ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਦੇਸਨਾਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਧਮ੍ਮੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਥਵੀਆਦਿਭੂਤਾਦਿਭੇਦਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਤੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਟਿਪਾਦਨਭਾਵੇਨ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਵਿਸੇਸਨਦੁਕ੍ਖਪਰਿਯਾਯੇਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ ਤਣ੍ਹਾਵਜ੍ਜਾ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ. ਮਞ੍ਞਨਾਭਿਨਨ੍ਦਨਨਨ੍ਦੀਪਰਿਯਾਯੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਤਣ੍ਹਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ. ਅਯਂ ਤਾਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਨਯੋ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਨਯੇ ਪਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਤਣ੍ਹਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੀਪਿਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ, ਮਞ੍ਞਨਾਪਰਿਯਾਯੇਨ ਗਹਿਤਾ ਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਯੋ, ਭਵਪਦੇਨ ਗਹਿਤੋ ਕਮ੍ਮਭਵੋ ਚਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕਿਲੇਸਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ. ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ. ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣੇਨ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਕ੍ਖੁਸੇਕ੍ਖਾਭਿਞ੍ਞਾਗਹਣੇਹਿ, ਰਾਗਾਦਿਖਯਵਚਨੇਹਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਗਹਣੇਨ ਚ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਤਣ੍ਹਾਕ੍ਖਯਾਦਿਵਚਨੇਹਿ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ ਉਦ੍ਧਰਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਕ੍ਖਯਾਦੀਨਂ ਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਭਾਵਸ੍ਸ ਉਦ੍ਧਟਤ੍ਤਾ.

ਤਤ੍ਥ ਸਮੁਦਯੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਆਦੀਨਵੋ, ਮਗ੍ਗਨਿਰੋਧੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਮਾਨਭਞ੍ਜਨਂ ਫਲਂ, ਤਥਾ ‘‘ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਭਾਗਾਵਬੋਧੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਯੋਜਨਞ੍ਚ. ਤਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਯ ਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਯਾਥਾਵਤੋ ਸਭਾਵੂਪਧਾਰਣਞ੍ਚ ਉਪਾਯੋ, ਪਥਵੀਆਦੀਸੁ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਾਪਦੇਸੇਨ ਪਥਵੀਆਦਯੋ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਪਰਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ, ਮਞ੍ਞਨਾ ਚ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਆਣਤ੍ਤੀਤਿ. ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ.

੨. ਵਿਚਯਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਸਕ੍ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਵਿਸੇਸਹੇਤੁਭਾਵਤੋ, ਕਸ੍ਸਚਿਪਿ ਤਤ੍ਥ ਅਸੇਸਿਤਬ੍ਬਤੋ ਚ ਸਬ੍ਬਗਹਣਂ, ਸਭਾਵਧਾਰਣਤੋ ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਨਿਜ੍ਜੀਵਤੋ ਚ ਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣਂ, ਪਤਿਟ੍ਠਾਭਾਵਤੋ ਆਵੇਣਿਕਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਚ ਮੂਲਗ੍ਗਹਣਂ, ਕਾਰਣਭਾਵਤੋ ਦੇਸਨਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਤੋ ਚ ਪਰਿਯਾਯਗ੍ਗਹਣਂ, ਸਮ੍ਮੁਖਭਾਵਤੋ ਸਮ੍ਪਦਾਨਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਤੋ ਚ ‘‘ਵੋ’’ਤਿ ਵਚਨਂ, ਤਥਾਰੂਪਗੁਣਯੋਗਤੋ ਅਭਿਮੁਖੀਕਰਣਤੋ ਚ ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ ਆਲਪਨਂ. ਦੇਸੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਭਾਵਤੋ ਤੇਸਂ ਸਤੁਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ‘‘ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਨਂ, ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਤਾਯ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਭਾਵਤੋ, ਯਥਾਪਟਿਞ੍ਞਞ੍ਚ ਦੇਸਨਤੋ ‘‘ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਾਮਸਨਂ, ਸੋਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ, ਸਵਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤੋ ‘‘ਸੁਣਾਥਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਕ੍ਕਾਤਬ੍ਬਤੋ, ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਕਿਰਿਯਾਯ ਏਵ ਚ ਤਦਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ‘‘ਸਾਧੁਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਮਨਸਿਕਰਣੀਯਤੋ ਤਦਧੀਨਤ੍ਤਾ ਚ ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਨਂ ‘‘ਮਨਸਿ ਕਰੋਥਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਤੋ ਚ ‘‘ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਭਗਵਤੋ ਸਦੇਵਕੇਨ ਲੋਕੇਨ ਸਿਰਸਾ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਵਚਨਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਸਾਧਨਤੋ ‘‘ਏਵ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਤ੍ਥੁ ਉਤ੍ਤਮਗਾਰਵਟ੍ਠਾਨਭਾਵਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਗਾਰਵਸ੍ਸ ਉਲ਼ਾਰਪੁਞ੍ਞਭਾਵਤੋ ‘‘ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਤਥਾਕਿਰਿਯਾਯ ਨਿਚ੍ਛਿਤਭਾਵਤੋ ਵਚਨਾਲਙ੍ਕਾਰਤੋ ਚ ‘‘ਖੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਵਨਸ੍ਸ ਪਟਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ, ਤਥਾ ਤੇਹਿ ਪਟਿਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਚ ‘‘ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭਾਵਤੋ, ਸਕਲਸ੍ਸਪਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਕਰਣਤੋ ‘‘ਏਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਲੋਕਾਧਾਰਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕਂ ਉਪਾਦਾਯ ‘‘ਇਧਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਟਿਵੇਧਬਾਹੁਸਚ੍ਚਾਭਾਵਤੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਬਾਹੁਸਚ੍ਚਾਭਾਵਤੋ ਚ ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਥੂਸੁ, ਪੁਥੁ ਵਾ ਜਨਭਾਵਤੋ ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਰਿਯਧਮ੍ਮਵਿਰਹਤੋ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਮਤੋ ਚ ‘‘ਅਰਿਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਰਿਯਭਾਵਕਰਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਕੋਸਲ੍ਲਦਮਥਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਸਨ੍ਤਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਤੋ ਸਨ੍ਤਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਮਤੋ ਸਬ੍ਭਿ ਪਾਸਂਸਿਯਤੋ ਚ ‘‘ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਭਾਵਕਰਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਕੋਸਲ੍ਲਦਮਥਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਥਵੀਵਤ੍ਥੁਕਾਨਂ ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ, ਉਪਰਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਨਞ੍ਚਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਪਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖਾਨਂ ‘‘ਪਥਵਿਂ ਪਥਵਿਤੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨ੍ਧਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਹਂਕਾਰ-ਮਮਂਕਾਰਾਨਂ ਕਤ੍ਥਚਿਪਿ ਅਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਥਵਿਂ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ, ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਚ ਗਯ੍ਹਮਾਨਤ੍ਤਾ, ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਪਥਵੀਆਦਿਆਰਮ੍ਮਣਸਭਾਗਤਾਯ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾ ਚ ‘‘ਯੋਪੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਯੋ’’ਤਿ ਅਨਿਯਮੇਨ ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਨਿਯਮੇਤਬ੍ਬਤੋ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਤੋ ਚ; ‘‘ਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਾਤਿਸਯਂ ਸਂਸਾਰੇ ਭਯਸ੍ਸ ਇਕ੍ਖਨਤੋ ਕਿਲੇਸਭੇਦਨਸਮ੍ਭਵਤੋ ਚ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਿਕ੍ਖਾਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਤੋ ਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮਪਟਿਲਾਭਤੋ ਚ ‘‘ਸੇਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਨਸਾ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਧਿਗਤਤ੍ਤਾ ਅਧਿਗਮਨੀਯਤੋ ਚ ‘‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਪਰੇਨ ਅਨੁਤ੍ਤਰਣੀਯਤੋ, ਪਰਂ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕਭਾਵੇਨ ਉਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਚ ‘‘ਅਨੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੋਗੇਨ ਭਾਵਨਾਯ ਕਾਮਯੋਗਾਦਿਤੋ ਚ ਖੇਮਂ ਸਿਵਂ ਅਨੁਪਦ੍ਦਵਨ੍ਤਿ ‘‘ਯੋਗਕ੍ਖੇਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਛਨ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ‘‘ਪਤ੍ਥਯਮਾਨੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਬ੍ਬਇਰਿਯਾਪਥਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ ‘‘ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਞ੍ਚੇਵ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਞ੍ਚ ਞਾਣੇਨ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਜਾਨਨਤੋ ‘‘ਅਭਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਪ੍ਪਹੀਨਮਞ੍ਞਨਤਾਯ ਅਭਾਵਤੋ ‘‘ਮਾ ਮਞ੍ਞੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਇਤੋ ਪਰਂ ਸਬ੍ਬਪਦੇਸੁ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ. ਸਕ੍ਕਾ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਂ ਤਸ੍ਸਾ ਲੀਨਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਞ੍ਚ ਅਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਵਿਭਾਵੇਤੁਨ੍ਤਿ ਅਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰਭਯੇਨ ਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਯਿਮ੍ਹ. ਇਤਿ ਅਨੁਪਦਵਿਚਯਤੋ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ.

੩. ਯੁਤ੍ਤਿਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

ਸਕ੍ਕਾਯਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਮੂਲਭਾਵੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਤ੍ਤਾ ਲੋਕਵਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਬ੍ਯਾਹੁਸਚ੍ਚਦ੍ਵਯਰਹਿਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਧਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਾਵੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਪੁਥੁਕਿਲੇਸਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਜਨਨਾਦਿਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਬਾਹੁਸਚ੍ਚਾਭਾਵੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਸ੍ਸੁਤਵਤੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਰਿਯਾਨਂ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਞ੍ਚ ਅਦਸ੍ਸਾਵਿਤਾਦਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਅਰਿਯਕਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਰਿਯਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਤੇਨ ਅਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਚ ਤਥਾ ਤਸ੍ਸ ਪਥਵਿਯਾ ‘‘ਅਹਂ ਪਥਵੀ, ਮਮ ਪਥਵੀ, ਪਰੋ ਪਥਵੀ’’ਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਅਹਂਕਾਰਮਮਂਕਾਰਾਨਂ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਅਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਸਞ੍ਜਾਨਤੋ ਚਸ੍ਸ ਪਥਵਿਂ ਕਮ੍ਮਾਦਿਕਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਮਞ੍ਞਨਾਪਵਤ੍ਤਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਸਞ੍ਞਾਨਿਦਾਨਤ੍ਤਾ ਪਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖਾਨਂ. ਯੋ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਵਿਨਾ ਮਞ੍ਞਨਾਪਹਾਨਾਭਾਵਤੋ. ‘‘ਆਪਂ ਆਪਤੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਪਰਿਯੋਸਿਤਸਿਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਕਤਕਿਚ੍ਚਤਾਭਾਵਤੋ. ਸੇਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਤੋ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਪਤ੍ਥਨਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤਭਾਵਤੋ. ਤਥਾ ਤਸ੍ਸ ਪਥਵਿਯਾ ਅਭਿਜਾਨਨਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਹਾਨੇਸੁ ਮਤ੍ਤਸੋ ਕਾਰਿਭਾਵਤੋ. ਤਤੋ ਏਵ ਚਸ੍ਸ ‘‘ਮਾ ਮਞ੍ਞੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਵਤ੍ਥੁਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਵਿਯ ਮਞ੍ਞਨਾਪਹਾਨਸ੍ਸਪਿ ਵਿਪ੍ਪਕਤਭਾਵਤੋ. ਸੇਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਥਵਿਯਾ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾ ਚ. ‘‘ਆਪਂ ਆਪਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਰਹਤ੍ਤਾਦਿਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਥਵਿਯਾਦੀਨਂ ਅਭਿਜਾਨਨਾ ਮਞ੍ਞਨਾਭਾਵੋ ਚ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ, ਸਬ੍ਬਸੋ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਤਤੋ ਏਵ ਚਸ੍ਸ ਵੀਤਰਾਗਾਦਿਭਾਵੋ ਤਤੋ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਤਾਤਿ. ਅਯਂ ਯੁਤ੍ਤਿਹਾਰੋ.

੪. ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

ਕਿਸ੍ਸੋਪਿ ਮਞ੍ਞਨਾ ਸਕ੍ਕਾਯਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੁਤਦ੍ਵਯਵਿਰਹੋ ਅਨ੍ਧਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਾਵਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵਿਤਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਸਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦਤਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਸਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤਤਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ‘‘ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਸਞ੍ਞਾਨਿਦਾਨਾ ਹਿ ਪਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖਾਤਿ. ਮਞ੍ਞਨਾਸੁ ਚ ਤਣ੍ਹਾਮਞ੍ਞਨਾ ਇਤਰਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਗਤਾਨਂ ਪਰਿਤਸ੍ਸਿਤਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤ’’ਨ੍ਤਿ, (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੦੫-੧੦੯) ‘‘ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਮਹਾਵ. ੧) ਚ ਵਚਨਤੋ, ਤਣ੍ਹਾਗਤਸ੍ਸੇਵ ਚ ‘‘ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਮਾਨਜਪ੍ਪਨਾਸਬ੍ਭਾਵਤਾ. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਵਾ ਮਞ੍ਞਨਾ ਸਬ੍ਬਾਸਂ ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ‘‘ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵਚਨਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਪਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ‘‘ਅਹਮਸ੍ਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੨; ੩.੩੯) ਆਦਿਵਚਨਤੋ ਮਾਨੋਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਥਾ ‘‘ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਸਤਿ ਇਤ੍ਥਂਸ੍ਮੀਤਿ ਹੋਤਿ, ਏਵਂਸ੍ਮੀਤਿ ਹੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਥਾਸ੍ਮੀਤਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ ਮਾਨਸ੍ਸਪਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਤਾ ਲਬ੍ਭਤੇਵ. ਸੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਮਞ੍ਞਨਾਪਹਾਨਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਮਞ੍ਞਨਾਪਹਾਨਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਕਮ੍ਮਭਵੋ ਚ ਜਾਤਿਯਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਜਾਤਿ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਾਵਬੋਧੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋ.

੫. ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮੂਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਾ ਯਥਾ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਦੋਸਮੋਹਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਕ੍ਕਾਯਮੂਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ਸਕ੍ਕਾਯਸ੍ਸ ਮੂਲਭਾਵੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾ ਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਪਟਿਵੇਧਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਭਾਵੋ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਏਵਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਪਿ ਅਭਾਵੋ ਗਯ੍ਹਤਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਨਕਾਮਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਾ. ‘‘ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਵਿਬਨ੍ਧਭੂਤਂ ਅਞ੍ਞਾਣਂ. ‘‘ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਰਿਯਵਿਨਯਾਭਾਵੋ. ਸੋ ਪਨਤ੍ਥਤੋ ਅਰਿਯਵਿਨਯੇ ਅਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਏਵ ਵਾਤਿ ਤੀਹਿਪਿ ਪਦੇਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਸਯਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਚ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਲਕ੍ਖਣੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ‘‘ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

‘‘ਪਥਵਿਂ ਪਥਵਿਤੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਦਿਟ੍ਠਿਮਞ੍ਞਨਾਦੀਨਂ ਸਞ੍ਞਾਯ ਕਾਰਣਭਾਵਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਸਞ੍ਞਾ, ਏਵਂ ਵਿਤਕ੍ਕਫਸ੍ਸਾਵਿਜ੍ਜਾਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਯੋਪਿ ਤਾਸਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਤੇਸਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ‘‘ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਮਞ੍ਞਨਾਕਿਚ੍ਚੇਨ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਗਹਿਤਾ ਤਾਸਂ ਕਿਲੇਸਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਤਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਦਿਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ਕਿਲੇਸਲਕ੍ਖਣੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਹੇਤੁਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾਕੁਸਲਹੇਤੂਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁਲਕ੍ਖਣੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਆਸਵਾਦਿਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾਸਵੋਘਯੋਗਗਨ੍ਥਨੀਵਰਣਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ਆਸਵਾਦਿਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ‘‘ਪਥਵਿਂ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਥਵੀਆਦੀਨਂ ਰੂਪਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤਬ੍ਬਿਸਯਾਨਞ੍ਚ ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਰੂਪਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਤਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਸਕਲਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਵਿਸਯਾਪਿ ਮਞ੍ਞਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਰੂਪਵਿਸਯਲਕ੍ਖਣੇਨ ਆਸਂ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦਿਵਿਸਯਾਪਿ ਮਞ੍ਞਨਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਹਾਨਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਭਾਵੇਨ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਹਾਨਾਨਂ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਾਤਿ. ਅਯਂ ਲਕ੍ਖਣੋ ਹਾਰੋ.

੬. ਚਤੁਬ੍ਯੂਹਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਥਵੀਆਦੀਸੁ ਵਤ੍ਥੂਸੁ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਚ੍ਛਾਯਾਯ ਅਤ੍ਥਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਗਮ੍ਭੀਰਤਂ ਅਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਾਦਿਨਾ ਵਞ੍ਚਿਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਧਾਰਣਪਰਿਚਯਮਨਸਿਕਾਰਵਿਮੁਖਾ ਪਥਵੀਆਦੀਸੁ ਵਤ੍ਥੂਸੁ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਤਥਾਗਤਾਨਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾ ਚ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਦੇਸਨਾਯ ਨਿਦਾਨਂ. ਤੇ ‘‘ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੋਸਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਵਿਸੇਸਂ ਜਾਨਨ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਭਯਹਿਤਪਰਾਯਣਾ ਸਵੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਪਦਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ‘‘ਏਵ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਿਦਾਨਪਦਾਨਂ, ‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਪਾਲ਼ਿਪਦਾਨਞ੍ਚ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ, ਤਸ੍ਸਾ ਲੀਨਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਯਞ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਅਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰਭਯੇਨ ਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਯਿਮ੍ਹ.

ਪਦਪਦਤ੍ਥਦੇਸਨਾਨਿਕ੍ਖੇਪਸੁਤ੍ਤਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਸਨ੍ਧਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਦਸ੍ਸ ਪਦਨ੍ਤਰੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿ, ਤਥਾ ਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਪਦਤ੍ਥਸਨ੍ਧਿ, ਯੋ ‘‘ਕਿਰਿਯਾਕਾਰਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨਾਨਾਨੁਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਂਤਂਅਨੁਸਨ੍ਧੀਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਏਕਾਨੁਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦੇਸਨਾਸਨ੍ਧਿ. ਯਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧਿ ਅਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਸਨ੍ਧਿ ਯਥਾਨੁਸਨ੍ਧੀ’’ਤਿ ਤਿਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ. ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ ਪਰਜ੍ਝਾਸਯੋਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਨਿਦਾਨਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਨਿਕ੍ਖੇਪਸਨ੍ਧਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੁਤ੍ਤਸਨ੍ਧਿ ਇਧ ਪਠਮਨਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਸੁਤ੍ਤਮੇਵ ਪਠਮਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਨਾਯਮਨੁਯੋਗੋ ਕਤ੍ਥਚਿ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਪਿਚ ਯਸ੍ਮਾ ਮਞ੍ਞਨਾਮੂਲਕਂ ਸਕ੍ਕਾਯਂ, ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਨਾ ਚ ਤਤ੍ਥ ਏਵ ਅਨੇਕਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਸ੍ਸਾ ਸਵਿਸਯਾਯ ਲੇਸਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਾਰਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪਥਵੀਆਦਿਵਿਭਾਗਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਮਞ੍ਞਨਾਸੁ ਚ ਸਾਤਿਸਯਂ ਨਿਬ੍ਬੇਧਵਿਰਾਗਸਞ੍ਜਨਨੀ ਉਪਰਿ ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਤਥਾਗਤਗੁਣਵਿਭਾਵਨੀ ਚ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾ ਚ ਵਿਸੇਸਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਨਿਵੇਠਨਕਥਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਾਹਸ੍ਸ ਆਦਿਤੋ ਅਸਾਰਭਾਵਦੀਪਨਂ ਉਪਰਿ ਚ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਅਰਿਯਾਨਂ ਗੁਣਵਿਸੇਸਵਿਭਾਵਨਮਿਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਪਠਮਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ. ਕਿਞ੍ਚ ਸਕ੍ਕਾਯੇ ਮਞ੍ਞਨਾਮਞ੍ਞਨਾਮੁਖੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤੀਸੁ ਆਦੀਨਵਾਨਿਸਂਸਵਿਭਾਵਨਤੋ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਵਿਭਾਗਤੋ ਚ ਇਦਮੇਵ ਸੁਤ੍ਤਂ ਪਠਮਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ.

ਯਂ ਪਨ ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਦੇਸਨਾਯ ਦੇਸਨਨ੍ਤਰੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਸਨ੍ਦਨਂ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਦੇਸਨਾਸਨ੍ਧਿ, ਸਾ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ…ਪੇ… ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾ. ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ…ਪੇ… ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ ਮਨਸਿਕਰਣੀਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਮਨਸਿਕਰਣੀਯੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਮਨਸਿਕਰਣੀਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਅਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤੋ ਅਮਨਸਿਕਰਣੀਯੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਅਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤੋ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਮਨਸਿਕਰਣੀਯਾ, ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ…ਪੇ… ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾ ਕਾਮਾਸਵੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾ ਕਾਮਾਸਵੋ ਪਵਡ੍ਢਤਿ. ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾ ਭਵਾਸਵੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾ ਭਵਾਸਵੋ ਪਵਡ੍ਢਤਿ, ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ ਪਵਡ੍ਢਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੭) ਇਮਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਤਸ੍ਸੇਤਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨਸਿਕਾਰਾ ਰਾਗੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਦ੍ਧਂਸੇਸ੍ਸਤਿ, ਸੋ ਸਰਾਗੋ ਸਦੋਸੋ ਸਮੋਹੋ ਸਾਙ੍ਗਣੋ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਕਾਲਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੫੯) ਇਮਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚਾਵੁਸੋ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਙ੍ਗਤਿ ਫਸ੍ਸੋ, ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਨਾ. ਯਂ ਵੇਦੇਤਿ ਤਂ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਯਂ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ ਤਂ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ, ਯਂ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਤਂ ਪਪਞ੍ਚੇਤਿ, ਯਂ ਪਪਞ੍ਚੇਤਿ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਪੁਰਿਸਂ ਪਪਞ੍ਚਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੪) ਇਮਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ…ਪੇ… ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ ਰੂਪਂ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਵੇਦਨਂ…ਪੇ…, ਸਞ੍ਞਂ…ਪੇ…, ਸਙ੍ਖਾਰੇ…ਪੇ…, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਯਮ੍ਪਿ ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਂ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿ ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੋ ਲੋਕੋ ਸੋ ਅਤ੍ਤਾ ਸੋ ਪੇਚ੍ਚ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਾਮੀਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੧) ਇਮਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ.

‘‘ਯੋਪਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ…ਪੇ… ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਮਾਭਿਨਨ੍ਦੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾ. ‘‘ਇਧ, ਦੇਵਾਨਮਿਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ ‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨਾਲਂ ਅਭਿਨਿਵੇਸਾਯਾ’ਤਿ, ਏਵਞ੍ਚੇਤਂ, ਦੇਵਾਨਮਿਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ ‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨਾਲਂ ਅਭਿਨਿਵੇਸਾਯਾ’ਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਭਿਜਾਨਾਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਸਬ੍ਬਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ, ਸੋ ਤਾਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤਿ, ਵਿਰਾਗਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤਿ, ਨਿਰੋਧਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤਿ, ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੯੦) ਇਮਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ. ‘‘ਯੋਪਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ…ਪੇ… ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾ ‘‘ਸੁਤਵਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ…ਪੇ… ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਸੁਵਿਨੀਤੋ ਰੂਪਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵੇਦਨਂ…ਪੇ…, ਸਞ੍ਞਂ…ਪੇ…, ਸਙ੍ਖਾਰੇ…ਪੇ…, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਯਮ੍ਪਿ ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਪਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਂ ਅਨੁਵਿਚਰਿਤਂ ਮਨਸਾ, ਤਮ੍ਪਿ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਯਮ੍ਪਿ ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੋ ਲੋਕੋ ਸੋ ਅਤ੍ਤਾ ਸੋ ਪੇਚ੍ਚ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ‘ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਪਿ ਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੧) ਏਵਮਾਦਿਦੇਸਨਾਹਿ ਸਂਸਨ੍ਦਤੀਤਿ, ਅਯਂ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ ਹਾਰੋ.

੭. ਆਵਤ੍ਤਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਟਿਕ੍ਖੇਪਮੁਖੇਨ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਦੀਪਿਤੋ. ‘‘ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਪਟਿਕ੍ਖੇਪਮੁਖੇਨ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਦੀਪਿਤੋ. ਤੇਸੁ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨ ਆਸਯਵਿਪਤ੍ਤਿ ਕਿਤ੍ਤਿਤਾ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਪਯੋਗਵਿਪਤ੍ਤਿ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟਂ, ਤਞ੍ਚ ਯਤੋ ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ ਸਕਲਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਮਾਵਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਪਥਵਿਂ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਤ੍ਥ ਤਿਸ੍ਸੋ ਮਞ੍ਞਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਾਸੁ ਤਣ੍ਹਾਮਞ੍ਞਨਾ ‘‘ਏਤਂ ਮਮਾ’’ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਗ੍ਗਾਹੋ, ਮਾਨਮਞ੍ਞਨਾ ‘‘ਏਸੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ ਮਾਨਗ੍ਗਾਹੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਮਞ੍ਞਨਾ ‘‘ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਾਹੋ. ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਗ੍ਗਾਹੇਨ ‘‘ਤਣ੍ਹਂ ਪਟਿਚ੍ਚਪਰਿਯੇਸਨਾ’’ਤਿਆਦਿਕਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੦੩; ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੯; ਅ. ਨਿ. ੩.੨੩; ਵਿਭ. ੯੬੩) ਨਵ ਤਣ੍ਹਾਮੂਲਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਆਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਮਾਨਗ੍ਗਾਹੇਨ ‘‘ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿਆਦਿਕਾ ਨਵ ਮਾਨਵਿਧਾ ਆਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਾਹੇਨ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੩੪੫) ਵੀਸਤਿਵਤ੍ਥੁਕਾ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ ਆਵਤ੍ਤਤਿ. ਤੀਸੁ ਚ ਗਾਹੇਸੁ ਯਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਤਣ੍ਹਾਗ੍ਗਾਹਸ੍ਸ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਾ, ਸਾ ਦੁਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾ ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਯਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਮਾਨਗ੍ਗਾਹਸ੍ਸ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਾ, ਸਾ ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਯਾਯ ਪਨ ਸਞ੍ਞਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਾਹਸ੍ਸ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਾ, ਸਾ ਅਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ ਅਨਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਗ੍ਗਾਹਵਿਸਭਾਗਤੋ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਂ ਆਵਤ੍ਤਤਿ, ਦੁਤਿਯਗ੍ਗਾਹਵਿਸਭਾਗਤੋ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਂ ਆਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਤਿਯਗ੍ਗਾਹਵਿਸਭਾਗਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਂ ਆਵਤ੍ਤਤਿ.

ਸੇਕ੍ਖਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਰਿਯਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਙ੍ਗਹੋ, ਤਤੋ ਚ ਪਰਤੋਘੋਸਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾ ਦੀਪਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪਰਤੋਘੋਸੇਨ ਚ ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋਤਿ ਆਵਤ੍ਤਤਿ, ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਨਵ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਮੂਲਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਆਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਞ੍ਚ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਕ੍ਕਂ. ‘‘ਮਾ ਮਞ੍ਞੀ’’ਤਿ ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਵਿਪ੍ਪਕਤਪ੍ਪਹਾਨਤਾਗਹਣੇਨ ਏਕਚ੍ਚਾਸਵਪਰਿਕ੍ਖਯੋ ਦੀਪਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਸਦ੍ਧਾਵਿਮੁਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤਕਾਯਸਕ੍ਖਿਭਾਵਾ ਆਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ‘‘ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਚ ਦਸ ਨਾਥਕਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ ਆਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ‘‘ਨ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿ ਮਞ੍ਞਨਾਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਪਞ੍ਚਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ‘‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਤਾਯ ਚ ਸਾਤਿਸਯਾ ਨਿਕਨ੍ਤਿਪਰਿਯਾਦਾਨਮਾਨਸਮੁਗ੍ਘਾਟਨਦਿਟ੍ਠਿਉਗ੍ਘਾਟਨਾਨਿ ਪਕਾਸਿਤਾਨੀਤਿ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਾਨਿਮਿਤ੍ਤ-ਸੁਞ੍ਞਤਵਿਮੋਕ੍ਖਾ ਆਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਥਾਗਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣਾ ਵਿਭਾਵਿਤਾਤਿ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਤੋ ਦਸਬਲ-ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਅਸਾਧਾਰਣਞਾਣਆਵੇਣਿਕਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾ ਆਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ‘‘ਨਨ੍ਦੀ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਹੇਤੁਨਾ ਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਂ ਕਥਿਤਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਤਦੁਭਯਹੇਤੁਵਿਭਾਵਨੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਆਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤਣ੍ਹਾਨਂ ਖਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਣ੍ਹਪ੍ਪਹਾਨਾਪਦੇਸੇਨ ਤਦੇਕਟ੍ਠਭਾਵਤੋ ਦਿਯਡ੍ਢਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਆਵਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਸਬ੍ਬਸੋ ਤਣ੍ਹਾਨਂ ਖਯਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਨਨ੍ਦੀ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿ, ‘‘ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਞ੍ਞਨਾਭਾਵਹੇਤੁਭੂਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਵੇਦਨਸ੍ਸ ਸਾਵਕੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਞਾਣਚਾਰਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਤੇਨ ਚਤੁਵੀਸਤਿਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਞ੍ਚਾਰਿ ਭਗਵਤੋ ਮਹਾਵਜਿਰਞਾਣਂ ਆਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਅਯਂ ਆਵਤ੍ਤੋ ਹਾਰੋ.

੮. ਵਿਭਤ੍ਤਿਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਤੇਭੂਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਕ੍ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤੇਸਂ ਮਞ੍ਞਨਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਪਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖਾਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਲੋਕਵਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਤਯਿਮੇ ਕੁਸਲਾ ਅਕੁਸਲਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਤਿਵਿਧਾ. ਤੇਸੁ ਕੁਸਲਾਨਂ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਕਮ੍ਮਭਵਆਵਜ੍ਜਨਭੂਤਰੂਪਾਦਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਵਸੇਨ ਭੂਮਿਤੋ ਤਿਵਿਧਾ, ਤਥਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸਭਾਵਾ, ਅਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸਭਾਵਾ ਪਨ ਕਾਮਾਵਚਰਾਵ ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਾ. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਪਟਿਪਤ੍ਤਿਪਟਿਵੇਧਸੁਤਕਿਚ੍ਚਾਭਾਵੇਨ ਤਿਵਿਧੋ ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ. ਅਨ੍ਧਕਲ੍ਯਾਣਵਿਭਾਗੇਨ ਦੁਵਿਧੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਭੇਦੇਨ ਤਿਵਿਧਾ ਅਰਿਯਾ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੂਹਿ ਦਸ੍ਸਨਾਭਾਵੇਨ ਤਿਵਿਧੋ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ. ਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਭੇਦੇਨ ਤਿਵਿਧੋ, ਨਵਵਿਧੋ ਵਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੋ. ਸਵਨਧਾਰਣਪਰਿਚਯਮਨਸਿਕਾਰਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕੋਵਿਦਤਾ. ਤਦਭਾਵਤੋ ਅਕੋਵਿਦੋ. ਸਂਵਰਪਹਾਨਭੇਦੇਨ ਦੁਵਿਧੋ, ਦਸਵਿਧੋ ਵਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ, ਤਦਭਾਵਤੋ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਪਦਟ੍ਠਾਨਵਿਭਾਗੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋਯੇਵ. ‘‘ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ‘‘ਪਥਵਿਂ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਮਞ੍ਞਨਾਵਤ੍ਥੁਵਿਭਾਗੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੋਵ, ਤਥਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਦਿਕੋ ਚ ਅਨ੍ਤਰਵਿਭਾਗੋ.

ਮਞ੍ਞਨਾ ਪਨ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਤਿਵਿਧਾ, ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨ ਤਣ੍ਹਾਮਞ੍ਞਨਾ ਤਾਵ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦਿਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਸਤਵਿਧਾ, ਤਥਾ ‘‘ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਸਤਿ ਇਤ੍ਥਂਸ੍ਮੀਤਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਏਵਂ ਮਾਨਮਞ੍ਞਨਾਪਿ. ‘‘ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਸਤਿ ਇਤ੍ਥਂਸ੍ਮੀਤਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਪਞ੍ਚਤ੍ਤਯਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਞ੍ਚਾਤਿ. ਏਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਮਞ੍ਞਨਾਯਪਿ ਅਟ੍ਠਸਤਵਿਧਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਪਿਚ ਸੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ‘‘ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਮਾਨਮਞ੍ਞਨਾਯ ਨਵਵਿਧਤਾ ਤਦਨ੍ਤਰਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧਤਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਹੀਨਤ੍ਤਿਕਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਯ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਮਞ੍ਞਨਾਯ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲੇ ਆਗਤਨਯੇਨ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਵਿਧਤਾ ਤਦਨ੍ਤਰਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧਤਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਵਸੇਨ ਚੇਵ ਰੂਪਮੁਖਾਦਿਅਭਿਨਿਵੇਸਭੇਦਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਪਰਿਞ੍ਞਾਨਂ ਅਨੇਕਵਿਧਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਥਾ ਅਟ੍ਠਮਕਾਦਿਵਸੇਨ ਸੇਕ੍ਖਵਿਭਾਗੋ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਅਸੇਕ੍ਖਵਿਭਾਗੋ ਚ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਵਿਭਾਗੋ. ਪਦਟ੍ਠਾਨਵਿਭਾਗੋ ਚ ਭੂਮਿਵਿਭਾਗੋ ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਤਿ. ਅਯਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿਹਾਰੋ.

੯. ਪਰਿਵਤ੍ਤਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਗਹਿਤਾ, ਤੇਸਂ ਮੂਲਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਚ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਯੋ. ਤਥਾ ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ…ਪੇ… ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋਤਿ. ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਸੁਭਤੋ ਸੁਖਤੋ ਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ‘‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਗਾਹਾ ਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਾਵ ਨੇਸਂ ਪਬਨ੍ਧੂਪਰਮੋ ਸੁਪਿਨਨ੍ਤੇਪਿ ਨ ਕੇਨਚਿ ਲਦ੍ਧਪੁਬ੍ਬੋ. ਯਦਾ ਪਨ ਨੇਸਂ ਅਸੁਭਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ‘‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਾਨਿਮਿਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਉਸ੍ਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਨੇਸਂ ਪਬਨ੍ਧੂਪਰਮੋ ਹੋਤਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਅਪ੍ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਭਾਵੂਪਗਮਨਤੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਤਿ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਗਹਿਤਾ, ਤੇਸਂ ਮੂਲਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਚ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਯੋ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ…ਪੇ… ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ ਤੀਹਿਪਿ ਮਞ੍ਞਨਾਹਿ ਪਥਵਿਂ ਮਞ੍ਞਤਿ ਯਾਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤੀਹਿਪਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਵਤ੍ਥੁ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਤਂ ਵਤ੍ਥੁ ਤੀਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਂ, ਨ ਸੋ ਇਤਰੋ ਵਿਯ ਤਂ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਸੁਤਵਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ…ਪੇ… ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਸੁਵਿਨੀਤੋ ਰੂਪਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵੇਦਨਂ…ਪੇ… ਅਸਤਿ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੧). ਸੇਕ੍ਖੋ ਪਥਵਿਂ ਮਾ ਮਞ੍ਞਿ, ਯਾਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਮਾਭਿਨਨ੍ਦਿ, ਅਰਹਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਚ ਪਥਵਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਾਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਮਞ੍ਞਨਾਮਞ੍ਞਿਤੇਸੁ ਵਤ੍ਥੂਸੁ ਮਤ੍ਤਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਚ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਸਂਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੋ. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਤੇਸੁ ਵਤ੍ਥੂਸੁ ਸਬ੍ਬਸੋ ਮਤ੍ਤਸੋ ਵਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਏਵ ਨਤ੍ਥਿ, ਕੁਤੋ ਪਹਾਨਂ, ਸੋ ਯਥਾਪਰਿਕਪ੍ਪਂ ਨਿਰਙ੍ਕੁਸਾਹਿ ਮਞ੍ਞਨਾਹਿ ‘‘ਏਤਂ ਮਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਮਞ੍ਞਤੇਵ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ…ਪੇ… ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ ਰੂਪਂ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵੇਦਨਂ…ਪੇ…, ਸਞ੍ਞ…ਪੇ…’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੧). ਅਯਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੋ ਹਾਰੋ.

੧੦. ਵੇਵਚਨਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ ਸਕਲਧਮ੍ਮਾ ਅਨਵਸੇਸਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਂ ਮੂਲਕਾਰਣਂ ਅਸਾਧਾਰਣਹੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਮੂਲਦੇਸਨਂ ਕਾਰਣਤਥਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਵੋ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਤੁਮ੍ਹ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਤਪਸ੍ਸਿਨੋ’’ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ ਕਥੇਸ੍ਸਾਮੀ ਪਞ੍ਞਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਸੁਣਾਥ ਸੋਤਂ ਓਦਹਥ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰੇਨ ਉਪਧਾਰੇਥਾ’’ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਸਾਧੁਕਂ ਸਮ੍ਮਾ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ ਚਿਤ੍ਤੇ ਠਪੇਥ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਥਾ’’ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮਿ ਬ੍ਯਤ੍ਤਂ ਕਥੇਸ੍ਸਾਮਿ ਵਿਭਜਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਾਧੁ ਸੁਟ੍ਠੁ ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ‘‘ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਂਸੁ ਸਮ੍ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬਪਦੇਸੁ ਵੇਵਚਨਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੇਵਚਨੋ ਹਾਰੋ.

੧੧. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਸਕ੍ਕਾਯਧਮ੍ਮਾ, ਤੇ ਖਨ੍ਧਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਧਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ, ਆਯਤਨਵਸੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸਧਾ, ਧਾਤੁਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਾਰਸਧਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ. ‘‘ਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘‘ਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਮਞ੍ਞਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਾ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨ ਤਿਧਾ ਅਨ੍ਤਰਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਧਾ ਚ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ‘‘ਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਪਭਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ‘‘ਵੋ’’ਤਿ ਸਮ੍ਪਦਾਨਪਞ੍ਞਤਿ, ‘‘ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ‘‘ਸੁਣਾਥ ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥਾ’’ਤਿ ਚ ਆਣਾਪਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ’’ਤਿ ਪਟਿਵੇਧਵਿਮੁਖਤਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚੇਵ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਵਿਮੁਖਤਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ, ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ’’ਤਿ ਅਨਰਿਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਸਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਪਟਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚੇਵ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਵਿਰਹਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ, ‘‘ਅਰਿਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਅਸਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚੇਵ ਸਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਅਸਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਤਥਾਗਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਸਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਚੇਵ ਉਭਤੋਭਾਗਵਿਮੁਤ੍ਤਾਦੀਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਵਿਧਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ’’ਤਿਆਦਿ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਪਟਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ‘‘ਪਥਵਿਂ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸਨ੍ਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਸਮ੍ਮਸਨੁਪਗਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚੇਵ ਪਭਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ, ਤਥਾ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਨਂ ਕਿਚ੍ਚਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਫਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵਿਰੂਹਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਸ੍ਸਾਦਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ‘‘ਸੇਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀਸਦ੍ਧਾਵਿਮੁਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤਕਾਯਸਕ੍ਖੀਨਂ ਦਸ੍ਸਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚੇਵ ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ‘‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸੋ’’ਤਿ ਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮਾਨਂ ਠਿਤਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ‘‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਂ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਿਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ‘‘ਅਭਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਪਹਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ‘‘ਮਾ ਮਞ੍ਞੀ’’ਤਿ ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਪਹਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ.

੧੨. ਓਤਰਣਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਲੋਕਿਯਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਧਾਤੁਯੋ ਦ੍ਵੇ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਏਕੂਨਵਿਸਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸਪਦਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰੋਤਿ, ਅਯਂ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣੇਨ ਖਨ੍ਧਾਦਿਮੁਖੇਨ ਦੇਸਨਾਯ ਓਤਰਣਂ. ‘‘ਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘‘ਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਮਞ੍ਞਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਤਣ੍ਹਾ ਮਾਨੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚਾਤਿ ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਅਯਂ ਖਨ੍ਧਮੁਖੇਨ ਓਤਰਣਂ. ਤਥਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਧਮ੍ਮਧਾਤੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹੋ’’ਤਿ ਅਯਂ ਆਯਤਨਮੁਖੇਨ ਧਾਤੁਮੁਖੇਨ ਚ ਓਤਰਣਂ. ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤਸ੍ਸ ਵਿਬਨ੍ਧਭੂਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾ, ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯੇਸਂ ਕਿਲੇਸਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਜਨਨਾਦਿਨਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤੇ ਕਿਲੇਸਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾ, ‘‘ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯੇਸਂ ਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵਿਆਦਿਭਾਵੋ ਹੋਤਿ, ਤੇ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਤੇਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਓਤਰਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ ਅਭਿਜਾਨਾਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨਮਞ੍ਞਨਾਅਭਿਜਾਨਨਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਓਤਰਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਸੇਕ੍ਖਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸੇਕ੍ਖਾ, ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਖਨ੍ਧਮੁਖੇਨ ਓਤਰਣਂ, ਆਯਤਨਧਾਤਾਦਿਮੁਖੇਨ ਚ ਓਤਰਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ‘‘ਨ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਗਾਹਾਦਿਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਾਦੀਹਿ ਓਤਰਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਪਰਿਞ੍ਞਾਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਜਾਨਨਕਿਚ੍ਚੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਮੁਖੇਨ ਓਤਰਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਭਵਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤਣ੍ਹਾਗਹਣੇਨ ਚ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ, ਦੁਕ੍ਖਗ੍ਗਹਣੇਨ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ, ‘‘ਤਣ੍ਹਾਨਂ ਖਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ, ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਗਹਣੇਨ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਹਿ ਓਤਰਣਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਓਤਰਣੋ ਹਾਰੋ.

੧੩. ਸੋਧਨਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ…ਪੇ… ਪਥਵਿਂ ਪਥਵਿਤੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਆਰਮ੍ਭੋ. ‘‘ਪਥਵਿਂ ਪਥਵਿਯਾ ਸਞ੍ਞਤ੍ਵਾ ਪਥਵਿਂ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿ ਪਦਸੁਦ੍ਧਿ, ਨੋ ਆਰਮ੍ਭਸੁਦ੍ਧਿ. ਤਥਾ ‘‘ਪਥਵਿਯਾ ਮਞ੍ਞਤਿ ਪਥਵਿਤੋ ਮਞ੍ਞਤਿ ਪਥਵਿਂ ਮੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ ਪਥਵਿਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ ਪਦਸੁਦ੍ਧਿ, ਨੋ ਆਰਮ੍ਭਸੁਦ੍ਧਿ. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਂ ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ ਪਦਸੁਦ੍ਧਿ ਚੇਵ ਆਰਮ੍ਭਸੁਦ੍ਧਿ ਚ. ਸੇਸਵਾਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋਤਿ. ਅਯਂ ਸੋਧਨੋ ਹਾਰੋ.

੧੪. ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣਂ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ. ‘‘ਪਥਵਿਂ ਆਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਪਨ ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ. ਤਥਾ ‘‘ਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ ‘‘ਪਥਵਿਂ ਮਞ੍ਞਤਿ…ਪੇ… ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਪਥਵਿਂ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿ ਚ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਦਿਗ੍ਗਾਹਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ ਮਞ੍ਞਨਾਯ, ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ ‘‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ, ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਪਦਾਨਿਪਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਂ. ਸੇਸਵਾਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ‘‘ਸੇਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ ‘‘ਕਾਯਸਕ੍ਖੀ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਦ੍ਧਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸਾਰੀ’’ਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਸੇਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੇਕ੍ਖਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸੇਕ੍ਖੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਨਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੩). ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ ‘‘ਉਭਤੋਭਾਗਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ (ਪੁ. ਪ. ੧੩.੨; ੧੫.੧ ਮਾਤਿਕਾ), ਤੇਵਿਜ੍ਜੋ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ’’ਤਿ (ਪੁ. ਪ. ੭.੨੬, ੨੭ ਮਾਤਿਕਾ) ਚ. ‘‘ਖੀਣਾਸਵੋ’’ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ ‘‘ਕਾਮਾਸਵਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿਤ੍ਥ, ਭਵਾਸਵਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਾਰਾ. ੧੪). ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ‘‘ਅਭਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ ‘‘ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿ. ਮਞ੍ਞਨਾਭਾਵੋ ਹਿਸ੍ਸ ਪਹਾਨਪਟਿਵੇਧਸਿਦ੍ਧੋ, ਪਹਾਨਪਟਿਵੇਧੋ ਚ ਪਰਿਞ੍ਞਾਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਾਵਨਾਪਟਿਵੇਧੇਹਿ ਨ ਵਿਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਵਿਸੇਸਾ ਮਞ੍ਞਨਾਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਅਤ੍ਥਤੋ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਅਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਵਚਨਂ ‘‘ਵੀਤਰਾਗਤ੍ਤਾ ਵੀਤਦੋਸਤ੍ਤਾ ਵੀਤਮੋਹਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਯਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋ.

੧੪. ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾ, ਤੇ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਭੇਦੇਨ ਤਿਵਿਧਾ. ਤੇਸੁ ਕੁਸਲਾਨਂ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਅਲੋਭਾਦਯੋ ਚ ਹੇਤੂ, ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਲੋਭਾਦਯੋ ਚ ਹੇਤੂ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੇਸੁ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਯਥਾਸਕਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਇਤਰੇਸਂ ਭਵਙ੍ਗਮਾਵਜ੍ਜਨਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰਾਦਿ ਚ ਹੇਤੂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਏਵ ਸਮਵਰੁਲ਼੍ਹੋ, ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ‘‘ਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਹੇਤੁਭਾਵੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋ ਏਵ. ਮਞ੍ਞਨਾਸੁ ਪਨ ਤਣ੍ਹਾਮਞ੍ਞਨਾਯ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਹੇਤੁ. ‘‘ਸਞ੍ਞੋਜਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਤਣ੍ਹਾ ਪਵਡ੍ਢਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੫੨) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਾਨਮਞ੍ਞਨਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਲੋਭੋ ਹੇਤੁ ਕੇਵਲਂ ਸਂਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ‘‘ਅਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਮਞ੍ਞਨਾਯ ਏਕਤ੍ਤਨਯਾਦੀਨਂ ਅਯਾਥਾਵਗ੍ਗਾਹੋ ਹੇਤੁ, ਅਸ੍ਸੁਤਭਾਵੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਾਵਸ੍ਸ ਹੇਤੁ, ਸੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਨਸੀਲਤਾਯ, ਸਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦਤਾਯ, ਸਾ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤਤਾਯ ਹੇਤੁ, ਸਬ੍ਬਾ ਚਾਯਂ ਹੇਤੁਪਰਮ੍ਪਰਾ ਪਥਵੀਆਦੀਸੁ ‘‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਮਞ੍ਞਨਾਨਂ ਹੇਤੁ, ਸੇਕ੍ਖਾਰਹਾਦਿਭਾਵਾ ਪਨ ਮਤ੍ਤਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਚ ਮਞ੍ਞਨਾਭਾਵਸ੍ਸ ਹੇਤੂਤਿ. ਅਯਂ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ.

੧੬. ਸਮਾਰੋਪਨਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਮੂਲਪਰਿਯਾਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਸ੍ਸੁਤਵਾਗਹਣੇਨ ਸਞ੍ਜਾਨਨਮਞ੍ਞਨਾਪਰਿਞ੍ਞਾਗਹਣੇਹਿ ਚ ਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਤੇ ਚ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਤਿਵਿਧਾ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸੋ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸੋ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ, ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਥਾ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ, ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ, ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸੋਪਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ, ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਤੇਸੁ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਲੋਭੋਵ, ਯੋ ‘‘ਲੋਭੋ ਲੁਬ੍ਭਨਾ ਲੁਬ੍ਭਿਤਤ੍ਤਂ ਸਾਰਾਗੋ ਸਾਰਜ੍ਜਨਾ ਸਾਰਜ੍ਜਿਤਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੩੮੯) ਅਨੇਕੇਹਿ ਪਰਿਯਾਯੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤੋ. ਤਥਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸੋ, ਯੋ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਹਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿਕਨ੍ਤਾਰੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੂਕਂ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੧੦੫) ਅਨੇਕੇਹਿ ਪਰਿਯਾਯੇਹਿ, ‘‘ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੩੦) ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਯਾ ਪਭੇਦੇਹਿ ਚ ਵਿਭਤ੍ਤੋ. ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸੋ ਪਨ ਅਤ੍ਥਤੋ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਚੇਤਨਾ ਚੇਵ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਚ, ਯਾ ‘‘ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਾਯਵਿਸਮਂ ਵਚੀਵਿਸਮ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਭ. ੯੧੩, ੯੨੪), ‘‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਭ. ੯੧੩) ਚ ਆਦਿਨਾ ਅਨੇਕੇਹਿ ਪਰਿਯਾਯੇਹਿ, ਅਨੇਕੇਹਿ ਪਭੇਦੇਹਿ ਚ ਵਿਭਤ੍ਤਾ.

ਤੇਸੁ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਸਮਥੋ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਸੀਲਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ. ਤੇ ਪਨ ਸੀਲਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਇਧ ਪਰਿਞ੍ਞਾਗਹਣੇਨ ਸੇਕ੍ਖਗ੍ਗਹਣੇਨ ‘‘ਅਰਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਰਿਯਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਗਹਿਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਸੀਲੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਤਥਾ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਪ੍ਪਹਾਨਞ੍ਚ, ਸਮਥੇਨ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਤਥਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਪ੍ਪਹਾਨਞ੍ਚ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਤਥਾ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਂ ਅਨੁਸਯਪ੍ਪਹਾਨਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਸਮਥੋ, ਸਮਥੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਸਮਕਾਲਮੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇਯੇਵ ਹਿ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਕਾਯਵਚੀਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਜੀਵਸ੍ਸ ਚ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਆਰਦ੍ਧਾ ਗਬ੍ਭਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿਯੋ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿਯੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹੇਨ੍ਤਿ, ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਮਗ੍ਗੇਨ ਘਟੇਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਪਰਿਪੂਰੇਤਿ. ਅਥ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਅਨਵਸੇਸਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿਯੋ ਨਿਰੋਧਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਯਂ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ.

ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.