយានំ អនុបវាទកា សម្មាទិដ្ឋិកា សម្មាទិដ្ឋិកម្មសមាទានា, តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្នា’តិ. ឥតិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ, សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន…បេ… យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ, ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតិ.
‘‘បុន ចបរំ, សុភូតិ, ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. យម្បិ, សុភូតិ, ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា…បេ… សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ឥទម្បិ, សុភូតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានំ ហោតី’’តិ.
ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា សុភូតិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘យានិមានិ, ភន្តេ, ភគវតា សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានានិ ភាសិតានិ, សំវិជ្ជន្តិ តានិ ឥមស្ស ភិក្ខុនោ, អយញ្ច ភិក្ខុ ឯតេសុ សន្ទិស្សតិ.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ សុតសន្និចយោ; យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបាស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ កល្យាណមិត្តោ ហោតិ កល្យាណសហាយោ កល្យាណសម្បវង្កោ.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ សុវចោ ហោតិ…បេ… អនុសាសនិំ.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ យានិ តានិ សព្រហ្មចារីនំ ឧច្ចាវចានិ កិំករណីយានិ តត្ថ ទក្ខោ ហោតិ អនលសោ តត្រុបាយាយ វីមំសាយ សមន្នាគតោ អលំ កាតុំ អលំ សំវិធាតុំ.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ ធម្មកាមោ ហោតិ បិយសមុទាហារោ អភិធម្មេ អភិវិនយេ ឧឡារបាមោជ្ជោ.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ…បេ… ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ – ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ…បេ… ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន…បេ… យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ.
‘‘អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា…បេ… សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. យានិមានិ, ភន្តេ, ភគវតា សទ្ធស្ស សទ្ធាបទានានិ ភាសិតានិ, សំវិជ្ជន្តិ តានិ ឥមស្ស ភិក្ខុនោ, អយញ្ច ភិក្ខុ ឯតេសុ សន្ទិស្សតី’’តិ.
‘‘សាធុ សាធុ, សុភូតិ! តេន ហិ ត្វំ, សុភូតិ, ឥមិនា ច សទ្ធេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ វិហរេយ្យាសិ. យទា ច ត្វំ, សុភូតិ, អាកង្ខេយ្យាសិ តថាគតំ ទស្សនាយ, ឥមិនា សទ្ធេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ ឧបសង្កមេយ្យាសិ តថាគតំ ទស្សនាយា’’តិ. ចតុត្ថំ.