(១២) ២. បច្ចោរោហណិវគ្គោ

១. បឋមអធម្មសុត្តំ

១១៣. [អ. និ. ១០.១៧១] ‘‘អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ អនត្ថោ ច; ធម្មោ ច វេទិតព្ពោ អត្ថោ ច. អធម្មញ្ច វិទិត្វា អនត្ថញ្ច, ធម្មញ្ច វិទិត្វា អត្ថញ្ច យថា ធម្មោ យថា អត្ថោ តថា បដិបជ្ជិតព្ពំ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អធម្មោ ច អនត្ថោ ច? មិច្ឆាទិដ្ឋិ, មិច្ឆាសង្កប្បោ, មិច្ឆាវាចា, មិច្ឆាកម្មន្តោ, មិច្ឆាអាជីវោ, មិច្ឆាវាយាមោ, មិច្ឆាសតិ, មិច្ឆាសមាធិ, មិច្ឆាញាណំ, មិច្ឆាវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ ច អនត្ថោ ច.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មោ ច អត្ថោ ច? សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាសង្កប្បោ, សម្មាវាចា, សម្មាកម្មន្តោ, សម្មាអាជីវោ, សម្មាវាយាមោ, សម្មាសតិ, សម្មាសមាធិ, សម្មាញាណំ, សម្មាវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ធម្មោ ច អត្ថោ ច.

‘‘‘អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ អនត្ថោ ច; ធម្មោ ច វេទិតព្ពោ អត្ថោ ច. អធម្មញ្ច វិទិត្វា អនត្ថញ្ច, ធម្មញ្ច វិទិត្វា អត្ថញ្ច យថា ធម្មោ យថា អត្ថោ តថា បដិបជ្ជិតព្ព’ន្តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ, ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្ត’’ន្តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយអធម្មសុត្តំ

១១៤. ‘‘អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ ធម្មោ ច; អនត្ថោ ច វេទិតព្ពោ អត្ថោ ច. អធម្មញ្ច វិទិត្វា ធម្មញ្ច, អនត្ថញ្ច វិទិត្វា អត្ថញ្ច យថា ធម្មោ យថា អត្ថោ តថា បដិបជ្ជិតព្ពំ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អធម្មោ, កតមោ ច ធម្មោ, កតមោ ច អនត្ថោ, កតមោ ច អត្ថោ?

‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាទិដ្ឋិ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាទិដ្ឋិបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាសង្កប្បោ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាសង្កប្បោ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាសង្កប្បបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាសង្កប្បបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាវាចា, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាវាចា ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាវាចាបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាវាចាបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាកម្មន្តោ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាកម្មន្តោ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាកម្មន្តបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាកម្មន្តបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាអាជីវោ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាអាជីវោ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាអាជីវបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាអាជីវបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាវាយាមោ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាវាយាមោ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាវាយាមបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាវាយាមបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាសតិ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាសតិ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាសតិបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាសតិបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាសមាធិ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាសមាធិ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាសមាធិបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាសមាធិបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាញាណំ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាញាណំ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាញាណបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាញាណបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាវិមុត្តិ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាវិមុត្តិ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាវិមុត្តិបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាវិមុត្តិបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘‘អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ ធម្មោ ច; អនត្ថោ ច វេទិតព្ពោ អត្ថោ ច. អធម្មញ្ច វិទិត្វា ធម្មញ្ច, អនត្ថញ្ច វិទិត្វា អត្ថញ្ច យថា ធម្មោ យថា អត្ថោ តថា បដិបជ្ជិតព្ព’ន្តិ, ឥតិ យំ តំ វុត្តំ, ឥទមេតំ បដិច្ច វុត្ត’’ន្តិ. ទុតិយំ.

៣. តតិយអធម្មសុត្តំ

១១៥. ‘‘អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ ធម្មោ ច; អនត្ថោ ច វេទិតព្ពោ អត្ថោ ច. អធម្មញ្ច វិទិត្វា ធម្មញ្ច, អនត្ថញ្ច វិទិត្វា អត្ថញ្ច យថា ធម្មោ យថា អត្ថោ តថា បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ. ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បាវិសិ.

អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ ឯតទហោសិ – ‘‘ឥទំ ខោ នោ, អាវុសោ, ភគវា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសំ ឧទ្ទិសិត្វា វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភជិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បវិដ្ឋោ – ‘អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ ធម្មោ ច; អនត្ថោ ច វេទិតព្ពោ អត្ថោ ច. អធម្មញ្ច វិទិត្វា ធម្មញ្ច, អនត្ថញ្ច វិទិត្វា អត្ថញ្ច យថា ធម្មោ យថា អត្ថោ តថា បដិបជ្ជិតព្ព’ន្តិ. កោ នុ ខោ ឥមស្ស ភគវតា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសស្ស ឧទ្ទិដ្ឋស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភត្តស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ វិភជេយ្យា’’តិ?

អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ សត្ថុ ចេវ សំវណ្ណិតោ សម្ភាវិតោ ច វិញ្ញូនំ សព្រហ្មចារីនំ. បហោតិ ចាយស្មា អានន្ទោ ឥមស្ស ភគវតា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសស្ស ឧទ្ទិដ្ឋស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភត្តស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ វិភជិតុំ. យំនូន មយំ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមេយ្យាម; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆេយ្យាម [បុច្ឆេយ្យាម (សី. ស្យា. បី.) ម. និ. ១.២០២ បស្សិតព្ពំ]. យថា នោ អាយស្មា អានន្ទោ ព្យាករិស្សតិ តថា នំ ធារេស្សាមា’’តិ.

អថ ខោ តេ ភិក្ខូ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោចុំ –

‘‘ឥទំ ខោ នោ, អាវុសោ អានន្ទ, ភគវា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសំ ឧទ្ទិសិត្វា វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភជិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បវិដ្ឋោ – ‘អធម្មោ ច…បេ… តថា បដិបជ្ជិតព្ព’ន្តិ.

‘‘តេសំ នោ, អាវុសោ, អម្ហាកំ អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ ឯតទហោសិ – ‘ឥទំ ខោ នោ, អាវុសោ, ភគវតា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសំ ឧទ្ទិសិត្វា វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភជិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បវិដ្ឋោ – អធម្មោ ច…បេ… តថា បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ. កោ នុ ខោ ឥមស្ស ភគវតា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសស្ស ឧទ្ទិដ្ឋស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភត្តស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ វិភជេយ្យា’តិ?

‘‘តេសំ នោ, អាវុសោ, អម្ហាកំ ឯតទហោសិ – ‘អយំ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ សត្ថុ ចេវ សំវណ្ណិតោ សម្ភាវិតោ ច វិញ្ញូនំ សព្រហ្មចារីនំ. បហោតិ ចាយស្មា អានន្ទោ ឥមស្ស ភគវតា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសស្ស ឧទ្ទិដ្ឋស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភត្តស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ វិភជិតុំ. យំនូន មយំ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមេយ្យាម; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆេយ្យាម. យថា នោ អាយស្មា អានន្ទោ ព្យាករិស្សតិ តថា នំ ធារេស្សាមា’តិ. វិភជតុ អាយស្មា អានន្ទោ’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, បុរិសោ សារត្ថិកោ សារគវេសី សារបរិយេសនំ ចរមានោ មហតោ រុក្ខស្ស តិដ្ឋតោ សារវតោ អតិក្កម្មេវ មូលំ អតិក្កម្ម ខន្ធំ សាខាបលាសេ សារំ បរិយេសិតព្ពំ មញ្ញេយ្យ; ឯវំសម្បទមិទំ អាយស្មន្តានំ សត្ថរិ សម្មុខីភូតេ តំ ភគវន្តំ អតិសិត្វា អម្ហេ ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆិតព្ពំ មញ្ញថ. សោ ហាវុសោ, ភគវា ជានំ ជានាតិ បស្សំ បស្សតិ, ចក្ខុភូតោ ញាណភូតោ ធម្មភូតោ ព្រហ្មភូតោ វត្តា បវត្តា អត្ថស្ស និន្នេតា អមតស្ស ទាតា ធម្មស្សាមី តថាគតោ. សោ ចេវ បនេតស្ស កាលោ អហោសិ យំ តុម្ហេ ភគវន្តំយេវ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆេយ្យាថ. យថា វោ ភគវា ព្យាករេយ្យ តថា នំ ធារេយ្យាថា’’តិ.

‘‘អទ្ធាវុសោ អានន្ទ, ភគវា ជានំ ជានាតិ បស្សំ បស្សតិ ចក្ខុភូតោ ញាណភូតោ ធម្មភូតោ ព្រហ្មភូតោ វត្តា បវត្តា អត្ថស្ស និន្នេតា អមតស្ស ទាតា ធម្មស្សាមី តថាគតោ. សោ ចេវ បនេតស្ស កាលោ អហោសិ យំ មយំ ភគវន្តំយេវ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆេយ្យាម, យថា នោ ភគវា ព្យាករេយ្យ តថា នំ ធារេយ្យាម. អបិ ចាយស្មា អានន្ទោ សត្ថុ ចេវ សំវណ្ណិតោ សម្ភាវិតោ ច វិញ្ញូនំ សព្រហ្មចារីនំ. បហោតិ ចាយស្មា អានន្ទោ ឥមស្ស ភគវតា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសស្ស ឧទ្ទិដ្ឋស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភត្តស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ វិភជិតុំ. វិភជតាយស្មា អានន្ទោ អគរុំ កត្វា’’តិ.

‘‘តេនហាវុសោ, សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បច្ចស្សោសុំ. អថាយស្មា អានន្ទោ ឯតទវោច –

‘‘យំ ខោ នោ, អាវុសោ, ភគវា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសំ ឧទ្ទិសិត្វា វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភជិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បវិដ្ឋោ – ‘អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ ធម្មោ ច; អនត្ថោ ច វេទិតព្ពោ អត្ថោ ច. អធម្មញ្ច វិទិត្វា ធម្មញ្ច, អនត្ថញ្ច វិទិត្វា អត្ថញ្ច យថា ធម្មោ យថា អត្ថោ តថា បដិបជ្ជិតព្ព’ន្តិ.

កតមោ ចាវុសោ, អធម្មោ, កតមោ ច ធម្មោ, កតមោ ច អនត្ថោ, កតមោ ច អត្ថោ?

‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិ, អាវុសោ, អធម្មោ; សម្មាទិដ្ឋិ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាទិដ្ឋិបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាសង្កប្បោ, អាវុសោ, អធម្មោ; សម្មាសង្កប្បោ ធម្មោ… មិច្ឆាវាចា, អាវុសោ, អធម្មោ; សម្មាវាចា ធម្មោ … មិច្ឆាកម្មន្តោ, អាវុសោ, អធម្មោ; សម្មាកម្មន្តោ ធម្មោ… មិច្ឆាអាជីវោ, អាវុសោ, អធម្មោ; សម្មាអាជីវោ ធម្មោ… មិច្ឆាវាយាមោ, អាវុសោ, អធម្មោ; សម្មាវាយាមោ ធម្មោ… មិច្ឆាសតិ, អាវុសោ, អធម្មោ; សម្មាសតិ ធម្មោ… មិច្ឆាសមាធិ, អាវុសោ, អធម្មោ; សម្មាសមាធិ ធម្មោ… មិច្ឆាញាណំ, អាវុសោ, អធម្មោ; សម្មាញាណំ ធម្មោ….

មិច្ឆាវិមុត្តិ, អាវុសោ, អធម្មោ; សម្មាវិមុត្តិ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាវិមុត្តិបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាវិមុត្តិបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘អយំ ខោ នោ, អាវុសោ, ភគវា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសំ ឧទ្ទិសិត្វា វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភជិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បវិដ្ឋោ – ‘អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ ធម្មោ ច…បេ… តថា បដិបជ្ជិតព្ព’ន្តិ, ឥមស្ស ខោ អហំ, អាវុសោ, ភគវតា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសស្ស ឧទ្ទិដ្ឋស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភត្តស្ស ឯវំ វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមិ. អាកង្ខមានា ច បន តុម្ហេ, អាវុសោ, ភគវន្តំយេវ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆេយ្យាថ. យថា វោ ភគវា ព្យាករោតិ [ព្យាករេយ្យ (ស្យា.)] តថា នំ ធារេយ្យាថា’’តិ.

‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ –

‘‘យំ ខោ នោ ភគវា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសំ ឧទ្ទិសិត្វា វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភជិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បវិដ្ឋោ – ‘អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ…បេ… តថា បដិជ្ជិតព្ព’ន្តិ.

‘‘តេសំ នោ, ភន្តេ, អម្ហាកំ អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ ឯតទហោសិ – ‘ឥទំ ខោ នោ, អាវុសោ, ភគវា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសំ ឧទ្ទិសិត្វា វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភជិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បវិដ្ឋោ – អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ…បេ… តថា បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ. កោ នុ ខោ ឥមស្ស ភគវតា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសស្ស ឧទ្ទិដ្ឋស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភត្តស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ វិភជេយ្យា’តិ?

‘‘តេសំ នោ, ភន្តេ, អម្ហាកំ ឯតទហោសិ – ‘អយំ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ សត្ថុ ចេវ សំវណ្ណិតោ សម្ភាវិតោ ច វិញ្ញូនំ សព្រហ្មចារីនំ. បហោតិ ចាយស្មា អានន្ទោ ឥមស្ស ភគវតា សំខិត្តេន ឧទ្ទេសស្ស ឧទ្ទិដ្ឋស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភត្តស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ វិភជិតុំ. យំនូន មយំ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមេយ្យាម; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆេយ្យាម. យថា នោ អាយស្មា អានន្ទោ ព្យាករិស្សតិ តថា នំ ធារេស្សាមា’តិ.

‘‘អថ ខោ មយំ, ភន្តេ, យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិម្ហា; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតមត្ថំ អបុច្ឆិម្ហា. តេសំ នោ, ភន្តេ, អាយស្មតា អានន្ទេន ឥមេហិ អាការេហិ ឥមេហិ បទេហិ ឥមេហិ ព្យញ្ជនេហិ អត្ថោ សុវិភត្តោ’’តិ [វិភត្តោតិ (?) ឯវមេវ ហិ អញ្ញេសុ ឦទិសសុត្តេសុ ទិស្សតិ].

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខវេ! បណ្ឌិតោ, ភិក្ខវេ, អានន្ទោ. មហាបញ្ញោ, ភិក្ខវេ, អានន្ទោ. មំ ចេបិ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆេយ្យាថ, អហម្បិ ចេតំ ឯវមេវំ [អហម្បិ តំ ឯវមេវំ (ម. និ. ១.២០៥)] ព្យាករេយ្យំ យថា តំ អានន្ទេន ព្យាកតំ. ឯសោ ចេវ តស្ស [ឯសោ ចេវេតស្ស (ម. និ. ១.២០៥)] អត្ថោ ឯវញ្ច នំ ធារេយ្យាថា’’តិ. តតិយំ.

៤. អជិតសុត្តំ

១១៦. អថ ខោ អជិតោ បរិព្ពាជកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អជិតោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘អម្ហាកំ, ភោ គោតម, បណ្ឌិតោ នាម សព្រហ្មចារី. តេន បញ្ចមត្តានិ ចិត្តដ្ឋានសតានិ ចិន្តិតានិ, យេហិ អញ្ញតិត្ថិយា ឧបារទ្ធាវ ជានន្តិ [ឧបារទ្ធា បជានន្តិ (សី.)] ឧបារទ្ធស្មា’’តិ [ឧបារទ្ធម្ហាតិ (សី. បី.)].

អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ធារេថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, បណ្ឌិតវត្ថូនី’’តិ? ‘‘ឯតស្ស, ភគវា, កាលោ ឯតស្ស, សុគត, កាលោ យំ ភគវា ភាសេយ្យ, ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ.

‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អធម្មិកេន វាទេន អធម្មិកំ វាទំ អភិនិគ្គណ្ហាតិ អភិនិប្បីឡេតិ, តេន ច អធម្មិកំ បរិសំ រញ្ជេតិ. តេន សា អធម្មិកា បរិសា ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទា ហោតិ – ‘បណ្ឌិតោ វត, ភោ, បណ្ឌិតោ វត, ភោ’តិ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អធម្មិកេន វាទេន ធម្មិកំ វាទំ អភិនិគ្គណ្ហាតិ អភិនិប្បីឡេតិ, តេន ច អធម្មិកំ បរិសំ រញ្ជេតិ. តេន សា អធម្មិកា បរិសា ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទា ហោតិ – ‘បណ្ឌិតោ វត, ភោ, បណ្ឌិតោ វត, ភោ’តិ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អធម្មិកេន វាទេន ធម្មិកញ្ច វាទំ អធម្មិកញ្ច វាទំ អភិនិគ្គណ្ហាតិ អភិនិប្បីឡេតិ, តេន ច អធម្មិកំ បរិសំ រញ្ជេតិ. តេន សា អធម្មិកា បរិសា ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទា ហោតិ – ‘បណ្ឌិតោ វត, ភោ, បណ្ឌិតោ វត, ភោ’តិ.

‘‘អធម្មោ ច, ភិក្ខវេ, វេទិតព្ពោ ធម្មោ ច; អនត្ថោ ច វេទិតព្ពោ អត្ថោ ច. អធម្មញ្ច វិទិត្វា ធម្មញ្ច, អនត្ថញ្ច វិទិត្វា អត្ថញ្ច យថា ធម្មោ យថា អត្ថោ តថា បដិបជ្ជិតព្ពំ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អធម្មោ, កតមោ ច ធម្មោ, កតមោ ច អនត្ថោ, កតមោ ច អត្ថោ? មិច្ឆាទិដ្ឋិ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាទិដ្ឋិ ធម្មោ; យេ ច មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយា អនេកេ បាបកា អកុសលា ធម្មា សម្ភវន្តិ, អយំ អនត្ថោ; សម្មាទិដ្ឋិបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, អយំ អត្ថោ.

‘‘មិច្ឆាសង្កប្បោ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាសង្កប្បោ ធម្មោ… មិច្ឆាវាចា, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាវាចា ធម្មោ… មិច្ឆាកម្មន្តោ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាកម្មន្តោ ធម្មោ… មិច្ឆាអាជីវោ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាអាជីវោ ធម្មោ … មិច្ឆាវាយាមោ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាវាយាមោ ធម្មោ… មិច្ឆាសតិ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាសតិ ធម្មោ… មិច្ឆាសមាធិ, ភិក្ខវេ អធម្មោ; សម្មាសមាធិ ធម្មោ… មិច្ឆាញាណំ, ភិក្ខវេ, អធម្មោ; សម្មាញាណំ ធម្មោ.

៥. សង្គារវសុត្តំ

១១៧. [អ. និ. ១០.១៦៩] អថ ខោ សង្គារវោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សង្គារវោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, ឱរិមំ តីរំ, កិំ បារិមំ តីរ’’ន្តិ? ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឱរិមំ តីរំ, សម្មាទិដ្ឋិ បារិមំ តីរំ; មិច្ឆាសង្កប្បោ ឱរិមំ តីរំ, សម្មាសង្កប្បោ បារិមំ តីរំ; មិច្ឆាវាចា ឱរិមំ តីរំ, សម្មាវាចា បារិមំ តីរំ; មិច្ឆាកម្មន្តោ ឱរិមំ តីរំ, សម្មាកម្មន្តោ បារិមំ តីរំ; មិច្ឆាអាជីវោ ឱរិមំ តីរំ, សម្មាអាជីវោ បារិមំ តីរំ; មិច្ឆាវាយាមោ ឱរិមំ តីរំ, សម្មាវាយាមោ បារិមំ តីរំ; មិច្ឆាសតិ ឱរិមំ តីរំ, សម្មាសតិ បារិមំ តីរំ; មិច្ឆាសមាធិ ឱរិមំ តីរំ, សម្មាសមាធិ បារិមំ តីរំ; មិច្ឆាញាណំ ឱរិមំ តីរំ, សម្មាញាណំ បារិមំ តីរំ; មិច្ឆាវិមុត្តិ ឱរិមំ តីរំ, សម្មាវិមុត្តិ បារិមំ តីរន្តិ. ឥទំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឱរិមំ តីរំ, ឥទំ បារិមំ តីរន្តិ.

‘‘អប្បកា តេ មនុស្សេសុ, យេ ជនា បារគាមិនោ;

អថាយំ ឥតរា បជា, តីរមេវានុធាវតិ.

‘‘យេ ច ខោ សម្មទក្ខាតេ, ធម្មេ ធម្មានុវត្តិនោ;

តេ ជនា បារមេស្សន្តិ, មច្ចុធេយ្យំ សុទុត្តរំ.

‘‘កណ្ហំ ធម្មំ វិប្បហាយ, សុក្កំ ភាវេថ បណ្ឌិតោ;

ឱកា អនោកមាគម្ម, វិវេកេ យត្ថ ទូរមំ.

‘‘តត្រាភិរតិមិច្ឆេយ្យ, ហិត្វា កាមេ អកិញ្ចនោ;

បរិយោទបេយ្យ អត្តានំ, ចិត្តក្លេសេហិ បណ្ឌិតោ.

‘‘យេសំ សម្ពោធិយង្គេសុ, សម្មា ចិត្តំ សុភាវិតំ;

អាទានបដិនិស្សគ្គេ, អនុបាទាយ យេ រតា;

ខីណាសវា ជុតិមន្តោ [ជុតីមន្តោ (សី.)], តេ លោកេ បរិនិព្ពុតា’’តិ. បញ្ចមំ;

៦. ឱរិមតីរសុត្តំ

១១៨. ‘‘ឱរិមញ្ច, ភិក្ខវេ, តីរំ ទេសេស្សាមិ បារិមញ្ច តីរំ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ឱរិមំ តីរំ, កតមញ្ច បារិមំ តីរំ? មិច្ឆាទិដ្ឋិ ឱរិមំ តីរំ, សម្មាទិដ្ឋិ បារិមំ តីរំ…បេ… មិច្ឆាវិមុត្តិ ឱរិមំ តីរំ, សម្មាវិមុត្តិ បារិមំ តីរំ. ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឱរិមំ តីរំ, ឥទំ បារិមំ តីរន្តិ.

‘‘អប្បកា តេ មនុស្សេសុ, យេ ជនា បារគាមិនោ;

អថាយំ ឥតរា បជា, តីរមេវានុធាវតិ.

‘‘យេ ច ខោ សម្មទក្ខាតេ, ធម្មេ ធម្មានុវត្តិនោ;

តេ ជនា បារមេស្សន្តិ, មច្ចុធេយ្យំ សុទុត្តរំ.

‘‘កណ្ហំ ធម្មំ វិប្បហាយ, សុក្កំ ភាវេថ បណ្ឌិតោ;

ឱកា អនោក មាគម្ម, វិវេកេ យត្ថ ទូរមំ.

‘‘តត្រាភិរតិមិច្ឆេយ្យ, ហិត្វា កាមេ អកិញ្ចនោ;

បរិយោទបេយ្យ អត្តានំ, ចិត្តក្លេសេហិ បណ្ឌិតោ.

‘‘យេសំ សម្ពោធិយង្គេសុ, សម្មា ចិត្តំ សុភាវិតំ;

អាទានបដិនិស្សគ្គេ, អនុបាទាយ យេ រតា;

ខីណាសវា ជុតិមន្តោ, តេ លោកេ បរិនិព្ពុតា’’តិ. ឆដ្ឋំ;

៧. បឋមបច្ចោរោហណីសុត្តំ

១១៩. តេន ខោ បន សមយេន ជាណុស្សោណិ [ជានុស្សោនិ (ក. សី.), ជានុស្សោណិ (ក. សី.), ជាណុសោណិ (ក.)] ព្រាហ្មណោ តទហុបោសថេ សីសំន្ហាតោ [សីសំនហាតោ (សី. បី.), សីសន្ហាតោ (ស្យា.)] នវំ ខោមយុគំ និវត្ថោ អល្លកុសមុដ្ឋិំ អាទាយ ភគវតោ អវិទូរេ ឯកមន្តំ ឋិតោ ហោតិ.

អទ្ទសា ខោ ភគវា ជាណុស្សោណិំ ព្រាហ្មណំ តទហុបោសថេ សីសំន្ហាតំ នវំ ខោមយុគំ និវត្ថំ អល្លកុសមុដ្ឋិំ អាទាយ ឯកមន្តំ ឋិតំ. ទិស្វាន ជាណុស្សោណិំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, តទហុបោសថេ សីសំន្ហាតោ នវំ ខោមយុគំ និវត្ថោ អល្លកុសមុដ្ឋិំ អាទាយ ឯកមន្តំ ឋិតោ? កិំ ន្វជ្ជ [កិំ នុ អជ្ជ (ស្យា.), កិំ នុ ខោ អជ្ជ (បី.), កិំ នុ ខ្វជ្ជ (ក.)] ព្រាហ្មណកុលស្សា’’តិ [ព្រាហ្មណ ព្រហ្មកុសលស្សាតិ (ក.)]? ‘‘បច្ចោរោហណី, ភោ គោតម, អជ្ជ ព្រាហ្មណកុលស្សា’’តិ [ព្រហ្មកុសលស្សាតិ (ក.)].

‘‘យថា កថំ បន, ព្រាហ្មណ, ព្រាហ្មណានំ បច្ចោរោហណី ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា តទហុបោសថេ សីសំន្ហាតា នវំ ខោមយុគំ និវត្ថា អល្លេន គោមយេន បថវិំ ឱបុញ្ជិត្វា ហរិតេហិ កុសេហិ បត្ថរិត្វា [បវិត្ថារេត្វា (ក.)] អន្តរា ច វេលំ អន្តរា ច អគ្យាគារំ សេយ្យំ កប្បេន្តិ. តេ តំ រត្តិំ តិក្ខត្តុំ បច្ចុដ្ឋាយ បញ្ជលិកា អគ្គិំ នមស្សន្តិ – ‘បច្ចោរោហាម ភវន្តំ, បច្ចោរោហាម ភវន្ត’ន្តិ. ពហុកេន ច សប្បិតេលនវនីតេន អគ្គិំ សន្តប្បេន្តិ. តស្សា ច រត្តិយា អច្ចយេន បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន ព្រាហ្មណេ សន្តប្បេន្តិ. ឯវំ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណានំ បច្ចោរោហណី ហោតី’’តិ.

‘‘អញ្ញថា ខោ, ព្រាហ្មណ, ព្រាហ្មណានំ បច្ចោរោហណី ហោតិ, អញ្ញថា ច បន អរិយស្ស វិនយេ បច្ចោរោហណី ហោតី’’តិ. ‘‘យថា កថំ បន, ភោ គោតម, អរិយស្ស វិនយេ បច្ចោរោហណី ហោតិ? សាធុ មេ ភវំ គោតមោ តថា ធម្មំ ទេសេតុ យថា អរិយស្ស វិនយេ បច្ចោរោហណី ហោតី’’តិ.

‘‘តេន ហិ, ព្រាហ្មណ, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភោ’’តិ ខោ ជាណុស្សោណិ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ឥធ, ព្រាហ្មណ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘មិច្ឆាទិដ្ឋិយា ខោ បាបកោ វិបាកោ ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចា’ តិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាទិដ្ឋិំ បជហតិ; មិច្ឆាទិដ្ឋិយា បច្ចោរោហតិ.

… មិច្ឆាសង្កប្បស្ស ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចាតិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាសង្កប្បំ បជហតិ; មិច្ឆាសង្កប្បា បច្ចោរោហតិ.

… មិច្ឆាវាចាយ ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចាតិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាវាចំ បជហតិ; មិច្ឆាវាចាយ បច្ចោរោហតិ.

…មិច្ឆាកម្មន្តស្ស ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចាតិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាកម្មន្តំ បជហតិ; មិច្ឆាកម្មន្តា បច្ចោរោហតិ.

…មិច្ឆាអាជីវស្ស ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចាតិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាអាជីវំ បជហតិ; មិច្ឆាអាជីវា បច្ចោរោហតិ.

…មិច្ឆាវាយាមស្ស ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចាតិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាវាយាមំ បជហតិ; មិច្ឆាវាយាមា បច្ចោរោហតិ.

…មិច្ឆាសតិយា ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចាតិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាសតិំ បជហតិ; មិច្ឆាសតិយា បច្ចោរោហតិ.

…មិច្ឆាសមាធិស្ស ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចាតិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាសមាធិំ បជហតិ; មិច្ឆាសមាធិម្ហា បច្ចោរោហតិ.

…មិច្ឆាញាណស្ស ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចាតិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាញាណំ បជហតិ; មិច្ឆាញាណម្ហា បច្ចោរោហតិ.

‘មិច្ឆាវិមុត្តិយា ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចា’តិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាវិមុត្តិំ បជហតិ; មិច្ឆាវិមុត្តិយា បច្ចោរោហតិ. ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, អរិយស្ស វិនយេ បច្ចោរោហណី ហោតី’’តិ.

‘‘អញ្ញថា, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណានំ បច្ចោរោហណី, អញ្ញថា ច បន អរិយស្ស វិនយេ បច្ចោរោហណី ហោតិ. ឥមិស្សា ច, ភោ គោតម, អរិយស្ស វិនយេ បច្ចោរោហណិយា ព្រាហ្មណានំ បច្ចោរោហណី កលំ នាគ្ឃតិ សោឡសិំ. អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. ទុតិយបច្ចោរោហណីសុត្តំ

១២០. ‘‘អរិយំ វោ, ភិក្ខវេ, បច្ចោរោហណិំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ… កតមា ច, ភិក្ខវេ, អរិយា បច្ចោរោហណី? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘មិច្ឆាទិដ្ឋិយា ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចា’តិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាទិដ្ឋិំ បជហតិ; មិច្ឆាទិដ្ឋិយា បច្ចោរោហតិ. មិច្ឆាសង្កប្បស្ស ខោ បាបកោ វិបាកោ… មិច្ឆាវាចាយ ខោ… មិច្ឆាកម្មន្តស្ស ខោ… មិច្ឆាអាជីវស្ស ខោ… មិច្ឆាវាយាមស្ស ខោ… មិច្ឆាសតិយា ខោ… មិច្ឆាសមាធិស្ស ខោ… មិច្ឆាញាណស្ស ខោ… មិច្ឆាវិមុត្តិយា ខោ បាបកោ វិបាកោ – ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចាតិ. សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ មិច្ឆាវិមុត្តិំ បជហតិ; មិច្ឆាវិមុត្តិយា បច្ចោរោហតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អរិយា បច្ចោរោហណី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បុព្ពង្គមសុត្តំ

១២១. ‘‘សូរិយស្ស, ភិក្ខវេ, ឧទយតោ ឯតំ បុព្ពង្គមំ ឯតំ បុព្ពនិមិត្តំ, យទិទំ – អរុណុគ្គំ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, កុសលានំ ធម្មានំ ឯតំ បុព្ពង្គមំ ឯតំ បុព្ពនិមិត្តំ, យទិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ. សម្មាទិដ្ឋិកស្ស, ភិក្ខវេ, សម្មាសង្កប្បោ បហោតិ, សម្មាសង្កប្បស្ស សម្មាវាចា បហោតិ, សម្មាកម្មន្តោ បហោតិ, សម្មាកម្មន្តស្ស សម្មាអាជីវោ បហោតិ, សម្មាអាជីវស្ស សម្មាវាយាមោ បហោតិ, សម្មាវាយាមស្ស សម្មាសតិ បហោតិ, សម្មាសតិស្ស សម្មាសមាធិ បហោតិ, សម្មាសមាធិស្ស សម្មាញាណំ បហោតិ, សម្មាញាណិស្ស សម្មាវិមុត្តិ បហោតី’’តិ. នវមំ.

១០. អាសវក្ខយសុត្តំ

១២២. ‘‘ទសយិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា អាសវានំ ខយាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ ទស? សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាសង្កប្បោ, សម្មាវាចា, សម្មាកម្មន្តោ, សម្មាអាជីវោ, សម្មាវាយាមោ, សម្មាសតិ, សម្មាសមាធិ, សម្មាញាណំ, សម្មាវិមុត្តិ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ទស ធម្មា ភាវិតា ពហុលីកតា អាសវានំ ខយាយ សំវត្តន្តី’’តិ. ទសមំ.

បច្ចោរោហណិវគ្គោ ទុតិយោ.