੫. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਭਙ੍ਗੋ

੧. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ

੨੧੯. ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਭਾਵੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਭਾਵਹੇਤੁ. ਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕੇਹੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਨਕੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕੇਹਿ. ਤੇ ਹਿ ‘‘ਤਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਵਤ੍ਤਿਓਕਾਸਭੂਤਂ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕਾ. ਨਨੁ ਚ ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਕੇਹਿਪਿ ਤਂ ਇਨ੍ਦਟ੍ਠਂ ਕਾਰੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਤਿਕ੍ਖੇ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤਾ, ਮਨ੍ਦੇ ਚ ਮਨ੍ਦਤ੍ਤਾ’’ਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਕਾਰੇਤਿ, ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਕਾਪਿ ਪਨ ਇਧ ‘‘ਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕਾ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਭਾਵਂਯੇਵ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁ ਨਿਸ੍ਸਯਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕੇਸੁ ਤਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦਟ੍ਠੋ ਪਾਕਟੋਤਿ ‘‘ਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕੇਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਨ੍ਦਟ੍ਠੋ ਪਰੇਹਿ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨੀਯਤਾ ਪਰਮਿਸ੍ਸਰਭਾਵੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਞ੍ਹਿ…ਪੇ… ਅਨੁਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਤਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਂ. ਤੇਤਿ ਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕੇ. ਕਿਰਿਯਾਨਿਟ੍ਠਾਨਵਾਚੀ ਆਵੀ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਵਿਜਿਤਾਵੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੫੮; ੨.੩੩; ੩.੧੯੯) ਵਿਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਕਿਚ੍ਚਜਾਨਨ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਛ ਇਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਛ? ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ…ਪੇ… ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੯੫-੪੯੯) ਏਵਂ ਕਤ੍ਥਚਿ ਛਪਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਆਗਤਾਨਿ, ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਵਿਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਨਿਸ੍ਸਰਣੂਪਾਯਾਦਿਭਾਵਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੇਸੁ ਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਇਤਰਾਨਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਫਲਂ, ਵਿਵਟ੍ਟਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਾਨਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣੂਪਾਯੋ, ਇਤਰੇਸੁ ਕਾਨਿਚਿ ਪਵਤ੍ਤਿਭੂਤਾਨਿ, ਕਾਨਿਚਿ ਪਵਤ੍ਤਿਉਪਾਯੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਭਾਵਭੂਤੋਤਿ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਵਿਯ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸੇਵ ਧਮ੍ਮਭੂਤੋ.

ਦ੍ਵੇ ਅਤ੍ਥਾਤਿ ਇਨ੍ਦਲਿਙ੍ਗਇਨ੍ਦਸਿਟ੍ਠਟ੍ਠਾ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨਾਤਿ ਯਥਾਸਕਂ ਕਮ੍ਮਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ. ਤਂਸਹਿਤਸਨ੍ਤਾਨੇਤਿ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਹਿਤੇ, ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਹਿਤੇ ਚ ਸਨ੍ਤਾਨੇ. ਅਞ੍ਞਾਕਾਰੇਨਾਤਿ ਇਤ੍ਥਿਆਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਆਕਾਰੇਨ. ਅਨੁਵਤ੍ਤਨੀਯਭਾਵੋ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਆਧਿਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚਤ੍ਥੇਤਿ ਆਧਿਪਚ੍ਚਤ੍ਥੇ.

ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ. ਯਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਕਾਰਸਮ੍ਭੋਗਰਸਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਆਰਮ੍ਮਣਸਭਾਵੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਏਕਚ੍ਚਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਪਰਿਕਪ੍ਪਵਸੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਤ੍ਥ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਯਦਿਪਿ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਰੂਪਕਣ੍ਡੇਪਿ (ਧ. ਸ. ੫੮੪) ਦੇਸਿਤਂ, ਤਂ ਪਨ ਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਨ ਚ ਤਤ੍ਥ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਤ੍ਵਾ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਇਧ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੁਕ੍ਕਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਯਮਕਦੇਸਨਾਯ ਸਂਸਨ੍ਦਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕਦੇਸਨਾਯ ਸਮੇਤੀ’’ਤਿ. ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ, ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਬਾਹਿਰਾਨਂ. ਤੇਸਂ ਮਜ੍ਝੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ਉਭਯੇਸਂ ਉਪਕਾਰਕਤਾਦੀਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨ ਏਵਮ੍ਪਿ ਦੇਸਨਨ੍ਤਰਾਨੁਰੋਧੇਨ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਅਨੁਕ੍ਕਮਂ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪਰਤੋ ਪਨ ਕਿਚ੍ਚਵਿਨਿਚ੍ਛਯੇ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਨਿਯਾਮੇਨੇਵ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਞ੍ਚ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਕਿਚ੍ਚਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਦਸ੍ਸੇਸ੍ਸਤਿ. ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਭਾਵੇਨ, ਯਥਾਰਹਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾਦਿਭਾਵੇਨ. ਦੁਵਿਧਤ੍ਤਭਾਵਾਨੁਪਾਲਕਸ੍ਸਾਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਅਨੁਪਾਲਕਸ੍ਸ. ਰੂਪਾਰੂਪਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਹਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਇਧ ਗਹਿਤਂ. ‘‘ਪਵਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਰਸੇਨ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਵੇਦਯਿਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਭਾਵਨਾਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਫਲਭੂਤਂ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਭਾਵਨਾਗਹਣਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਸਕ੍ਕਾ ਅਵਤ੍ਤੁਂ. ‘‘ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨਾਭਾਵੋ ਪਾਕਟੋਵ. ਦਸ੍ਸਨਾਨਨ੍ਤਰਾਤਿ ਸਮਾਨਜਾਤਿਭੂਮਿਕੇਨ ਅਬ੍ਯਵਹਿਤਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ, ਨ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਂ.

ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸ੍ਸ. ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾਤਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਕਿਚ੍ਚਵਿਸੇਸਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਪਕਰਣਤੋਪਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਥਾਯ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਅਞ੍ਞੇਸਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਭਾਵਾਨਮ੍ਪਿ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਯੇਹਿ ਤੇ ਇਨ੍ਦਟ੍ਠਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਵਸਵਤ੍ਤਾਪਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਯਥਾ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਸਭਾਵਾਭਾਵਤੋ ਸਯਞ੍ਚ ਤੇ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸੇਵ ਵਸੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਿਪਿ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ਤੇਸਂ ਇਨ੍ਦਟ੍ਠੋਤਿ? ‘‘ਸੁਖਨਾਦਿਲਕ੍ਖਣੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਾਕਾਰਾਨੁਵਿਧਾਪਨਮਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ. ‘‘ਚੇਤਸਿਕਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਧਾਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤੋ ਹਿ ‘‘ਚੇਤਸਿਕਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਵਸਵਤ੍ਤਾਪਨਂ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਾਨੁਪਾਲਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਯਾਵ ਅਮਤਾਭਿਮੁਖਭਾਵਪਚ੍ਚਯਤਾ ਚ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਤਂਕਿਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸੇ. ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇ, ਅਨੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇ ਚ ਸਤੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਪਦਤ੍ਥੋ ਸਬ੍ਭਾਵਂ ਬ੍ਯਭਿਚਰਤੀਤਿ ਜਨਕੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਤ੍ਤਾਭਾਵੇਪੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਨਨ੍ਤਿ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ. ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭਾਵੋਤਿ ਇਤ੍ਥਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਆਕਾਰਰੂਪਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇ ਕਾਰਣਭਾਵੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋਯੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਯਂ ਹੋਤਿ, ਅਸਤਿ ਚ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ. ‘‘ਨਿਮਿਤ੍ਤਭਾਵੋ ਅਨੁਵਿਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਨੁਵਿਧਾਨਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵਿਯਾਤਿ ਸਯਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵਿਯ, ਸੁਖਨ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਾ ਚ ਵਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਸਨ੍ਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰਾਨੁਪਾਪਨਂ ਅਞ੍ਞਾਣੁਪੇਕ੍ਖਨਾਦਿਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸਮਾਨਜਾਤਿਯਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਅਕੁਸਲੂਪੇਕ੍ਖਾਯ, ਅਬ੍ਯਾਕਤੇਹਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੂਪੇਕ੍ਖਾਯ, ਕੁਸਲਸੁਖਤੋ ਕੁਸਲੂਪੇਕ੍ਖਾਯ. ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਭੂਮਿਵਿਭਾਗੇਨਾਯਮਤ੍ਥੋ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤਓਲ਼ਾਰਿਕਸੁਖੁਮਵਿਭਾਗੇਨ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨਾਤਿ ‘‘ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾਦੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ. ਸਂਯੋਜਨਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤਦੁਪਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਏਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਰਾਪਸੁਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਦ੍ਧਮ੍ਭਾਗਿਯਸਂਯੋਜਨਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪ੍ਪਹਾਨਕਿਚ੍ਚਤਾ ਲਬ੍ਭਤੇਵ. ਅਬ੍ਯਾਪੀਭਾਵਤੋ ਵਾ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪ੍ਪਹਾਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸਾਪਿ ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਅਨੁਦ੍ਧਟਂ. ਮਗ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਞ੍ਹਿ ਫਲਂ ‘‘ਤਾਯ ਸਦ੍ਧਾਯ ਅਵੂਪਸਨ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੫੦੫) ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਇਤਰਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਰਿਯਾ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਅਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਿਲੇਸਦਰਥਾ ਸਿਯੁਂ. ਇਤਰਸ੍ਸ ਪਨ ਨਿਚ੍ਛਨ੍ਦਰਾਗੇਸੁ ਸਤ੍ਤਵੋਹਾਰੋ ਵਿਯ ਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਕਿਚ੍ਚਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਏਤ੍ਥਾਹ – ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਏਤ੍ਤਕਾਨੇਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਏਤਾਨਿ ਏਵ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ? ਆਧਿਪਚ੍ਚਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ ਚੇ. ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਨਾਮ ਇਸ੍ਸਰਿਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਤਂ. ਤਯਿਦਂ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਚ੍ਚੇ ਬਲਵਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਾਨਂ ਲਬ੍ਭਤੇਵ. ਪਚ੍ਚਯਾਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਕਾ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਤੇਹਿ ਅਨੁਵਤ੍ਤੀਯਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚ ਤੇ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਞ੍ਹਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਸਿਦ੍ਧਮਾਧਿਪਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੧੯) ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਦਸ੍ਸਿਤੋਯੇਵ.

ਅਪਿਚ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕੇ ਯਾਯਂ ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਸੇਸਨਿਸ੍ਸਯੋ ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨੀਤਿ ਤਾਨਿ ਤਾਵ ਆਧਿਪਚ੍ਚਤ੍ਥਂ ਉਪਾਦਾਯ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ…ਪੇ… ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਪਨ ਯੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਤੇਸਂ ਠਿਤਿਹੇਤੂਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਜੀਵਿਤਂ. ਤਯਿਮੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਧਮ੍ਮਾ ਇਮੇਸਂ ਵਸੇਨ ‘‘ਇਤ੍ਥੀ, ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ ਵੋਹਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਭਾਵਦ੍ਵਯਂ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਸਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਤੋ ਧਮ੍ਮਪੁਞ੍ਜੋ ਪਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਇਮਾਹਿ ਵੇਦਨਾਹਿ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੇਦਨਾਪਞ੍ਚਕਂ. ਤਤੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਥਿਕਾਨਂ ਵੋਦਾਨਸਮ੍ਭਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਸਦ੍ਧਾਦਿਪਞ੍ਚਕਂ. ਤਤੋ ਵੋਦਾਨਸਮ੍ਭਾਰਾ ਇਮੇਹਿ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ, ਨਿਟ੍ਠਿਤਕਿਚ੍ਚਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਨ੍ਤੇ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ‘‘ਆਧਿਪਚ੍ਚਤ੍ਥਂ ਉਪਾਦਾਯਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਅਗ੍ਗਹਣਂ.

ਅਥ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤੀਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਏਤਾਨਿ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਹਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਮੂਲਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾਨਿ ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਛਸੁ ਲੋਕੋ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੧੭੧). ਤਸ੍ਸਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ. ਵਿਸਭਾਗਵਤ੍ਥੁਸਰਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਹਿ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਸਤ੍ਤਕਾਯਸ੍ਸ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਖੋ ਪਨ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾ ਗਬ੍ਭਸ੍ਸਾਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਇਧ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਮਾਤਾ ਚ ਉਤੁਨੀ ਹੋਤਿ, ਗਬ੍ਭੋ ਚ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੦੮; ੨.੪੧੧; ਮਿ. ਪ. ੪.੧.੬). ਅਵਟ੍ਠਾਨਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਤੇਨ ਅਨੁਪਾਲੇਤਬ੍ਬਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਆਯੁ ਠਿਤਿ ਯਪਨਾ ਯਾਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਉਪਭੋਗੋ ਵੇਦਨਾਹਿ. ਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਹਿ ਇਟ੍ਠਾਦਿਸਬ੍ਬਵਿਸਯੁਪਭੋਗੋ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਵੇਦਯਤਿ ਵੇਦਯਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੇਦਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੯). ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਸ੍ਸਯਸਮੁਪ੍ਪਾਦਟ੍ਠਿਤਿਸਮ੍ਭੋਗਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਯਾਵ ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਚੁਦ੍ਦਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਦੇਸਿਤਾਨਿ. ਯਥਾ ਚੇਤਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ, ਏਵਂ ਇਤਰਾਨਿ ਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਵਿਵਟ੍ਟਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੇਨ ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਾਨਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਸ੍ਸਯੋ. ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਅਵਟ੍ਠਾਨਂ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ. ਉਪਭੋਗੋ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਅਗ੍ਗਫਲਸਮੁਪਭੋਗਤੋ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਏਤਾਨਿ ਏਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਦੇਸਿਤਾਨਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਅਗ੍ਗਹਣਂ. ਏਤੇਨਾਪਿ ਨੇਸਂ ਦੇਸਨਾਨੁਕ੍ਕਮੋਪਿ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੨੨੦. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵੀਰਿਯਾਦੀਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕੁਸਲਸਮਾਧਿਆਦੀਨਂ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਵੀਰਿਯਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਦੇਸਾਰਮ੍ਮਣਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵੀਰਿਯਾਦੀਨਿ, ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਚ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਇਚ੍ਚੇਵਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਿਕਾਨਿ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਪਦਾਨਿ, ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਪਦਾਨਿ ਚ. ਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਭੂਮਿਵਿਭਾਗਕਥਨੇਨ. ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤਨੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਬ੍ਬਭੂਮਿਕਤ੍ਤਨਿਵਤ੍ਤਨੇਨ. ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸਙ੍ਗਾਹਕਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ਤਸ੍ਸਂ ਭੂਮਿਯਂ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਾਹਕਤਾ.

ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ

ਇਧ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ‘‘ਸਤ੍ਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਏਕਨ੍ਤਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਨ ਆਭਟ੍ਠਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨ ਭਾਸਿਤਂ. ਟੀਕਾਯਂ ਪਨ ਅਨਾਭਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਕਤਸਮਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਗਣਿਤਤਂ. ਅਰੂਪਕੋਟ੍ਠਾਸੇਨ ਅਰੂਪਭਾਵੇਨ ਸਿਯਾਪਕ੍ਖੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਤਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਰੂਪਾਰੂਪਮਿਸ੍ਸਕਸ੍ਸੇਵ ਵਸੇਨ ਸਿਯਾਪਕ੍ਖਸਙ੍ਗਹੋ ਯੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਏਕਦੇਸਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਕਦੇਸਸ੍ਸ ਤਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ’’ਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਰੂਪਕੋਟ੍ਠਾਸੇਨ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ. ਕਥਂ ਪਨ ਰੂਪਕੋਟ੍ਠਾਸੇਨਸ੍ਸਾਨਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਨ ਹਿ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਾਨਾਰਮ੍ਮਣੇਸੂ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਬਾਹਿਰਤ੍ਥਸਮਾਸੋ ਅਯਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇਸੂਤਿ ਸਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇਸੁ. ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਰਹਿਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਨਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਸਿਯਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਸਿਯਾ ਮਹਗ੍ਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਸਿਯਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਸਿਯਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ‘ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪਿ ‘ਮਹਗ੍ਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪਿ ‘ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੨੨੩) ਵਿਯ ਨ ਸਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸੇਵ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਨ ਸਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸੇਵ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਪਰਿਯਾਯੋ, ਅਥ ਖੋ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸਾਪੀਤਿ ਸਾਰਮ੍ਮਣੇ ਨਿਯਮਾਭਾਵੋ. ਏਵਂ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵਾਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਨਿਯਮੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵਾ ਸਾਰਮ੍ਮਣਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਸ੍ਸ ਨ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਂ ਸੁਖਾਦਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ, ਨ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵੇਨਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਅਥਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਥਾਪਿ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਸਿਯਾ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾਤਿ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਸਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਸੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬ-ਸਦ੍ਦੋ ਯਦਿ ਸਾਰਮ੍ਮਣੇਸ੍ਵੇਵ ਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਨ ਚੇਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਵਚਨੇ ਚ ਅਞ੍ਞਂ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਨ ਹਿ ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕੇ ਸਾਵਸੇਸਾ ਦੇਸਨਾ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁਪਿ ਵਤ੍ਤਤੇਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਾਪਿ ‘‘ਅਟ੍ਠਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਸਿਯਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਕਾਲੇ ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਾਭਾਵਮਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਸਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸੇਵ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ, ਨਾਪਿ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਟ੍ਠਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਸਿਯਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਤੀਤਿ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਅਵਸਿਟ੍ਠਪਾਲ਼ਿਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨੇਨ ‘‘ਸਿਯਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪਿ ‘ਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪਿ ‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪੀ’’ਤਿ ਇਮਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ…ਪੇ… ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਆਹ, ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਮੇਵ.

ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.