ਉਪਾਲਿਪਞ੍ਚਕਂ

੧. ਅਨਿਸ੍ਸਿਤਵਗ੍ਗੋ

੪੧੭. ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਉਪਾਲਿ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਉਪਾਲਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਨਾਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ?

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਨਾਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ. [ਪਰਿ. ੩੨੫] ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਉਪੋਸਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਉਪੋਸਥਕਮ੍ਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਊਨਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਨਾਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਉਪੋਸਥਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਉਪੋਸਥਕਮ੍ਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸੋ ਵਾ ਹੋਤਿ ਅਤਿਰੇਕਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸੋ ਵਾ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਨਾਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਵਾਰਣਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਵਾਰਣਾਕਮ੍ਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਊਨਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਨਾਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਵਾਰਣਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਵਾਰਣਾਕਮ੍ਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸੋ ਵਾ ਹੋਤਿ ਅਤਿਰੇਕਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸੋ ਵਾ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਨਾਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਾਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਲਹੁਕਗਰੁਕਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਾਵਸੇਸਾਨਵਸੇਸਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਊਨਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਨਾਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਾਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਲਹੁਕਗਰੁਕਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਾਵਸੇਸਾਨਵਸੇਸਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸੋ ਵਾ ਹੋਤਿ ਅਤਿਰੇਕਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸੋ ਵਾ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਵਤ੍ਥਬ੍ਬਂ’’.

੪੧੮. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ?

[ਮਹਾਵ. ੮੪] ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਪਟਿਬਲੋ ਹੋਤਿ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਂ ਵਾ ਸਦ੍ਧਿਵਿਹਾਰਿਂ ਵਾ ਗਿਲਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਤੁਂ ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤੁਂ ਵਾ, ਅਨਭਿਰਤਂ ਵੂਪਕਾਸੇਤੁਂ ਵਾ ਵੂਪਕਾਸਾਪੇਤੁਂ ਵਾ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਵਿਨੋਦੇਤੁਂ [ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ‘‘ਵਿਨੋਦੇਤੁਂ ਵਾ ਵਿਨੋਦਾਪੇਤੁਂ ਵਾ’’ਤਿ ਪਾਠੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਮਤਿਵਿਨੋਦਨੀਟੀਕਾਯ ਮਹਾਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਾ], ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵਿਨੇਤੁਂ, ਅਭਿਵਿਨਯੇ ਵਿਨੇਤੁਂ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ, ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਟਿਬਲੋ ਹੋਤਿ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਂ ਵਾ ਸਦ੍ਧਿਵਿਹਾਰਿਂ ਵਾ ਗਿਲਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਤੁਂ ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤੁਂ ਵਾ, ਅਨਭਿਰਤਂ ਵੂਪਕਾਸੇਤੁਂ ਵਾ ਵੂਪਕਾਸਾਪੇਤੁਂ ਵਾ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਵਿਨੋਦੇਤੁਂ, ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵਿਨੇਤੁਂ, ਅਭਿਵਿਨਯੇ ਵਿਨੇਤੁਂ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ, ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਪਟਿਬਲੋ ਹੋਤਿ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਂ ਵਾ ਸਦ੍ਧਿਵਿਹਾਰਿਂ ਵਾ ਅਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕਾਯ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਸਿਕ੍ਖਾਪੇਤੁਂ, ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਯਕਾਯ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਵਿਨੇਤੁਂ, ਅਧਿਸੀਲੇ ਵਿਨੇਤੁਂ, ਅਧਿਚਿਤ੍ਤੇ ਵਿਨੇਤੁਂ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਯ ਵਿਨੇਤੁਂ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ, ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਟਿਬਲੋ ਹੋਤਿ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਂ ਵਾ ਸਦ੍ਧਿਵਿਹਾਰਿਂ ਵਾ ਅਭਿਸਮਾਚਾਰਿਕਾਯ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਸਿਕ੍ਖਾਪੇਤੁਂ, ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਯਕਾਯ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਵਿਨੇਤੁਂ, ਅਧਿਸੀਲੇ ਵਿਨੇਤੁਂ, ਅਧਿਚਿਤ੍ਤੇ ਵਿਨੇਤੁਂ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਯ ਵਿਨੇਤੁਂ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ, ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ, ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

੪੧੯. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ?

ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਲਜ੍ਜੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਬਾਲੋ ਚ, ਅਪਕਤਤ੍ਤੋ ਚ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਆਜੀਵਵਿਪਨ੍ਨੋ ਚ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਧਿਸੀਲੇ ਸੀਲਵਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਅਜ੍ਝਾਚਾਰੇ ਆਚਾਰਵਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਅਤਿਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਆਜੀਵਵਿਪਨ੍ਨੋ ਚ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਕਾਯਿਕੇਨ ਦਵੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਵਾਚਸਿਕੇਨ ਦਵੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕੇਨ ਦਵੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਆਜੀਵਵਿਪਨ੍ਨੋ ਚ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਕਾਯਿਕੇਨ ਅਨਾਚਾਰੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਵਾਚਸਿਕੇਨ ਅਨਾਚਾਰੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕੇਨ ਅਨਾਚਾਰੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਆਜੀਵਵਿਪਨ੍ਨੋ ਚ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਕਾਯਿਕੇਨ ਉਪਘਾਤਿਕੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਵਾਚਸਿਕੇਨ ਉਪਘਾਤਿਕੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕੇਨ ਉਪਘਾਤਿਕੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਆਜੀਵਵਿਪਨ੍ਨੋ ਚ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਕਾਯਿਕੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਵਾਚਸਿਕੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਆਜੀਵਵਿਪਨ੍ਨੋ ਚ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਕਮ੍ਮਕਤੋ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਦੇਤਿ, ਸਾਮਣੇਰਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋਵਾਦਕਸਮ੍ਮੁਤਿਂ ਸਾਦਿਯਤਿ, ਸਮ੍ਮਤੋਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਓਵਦਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਯਾਯ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਙ੍ਘੇਨ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ ਤਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਤਾਦਿਸਿਕਂ, ਤਤੋ ਵਾ ਪਾਪਿਟ੍ਠਤਰਂ, ਕਮ੍ਮਂ ਗਰਹਤਿ, ਕਮ੍ਮਿਕੇ ਗਰਹਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਆਜੀਵਵਿਪਨ੍ਨੋ ਚ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਨਿਸ੍ਸਿਤਵਗ੍ਗੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਠਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਉਪੋਸਥਂ ਪਵਾਰਣਂ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਚ ਗਿਲਾਨਕਂ;

ਅਭਿਸਮਾਚਾਰਲਜ੍ਜੀ ਚ, ਅਧਿਸੀਲੇ ਦਵੇਨ ਚ.

ਅਨਾਚਾਰਂ ਉਪਘਾਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾ ਆਪਤ੍ਤਿਮੇਵ ਚ;

ਯਾਯਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ, ਪਠਮੋ ਵਗ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋਤਿ.

੨. ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨਵਗ੍ਗੋ

੪੨੦. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ?

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਕਮ੍ਮਕਤੋ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਦੇਤਿ, ਸਾਮਣੇਰਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋਵਾਦਕਸਮ੍ਮੁਤਿਂ ਸਾਦਿਯਤਿ, ਸਮ੍ਮਤੋਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਓਵਦਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਬ੍ਬਂ.

[ਚੂਲ਼ਵ. ੮-੯, ੧੮, ੩੦-੩੧, ੪੩, ੫੩, ੬੨, ੭੨] ‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਯਾਯ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਙ੍ਘੇਨ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ ਤਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਤਾਦਿਸਿਕਂ, ਤਤੋ ਵਾ ਪਾਪਿਟ੍ਠਤਰਂ, ਕਮ੍ਮਂ ਗਰਹਤਿ, ਕਮ੍ਮਿਕੇ ਗਰਹਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਆਜੀਵਵਿਪਨ੍ਨੋ ਚ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਲਜ੍ਜੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਬਾਲੋ ਚ, ਅਪਕਤਤ੍ਤੋ ਚ, ਓਮਦ੍ਦਕਾਰਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਵਤ੍ਤੇਸੁ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਚ ਨ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਮ੍ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

੪੨੧. ‘‘ਸਙ੍ਗਾਮਾਵਚਰੇਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇਨ ਕਤਿ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ?

[ਪਰਿ. ੩੬੫] ‘‘ਸਙ੍ਗਾਮਾਵਚਰੇਨ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਸਙ੍ਗਾਮਾਵਚਰੇਨ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇਨ ਨੀਚਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਘੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬੋ, ਰਜੋਹਰਣਸਮੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਆਸਨਕੁਸਲੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਕੁਸਲੇਨ, ਥੇਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਨੁਪਖਜ੍ਜਨ੍ਤੇਨ, ਨਵੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਸਨੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਬਾਹਨ੍ਤੇਨ ਯਥਾਪਤਿਰੂਪੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਨਾਨਾਕਥਿਕੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਅਤਿਰਚ੍ਛਾਨਕਥਿਕੇਨ, ਸਾਮਂ ਵਾ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਪਰੋ ਵਾ ਅਜ੍ਝੇਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਅਰਿਯੋ ਵਾ ਤੁਣ੍ਹਿਭਾਵੋ ਨਾਤਿਮਞ੍ਞਿਤਬ੍ਬੋ, ਸਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਸਙ੍ਘੋ ਸਮਗ੍ਗਕਰਣੀਯਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍ਰ ਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਨਕ੍ਖਮਤਿ, ਅਪਿ ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਾ ਸਾਮਗ੍ਗੀ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸਹੇਤੁ? ਮਾਹਂ ਸਙ੍ਘੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤੋ ਅਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਗਾਮਾਵਚਰੇਨੁਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇਨ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

੪੨੨. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਅਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਅਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਅਰੁਚਿਤੋ ਚਾ’’ਤਿ?

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਅਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਅਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਅਰੁਚਿਤੋ ਚ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਉਸ੍ਸਿਤਮਨ੍ਤੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਨਿਸ੍ਸਿਤਜਪ੍ਪੀ ਚ, ਨ ਚ ਭਾਸਾਨੁਸਨ੍ਧਿਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦੇਤਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰੇਤਾ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਅਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਅਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਅਰੁਚਿਤੋ ਚ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਅਰੁਚਿਤੋ ਚ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਉਸ੍ਸਿਤਮਨ੍ਤੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਨ ਨਿਸ੍ਸਿਤਜਪ੍ਪੀ ਚ, ਭਾਸਾਨੁਸਨ੍ਧਿਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦੇਤਾ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰੇਤਾ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਰੁਚਿਤੋ ਚ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਅਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਅਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਅਰੁਚਿਤੋ ਚ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਉਸ੍ਸਾਦੇਤਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਪਸਾਦੇਤਾ ਚ, ਅਧਮ੍ਮਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਬਾਹਤਿ, ਸਮ੍ਫਞ੍ਚ ਬਹੁਂ ਭਾਸਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਅਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਅਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਅਰੁਚਿਤੋ ਚ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਰੁਚਿਤੋ ਚ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਉਸ੍ਸਾਦੇਤਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਪਸਾਦੇਤਾ ਚ, ਧਮ੍ਮਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਅਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਬਾਹਤਿ, ਸਮ੍ਫਞ੍ਚ ਨ ਬਹੁਂ ਭਾਸਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਰੁਚਿਤੋ ਚ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਅਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਅਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਅਰੁਚਿਤੋ ਚ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਸਯ੍ਹਪਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦੇਤਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰੇਤਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਬ੍ਯਾਕਤਾ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਅਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਅਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਅਰੁਚਿਤੋ ਚ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਰੁਚਿਤੋ ਚ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਪਸਯ੍ਹਪਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦੇਤਾ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰੇਤਾ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਬ੍ਯਾਕਤਾ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਜਨਕਨ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਮਨਾਪੋ ਚ ਬਹੁਜਨਰੁਚਿਤੋ ਚਾ’’ਤਿ.

੪੨੩. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਨਿਸਂਸਾ ਵਿਨਯਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ?

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਆਨਿਸਂਸਾ ਵਿਨਯਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸੁਗੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤੋ, ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਕਤਾਨਂ ਪਟਿਸਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਵਿਸਾਰਦੋ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ ਵੋਹਰਤਿ, ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇ ਸਹਧਮ੍ਮੇਨ ਸੁਨਿਗ੍ਗਹਿਤਂ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਯਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਾਨਿਸਂਸਾ ਵਿਨਯਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ’’.

ਨਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨਵਗ੍ਗੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ ਦੁਤਿਯੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਆਪਨ੍ਨੋ ਯਾਯਵਣ੍ਣਞ੍ਚ, ਅਲਜ੍ਜੀ ਸਙ੍ਗਾਮੇਨ ਚ;

ਉਸ੍ਸਿਤਾ ਉਸ੍ਸਾਦੇਤਾ ਚ, ਪਸਯ੍ਹ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾਤਿ.

ਪਠਮਯਮਕਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ.

੩. ਵੋਹਾਰਵਗ੍ਗੋ

੪੨੪. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ?

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਯੋਗਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੂਪਸਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਯੋਗਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੂਪਸਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਧਿਕਰਣਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਪਯੋਗਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਧਿਕਰਣਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਪਯੋਗਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਸਯ੍ਹਪਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦੇਤਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰੇਤਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਬ੍ਯਾਕਤਾ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਪਸਯ੍ਹਪਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦੇਤਾ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾਵਿਨਯੇ ਯਥਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰੇਤਾ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਬ੍ਯਾਕਤਾ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਾਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਲਹੁਕਗਰੁਕਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਾਵਸੇਸਾਨਵਸੇਸਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਪ੍ਪਟਿਕਮ੍ਮਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕਮ੍ਮਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਾਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਲਹੁਕਗਰੁਕਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਾਵਸੇਸਾਨਵਸੇਸਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਪ੍ਪਟਿਕਮ੍ਮਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕਮ੍ਮਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਰਣਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਕਮ੍ਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਰਣਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮਂ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਵਤ੍ਥੁਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਨਿਦਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਦਪਚ੍ਚਾਭਟ੍ਠਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਵਚਨਪਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਵਤ੍ਥੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਨਿਦਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਦਪਚ੍ਚਾਭਟ੍ਠਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਵਚਨਪਥਂ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਦੋਸਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਮੋਹਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਲਜ੍ਜੀ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਦੋਸਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਮੋਹਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਲਜ੍ਜੀ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਦੋਸਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਮੋਹਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ ਵਿਨਯੇ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਦੋਸਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਮੋਹਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ ਵਿਨਯੇ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਞਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਕਰਣਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨੁਸ੍ਸਾਵਨਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਵੂਪਸਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਞਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਕਰਣਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨੁਸ੍ਸਾਵਨਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਥਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਵੂਪਸਮਂ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸੁਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਲੋਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਾਨੁਲੋਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਨ ਚ ਠਾਨਾਠਾਨਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸੁਤ੍ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਲੋਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਾਨੁਲੋਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਠਾਨਾਠਾਨਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਲੋਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਾਨੁਲੋਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਨ ਚ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਧਮ੍ਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਲੋਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਾਨੁਲੋਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਙ੍ਘੇ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

ਵੋਹਾਰਵਗ੍ਗੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ ਤਤਿਯੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਆਪਤ੍ਤਿ ਅਧਿਕਰਣਂ, ਪਸਯ੍ਹਾਪਤ੍ਤਿ ਜਾਨਨਾ;

ਕਮ੍ਮਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਅਲਜ੍ਜੀ ਚ, ਅਕੁਸਲੋ ਚ ਞਤ੍ਤਿਯਾ;

ਸੁਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਧਮ੍ਮਂ, ਤਤਿਯੋ ਵਗ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋਤਿ.

੪. ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਵਗ੍ਗੋ

੪੨੫. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਅਦੇਸਨਾਗਾਮਿਨਿਯਾ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਦੇਸਿਤਾਯ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਚਤੂਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਮਨੋ ਮਾਨਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਾ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਧਮ੍ਮਿਕਾ ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਦੇਸਨਾਗਾਮਿਨਿਯਾ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਅਦੇਸਿਤਾਯ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਚਤੂਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਮਨੋ ਮਾਨਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਿਕਾ ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਾ.

‘‘ਅਪਰੇਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਨਾਨਾਸਂਵਾਸਕਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਨਾਨਾਸੀਮਾਯ ਠਿਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਅਪਕਤਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਚਤੂਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਮਨੋ ਮਾਨਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਾ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਧਮ੍ਮਿਕਾ ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਸਮਾਨਸਂਵਾਸਕਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਸਮਾਨਸੀਮਾਯ ਠਿਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਪਕਤਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਚਤੂਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਮਨੋ ਮਾਨਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਆਵਿ ਕਰੋਤਿ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਿਕਾ ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਾਤਿ.

੪੨੬. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਟਿਗ੍ਗਹਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਟਿਗ੍ਗਹਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਕਾਯੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਕਾਯੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਕਾਯੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਕਾਯੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਕਾਯੇਨ ਵਾ ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਅਪ੍ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਟਿਗ੍ਗਹਾ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਟਿਗ੍ਗਹਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਕਾਯੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਕਾਯੇਨ ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਕਾਯੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਕਾਯੇਨ ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯੇਨ ਦਿਯ੍ਯਮਾਨਂ ਕਾਯੇਨ ਵਾ ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਂ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਟਿਗ੍ਗਹਾ’’ਤਿ.

੪੨੭. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਨਤਿਰਿਤ੍ਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਅਨਤਿਰਿਤ੍ਤਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? [ਪਾਚਿ. ੨੩੯] ਅਕਪ੍ਪਿਯਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਕਤਂ ਹੋਤਿ ਅਨੁਚ੍ਚਾਰਿਤਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਹਤ੍ਥਪਾਸੇ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਲਮੇਤਂ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਅਨਤਿਰਿਤ੍ਤਾ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਅਤਿਰਿਤ੍ਤਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? [ਪਾਚਿ. ੨੩੯] ਕਪ੍ਪਿਯਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਉਚ੍ਚਾਰਿਤਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਹਤ੍ਥਪਾਸੇ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਲਮੇਤਂ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਅਤਿਰਿਤ੍ਤਾ’’ਤਿ.

੪੨੮. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਕਾਰੇਹਿ ਪਵਾਰਣਾ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਆਕਾਰੇਹਿ ਪਵਾਰਣਾ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? [ਪਾਚਿ. ੨੩੯] ਅਸਨਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਭੋਜਨਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਹਤ੍ਥਪਾਸੇ ਠਿਤੋ ਅਭਿਹਰਤਿ, ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਵਾਰਣਾ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ.

੪੨੯. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਪਾਰਾਜਿਕੇਨ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਂ ਸਙ੍ਘੋ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸੇਨ ਕਾਰੇਤਿ, ਅਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਂ. ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਪਾਰਾਜਿਕੇਨ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ…ਪੇ… ਪਾਟਿਦੇਸਨੀਯਂ… ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਂ ਸਙ੍ਘੋ ਦੁਕ੍ਕਟੇਨ ਕਾਰੇਤਿ, ਅਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਂ. ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਂ…ਪੇ… ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ… ਪਾਟਿਦੇਸਨੀਯਂ… ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਦੁਕ੍ਕਟੇਨ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਂ ਸਙ੍ਘੋ ਪਾਰਾਜਿਕੇਨ ਕਾਰੇਤਿ, ਅਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਂ. ਭਿਕ੍ਖੁ ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਦੁਕ੍ਕਟੇਨ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਂ…ਪੇ… ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ… ਪਾਟਿਦੇਸਨੀਯਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਂ ਸਙ੍ਘੋ ਪਾਟਿਦੇਸਨੀਯੇਨ ਕਾਰੇਤਿ – ਅਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਂ. ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਾ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਪਾਰਾਜਿਕੇਨ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਂ ਸਙ੍ਘੋ ਪਾਰਾਜਿਕੇਨ ਕਾਰੇਤਿ, ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਂ. ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਂ…ਪੇ… ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ… ਪਾਟਿਦੇਸਨੀਯਂ… ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਦੁਕ੍ਕਟੇਨ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਂ ਸਙ੍ਘੋ ਦੁਕ੍ਕਟੇਨ ਕਾਰੇਤਿ, ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਂ. ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਰਣਾ’’ਤਿ.

੪੩੦. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਲਂ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਲਂ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਲਜ੍ਜੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਬਾਲੋ ਚ, ਅਪਕਤਤ੍ਤੋ ਚ, ਚਾਵਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਲਂ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਲਂ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਲਜ੍ਜੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਚ, ਪਕਤਤ੍ਤੋ ਚ, ਵੁਟ੍ਠਾਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਚਾਵਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਲਂ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ.

੪੩੧. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨਯੋ ਨ ਸਾਕਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨਯੋ ਨ ਸਾਕਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਵਤ੍ਥੁਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਨਿਦਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਦਪਚ੍ਚਾਭਟ੍ਠਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਵਚਨਪਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨਯੋ ਨ ਸਾਕਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨਯੋ ਸਾਕਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਵਤ੍ਥੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਨਿਦਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਦਪਚ੍ਚਾਭਟ੍ਠਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਵਚਨਪਥਂ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨਯੋ ਸਾਕਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

੪੩੨. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਚ? ਮਨ੍ਦਤ੍ਤਾ ਮੋਮੂਹਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਪਾਪਿਚ੍ਛੋ ਇਚ੍ਛਾਪਕਤੋ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਪਰਿਭਵਾ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਅਞ੍ਞਾਤੁਕਾਮੋ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਸਚੇ ਮੇ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਤਿ ਇਚ੍ਚੇਤਂ ਕੁਸਲਂ ਨੋ ਚੇ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਤਿ ਅਹਮਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ – ਇਮਾ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਾ’’ਤਿ.

੪੩੩. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਞ੍ਞਬ੍ਯਾਕਰਣਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਅਞ੍ਞਬ੍ਯਾਕਰਣਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਮਨ੍ਦਤ੍ਤਾ ਮੋਮੂਹਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ, ਪਾਪਿਚ੍ਛੋ ਇਚ੍ਛਾਪਕਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ, ਉਮ੍ਮਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖੇਪਾ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ, ਅਧਿਮਾਨੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ, ਭੂਤਂ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞਬ੍ਯਾਕਰਣਾ’’ਤਿ.

੪੩੪. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾ, ਉਪਾਲਿ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ. ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਚ? ਨਿਦਾਨਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਂ ਸੁਤੇਨ ਸਾਵੇਤਬ੍ਬਂ ਅਯਂ ਪਠਮਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਨਿਦਾਨਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਾਰਾਜਿਕਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਂ ਸੁਤੇਨ ਸਾਵੇਤਬ੍ਬਂ ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਨਿਦਾਨਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਾਰਾਜਿਕਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਤੇਰਸ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸੇ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਂ ਸੁਤੇਨ ਸਾਵੇਤਬ੍ਬਂ ਅਯਂ ਤਤਿਯਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਨਿਦਾਨਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਾਰਾਜਿਕਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਤੇਰਸ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸੇ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਅਨਿਯਤੇ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਂ ਸੁਤੇਨ ਸਾਵੇਤਬ੍ਬਂ ਅਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨੇਵ ਪਞ੍ਚਮੀ – ਇਮਾ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ’’ਤਿ.

੪੩੫. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭੋਜਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭੋਜਨਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਓਦਨੋ, ਕੁਮ੍ਮਾਸੋ, ਸਤ੍ਤੁ, ਮਚ੍ਛੋ, ਮਂਸਂ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਭੋਜਨਾ’’ਤਿ.

ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਵਗ੍ਗੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਦਿਟ੍ਠਾਵਿਕਮ੍ਮਾ ਅਪਰੇ, ਪਟਿਗ੍ਗਹਾਨਤਿਰਿਤ੍ਤਾ;

ਪਵਾਰਣਾ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਂ, ਓਕਾਸਂ ਸਾਕਚ੍ਛੇਨ ਚ;

ਪਞ੍ਹਂ ਅਞ੍ਞਬ੍ਯਾਕਰਣਾ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਚਾਪਿ ਭੋਜਨਾਤਿ.

੫. ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਵਗ੍ਗੋ

੪੩੬. [ਚੂਲ਼ਵ. ੩੯੯; ਅ. ਨਿ. ੧੦.੪੪] ‘‘ਚੋਦਕੇਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਕਤਿ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਰੋ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ? ‘‘ਚੋਦਕੇਨੁਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਰੋ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਚੋਦਕੇਨੁਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਨੁ ਖੋਮ੍ਹਿ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇਨਮ੍ਹਿ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਦੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਮਂਸੇਨ, ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਨੁ ਖੋ ਮੇ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਦਾਹੁ ਨੋ’’ਤਿ. ਨੋ ਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਦੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਮਂਸੇਨ, ਤਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ – ‘ਇਙ੍ਘ, ਤਾਵ ਆਯਸ੍ਮਾ ਕਾਯਿਕਂ ਸਿਕ੍ਖਸ੍ਸੂ’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਉਪਾਲਿ, ਚੋਦਕੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵਚੀਸਮਾਚਾਰੋ ਨੁ ਖੋਮ੍ਹਿ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇਨਮ੍ਹਿ ਵਚੀਸਮਾਚਾਰੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਦੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਮਂਸੇਨ, ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਨੁ ਖੋ ਮੇ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਦਾਹੁ ਨੋ’ਤਿ. ਨੋ ਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵਚੀਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਵਚੀਸਮਾਚਾਰੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਦੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਮਂਸੇਨ, ਤਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ – ‘ਇਙ੍ਘ, ਤਾਵ ਆਯਸ੍ਮਾ ਵਾਚਸਿਕਂ ਸਿਕ੍ਖਸ੍ਸੂ’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਉਪਾਲਿ, ਚੋਦਕੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਮੇਤ੍ਤਂ ਨੁ ਖੋ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਸੁ ਅਨਾਘਾਤਂ, ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਨੁ ਖੋ ਮੇ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਦਾਹੁ ਨੋ’ਤਿ. ਨੋ ਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਮੇਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਹੋਤਿ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਸੁ ਅਨਾਘਾਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ – ‘ਇਙ੍ਘ, ਤਾਵ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਸੁ ਮੇਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਹੀ’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਉਪਾਲਿ, ਚੋਦਕੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਨੁ ਖੋਮ੍ਹਿ ਸੁਤਧਰੋ ਸੁਤਸਨ੍ਨਿਚਯੋ, ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਰੂਪਾ ਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਧਾਤਾ ਵਚਸਾ ਪਰਿਚਿਤਾ ਮਨਸਾਨੁਪੇਕ੍ਖਿਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਾ, ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਨੁ ਖੋ ਮੇ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਦਾਹੁ ਨੋ’ਤਿ. ਨੋ ਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਤਧਰੋ ਸੁਤਸਨ੍ਨਿਚਯੋ, ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਰੂਪਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਧਾਤਾ ਵਚਸਾ ਪਰਿਚਿਤਾ ਮਨਸਾਨੁਪੇਕ੍ਖਿਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਾ, ਤਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ – ‘ਇਙ੍ਘ, ਤਾਵ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਗਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਸ੍ਸੂ’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਉਪਾਲਿ, ਚੋਦਕੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਉਭਯਾਨਿ ਖੋ ਮੇ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਾਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਸ੍ਵਾਗਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ ਸੁਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਨਿ ਸੁਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਸੋ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸੋ, ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਨੁ ਖੋ ਮੇ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਦਾਹੁ ਨੋ’ਤਿ. ਨੋ ਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਉਭਯਾਨਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਾਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਸ੍ਵਾਗਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ ਸੁਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਨਿ ਸੁਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਸੋ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸੋ, ‘ਇਦਂ ਪਨਾਵੁਸੋ ਕਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਨ ਸਮ੍ਪਾਯਤਿ [ਨ ਸਮ੍ਪਾਦਯਤਿ (ਕ.), ਨ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤਿ (ਸ੍ਯਾ.)], ਤਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ – ‘ਇਙ੍ਘ, ਤਾਵ ਆਯਸ੍ਮਾ ਵਿਨਯਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਸ੍ਸੂ’ਤਿ ਇਤਿਸ੍ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰੋ. ਚੋਦਕੇਨੁਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਰੋ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

੪੩੭. ‘‘ਚੋਦਕੇਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਕਤਿ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਰੋ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ? ‘‘ਚੋਦਕੇਨੁਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਰੋ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਕਾਲੇਨ ਵਕ੍ਖਾਮਿ ਨੋ ਅਕਾਲੇਨ, ਭੂਤੇਨ ਵਕ੍ਖਾਮਿ ਨੋ ਅਭੂਤੇਨ, ਸਣ੍ਹੇਨ ਵਕ੍ਖਾਮਿ ਨੋ ਫਰੁਸੇਨ, ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤੇਨ ਵਕ੍ਖਾਮਿ ਨੋ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤੇਨ, ਮੇਤ੍ਤਾਚਿਤ੍ਤੋ ਵਕ੍ਖਾਮਿ ਨੋ ਦੋਸਨ੍ਤਰੋਤਿ – ਚੋਦਕੇਨੁਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਰੋ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

੪੩੮. [ਚੂਲ਼ਵ. ੪੦੦] ‘‘ਚੋਦਕੇਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਕਤਿ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਰੋ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ? ‘‘ਚੋਦਕੇਨੁਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਰੋ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਕਾਰੁਞ੍ਞਤਾ, ਹਿਤੇਸਿਤਾ, ਅਨੁਕਮ੍ਪਤਾ, ਆਪਤ੍ਤਿਵੁਟ੍ਠਾਨਤਾ, ਵਿਨਯਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਤਾ – ਚੋਦਕੇਨੁਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਂ ਚੋਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਰੋ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

੪੩੯. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਲਂ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਲਂ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵਚੀਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵੋ ਹੋਤਿ, ਬਾਲੋ ਹੋਤਿ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤੋ, ਨ ਪਟਿਬਲੋ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨੋ ਅਨੁਯੋਗਂ ਦਾਤੁਂ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਲਂ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਲਂ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵਚੀਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵੋ ਹੋਤਿ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਹੋਤਿ ਬ੍ਯਤ੍ਤੋ ਪਟਿਬਲੋ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨੋ ਅਨੁਯੋਗਂ ਦਾਤੁਂ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਲਂ ਓਕਾਸਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ.

੪੪੦. [ਚੂਲ਼ਵ. ੩੯੮] ‘‘ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤੁਕਾਮੇਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਕਤਿਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤੁਕਾਮੇਨੁਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ [ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ [ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ (ਸ੍ਯਾ.)]? ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤੁਕਾਮੇਨ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਯਂ ਖੋ ਅਹਂ ਇਮਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤੁਕਾਮੋ, ਕਾਲੋ ਨੁ ਖੋ ਇਮਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤੁਂ ਉਦਾਹੁ ਨੋ’ਤਿ. ਸਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਅਕਾਲੋ ਇਮਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤੁਂ ਨੋ ਕਾਲੋ’ਤਿ, ਨ ਤਂ, ਉਪਾਲਿ, ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨੁਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਕਾਲੋ ਇਮਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤੁਂ ਨੋ ਅਕਾਲੋ’ਤਿ, ਤੇਨੁਪਾਲਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਯਂ ਖੋ ਅਹਂ ਇਮਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤੁਕਾਮੋ ਭੂਤਂ ਨੁ ਖੋ ਇਦਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਉਦਾਹੁ ਨੋ’ਤਿ. ਸਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਅਭੂਤਂ ਇਦਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਨੋ ਭੂਤ’ਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਂ, ਉਪਾਲਿ, ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨੁਪਾਲਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਭੂਤਂ ਇਦਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਨੋ ਅਭੂਤ’ਨ੍ਤਿ, ਤੇਨੁਪਾਲਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਯਂ ਖੋ ਅਹਂ ਇਮਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤੁਕਾਮੋ, ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ ਨੁ ਖੋ ਇਦਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਉਦਾਹੁ ਨੋ’ਤਿ. ਸਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ –’ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ ਇਦਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਨੋ ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤ’ਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਂ, ਉਪਾਲਿ, ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨੁਪਾਲਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ ਇਦਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਨੋ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤ’ਨ੍ਤਿ, ਤੇਨੁਪਾਲਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਇਮਂ ਖੋ ਅਹਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਿਯਮਾਨੋ ਲਭਿਸ੍ਸਾਮਿ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਸਮ੍ਭਤ੍ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਵਿਨਯਤੋ ਪਕ੍ਖੇ ਉਦਾਹੁ ਨੋ’ਤਿ. ਸਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਇਮਂ ਖੋ ਅਹਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਿਯਮਾਨੋ ਨ ਲਭਿਸ੍ਸਾਮਿ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਸਮ੍ਭਤ੍ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਵਿਨਯਤੋ ਪਕ੍ਖੇ’ਤਿ, ਨ ਤਂ, ਉਪਾਲਿ, ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨੁਪਾਲਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਇਦਂ ਖੋ ਅਹਂ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਿਯਮਾਨੋ ਲਭਿਸ੍ਸਾਮਿ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਸਮ੍ਭਤ੍ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਮ੍ਮਤੋ ਵਿਨਯਤੋ ਪਕ੍ਖੇ’ਤਿ, ਤੇਨੁਪਾਲਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਇਮਂ ਖੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਿਯਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਭਣ੍ਡਨਂ ਕਲਹੋ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਵਿਵਾਦੋ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਸਙ੍ਘਰਾਜਿ ਸਙ੍ਘਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਸਙ੍ਘਨਾਨਾਕਰਣਂ ਉਦਾਹੁ ਨੋ’ਤਿ. ਸਚੇ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਇਮਂ ਖੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਿਯਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਭਣ੍ਡਨਂ ਕਲਹੋ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਵਿਵਾਦੋ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਸਙ੍ਘਰਾਜਿ ਸਙ੍ਘਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਸਙ੍ਘਨਾਨਾਕਰਣ’ਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਂ, ਉਪਾਲਿ, ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਾਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨੁਪਾਲਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਇਮਂ ਖੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਿਯਤੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਭਣ੍ਡਨਂ ਕਲਹੋ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਵਿਵਾਦੋ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਸਙ੍ਘਰਾਜਿ ਸਙ੍ਘਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਸਙ੍ਘਨਾਨਾਕਰਣ’ਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਆਦਾਤਬ੍ਬਂ, ਉਪਾਲਿ, ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ. ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਆਦਿਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਛਾਪਿ ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਕਰਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

੪੪੧. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਕਰਣਜਾਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਬਹੂਪਕਾਰੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਕਰਣਜਾਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਬਹੂਪਕਾਰੋ ਹੋਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸਂਵੁਤੋ ਵਿਹਰਤਿ ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਣੁਮਤ੍ਤੇਸੁ ਵਜ੍ਜੇਸੁ ਭਯਦਸ੍ਸਾਵੀ, ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ; ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਤਧਰੋ ਸੁਤਸਨ੍ਨਿਚਯੋ; ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤਿ ਤਥਾਰੂਪਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਧਾਤਾ ਵਚਸਾ ਪਰਿਚਿਤਾ ਮਨਸਾਨੁਪੇਕ੍ਖਿਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਾ, ਉਭਯਾਨਿ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਾਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਸ੍ਵਾਗਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ ਸੁਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਨਿ ਸੁਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਸੋ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸੋ; ਵਿਨਯੇ ਖੋ ਪਨ ਠਿਤੋ ਹੋਤਿ ਅਸਂਹੀਰੋ; ਪਟਿਬਲੋ ਹੋਤਿ ਉਭੋ ਅਤ੍ਥਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇ ਅਸ੍ਸਾਸੇਤੁਂ ਸਞ੍ਞਾਪੇਤੁਂ ਨਿਜ੍ਝਾਪੇਤੁਂ ਪੇਕ੍ਖੇਤੁਂ ਪਸਾਦੇਤੁਂ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਕਰਣਜਾਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਬਹੂਪਕਾਰੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਕਰਣਜਾਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਬਹੂਪਕਾਰੋ ਹੋਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵਚੀਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵੋ ਹੋਤਿ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਹੋਤਿ ਬ੍ਯਤ੍ਤੋ, ਪਟਿਬਲੋ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨੋ ਅਨੁਯੋਗਂ ਦਾਤੁਂ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਕਰਣਜਾਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਬਹੂਪਕਾਰੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਕਰਣਜਾਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਬਹੂਪਕਾਰੋ ਹੋਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਵਤ੍ਥੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਨਿਦਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਦਪਚ੍ਚਾਭਟ੍ਠਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਵਚਨਪਥਂ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਕਰਣਜਾਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਬਹੂਪਕਾਰੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

੪੪੨. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸੁਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਲੋਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਾਨੁਲੋਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਨ ਚ ਠਾਨਾਠਾਨਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸੁਤ੍ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਲੋਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਾਨੁਲੋਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਠਾਨਾਠਾਨਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਲੋਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਾਨੁਲੋਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਨ ਚ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਧਮ੍ਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਲੋਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਯਾਨੁਲੋਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਵਤ੍ਥੁਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਨਿਦਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਦਪਚ੍ਚਾਭਟ੍ਠਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਵਚਨਪਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਵਤ੍ਥੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਨਿਦਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਦਪਚ੍ਚਾਭਟ੍ਠਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਵਚਨਪਥਂ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਯੋਗਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੂਪਸਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਯੋਗਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੂਪਸਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਧਿਕਰਣਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਪਯੋਗਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਧਿਕਰਣਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਪਯੋਗਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਸ੍ਸ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਵਗ੍ਗੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਞ੍ਚਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਞ੍ਚ ਕਾਲੇਨ, ਕਾਰੁਞ੍ਞਂ ਓਕਾਸੇਨ ਚ;

ਅਤ੍ਤਾਦਾਨਂ ਅਧਿਕਰਣਂ, ਅਪਰੇਹਿਪਿ ਵਤ੍ਥੁਞ੍ਚ;

ਸੁਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪੁਨ ਵਤ੍ਥੁਞ੍ਚ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਅਧਿਕਰਣੇਨ ਚਾਤਿ.

੬. ਧੁਤਙ੍ਗਵਗ੍ਗੋ

੪੪੩. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਰਞ੍ਞਿਕਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਆਰਞ੍ਞਿਕਾ [ਅ. ਨਿ. ੫.੧੮੧; ਪਰਿ. ੩੨੫]. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਮਨ੍ਦਤ੍ਤਾ ਮੋਮੂਹਤ੍ਤਾ ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਪਾਪਿਚ੍ਛੋ ਇਚ੍ਛਾਪਕਤੋ ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਉਮ੍ਮਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖੇਪਾ ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਵਣ੍ਣਿਤਂ ਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕੇਹੀਤਿ ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਅਪਿ ਚ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਞ੍ਞੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਞ੍ਞੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ – ਸਲ੍ਲੇਖਞ੍ਞੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਿਵੇਕਞ੍ਞੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਇਦਮਤ੍ਥਿਤਞ੍ਞੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਆਰਞ੍ਞਿਕਾ’’ਤਿ.

‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਂਸੁਕੂਲਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੋਸਾਨਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਬ੍ਭੋਕਾਸਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤੇਚੀਵਰਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਪਦਾਨਚਾਰਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨੇਸਜ੍ਜਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਥਾਸਨ੍ਥਤਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਕਾਸਨਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਖਲੁਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਿਕਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕਾਤਿ? ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਪਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਮਨ੍ਦਤ੍ਤਾ ਮੋਮੂਹਤ੍ਤਾ ਪਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਪਾਪਿਚ੍ਛੋ ਇਚ੍ਛਾਪਕਤੋ ਪਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਉਮ੍ਮਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖੇਪਾ ਪਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਵਣ੍ਣਿਤਂ ਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕੇਹੀਤਿ ਪਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਅਪਿ ਚ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਞ੍ਞੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਞ੍ਞੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਲ੍ਲੇਖਞ੍ਞੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਿਵੇਕਞ੍ਞੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਇਦਮਤ੍ਥਿਤਞ੍ਞੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕੋ ਹੋਤਿ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਪਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕਾ’’ਤਿ.

ਧੁਤਙ੍ਗਵਗ੍ਗੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ ਛਟ੍ਠੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਆਰਞ੍ਞਿਕੋ ਪਿਣ੍ਡਿਪਂਸੁ, ਰੁਕ੍ਖਸੁਸਾਨਪਞ੍ਚਮਂ;

ਅਬ੍ਭੋ ਤੇਚੀਵਰਞ੍ਚੇਵ, ਸਪਦਾਨਨੇਸਜ੍ਜਿਕਾ;

ਸਨ੍ਥਤੇਕਾਸਨਞ੍ਚੇਵ, ਖਲੁਪਚ੍ਛਾ ਪਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕਾਤਿ.

੭. ਮੁਸਾਵਾਦਵਗ੍ਗੋ

੪੪੪. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮੁਸਾਵਾਦਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਮੁਸਾਵਾਦਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਅਤ੍ਥਿ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਪਾਰਾਜਿਕਗਾਮੀ, ਅਤ੍ਥਿ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਗਾਮੀ, ਅਤ੍ਥਿ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਗਾਮੀ, ਅਤ੍ਥਿ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਗਾਮੀ, ਅਤ੍ਥਿ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਦੁਕ੍ਕਟਗਾਮੀ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਮੁਸਾਵਾਦਾ’’ਤਿ.

੪੪੫. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ ਉਪੋਸਥਂ ਵਾ ਪਵਾਰਣਂ ਵਾ ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ – ‘ਅਲਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਮਾ ਭਣ੍ਡਨਂ, ਮਾ ਕਲਹਂ, ਮਾ ਵਿਗ੍ਗਹਂ, ਮਾ ਵਿਵਾਦ’ਨ੍ਤਿ ਓਮਦ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘੇਨ ਉਪੋਸਥੋ ਵਾ ਪਵਾਰਣਾ ਵਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ ਉਪੋਸਥਂ ਵਾ ਪਵਾਰਣਂ ਵਾ ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ – ‘ਅਲਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਮਾ ਭਣ੍ਡਨਂ, ਮਾ ਕਲਹਂ, ਮਾ ਵਿਗ੍ਗਹਂ, ਮਾ ਵਿਵਾਦ’ਨ੍ਤਿ ਓਮਦ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘੇਨ ਉਪੋਸਥੋ ਵਾ ਪਵਾਰਣਾ ਵਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਲਜ੍ਜੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਬਾਲੋ ਚ, ਅਪਕਤਤ੍ਤੋ ਚ, ਚਾਵਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ ਉਪੋਸਥਂ ਵਾ ਪਵਾਰਣਂ ਵਾ ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ – ‘ਅਲਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਮਾ ਭਣ੍ਡਨਂ, ਮਾ ਕਲਹਂ, ਮਾ ਵਿਗ੍ਗਹਂ, ਮਾ ਵਿਵਾਦ’ਨ੍ਤਿ ਓਮਦ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘੇਨ ਉਪੋਸਥੋ ਵਾ ਪਵਾਰਣਾ ਵਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ ਉਪੋਸਥਂ ਵਾ ਪਵਾਰਣਂ ਵਾ ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ – ‘ਅਲਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਮਾ ਭਣ੍ਡਨਂ, ਮਾ ਕਲਹਂ, ਮਾ ਵਿਗ੍ਗਹਂ, ਮਾ ਵਿਵਾਦ’ਨ੍ਤਿ ਓਮਦ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘੇਨ ਉਪੋਸਥੋ ਵਾ ਪਵਾਰਣਾ ਵਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵਚੀਸਮਾਚਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵੋ ਹੋਤਿ, ਬਾਲੋ ਹੋਤਿ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤੋ, ਭਣ੍ਡਨਕਾਰਕੋ ਹੋਤਿ ਕਲਹਕਾਰਕੋ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ ਉਪੋਸਥਂ ਵਾ ਪਵਾਰਣਂ ਵਾ ਠਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ – ‘ਅਲਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਮਾ ਭਣ੍ਡਨਂ, ਮਾ ਕਲਹਂ, ਮਾ ਵਿਗ੍ਗਹਂ, ਮਾ ਵਿਵਾਦ’ਨ੍ਤਿ ਓਮਦ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘੇਨ ਉਪੋਸਥੋ ਵਾ ਪਵਾਰਣਾ ਵਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ.

੪੪੬. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਨੁਯੋਗੋ ਨ ਦਾਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਨੁਯੋਗੋ ਨ ਦਾਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਾਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਲਹੁਕਗਰੁਕਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਾਵਸੇਸਾਨਵਸੇਸਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਪ੍ਪਟਿਕਮ੍ਮਾਪਟਿਕਮ੍ਮਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਨੁਯੋਗੋ ਨ ਦਾਤਬ੍ਬੋ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਨੁਯੋਗੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਆਪਤ੍ਤਾਨਾਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਲਹੁਕਗਰੁਕਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਾਵਸੇਸਾਨਵਸੇਸਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਪ੍ਪਟਿਕਮ੍ਮਾਪਟਿਕਮ੍ਮਂ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਨੁਯੋਗੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

੪੪੭. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਕਾਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਆਕਾਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਲਜ੍ਜਿਤਾ, ਅਞ੍ਞਾਣਤਾ, ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਕਤਤਾ, ਅਕਪ੍ਪਿਯੇ ਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਿਤਾ, ਕਪ੍ਪਿਯੇ ਅਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਿਤਾ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਦਸ੍ਸਨੇਨ, ਅਸ੍ਸਵਨੇਨ, ਪਸੁਤ੍ਤਕਤਾ, ਤਥਾਸਞ੍ਞੀ, ਸਤਿਸਮ੍ਮੋਸਾ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

੪੪੮. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੇਰਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਉਪਾਲਿ, ਵੇਰਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ, ਮੁਸਾਵਾਦੋ, ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪ੍ਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਂ – ਇਮੇ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਵੇਰਾ’’ਤਿ.

‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੇਰਮਣਿਯੋ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾ, ਉਪਾਲਿ, ਵੇਰਮਣਿਯੋ. ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਚ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵੇਰਮਣੀ [ਵੇਰਮਣਿ (ਕ.)], ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਵੇਰਮਣੀ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਵੇਰਮਣੀ, ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਵੇਰਮਣੀ, ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪ੍ਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਾ ਵੇਰਮਣੀ – ਇਮਾ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਵੇਰਮਣਿਯੋ’’ਤਿ.

੪੪੯. ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਬ੍ਯਸਨਾਨੀ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਉਪਾਲਿ, ਬ੍ਯਸਨਾਨਿ. [ਪਰਿ. ੩੨੫; ਅ. ਨਿ. ੫.੧੩੦] ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਞਾਤਿਬ੍ਯਸਨਂ, ਭੋਗਬ੍ਯਸਨਂ, ਰੋਗਬ੍ਯਸਨਂ, ਸੀਲਬ੍ਯਸਨਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਬ੍ਯਸਨਂ – ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਯਸਨਾਨੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਮ੍ਪਦਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾ, ਉਪਾਲਿ, ਸਮ੍ਪਦਾ. [ਪਰਿ. ੩੨੫; ਅ. ਨਿ. ੫.੧੩੦] ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਚ? ਞਾਤਿਸਮ੍ਪਦਾ, ਭੋਗਸਮ੍ਪਦਾ, ਆਰੋਗ੍ਯਸਮ੍ਪਦਾ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾ – ਇਮਾ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚ ਸਮ੍ਪਦਾ’’ਤਿ.

ਮੁਸਾਵਾਦਵਗ੍ਗੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ ਸਤ੍ਤਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਚ ਓਮਦ੍ਦਿ, ਅਪਰੇਹਿ ਅਨੁਯੋਗੋ;

ਆਪਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਅਪਰੇਹਿ, ਵੇਰਾ ਵੇਰਮਣੀਪਿ ਚ;

ਬ੍ਯਸਨਂ ਸਮ੍ਪਦਾ ਚੇਵ, ਸਤ੍ਤਮੋ ਵਗ੍ਗਸਙ੍ਗਹੋਤਿ.

੮. ਭਿਕ੍ਖੁਨੋਵਾਦਵਗ੍ਗੋ

੪੫੦. ‘‘ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਵਨ੍ਦਿਯੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਊਰੁਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਙ੍ਗਜਾਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਉਭੋ ਅਂਸਕੂਟੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਓਭਾਸਤਿ, ਗਿਹੀ ਸਮ੍ਪਯੋਜੇਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਅਵਨ੍ਦਿਯੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਵਨ੍ਦਿਯੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਅਲਾਭਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਅਵਾਸਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਪਰਿਭਾਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਹਿ ਭੇਦੇਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਵਨ੍ਦਿਯੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨ.

‘‘ਅਪਰੇਹਿਪਿ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਵਨ੍ਦਿਯੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਅਲਾਭਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਅਵਾਸਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਪਰਿਭਾਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਜੇਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਵਨ੍ਦਿਯੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇਨਾ’’ਤਿ.