੪. ਨਤੁਮ੍ਹਾਕਂਵਗ੍ਗੋ

੧. ਨਤੁਮ੍ਹਾਕਂਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੩. ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨੇਨਾਤਿ ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਸ੍ਸ ਛਨ੍ਦਰਾਗਸ੍ਸ ਪਜਹਨੇਨ. ਦਬ੍ਬਾਦਿ ਪਾਕਤਿਕਤਿਣਂ ਪਾਕਟਮੇਵਾਤਿ ਅਪਾਕਟਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਤਾਲਨਾਲ਼ਿਕੇਰਾਦਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ, ਤਿਣਕਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾ ਭੇਦਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਪਿਯਾਲੋ ਫਾਰੁਸਕਂ.

ਨਤੁਮ੍ਹਾਕਂਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਅਞ੍ਞਤਰਭਿਕ੍ਖੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੫. ਯਦਿ ਰੂਪਂ ਅਨੁਸੇਤੀਤਿ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਯਦਿ ਰਾਗਾਦਯੋ ਅਨੁਸਯਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਤੇਨ ਰਾਗਾਦਿਨਾ ਤਂਸਮਙ੍ਗੀਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਙ੍ਖਾਤਬ੍ਬਤਂ ‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਦੁਟ੍ਠੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਤਂ ਉਪਗਚ੍ਛਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਾਮਰਾਗਾਦੀਸੂ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਭੂਤੇਨਾਤਿ ਅਜਾਤੇਨ ਅਨੁਸਯਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਨ. ਅਨੁਸਯਸੀਸੇਨ ਹੇਤ੍ਥ ਅਭਿਭਵਂ ਵਦਤਿ. ਯਤੋ ‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਦੁਟ੍ਠੋ ਮੂਲ਼੍ਹੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਹਿ ਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਕਿਲੇਸਾ ਅਨੁਸਯੋ.

ਅਞ੍ਞਤਰਭਿਕ੍ਖੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਦੁਤਿਯਅਞ੍ਞਤਰਭਿਕ੍ਖੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੩੬. ਤਂ ਅਨੁਸਯਿਤਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਤਂ ਰਾਗਾਦਿਨਾ ਅਨੁਸਯਿਤਂ ਰੂਪਂ ਮਰਨ੍ਤੇਨ ਅਨੁਸਯੇਨ ਅਨੁਮਰਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਯੇਨ ਅਨੁਸਯੇਨ ਮਰਨ੍ਤੇਨ ਤਂ ਅਨੁਮਰਤਿ. ਤੇਨ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਤਥਾਭੂਤਤੋ ਤੇਨ ‘‘ਰਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿਵੋਹਾਰਂ ਲਭਤਿ. ਯੇਨ ਅਨੁਸਯੇਨ ਕਾਰਣਭੂਤੇਨ ਅਨੁਮੀਯਤਿ, ਤੇਨ.

ਦੁਤਿਯਅਞ੍ਞਤਰਭਿਕ੍ਖੁਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੫-੬. ਆਨਨ੍ਦਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ

੩੭-੩੮. ਠਿਤਿਯਾ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇਨ ਸਹਿਤਂ ਠਿਤਂ. ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋ. ਪਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਧਰਮਾਨਤ੍ਤਾ ਏਵ ਜੀਵਮਾਨਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਸੇਨ ਜਰਾ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਤੋ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਅਤ੍ਥਂ ਪਾਕਟਤਰਂ ਕਾਤੁਂ ‘‘ਠਿਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਜੀਵਿ…ਪੇ… ਨਾਮਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ (ਧ. ਸ. ੧੯) ‘‘ਆਯੁ ਠਿਤੀ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਜਰਾਯ ਨਾਮਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਤੀਣਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਤਸਭਾਵਲਕ੍ਖਣਤੋ. ਯੋ ਕੋਚਿ ਰੂਪਧਮ੍ਮੋ ਵਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੋ ਵਾ ਲੋਕਿਯੋ ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਨ ਲਕ੍ਖਣਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਲਕ੍ਖਣਂ, ਨ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਨ ਚ…ਪੇ… ਸਕ੍ਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ. ਨਾਪਿ ਲਕ੍ਖਣਂ ਵਿਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਭਾਵੇਨ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਲਕ੍ਖਣੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਉਪਮਾਯ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਕਾਲ਼ਰਤ੍ਤਸਬਲਾਦਿਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ ਪਾਕਟਂ ਹੋਤਿ ‘‘ਅਯਂ ਅਸੁਕਸ੍ਸ ਗਾਵੀ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰੋਪਿ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਸਭਾਵਤੋ ਉਪਧਾਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਲਕ੍ਖਣਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦਾਵਤ੍ਥਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਕਾਲਸਙ੍ਖਾਤੋਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਕਾਲਸਙ੍ਖਾਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ. ਖਣੋਪੀਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੋਪਿ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਉਪ੍ਪਾਦੋਪੀਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਲਕ੍ਖਣੋਪਿ. ਜਰਾਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਜੀਰਣਲਕ੍ਖਣਂ, ਤਂ ‘‘ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਸਙ੍ਖਾਰੋਪਿ ਤਂਲਕ੍ਖਣਮ੍ਪਿ ਕਾਲਸਙ੍ਖਾਤੋ ਤਸ੍ਸ ਖਣੋਪਿ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ ਪਾਠੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਜਰਾਪੀ’’ਤਿ ਪਦਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਨ ਹਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਤਰੁਣੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਜਿਯ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਲ੍ਲਕੋ ਵਿਯ ਜਿਣ੍ਣੋ ਏਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ, ਭਙ੍ਗੇਨੇਵ ਪਨ ਜਰਾ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਤਿ ਖਣਸ੍ਸ ਅਤਿਇਤ੍ਤਰਭਾਵਤੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤੁਂ ਠਿਤਿਯਾਤਿ ਤੇਸਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਾਨੀਤਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤੀਣਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ. ਅਤ੍ਥਿਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕ੍ਖਣਂ, ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਏਵ ਠਿਤਿਯਾ. ਤਮਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਜਰਾਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਭਾਵਂ. ਅਞ੍ਞੇ ਪਨ ‘‘ਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਠਾਨਂ ਠਿਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਯਿਦਂ ਅਕਾਰਣਂ ਅਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਸੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਵਯੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਿਸੇਸੇਨ ਠਿਤਿਯਾ ਜੋਤਿਤਤ੍ਤਾ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਅਪਿਚ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਵਤ੍ਥਾਯ ਭਿਨ੍ਨਾ ਭਙ੍ਗਾਵਤ੍ਥਾ ਇਚ੍ਛਿਤਾ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮੇਵ ਭਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਂ ਭਙ੍ਗਾਵਤ੍ਥਾਯਪਿ ਭਿਨ੍ਨਾ ਭਙ੍ਗਾਭਿਮੁਖਾਵਤ੍ਥਾ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ. ਨ ਹਿ ਅਭਙ੍ਗਾਭਿਮੁਖੋ ਭਿਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਸਕ੍ਕਾ ਉਪ੍ਪਾਦਾਭਿਮੁਖਾਵਤ੍ਥਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਤੁਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਸ ਅਲਦ੍ਧਤ੍ਤਲਾਭਤ੍ਤਾ. ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੋ ਨਾਮ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂਯੇਵ, ਨ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਈਦਿਸੋ ਵਿਸੇਸੋ. ਆਚਰਿਯਮਤਿ ਨਾਮ ਤਸ੍ਸੇਵ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਮਤਿ, ਸਾ ਸਬ੍ਬਦੁਬ੍ਬਲਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿ.

ਆਨਨ੍ਦਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੭-੧੦. ਅਨੁਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ

੩੯-੪੨. ਅਪਾਯਦੁਕ੍ਖੇ ਸਕਲਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖੇ ਚ ਪਤਿਤੁਂ ਅਦਤ੍ਵਾ ਧਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਧਮ੍ਮੋ, ਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਿ. ਤਦਨੁਲੋਮਿਕਾ ਚਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਬਹੁਲੋ’’ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਦੁਦ੍ਧਾਰੋ ਕਤੋ, ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਬਹੁਲਂ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਆਗਤਂ. ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਨਬਹੁਲੋਤਿ ਸਬ੍ਬਭਵੇਸੁ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਨਬਹੁਲੋ. ਤੀਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹੀਤਿ ਞਾਤਤੀਰਣਪ੍ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ. ਪਰਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤਿ. ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਸਬ੍ਬਸਂਕਿਲੇਸਤੋ ‘‘ਮਗ੍ਗੋ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਇਤੋ ਪਰੇਸੁ ਤੀਸੁ ਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਇਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ. ਅਨਿਯਮਿਤਾਤਿ ਅਗ੍ਗਹਿਤਾ. ਤੇਸੁ ਨਿਯਮਿਤਾ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ. ਸਾਤਿ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਯਮਿਤਵਸੇਨੇਵਾਤਿ ਇਦਂ ਲਕ੍ਖਣਵਚਨਂ ਯਥਾ ‘‘ਯਦਿ ਮੇ ਬ੍ਯਾਧਯੋ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ, ਦਾਤਬ੍ਬਮਿਦਮੋਸਧ’’ਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਏਵ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮਸਨਾਚਾਰਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤੁਨ੍ਤਿ.

ਅਨੁਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਨਤੁਮ੍ਹਾਕਂਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.