(២១) ១. ករជកាយវគ្គោ

១. បឋមនិរយសគ្គសុត្តំ

២១១. ‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ ទសហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ លុទ្ទោ លោហិតបាណិ ហតបហតេ និវិដ្ឋោ អទយាបន្នោ សព្ពបាណភូតេសុ [នត្ថេត្ថ បាឋភេទោ].

‘‘អទិន្នាទាយី ហោតិ. យំ តំ បរស្ស បរវិត្តូបករណំ គាមគតំ វា អរញ្ញគតំ វា, តំ អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទាតា ហោតិ.

‘‘កាមេសុ មិច្ឆាចារី ហោតិ. យា តា មាតុរក្ខិតា បិតុរក្ខិតា មាតាបិតុរក្ខិតា ភាតុរក្ខិតា ភគិនិរក្ខិតា ញាតិរក្ខិតា គោត្តរក្ខិតា ធម្មរក្ខិតា សសាមិកា សបរិទណ្ឌា អន្តមសោ មាលាគុឡបរិក្ខិត្តាបិ, តថារូបាសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជិតា ហោតិ.

‘‘មុសាវាទី ហោតិ. សភគ្គតោ វា បរិសគ្គតោ វា ញាតិមជ្ឈគតោ វា បូគមជ្ឈគតោ វា រាជកុលមជ្ឈគតោ វា អភិនីតោ សក្ខិបុដ្ឋោ – ‘ឯហម្ភោ បុរិស, យំ ជានាសិ តំ វទេហី’តិ, សោ អជានំ វា អាហ ‘ជានាមី’តិ, ជានំ វា អាហ ‘ន ជានាមី’តិ, អបស្សំ វា អាហ ‘បស្សាមី’តិ, បស្សំ វា អាហ ‘ន បស្សាមី’តិ. ឥតិ អត្តហេតុ វា បរហេតុ វា អាមិសកិញ្ចិក្ខហេតុ វា សម្បជានមុសា ភាសិតា ហោតិ.

‘‘បិសុណវាចោ ហោតិ – ឥតោ សុត្វា អមុត្រ អក្ខាតា ឥមេសំ ភេទាយ, អមុត្រ វា សុត្វា ឥមេសំ អក្ខាតា អមូសំ ភេទាយ. ឥតិ សមគ្គានំ វា ភេត្តា ភិន្នានំ វា អនុប្បទាតា វគ្គារាមោ វគ្គរតោ វគ្គនន្ទី, វគ្គករណិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ.

‘‘ផរុសវាចោ ហោតិ – យា សា វាចា អណ្ឌកា កក្កសា បរកដុកា បរាភិសជ្ជនី កោធសាមន្តា អសមាធិសំវត្តនិកា, តថារូបិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ.

‘‘សម្ផប្បលាបី ហោតិ អកាលវាទី អភូតវាទី អនត្ថវាទី អធម្មវាទី អវិនយវាទី, អនិធានវតិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ អកាលេន អនបទេសំ អបរិយន្តវតិំ អនត្ថសំហិតំ.

‘‘អភិជ្ឈាលុ ហោតិ. យំ តំ បរស្ស បរវិត្តូបករណំ តំ អភិជ្ឈាតា ហោតិ – ‘អហោ វត យំ បរស្ស តំ មម អស្សា’តិ.

‘‘ព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ បទុដ្ឋមនសង្កប្បោ – ‘ឥមេ សត្តា ហញ្ញន្តុ វា ពជ្ឈន្តុ វា ឧច្ឆិជ្ជន្តុ វា វិនស្សន្តុ វា មា វា អហេសុ’ន្តិ.

‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ វិបរីតទស្សនោ – ‘នត្ថិ ទិន្នំ, នត្ថិ យិដ្ឋំ, នត្ថិ ហុតំ, នត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ, នត្ថិ អយំ លោកោ, នត្ថិ បរោ លោកោ, នត្ថិ មាតា, នត្ថិ បិតា, នត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, នត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា សម្មគ្គតា សម្មាបដិបន្នា យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ ទសហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ និហិតទណ្ឌោ និហិតសត្ថោ លជ្ជី ទយាបន្នោ, សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី វិហរតិ.

‘‘អទិន្នាទានំ បហាយ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ. យំ តំ បរស្ស បរវិត្តូបករណំ គាមគតំ វា អរញ្ញគតំ វា, ន តំ អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទាតា ហោតិ.

‘‘កាមេសុមិច្ឆាចារំ បហាយ កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ. យា តា មាតុរក្ខិតា…បេ… អន្តមសោ មាលាគុឡបរិក្ខិត្តាបិ, តថារូបាសុ ន ចារិត្តំ អាបជ្ជិតា ហោតិ.

‘‘មុសាវាទំ បហាយ មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ. សភគ្គតោ វា បរិសគ្គតោ វា ញាតិមជ្ឈគតោ វា បូគមជ្ឈគតោ វា រាជកុលមជ្ឈគតោ វា អភិនីតោ សក្ខិបុដ្ឋោ – ‘ឯហម្ភោ បុរិស, យំ ជានាសិ តំ វទេហី’តិ, សោ អជានំ វា អាហ ‘ន ជានាមី’តិ, ជានំ វា អាហ ‘ជានាមី’តិ, អបស្សំ វា អាហ ‘ន បស្សាមី’តិ, បស្សំ វា អាហ ‘បស្សាមី’តិ. ឥតិ អត្តហេតុ វា បរហេតុ វា អាមិសកិញ្ចិក្ខហេតុ វា ន សម្បជានមុសា ភាសិតា ហោតិ.

‘‘បិសុណវាចំ បហាយ បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ – ន ឥតោ សុត្វា អមុត្រ អក្ខាតា ឥមេសំ ភេទាយ, អមុត្រ វា សុត្វា ឥមេសំ អក្ខាតា អមូសំ ភេទាយ. ឥតិ ភិន្នានំ វា សន្ធាតា សហិតានំ វា អនុប្បទាតា សមគ្គារាមោ សមគ្គរតោ សមគ្គនន្ទី, សមគ្គករណិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ.

‘‘ផរុសវាចំ បហាយ ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ. យា សា វាចា នេលា កណ្ណសុខា បេមនីយា ហទយង្គមា បោរី ពហុជនកន្តា ពហុជនមនាបា, តថារូបិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ.

‘‘សម្ផប្បលាបំ បហាយ សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ កាលវាទី ភូតវាទី, អត្ថវាទី ធម្មវាទី វិនយវាទី, និធានវតិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ កាលេន សាបទេសំ បរិយន្តវតិំ អត្ថសំហិតំ.

‘‘អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ. យំ តំ បរស្ស បរវិត្តូបករណំ តំ អនភិជ្ឈាតា ហោតិ – ‘អហោ វត យំ បរស្ស តំ មម អស្សា’តិ.

‘‘អព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ អប្បទុដ្ឋមនសង្កប្បោ – ‘ឥមេ សត្តា អវេរា ហោន្តុ អព្យាបជ្ជា អនីឃា, សុខី អត្តានំ បរិហរន្តូ’តិ.

‘‘សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ អវិបរីតទស្សនោ – ‘អត្ថិ ទិន្នំ, អត្ថិ យិដ្ឋំ, អត្ថិ ហុតំ, អត្ថិ សុកដទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ, អត្ថិ អយំ លោកោ, អត្ថិ បរោ លោកោ, អត្ថិ មាតា, អត្ថិ បិតា, អត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, អត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា សម្មគ្គតា សម្មាបដិបន្នា យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយនិរយសគ្គសុត្តំ

២១២. ‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ ទសហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ លុទ្ទោ លោហិតបាណិ ហតបហតេ និវិដ្ឋោ អទយាបន្នោ សព្ពបាណភូតេសុ.

‘‘អទិន្នាទាយី ហោតិ… កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ… មុសាវាទី ហោតិ… បិសុណវាចោ ហោតិ… ផរុសវាចោ ហោតិ … សម្ផប្បលាបី ហោតិ… អភិជ្ឈាលុ ហោតិ… ព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ… មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ វិបរីតទស្សនោ – ‘នត្ថិ ទិន្នំ…បេ… សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘អទិន្នាទានំ បហាយ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ… កាមេសុមិច្ឆាចារំ បហាយ កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ… មុសាវាទំ បហាយ មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ… បិសុណំ វាចំ បហាយ បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ… ផរុសំ វាចំ បហាយ ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ… សម្ផប្បលាបំ បហាយ សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ… អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ… អព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ… សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ អវិបរីតទស្សនោ – ‘អត្ថិ ទិន្នំ…បេ… យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. មាតុគាមសុត្តំ

២១៣. ‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ ទសហិ? បាណាតិបាតី ហោតិ…បេ… អទិន្នាទាយី ហោតិ… កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ… មុសាវាទី ហោតិ… បិសុណវាចោ ហោតិ… ផរុសវាចោ ហោតិ… សម្ផប្បលាបី ហោតិ… អភិជ្ឈាលុ ហោតិ… ព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ… មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ…. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ.

‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ ទសហិ? បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ… កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ… មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ… បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ… ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ… សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ… អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ… អព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ… សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ… ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. តតិយំ.

៤. ឧបាសិកាសុត្តំ

២១៤. ‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ឧបាសិកា យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ. កតមេហិ ទសហិ? បាណាតិបាតិនី ហោតិ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិកា ហោតិ…. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ឧបាសិកា យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ និរយេ.

‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ឧបាសិកា យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ ទសហិ? បាណាតិបាតា បដិវិរតា ហោតិ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិកា ហោតិ…. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ឧបាសិកា យថាភតំ និក្ខិត្តា ឯវំ សគ្គេ’’. ចតុត្ថំ.

៥. វិសារទសុត្តំ

២១៥. ‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ឧបាសិកា អវិសារទា អគារំ អជ្ឈាវសតិ. កតមេហិ ទសហិ? បាណាតិបាតិនី ហោតិ… អទិន្នាទាយិនី ហោតិ… កាមេសុមិច្ឆាចារិនី ហោតិ… មុសាវាទិនី ហោតិ… បិសុណាវាចា ហោតិ… ផរុសវាចា ហោតិ… សម្ផប្បលាបិនី ហោតិ… អភិជ្ឈាលុនី ហោតិ… ព្យាបន្នចិត្តា ហោតិ… មិច្ឆាទិដ្ឋិកា ហោតិ…. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ឧបាសិកា អវិសារទា អគារំ អជ្ឈាវសតិ.

‘‘ទសហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតា ឧបាសិកា វិសារទា អគារំ អជ្ឈាវសតិ. កតមេហិ ទសហិ? បាណាតិបាតា បដិវិរតា ហោតិ… អទិន្នាទានា បដិវិរតា ហោតិ… កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតា ហោតិ… មុសាវាទា បដិវិរតា ហោតិ… បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតា ហោតិ… ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតា ហោតិ… សម្ផប្បលាបា បដិវិរតា ហោតិ… អនភិជ្ឈាលុនី ហោតិ… អព្យាបន្នចិត្តា ហោតិ… សម្មាទិដ្ឋិកា ហោតិ…. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតា ឧបាសិកា វិសារទា អគារំ អជ្ឈាវសតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. សំសប្បនីយសុត្តំ

២១៦. ‘‘សំសប្បនីយបរិយាយំ វោ, ភិក្ខវេ, ធម្មបរិយាយំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សំសប្បនីយបរិយាយោ ធម្មបរិយាយោ? កម្មស្សកា, ភិក្ខវេ, សត្តា កម្មទាយាទា កម្មយោនី កម្មពន្ធូ កម្មបដិសរណា, យំ កម្មំ ករោន្តិ – កល្យាណំ វា បាបកំ វា – តស្ស ទាយាទា ភវន្តិ.

‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ លុទ្ទោ លោហិតបាណិ ហតបហតេ និវិដ្ឋោ, អទយាបន្នោ សព្ពបាណភូតេសុ. សោ សំសប្បតិ កាយេន, សំសប្បតិ វាចាយ, សំសប្បតិ មនសា. តស្ស ជិម្ហំ កាយកម្មំ ហោតិ, ជិម្ហំ វចីកម្មំ, ជិម្ហំ មនោកម្មំ, ជិម្ហា គតិ, ជិម្ហុបបត្តិ.

‘‘ជិម្ហគតិកស្ស ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, ជិម្ហុបបត្តិកស្ស ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ វទាមិ – យេ វា ឯកន្តទុក្ខា និរយា យា វា សំសប្បជាតិកា តិរច្ឆានយោនិ. កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, សំសប្បជាតិកា តិរច្ឆានយោនិ? អហិ វិច្ឆិកា សតបទី នកុលា ពិឡារា មូសិកា ឧលូកា, យេ វា បនញ្ញេបិ កេចិ តិរច្ឆានយោនិកា សត្តា មនុស្សេ ទិស្វា សំសប្បន្តិ. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ភូតា ភូតស្ស ឧបបត្តិ ហោតិ. យំ ករោតិ តេន ឧបបជ្ជតិ. ឧបបន្នមេនំ ផស្សា ផុសន្តិ. ឯវមហំ, ភិក្ខវេ, ‘កម្មទាយាទា សត្តា’តិ វទាមិ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អទិន្នាទាយី ហោតិ…បេ… កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ… មុសាវាទី ហោតិ… បិសុណវាចោ ហោតិ… ផរុសវាចោ ហោតិ… សម្ផប្បលាបី ហោតិ… អភិជ្ឈាលុ ហោតិ… ព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ… មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ វិបរីតទស្សនោ – ‘នត្ថិ ទិន្នំ…បេ… សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. សោ សំសប្បតិ កាយេន, សំសប្បតិ វាចាយ, សំសប្បតិ មនសា. តស្ស ជិម្ហំ កាយកម្មំ ហោតិ, ជិម្ហំ វចីកម្មំ, ជិម្ហំ មនោកម្មំ, ជិម្ហា គតិ, ជិម្ហុបបត្តិ.

‘‘ជិម្ហគតិកស្ស ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, ជិម្ហុបបត្តិកស្ស ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ វទាមិ – យេ វា ឯកន្តទុក្ខា និរយា យា វា សំសប្បជាតិកា តិរច្ឆានយោនិ. កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, សំសប្បជាតិកា តិរច្ឆានយោនិ? អហិ វិច្ឆិកា សតបទី នកុលា ពិឡារា មូសិកា ឧលូកា, យេ វា បនញ្ញេបិ កេចិ តិរច្ឆានយោនិកា សត្តា មនុស្សេ ទិស្វា សំសប្បន្តិ. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ភូតា ភូតស្ស ឧបបត្តិ ហោតិ, យំ ករោតិ តេន ឧបបជ្ជតិ. ឧបបន្នមេនំ ផស្សា ផុសន្តិ. ឯវមហំ, ភិក្ខវេ, ‘កម្មទាយាទា សត្តា’តិ វទាមិ. កម្មស្សកា, ភិក្ខវេ, សត្តា កម្មទាយាទា កម្មយោនី កម្មពន្ធូ កម្មបដិសរណា, យំ កម្មំ ករោន្តិ – កល្យាណំ វា បាបកំ វា – តស្ស ទាយាទា ភវន្តិ.

‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ និហិតទណ្ឌោ និហិតសត្ថោ, លជ្ជី ទយាបន្នោ សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី វិហរតិ. សោ ន សំសប្បតិ កាយេន, ន សំសប្បតិ វាចាយ, ន សំសប្បតិ មនសា. តស្ស ឧជុ កាយកម្មំ ហោតិ, ឧជុ វចីកម្មំ, ឧជុ មនោកម្មំ, ឧជុ គតិ, ឧជុបបត្តិ.

‘‘ឧជុគតិកស្ស ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, ឧជុបបត្តិកស្ស ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ វទាមិ – យេ វា ឯកន្តសុខា សគ្គា យានិ វា បន តានិ ឧច្ចាកុលានិ ខត្តិយមហាសាលកុលានិ វា ព្រាហ្មណមហាសាលកុលានិ វា គហបតិមហាសាលកុលានិ វា អឌ្ឍានិ មហទ្ធនានិ មហាភោគានិ បហូតជាតរូបរជតានិ បហូតវិត្តូបករណានិ បហូតធនធញ្ញានិ. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ភូតា ភូតស្ស ឧបបត្តិ ហោតិ. យំ ករោតិ តេន ឧបបជ្ជតិ. ឧបបន្នមេនំ ផស្សា ផុសន្តិ. ឯវមហំ, ភិក្ខវេ, ‘កម្មទាយាទា សត្តា’តិ វទាមិ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អទិន្នាទានំ បហាយ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ…បេ… កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ… មុសាវាទំ បហាយ មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ… បិសុណំ វាចំ បហាយ បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ… ផរុសំ វាចំ បហាយ ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ… សម្ផប្បលាបំ បហាយ សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ… អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ… អព្យាបន្នចិត្តោ ហោតិ… សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ អវិបរីតទស្សនោ – ‘អត្ថិ ទិន្នំ…បេ… យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. សោ ន សំសប្បតិ កាយេន, ន សំសប្បតិ វាចាយ, ន សំសប្បតិ មនសា. តស្ស ឧជុ កាយកម្មំ ហោតិ, ឧជុ វចីកម្មំ, ឧជុ មនោកម្មំ, ឧជុ គតិ, ឧជុបបត្តិ.

‘‘ឧជុគតិកស្ស ខោ បន អហំ, ភិក្ខវេ, ឧជុបបត្តិកស្ស ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ វទាមិ – យេ វា ឯកន្តសុខា សគ្គា យានិ វា បន តានិ ឧច្ចាកុលានិ ខត្តិយមហាសាលកុលានិ វា ព្រាហ្មណមហាសាលកុលានិ វា គហបតិមហាសាលកុលានិ វា អឌ្ឍានិ មហទ្ធនានិ មហាភោគានិ បហូតជាតរូបរជតានិ បហូតវិត្តូបករណានិ បហូតធនធញ្ញានិ. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ភូតា ភូតស្ស ឧបបត្តិ ហោតិ. យំ ករោតិ តេន ឧបបជ្ជតិ. ឧបបន្នមេនំ ផស្សា ផុសន្តិ. ឯវមហំ, ភិក្ខវេ, ‘កម្មទាយាទា សត្តា’តិ វទាមិ.

‘‘កម្មស្សកា, ភិក្ខវេ, សត្តា កម្មទាយាទា កម្មយោនី កម្មពន្ធូ កម្មបដិសរណា, យំ កម្មំ ករោន្តិ – កល្យាណំ វា បាបកំ វា – តស្ស ទាយាទា ភវន្តិ. អយំ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, សំសប្បនីយបរិយាយោ ធម្មបរិយាយោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. បឋមសញ្ចេតនិកសុត្តំ

២១៧. ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, សញ្ចេតនិកានំ កម្មានំ កតានំ ឧបចិតានំ អប្បដិសំវេទិត្វា [អប្បដិសំវិទិត្វា (សី. ស្យា. បី.)] ព្យន្តីភាវំ វទាមិ. តញ្ច ខោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ឧបបជ្ជេ វា [ឧបបជ្ជំ វា (ក.) អ. និ. ៦.៦៣ បស្សិតព្ពំ, ឧបបជ្ជ វា (ម. និ. ៣.៣០៣)] អបរេ វា បរិយាយេ. ន ត្វេវាហំ, ភិក្ខវេ, សញ្ចេតនិកានំ កម្មានំ កតានំ ឧបចិតានំ អប្បដិសំវេទិត្វា ទុក្ខស្សន្តកិរិយំ វទាមិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា [អកុសលំ សញ្ចេតនិកំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាកំ (ក.)] ហោតិ; ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ; តិវិធា មនោកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ លុទ្ទោ លោហិតបាណិ ហតបហតេ និវិដ្ឋោ អទយាបន្នោ សព្ពបាណភូតេសុ.

‘‘កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ. យា តា មាតុរក្ខិតា…បេ… អន្តមសោ មាលាគុឡបរិក្ខិត្តាបិ, តថារូបាសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជិតា ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ មុសាវាទី ហោតិ. សភគ្គតោ វា បរិសគ្គតោ វា ញាតិមជ្ឈគតោ វា បូគមជ្ឈគតោ វា រាជកុលមជ្ឈគតោ វា អភិនីតោ សក្ខិបុដ្ឋោ ‘ឯហម្ភោ បុរិស, យំ ជានាសិ តំ វទេហី’តិ, សោ អជានំ វា អាហ ‘ជានាមី’តិ, ជានំ វា អាហ ‘ន ជានាមី’តិ, អបស្សំ វា អាហ ‘បស្សាមី’តិ, បស្សំ វា អាហ ‘ន បស្សាមី’តិ, ឥតិ អត្តហេតុ វា បរហេតុ វា អាមិសកិញ្ចិក្ខហេតុ វា សម្បជានមុសា ភាសិតា ហោតិ.

‘‘បិសុណវាចោ ហោតិ. ឥតោ សុត្វា អមុត្រ អក្ខាតា ឥមេសំ ភេទាយ, អមុត្រ វា សុត្វា ឥមេសំ អក្ខាតា អមូសំ ភេទាយ. ឥតិ សមគ្គានំ វា ភេត្តា ភិន្នានំ វា អនុប្បទាតា វគ្គារាមោ វគ្គរតោ វគ្គនន្ទី, វគ្គករណិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ.

‘‘ផរុសវាចោ ហោតិ. យា សា វាចា អណ្ឌកា កក្កសា បរកដុកា បរាភិសជ្ជនី កោធសាមន្តា. អសមាធិសំវត្តនិកា, តថារូបិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ.

‘‘សម្ផប្បលាបី ហោតិ អកាលវាទី អភូតវាទី អនត្ថវាទី អធម្មវាទី អវិនយវាទី, អនិធានវតិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ អកាលេន អនបទេសំ អបរិយន្តវតិំ អនត្ថសំហិតំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, តិវិធា មនោកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អភិជ្ឈាលុ ហោតិ. យំ តំ បរស្ស បរវិត្តូបករណំ, តំ អភិជ្ឈាតា ហោតិ – ‘អហោ វត, យំ បរស្ស តំ មម អស្សា’តិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ វិបរីតទស្សនោ – ‘នត្ថិ ទិន្នំ…បេ. … យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធា មនោកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ.

‘‘តិវិធ កាយកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ [… សញ្ចេតនិកហេតុ (ក.)] វា, ភិក្ខវេ, សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ; ចតុព្ពិធវចីកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ; តិវិធមនោកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អបណ្ណកោ មណិ ឧទ្ធំខិត្តោ យេន យេនេវ បតិដ្ឋាតិ សុប្បតិដ្ឋិតំយេវ បតិដ្ឋាតិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធកាយកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ; ចតុព្ពិធវចីកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ; តិវិធមនោកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តីតិ.

‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, សញ្ចេតនិកានំ កម្មានំ កតានំ ឧបចិតានំ អប្បដិសំវេទិត្វា ព្យន្តីភាវំ វទាមិ, តញ្ច ខោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ឧបបជ្ជេ វា អបរេ វា បរិយាយេ. ន ត្វេវាហំ, ភិក្ខវេ, សញ្ចេតនិកានំ កម្មានំ កតានំ ឧបចិតានំ អប្បដិសំវេទិត្វា ទុក្ខស្សន្តកិរិយំ វទាមិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ; ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ; តិវិធា មនោកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ និហិតទណ្ឌោ និហិតសត្ថោ លជ្ជី ទយាបន្នោ, សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី វិហរតិ…បេ….

‘‘អទិន្នាទានំ បហាយ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ. យំ តំ បរស្ស បរវិត្តូបករណំ គាមគតំ វា អរញ្ញគតំ វា, ន តំ អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទាតា ហោតិ.

‘‘កាមេសុមិច្ឆាចារំ បហាយ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ. យា តា មាតុរក្ខិតា …បេ… អន្តមសោ មាលាគុឡបរិក្ខិត្តាបិ, តថារូបាសុ ន ចារិត្តំ អាបជ្ជិតា ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ មុសាវាទំ បហាយ មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ. សភគ្គតោ វា បរិសគ្គតោ វា ញាតិមជ្ឈគតោ វា បូគមជ្ឈគតោ វា រាជកុលមជ្ឈគតោ វា អភិនីតោ សក្ខិបុដ្ឋោ ‘ឯហម្ភោ បុរិស, យំ ជានាសិ តំ វទេហី’តិ, សោ អជានំ វា អាហ ‘ន ជានាមី’តិ, ជានំ វា អាហ ‘ជានាមី’តិ, អបស្សំ វា អាហ ‘ន បស្សាមី’តិ, បស្សំ វា អាហ ‘បស្សាមី’តិ, ឥតិ អត្តហេតុ វា បរហេតុ វា អាមិសកិញ្ចិក្ខហេតុ វា ន សម្បជានមុសា ភាសិតា ហោតិ.

‘‘បិសុណំ វាចំ បហាយ, បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ – ន ឥតោ សុត្វា អមុត្រ អក្ខាតា ឥមេសំ ភេទាយ, អមុត្រ វា សុត្វា ន ឥមេសំ អក្ខាតា អមូសំ ភេទាយ. ឥតិ ភិន្នានំ វា សន្ធាតា សហិតានំ វា អនុប្បទាតា សមគ្គារាមោ សមគ្គរតោ សមគ្គនន្ទិំ, សមគ្គករណិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ.

‘‘ផរុសំ វាចំ បហាយ, ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ. យា សា វាចា នេលា កណ្ណសុខា បេមនីយា ហទយង្គមា បោរី ពហុជនកន្តា ពហុជនមនាបា, តថារូបិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ.

‘‘សម្ផប្បលាបំ បហាយ, សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ កាលវាទី ភូតវាទី អត្ថវាទី ធម្មវាទី វិនយវាទី, និធានវតិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ កាលេន សាបទេសំ បរិយន្តវតិំ អត្ថសំហិតំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, តិវិធា មនោកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ. យំ តំ បរស្ស បរវិត្តូបករណំ តំ អនភិជ្ឈាតា ហោតិ – ‘អហោ វត, យំ បរស្ស តំ មមស្សា’តិ.

‘‘សម្មាទិដ្ឋិកោ ហោតិ អវិបរីតទស្សនោ – ‘អត្ថិ ទិន្នំ, អត្ថិ យិដ្ឋំ…បេ… យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធា មនោកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ.

‘‘តិវិធកាយកម្មន្តសម្បត្តិកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ; ចតុព្ពិធវចីកម្មន្តសម្បត្តិកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ; តិវិធមនោកម្មន្តសម្បត្តិកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អបណ្ណកោ មណិ ឧទ្ធំខិត្តោ យេន យេនេវ បតិដ្ឋាតិ សុប្បតិដ្ឋិតំយេវ បតិដ្ឋាតិ; ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធកាយកម្មន្តសម្បត្តិកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ; ចតុព្ពិធវចីកម្មន្តសម្បត្តិកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ; តិវិធមនោកម្មន្តសម្បត្តិកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ. នាហំ, ភិក្ខវេ, សញ្ចេតនិកានំ កម្មានំ កតានំ ឧបចិតានំ អប្បដិសំវេទិត្វា ព្យន្តីភាវំ វទាមិ. តញ្ច ខោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ឧបបជ្ជេ វា អបរេ វា បរិយាយេ. ន ត្វេវាហំ, ភិក្ខវេ, សញ្ចេតនិកានំ កម្មានំ កតានំ ឧបចិតានំ អប្បដិសំវេទិត្វា ទុក្ខស្សន្តកិរិយំ វទាមី’’តិ. សត្តមំ. [អដ្ឋកថាយំ បន អដ្ឋមសុត្តម្បិ ឯត្ថេវ បរិយាបន្នំ វិយ សំវណ្ណនា ទិស្សតិ]

៨. ទុតិយសញ្ចេតនិកសុត្តំ

២១៨. ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, សញ្ចេតនិកានំ កម្មានំ កតានំ ឧបចិតានំ អប្បដិសំវេទិត្វា ព្យន្តីភាវំ វទាមិ, តញ្ច ខោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ឧបបជ្ជេ វា អបរេ វា បរិយាយេ. ន ត្វេវាហំ, ភិក្ខវេ, សញ្ចេតនិកានំ កម្មានំ កតានំ ឧបចិតានំ អប្បដិសំវេទិត្វា ទុក្ខស្សន្តកិរិយំ វទាមិ.

‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ; ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ; តិវិធា មនោកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, តិវិធា មនោកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធា មនោកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកា ហោតិ.

‘‘តិវិធ កាយកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ, ចតុព្ពិធវចីកម្មន្ត…បេ… តិវិធមនោកម្មន្តសន្ទោសព្យាបត្តិ អកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ.

‘‘តត្រ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ; ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ; តិវិធា មនោកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធា កាយកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុព្ពិធា វចីកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, តិវិធា មនោកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិវិធា មនោកម្មន្តសម្បត្តិ កុសលសញ្ចេតនិកា សុខុទ្រយា សុខវិបាកា ហោតិ.

‘‘តិវិធកាយកម្មន្តសម្បត្តិកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ; ចតុព្ពិធវចីកម្មន្តសម្បត្តិ…បេ… តិវិធមនោកម្មន្តសម្បត្តិកុសលសញ្ចេតនិកាហេតុ វា, ភិក្ខវេ, សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ…បេ…. [ឧបបជ្ជន្តិ. (ស្យា. ក.) តថា សតិ ‘‘នាហំ ភិក្ខវេ សញ្ចេតនិកាន’’ មិច្ចាទិនា វុច្ចមានវចនេន សហ ឯកសុត្តន្តិ គហេតព្ពំ. បេយ្យាលេន បន បុរិមសុត្តេ វិយ និគមនំ ទស្សិតំ] អដ្ឋមំ.

៩. ករជកាយសុត្តំ

២១៩. ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, សញ្ចេតនិកានំ កម្មានំ កតានំ ឧបចិតានំ អប្បដិសំវេទិត្វា ព្យន្តីភាវំ វទាមិ, តញ្ច ខោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ឧបបជ្ជេ វា អបរេ វា បរិយាយេ. ន ត្វេវាហំ, ភិក្ខវេ, សញ្ចេតនិកានំ កម្មានំ កតានំ ឧបចិតានំ អប្បដិសំវេទិត្វា ទុក្ខស្សន្តកិរិយំ វទាមិ.

‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឯវំ វិគតាភិជ្ឈោ វិគតព្យាបាទោ អសម្មូឡ្ហោ សម្បជានោ បដិស្សតោ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ តថា ទុតិយំ តថា តតិយំ តថា ចតុត្ថំ [ចតុត្ថិំ (?)]. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ.

‘‘សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘បុព្ពេ ខោ មេ ឥទំ ចិត្តំ បរិត្តំ អហោសិ អភាវិតំ, ឯតរហិ បន មេ ឥទំ ចិត្តំ អប្បមាណំ សុភាវិតំ. យំ ខោ បន កិញ្ចិ បមាណកតំ កម្មំ, ន តំ តត្រាវសិស្សតិ ន តំ តត្រាវតិដ្ឋតី’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, ទហរតគ្គេ ចេ សោ អយំ [ចេ អយំ (ស្យា.)] កុមារោ មេត្តំ ចេតោវិមុត្តិំ ភាវេយ្យ, អបិ នុ ខោ [អបិ នុ សោ (?)] បាបកម្មំ ករេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘អករោន្តំ ខោ បន បាបកម្មំ អបិ នុ ខោ ទុក្ខំ ផុសេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ. អករោន្តញ្ហិ, ភន្តេ, បាបកម្មំ កុតោ ទុក្ខំ ផុសិស្សតី’’តិ!

‘‘ភាវេតព្ពា ខោ បនាយំ, ភិក្ខវេ, មេត្តាចេតោវិមុត្តិ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា. ឥត្ថិយា វា, ភិក្ខវេ, បុរិសស្ស វា នាយំ កាយោ អាទាយ គមនីយោ. ចិត្តន្តរោ អយំ, ភិក្ខវេ, មច្ចោ. សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘យំ ខោ មេ ឥទំ កិញ្ចិ បុព្ពេ ឥមិនា ករជកាយេន បាបកម្មំ កតំ, សព្ពំ តំ ឥធ វេទនីយំ; ន តំ អនុគំ ភវិស្សតី’តិ. ឯវំ ភាវិតា ខោ, ភិក្ខវេ, មេត្តា ចេតោវិមុត្តិ អនាគាមិតាយ សំវត្តតិ, ឥធ បញ្ញស្ស ភិក្ខុនោ ឧត្តរិ [ឧត្តរិំ (សី. ស្យា. បី.)] វិមុត្តិំ អប្បដិវិជ្ឈតោ.

‘‘ករុណាសហគតេន ចេតសា… មុទិតាសហគតេន ចេតសា… ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ តថា ទុតិយំ តថា តតិយំ តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, ទហរតគ្គេ ចេ សោ អយំ កុមារោ ឧបេក្ខំ ចេតោវិមុត្តិំ ភាវេយ្យ, អបិ នុ ខោ បាបកម្មំ ករេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ភាវេតព្ពា ខោ បនាយំ, ភិក្ខវេ, ឧបេក្ខា ចេតោវិមុត្តិ ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា. ឥត្ថិយា វា, ភិក្ខវេ, បុរិសស្ស វា នាយំ កាយោ អាទាយ គមនីយោ. ចិត្តន្តរោ អយំ, ភិក្ខវេ, មច្ចោ. សោ ឯវំ បជានាតិ – ‘យំ ខោ មេ ឥទំ កិញ្ចិ បុព្ពេ ឥមិនា ករជកាយេន បាបកម្មំ កតំ, សព្ពំ តំ ឥធ វេទនីយំ; ន តំ អនុគំ ភវិស្សតី’តិ. ឯវំ ភាវិតា ខោ, ភិក្ខវេ, ឧបេក្ខា ចេតោវិមុត្តិ អនាគាមិតាយ សំវត្តតិ, ឥធ បញ្ញស្ស ភិក្ខុនោ ឧត្តរិ វិមុត្តិំ អប្បដិវិជ្ឈតោ’’តិ. នវមំ.

១០. អធម្មចរិយាសុត្តំ

២២០. [អ. និ. ២.១៦] អថ ខោ អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ភោ គោតម, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេនមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តី’’តិ? ‘‘អធម្មចរិយាវិសមចរិយាហេតុ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តី’’តិ.

‘‘កោ បន, ភោ គោតម, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេនមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តី’’តិ? ‘‘ធម្មចរិយាសមចរិយាហេតុ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តី’’តិ.

‘‘ន ខោ អហំ ឥមស្ស ភោតោ គោតមស្ស សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមិ. សាធុ មេ ភវំ គោតមោ តថា ធម្មំ ទេសេតុ យថាហំ ឥមស្ស ភោតោ គោតមស្ស សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ, ព្រាហ្មណ, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភោ’’តិ ខោ សោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘តិវិធា ខោ, ព្រាហ្មណ, កាយេន អធម្មចរិយាវិសមចរិយា ហោតិ; ចតុព្ពិធា វាចាយ អធម្មចរិយាវិសមចរិយា ហោតិ; តិវិធា មនសា អធម្មចរិយាវិសមចរិយា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ព្រាហ្មណ, តិវិធា កាយេន អធម្មចរិយាវិសមចរិយា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, តិវិធា កាយេន អធម្មចរិយា វិសមចរិយា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ព្រាហ្មណ, ចតុព្ពិធា វាចាយ អធម្មចរិយាវិសមចរិយា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ចតុព្ពិធា វាចាយ អធម្មចរិយា វិសមចរិយា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ព្រាហ្មណ, តិវិធា មនសា អធម្មចរិយាវិសមចរិយា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, តិវិធា មនសា អធម្មចរិយាវិសមចរិយា ហោតិ. ឯវំ អធម្មចរិយាវិសមចរិយាហេតុ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ.

‘‘តិវិធា ព្រាហ្មណ, កាយេន ធម្មចរិយាសមចរិយា ហោតិ; ចតុព្ពិធា វាចាយ ធម្មចរិយាសមចរិយា ហោតិ; តិវិធា មនសា ធម្មចរិយាសមចរិយា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ព្រាហ្មណ, តិវិធា កាយេន ធម្មចរិយាសមចរិយា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, តិវិធា កាយេន ធម្មចរិយាសមចរិយា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ព្រាហ្មណ, ចតុព្ពិធា វាចាយ ធម្មចរិយាសមចរិយា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ចតុព្ពិធា វាចាយ ធម្មចរិយាសមចរិយា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ព្រាហ្មណ, តិវិធា មនសា ធម្មចរិយាសមចរិយា ហោតិ…បេ… ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, តិវិធា មនសា ធម្មចរិយាសមចរិយា ហោតិ. ឯវំ ធម្មចរិយាសមចរិយាហេតុ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តី’’តិ.

‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. ទសមំ.

ករជកាយវគ្គោ បឋមោ.