១. អានិសំសវគ្គោ

១. កិមត្ថិយសុត្តំ

១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘កិមត្ថិយានិ, ភន្តេ, កុសលានិ សីលានិ កិមានិសំសានី’’តិ? ‘‘អវិប្បដិសារត្ថានិ ខោ, អានន្ទ, កុសលានិ សីលានិ អវិប្បដិសារានិសំសានី’’តិ.

‘‘អវិប្បដិសារោ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយោ កិមានិសំសោ’’តិ? ‘‘អវិប្បដិសារោ ខោ, អានន្ទ, បាមោជ្ជត្ថោ បាមោជ្ជានិសំសោ’’តិ [បាមុជ្ជត្ថោ បាមុជ្ជានិសំសោតិ (សី. ស្យា. បី.) អ. និ. ១១.១].

‘‘បាមោជ្ជំ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយំ កិមានិសំស’’ន្តិ? ‘‘បាមោជ្ជំ ខោ, អានន្ទ, បីតត្ថំ បីតានិសំស’’ន្តិ.

‘‘បីតិ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយា កិមានិសំសា’’តិ? ‘‘បីតិ ខោ, អានន្ទ, បស្សទ្ធត្ថា បស្សទ្ធានិសំសា’’តិ.

‘‘បស្សទ្ធិ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយា កិមានិសំសា’’តិ? ‘‘បស្សទ្ធិ ខោ, អានន្ទ, សុខត្ថា សុខានិសំសា’’តិ.

‘‘សុខំ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយំ កិមានិសំស’’ន្តិ? ‘‘សុខំ ខោ, អានន្ទ, សមាធត្ថំ សមាធានិសំស’’ន្តិ.

‘‘សមាធិ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយោ កិមានិសំសោ’’តិ? ‘‘សមាធិ ខោ, អានន្ទ, យថាភូតញាណទស្សនត្ថោ យថាភូតញាណទស្សនានិសំសោ’’តិ.

‘‘យថាភូតញាណទស្សនំ បន, ភន្តេ, កិមត្ថិយំ កិមានិសំស’’ន្តិ? ‘‘យថាភូតញាណទស្សនំ ខោ, អានន្ទ, និព្ពិទាវិរាគត្ថំ និព្ពិទាវិរាគានិសំស’’ន្តិ.

‘‘និព្ពិទាវិរាគោ បន, ភន្តេ កិមត្ថិយោ កិមានិសំសោ’’តិ? ‘‘និព្ពិទាវិរាគោ ខោ, អានន្ទ, វិមុត្តិញាណទស្សនត្ថោ វិមុត្តិញាណទស្សនានិសំសោ [… និសំសោតិ (សី. ក.)].

‘‘ឥតិ ខោ, អានន្ទ, កុសលានិ សីលានិ អវិប្បដិសារត្ថានិ អវិប្បដិសារានិសំសានិ; អវិប្បដិសារោ បាមោជ្ជត្ថោ បាមោជ្ជានិសំសោ; បាមោជ្ជំ បីតត្ថំ បីតានិសំសំ; បីតិ បស្សទ្ធត្ថា បស្សទ្ធានិសំសា; បស្សទ្ធិ សុខត្ថា សុខានិសំសា; សុខំ សមាធត្ថំ សមាធានិសំសំ; សមាធិ យថាភូតញាណទស្សនត្ថោ យថាភូតញាណទស្សនានិសំសោ; យថាភូតញាណទស្សនំ និព្ពិទាវិរាគត្ថំ និព្ពិទាវិរាគានិសំសំ; និព្ពិទាវិរាគោ វិមុត្តិញាណទស្សនត្ថោ វិមុត្តិញាណទស្សនានិសំសោ. ឥតិ ខោ, អានន្ទ, កុសលានិ សីលានិ អនុបុព្ពេន អគ្គាយ បរេន្តី’’តិ [អរហត្តាយ បូរេន្តីតិ (ស្យា.)]. បឋមំ.

២. ចេតនាករណីយសុត្តំ

២. [អ. និ. ១១.២] ‘‘សីលវតោ, ភិក្ខវេ, សីលសម្បន្នស្ស ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘អវិប្បដិសារោ មេ ឧប្បជ្ជតូ’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស អវិប្បដិសារោ ឧប្បជ្ជតិ. អវិប្បដិសារិស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘បាមោជ្ជំ មេ ឧប្បជ្ជតូ’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ អវិប្បដិសារិស្ស បាមោជ្ជំ ជាយតិ. បមុទិតស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘បីតិ មេ ឧប្បជ្ជតូ’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ បមុទិតស្ស បីតិ ឧប្បជ្ជតិ. បីតិមនស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘កាយោ មេ បស្សម្ភតូ’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ. បស្សទ្ធកាយស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘សុខំ វេទិយាមី’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទិយតិ. សុខិនោ, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘ចិត្តំ មេ សមាធិយតូ’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. សមាហិតស្ស, ភិក្ខវេ, ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘យថាភូតំ ជានាមិ បស្សាមី’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ សមាហិតោ យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ. យថាភូតំ, ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘និព្ពិន្ទាមិ វិរជ្ជាមី’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ យថាភូតំ ជានំ បស្សំ និព្ពិន្ទតិ វិរជ្ជតិ. និព្ពិន្នស្ស [និព្ពិន្ទស្ស (សី. ក.)], ភិក្ខវេ, វិរត្តស្ស ន ចេតនាយ ករណីយំ – ‘វិមុត្តិញាណទស្សនំ សច្ឆិករោមី’តិ. ធម្មតា ឯសា, ភិក្ខវេ, យំ និព្ពិន្នោ [និព្ពិន្ទោ (សី. ក.)] វិរត្តោ វិមុត្តិញាណទស្សនំ សច្ឆិករោតិ.

‘‘ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, និព្ពិទាវិរាគោ វិមុត្តិញាណទស្សនត្ថោ វិមុត្តិញាណទស្សនានិសំសោ; យថាភូតញាណទស្សនំ និព្ពិទាវិរាគត្ថំ និព្ពិទាវិរាគានិសំសំ; សមាធិ យថាភូតញាណទស្សនត្ថោ យថាភូតញាណទស្សនានិសំសោ; សុខំ សមាធត្ថំ សមាធានិសំសំ; បស្សទ្ធិ សុខត្ថា សុខានិសំសា; បីតិ បស្សទ្ធត្ថា បស្សទ្ធានិសំសា; បាមោជ្ជំ បីតត្ថំ បីតានិសំសំ; អវិប្បដិសារោ បាមោជ្ជត្ថោ បាមោជ្ជានិសំសោ; កុសលានិ សីលានិ អវិប្បដិសារត្ថានិ អវិប្បដិសារានិសំសានិ. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ធម្មា ធម្មេ អភិសន្ទេន្តិ, ធម្មា ធម្មេ បរិបូរេន្តិ អបារា បារំ គមនាយា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមឧបនិសសុត្តំ

៣. [អ. និ. ៥.២៤; ១១.៣] ‘‘ទុស្សីលស្ស, ភិក្ខវេ, សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ បាមោជ្ជំ; បាមោជ្ជេ អសតិ បាមោជ្ជវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ បីតិ; បីតិយា អសតិ បីតិវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ បស្សទ្ធិ; បស្សទ្ធិយា អសតិ បស្សទ្ធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ សុខំ; សុខេ អសតិ សុខវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ សម្មាសមាធិ; សម្មាសមាធិម្ហិ អសតិ សម្មាសមាធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ; យថាភូតញាណទស្សនេ អសតិ យថាភូតញាណទស្សនវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ និព្ពិទាវិរាគោ; និព្ពិទាវិរាគេ អសតិ និព្ពិទាវិរាគវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, រុក្ខោ សាខាបលាសវិបន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សនំ.

‘‘សីលវតោ, ភិក្ខវេ, សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ បាមោជ្ជំ; បាមោជ្ជេ សតិ បាមោជ្ជសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ បីតិ; បីតិយា សតិ បីតិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ បស្សទ្ធិ; បស្សទ្ធិយា សតិ បស្សទ្ធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ សុខំ; សុខេ សតិ សុខសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ សម្មាសមាធិ; សម្មាសមាធិម្ហិ សតិ សម្មាសមាធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ; យថាភូតញាណទស្សនេ សតិ យថាភូតញាណទស្សនសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ និព្ពិទាវិរាគោ; និព្ពិទាវិរាគេ សតិ និព្ពិទាវិរាគសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, រុក្ខោ សាខាបលាសសម្បន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សន’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយឧបនិសសុត្តំ

៤. [អ. និ. ១១.៤] តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ទុស្សីលស្ស, អាវុសោ, សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សនំ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, រុក្ខោ សាខាបលាសវិបន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សនំ.

‘‘សីលវតោ, អាវុសោ, សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ…បេ. … វិមុត្តិញាណទស្សនំ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, រុក្ខោ សាខាបលាសសម្បន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សន’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. តតិយឧបនិសសុត្តំ

៥. [អ. និ. ១១.៥] តត្រ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ទុស្សីលស្ស, អាវុសោ, សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ បាមោជ្ជំ; បាមោជ្ជេ អសតិ បាមោជ្ជវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ បីតិ; បីតិយា អសតិ បីតិវិបន្នស្ស ហតូបនិសា ហោតិ បស្សទ្ធិ; បស្សទ្ធិយា អសតិ បស្សទ្ធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ សុខំ; សុខេ អសតិ សុខវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ សម្មាសមាធិ; សម្មាសមាធិម្ហិ អសតិ សម្មាសមាធិវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ; យថាភូតញាណទស្សនេ អសតិ យថាភូតញាណទស្សនវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ និព្ពិទាវិរាគោ; និព្ពិទាវិរាគេ អសតិ និព្ពិទាវិរាគវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, រុក្ខោ សាខាបលាសវិបន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ ន បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស ហតូបនិសោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ អសតិ អវិប្បដិសារវិបន្នស្ស ហតូបនិសំ ហោតិ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សនំ.

‘‘សីលវតោ, អាវុសោ, សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ បាមោជ្ជំ; បាមោជ្ជេ សតិ បាមោជ្ជសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ បីតិ; បីតិយា សតិ បីតិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នា ហោតិ បស្សទ្ធិ; បស្សទ្ធិយា សតិ បស្សទ្ធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ សុខំ; សុខេ សតិ សុខសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ សម្មាសមាធិ; សម្មាសមាធិម្ហិ សតិ សម្មាសមាធិសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ យថាភូតញាណទស្សនំ; យថាភូតញាណទស្សនេ សតិ យថាភូតញាណទស្សនសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ និព្ពិទាវិរាគោ; និព្ពិទាវិរាគេ សតិ និព្ពិទាវិរាគសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនំ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, រុក្ខោ សាខាបលាសសម្បន្នោ. តស្ស បបដិកាបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តចោបិ… ផេគ្គុបិ… សារោបិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នោ ហោតិ អវិប្បដិសារោ; អវិប្បដិសារេ សតិ អវិប្បដិសារសម្បន្នស្ស ឧបនិសសម្បន្នំ ហោតិ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សន’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. សមាធិសុត្តំ

៦. [អ. និ. ១១.១៨] អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សិយា នុ ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី [បឋវិសញ្ញី (សី.), បឋវីសញ្ញី (ស្យា.)] អស្ស, ន អាបស្មិំ អាបោសញ្ញី អស្ស, ន តេជស្មិំ តេជោសញ្ញី អស្ស, ន វាយស្មិំ វាយោសញ្ញី អស្ស, ន អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញី អស្ស, ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អស្ស; សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ? ‘‘សិយា, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស, ន អាបស្មិំ អាបោសញ្ញី អស្ស, ន តេជស្មិំ តេជោសញ្ញី អស្ស, ន វាយស្មិំ វាយោសញ្ញី អស្ស, ន អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញី អស្ស, ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អស្ស; សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ.

‘‘យថា កថំ បន, ភន្តេ, សិយា ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស, ន អាបស្មិំ អាបោសញ្ញី អស្ស ន តេជស្មិំ តេជោសញ្ញី អស្ស, ន វាយស្មិំ វាយោសញ្ញី អស្ស, ន អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន អាកិញ្ចញ្ញាយត្តនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញី អស្ស, ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អស្ស; សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ?

‘‘ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ ឯវំសញ្ញី ហោតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហាក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពាន’ន្តិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, សិយា ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស, ន អាបស្មិំ អាបោសញ្ញី អស្ស, ន តេជស្មិំ តេជោសញ្ញី អស្ស, ន វាយស្មិំ វាយោសញ្ញី អស្ស, ន អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញី អស្ស, ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អស្ស; សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. សារិបុត្តសុត្តំ

៧. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច –

‘‘សិយា នុ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស, ន អាបស្មិំ អាបោសញ្ញី អស្ស, ន តេជស្មិំ តេជោសញ្ញី អស្ស, ន វាយស្មិំ វាយោសញ្ញី អស្ស, ន អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញី អស្ស, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញី អស្ស, ន ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញី អស្ស, ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អស្ស; សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ?

‘‘សិយា, អាវុសោ អានន្ទ, ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស…បេ… ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អស្ស; សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ.

‘‘យថា កថំ បន, អាវុសោ សារិបុត្ត, សិយា ភិក្ខុនោ តថារូបោ សមាធិបដិលាភោ យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អស្ស…បេ… សញ្ញី ច បន អស្សា’’តិ? ‘‘ឯកមិទាហំ, អាវុសោ អានន្ទ, សមយំ ឥធេវ សាវត្ថិយំ វិហរាមិ អន្ធវនស្មិំ. តត្ថាហំ [អថាហំ (ក.)] តថារូបំ សមាធិំ សមាបជ្ជិំ [បដិលភាមិ (ក.)] យថា នេវ បថវិយំ បថវិសញ្ញី អហោសិំ, ន អាបស្មិំ អាបោសញ្ញី អហោសិំ, ន តេជស្មិំ តេជោសញ្ញី អហោសិំ, ន វាយស្មិំ វាយោសញ្ញី អហោសិំ, ន អាកាសានញ្ចាយតនេ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញី អហោសិំ, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនេ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញី អហោសិំ, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញី អហោសិំ, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញី អហោសិំ, ន ឥធលោកេ ឥធលោកសញ្ញី អហោសិំ, ន បរលោកេ បរលោកសញ្ញី អហោសិំ; សញ្ញី ច បន អហោសិ’’ន្តិ.

‘‘កិំសញ្ញី បនាយស្មា សារិបុត្តោ [កិំ សញ្ញី បនាវុសោ សារិបុត្ត (ក.)] តស្មិំ សមយេ អហោសី’’តិ? ‘‘ភវនិរោធោ និព្ពានំ ភវនិរោធោ និព្ពាន’’ន្តិ ខោ មេ, អាវុសោ, អញ្ញាវ សញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ អញ្ញាវ សញ្ញា និរុជ្ឈតិ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, សកលិកគ្គិស្ស ឈាយមានស្ស អញ្ញាវ អច្ចិ ឧប្បជ្ជតិ អញ្ញាវ អច្ចិ និរុជ្ឈតិ; ឯវមេវំ ខោ, អាវុសោ, ‘ភវនិរោធោ និព្ពានំ ភវនិរោធោ និព្ពាន’ន្តិ អញ្ញាវ សញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ អញ្ញាវ សញ្ញា និរុជ្ឈតិ. ‘ភវនិរោធោ និព្ពាន’ន្តិ [និព្ពានំ (សី. ក.)] សញ្ញី ច បនាហំ, អាវុសោ, តស្មិំ សមយេ អហោសិ’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. ឈានសុត្តំ

៨. ‘‘សទ្ធោ ច [ឥមស្មិំ វាក្យេ អយំ ច ការោ នត្ថិ ស្យាមបោត្ថកេ], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហោតិ, នោ ច [នោ (ស្យា.) ឯវមុបរិបិ. អ. និ. ៨.៧១] សីលវា; ឯវំ សោ តេនង្គេន អបរិបូរោ ហោតិ. តេន តំ អង្គំ បរិបូរេតព្ពំ – ‘កិន្តាហំ សទ្ធោ ច អស្សំ, សីលវា ចា’តិ! យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ច ហោតិ សីលវា ច, ឯវំ សោ តេនង្គេន បរិបូរោ ហោតិ.

‘‘សទ្ធោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហោតិ សីលវា ច, នោ ច ពហុស្សុតោ…បេ… ពហុស្សុតោ ច, នោ ច ធម្មកថិកោ… ធម្មកថិកោ ច, នោ ច បរិសាវចរោ… បរិសាវចរោ ច, នោ ច វិសារទោ បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ… វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ, នោ ច វិនយធរោ… វិនយធរោ ច, នោ ច អារញ្ញិកោ [អារញ្ញកោ (ក.)] បន្តសេនាសនោ… អារញ្ញិកោ ច បន្តសេនាសនោ, នោ ច ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី… ចតុន្នញ្ច ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, នោ ច អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯវំ សោ តេនង្គេន អបរិបូរោ ហោតិ. តេន តំ អង្គំ បរិបូរេតព្ពំ – ‘កិន្តាហំ សទ្ធោ ច អស្សំ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ច, ធម្មកថិកោ ច, បរិសាវចរោ ច, វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេយ្យំ, វិនយធរោ ច, អារញ្ញិកោ ច បន្តសេនាសនោ, ចតុន្នញ្ច ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី អស្សំ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យ’ន្តិ.

‘‘យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ច ហោតិ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ច, ធម្មកថិកោ ច, បរិសាវចរោ ច, វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ, វិនយធរោ ច, អារញ្ញិកោ ច បន្តសេនាសនោ, ចតុន្នញ្ច ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឯវំ សោ តេនង្គេន បរិបូរោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សមន្តបាសាទិកោ ច ហោតិ សព្ពាការបរិបូរោ ចា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. សន្តវិមោក្ខសុត្តំ

៩. ‘‘សទ្ធោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហោតិ, នោ ច សីលវា…បេ… សីលវា ច, នោ ច ពហុស្សុតោ… ពហុស្សុតោ ច, នោ ច ធម្មកថិកោ… ធម្មកថិកោ ច, នោ ច បរិសាវចរោ… បរិសាវចរោ ច, នោ ច វិសារទោ បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ… វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ, នោ ច វិនយធរោ… វិនយធរោ ច, នោ ច អារញ្ញិកោ បន្តសេនាសនោ… អារញ្ញិកោ ច បន្តសេនាសនោ, នោ ច យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ… យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ ច កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, នោ ច អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯវំ សោ តេនង្គេន អបរិបូរោ ហោតិ. តេន តំ អង្គំ បរិបូរេតព្ពំ – ‘កិន្តាហំ សទ្ធោ ច អស្សំ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ច, ធម្មកថិកោ ច, បរិសាវចរោ ច, វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេយ្យំ, វិនយធរោ ច, អារញ្ញិកោ ច បន្តសេនាសនោ, យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ ច កាយេន ផុសិត្វា វិហរេយ្យំ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យ’ន្តិ.

‘‘យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ច ហោតិ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ច, ធម្មកថិកោ ច, បរិសាវចរោ ច, វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ, វិនយធរោ ច, អារញ្ញិកោ ច បន្តសេនាសនោ, យេ តេ សន្តា វិមោក្ខា អតិក្កម្ម រូបេ អារុប្បា តេ ច កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ; ឯវំ សោ តេនង្គេន បរិបូរោ ហោតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សមន្តបាសាទិកោ ច ហោតិ សព្ពាការបរិបូរោ ចា’’តិ. នវមំ.

១០. វិជ្ជាសុត្តំ

១០. ‘‘សទ្ធោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហោតិ, នោ ច សីលវា. ឯវំ សោ តេនង្គេន អបរិបូរោ ហោតិ. តេន តំ អង្គំ បរិបូរេតព្ពំ – ‘កិន្តាហំ សទ្ធោ ច អស្សំ សីលវា ចា’តិ. យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ច ហោតិ, សីលវា ច, ឯវំ សោ តេនង្គេន បរិបូរោ ហោតិ.

‘‘សទ្ធោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ហោតិ សីលវា ច, នោ ច ពហុស្សុតោ ពហុស្សុតោ ច, នោ ច ធម្មកថិកោ ធម្មកថិកោ ច, នោ ច បរិសាវចរោ បរិសាវចរោ ច, នោ ច វិសារទោ បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ, នោ ច វិនយធរោ វិនយធរោ ច, នោ ច អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ…បេ… ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ. អនេកវិហិតញ្ច…បេ… បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, នោ ច ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន…បេ… យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ ទិព្ពេន ច ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន…បេ… យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ, នោ ច អាសវានំ ខយា…បេ… សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯវំ សោ តេនង្គេន អបរិបូរោ ហោតិ. តេន តំ អង្គំ បរិបូរេតព្ពំ – ‘កិន្តាហំ សទ្ធោ ច អស្សំ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ច, ធម្មកថិកោ ច, បរិសាវចរោ ច, វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេយ្យំ, វិនយធរោ ច, អនេកវិហិតញ្ច បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរេយ្យំ, សេយ្យថិទំ, ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ…បេ… ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរេយ្យំ, ទិព្ពេន ច ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន…បេ… យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានេយ្យំ, អាសវានញ្ច ខយា…បេ… សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យ’ន្តិ.

‘‘យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ច ហោតិ, សីលវា ច, ពហុស្សុតោ ច, ធម្មកថិកោ ច, បរិសាវចរោ ច, វិសារទោ ច បរិសាយ ធម្មំ ទេសេតិ, វិនយធរោ ច, អនេកវិហិតញ្ច បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ – ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ…បេ… ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, ទិព្ពេន ច ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន…បេ… យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ, អាសវានញ្ច ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. ឯវំ សោ តេនង្គេន បរិបូរោ ហោតិ. ឥមេហិ, ខោ, ភិក្ខវេ, ទសហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សមន្តបាសាទិកោ ច ហោតិ សព្ពាការបរិបូរោ ចា’’តិ. ទសមំ.

អានិសំសវគ្គោ បឋមោ.