੧੬. ਞਾਣਵਿਭਙ੍ਗੋ
੧. ਏਕਕਮਾਤਿਕਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ
੭੫੧. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਤਾਯ, ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਓਕਾਸਟ੍ਠੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਨਹੇਤਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿਆਦਿਕਂ ਸਬ੍ਬਂ ਏਕਵਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਏਕਂ ਨਹੇਤੂਤਿ ਨਹੇਤੁਤਾਯ ਏਕਂ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਹੇਤੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਨਹੇਤੁਤਾ. ਏਕਨ੍ਤਾਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਹਿ ਤੇ ਏਕਪ੍ਪਕਾਰਾਵਾਤਿ. ਅਞ੍ਞਮ੍ਪੀਤਿ ਅਹੇਤੁਕਾਦਿ. ਅਵਿਤਥਸਾਮਞ੍ਞਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤੇਨੇਵ ਅਹੇਤੁਕਤਾਦਿਨਾ ਯਥਾਭੂਤੇਨ ਸਮਾਨਭਾਵੇਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਞਾਣਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿ. ਵਤ੍ਥੁਵਿਭਾਵਨਾਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਕਸ੍ਸ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸੇਨ ਵਿਭਾਵਨਾ ਪਕਾਸਨਾ ਪਞ੍ਞਾ.
ਓਸਾਨਦੁਕਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਅਤ੍ਥਜਾਪਿਕਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਜਾਪਿਤਤ੍ਥਾ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਦੁਕਸ੍ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਦੁਕਮਾਤਿਕਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਦੁਕਮਾਤਿਕਂ ਅਨਿਸ੍ਸਾਯਾ’’ਤਿ.
‘‘ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿਆਦਿਕਾ ਤਿਕਮਾਤਿਕਂ ਅਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਵਂ ਤਿਕਾਨੁਰੂਪੇਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਦਿਪਿ ਜਾਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਬ੍ਯਤ੍ਤਵਚਨੇ, ਮਾਨਸੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਜਨਨਤ੍ਥੇਪਿ ਪਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਕੁਸਲਪਞ੍ਞਾ ਵਿਪਾਕਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ, ਕਿਰਿਯਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਕਮ੍ਮਾਦਿਭੂਤਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਫਲਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋ ਅਤ੍ਥਜਾਪਿਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਤ੍ਥਜਾਪਿਕਾ ਕਾਰਣਗਤਾ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ. ਵਿਪਾਕਪਞ੍ਞਾ, ਕਿਰਿਯਪਞ੍ਞਾ ਚ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਤਂਤਂਵਿਪਾਕਾਦਿਅਤ੍ਥਂ ਜਾਪੇਤਿ ਜਨੇਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਜਾਪਿਤੋ ਜਨਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਜਾਪਿਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿ. ਸਤਿਪਿ ਸਹਜਾਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਪਞ੍ਞਾ ਨ ਕੁਸਲਾ ਵਿਯ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਕਾਰਣਵੋਹਾਰਂ ਲਭਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਾਰਣਪਞ੍ਞਾਸਦਿਸੀ’’ਤਿ. ਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥੇਨ ਪਞ੍ਞਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਪਿ ਪਕਾਸੇਤਿਯੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਫਲਪ੍ਪਕਾਸਨਭੂਤਾ’’ਤਿ. ਯਤੋ ਸਾ ਆਲੋਕੋਭਾਸਪਜ੍ਜੋਤਪਰਿਯਾਯੇਹਿ ਵਿਭਾਵਿਤਾ.
੧੦. ਦਸਕਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ
੭੬੦. ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਞਾਣਂ, ਅਸਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਨਤ੍ਥਿ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਞਾਣਂ. ਅਤੀਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਞਾਣਂ, ਅਸਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਨਤ੍ਥਿ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਞਾਣਂ. ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਞਾਣਂ, ਅਸਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਨਤ੍ਥਿ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਞਾਣਂ. ਯਮ੍ਪਿਸ੍ਸ ਤਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਖਯਧਮ੍ਮਂ ਵਯਧਮ੍ਮਂ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਞਾਣਂ. ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ…ਪੇ… ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ…ਪੇ… ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੩੪) ਏਵਮਾਗਤਾਨਿ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਾਨਿ. ‘‘ਜਰਾਮਰਣੇ ਞਾਣਂ, ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ. ਜਾਤਿਯਾ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੩੩) ਏਵਮਾਗਤਾਨਿ ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਰੀਸਂ ਞਾਣਾਨਿ. ਸੁਤਮਯਞਾਣਾਦੀਨਿ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ (ਪਟਿ. ਮ. ਮਾਤਿਕਾ ੧.੧ ਆਦਯੋ) ਆਗਤਾਨਿ ਤੇਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਾਨਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤੇਸਤ੍ਤਤਿ ਪਨ…ਪੇ… ਨ ਸਂਯੁਤ੍ਤਕੇ’’ਤਿ. ‘‘ਸਂਯੁਤ੍ਤਕੇ’’ਤਿ ਵਾ ਇਦਂ ‘‘ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਾਨੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ‘‘ਤੇਸਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡਾਦੀਸੁ. ਯਥਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਵੇਧਾਭਾਵਤੋ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਾਦਿ ਥੁਸਰਾਸਿਮ੍ਹਿ ਨਿਖਾਤਖਾਣੁਕੋ ਵਿਯ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਚਞ੍ਚਲਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ ਯਥਾਭੂਤਾਵਬੋਧਕਂ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਾਥਾਵਪਟਿਵੇਧਤੋ ਸਯਞ੍ਚ ਅਕਮ੍ਪਿਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਧਿਬਲਕਰਣਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਨ੍ਤਿ ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਆਰੋਪੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲਞ੍ਚ…ਪੇ… ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ. ਵਿਸਭਾਗਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਾ ਅਕਮ੍ਪਿਯਤ੍ਥੋ, ਸਭਾਗਧਮ੍ਮੇਸੁ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਅਭਿਮੁਖਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਚਨਂ. ਉਪਗਮਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯ ਪਟਿਜਾਨਨਮੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਟਿਜਾਨਨਵਸੇਨਾ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠ ਵਾ ਪਰਿਸਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਪਟਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਟ੍ਠਸੁ ਪਰਿਸਾਸੁ ਦਸ੍ਸਿਤਅਕਮ੍ਪਿਯਞਾਣਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
ਫਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦੀਨਂ ਕਾਰਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਨਂ ਫਲਭੂਤਾਯ ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸਅਤ੍ਤਸਮ੍ਮਾਪਣਿਧਿਆਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤਨਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸੁਤ੍ਤਸੇਸਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਕੇ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਮਾਨੇ ਅਤ੍ਥਕਿਚ੍ਚੇ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਯ ਦੇਸਨਾਞਾਣਸ੍ਸਾਪਿ ਯਾਵ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਪਟਿਵੇਧਨਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਟਿਵੇਧਨਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾਤਿ ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਨਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਤਿ ਪਟਿਵੇਧਪਰਿਯੋਸਾਨਭੂਤੇਨ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ. ਤਦਧਿਗਮੇਨ ਹਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਸਕਲਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣੋ ਭਗਵਾ ਅਨਨ੍ਤਪਟਿਭਾਨੋ ਅਨੁਪਮਾਯ ਬੁਦ੍ਧਲੀਲ਼ਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਅਹੋਸਿ. ‘‘ਪਟਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸਾਪੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਬ੍ਬਥਾ ਲਭਾਪਕਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧਾਨੁਰੂਪਤਾ ਦੇਸਨਾਞਾਣਸ੍ਸ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਪਟਿਵੇਧਨਮਤ੍ਤੇਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦੇਸਨਾਞਾਣਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਹਾਨਭਾਗਿਯਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵਾ ਹਾਨਭਾਗਿਯਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ. ਕਾਮਸਹਗਤਸਞ੍ਞਾਦਿਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਕਾਮਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਂ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਂ. ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਕਤਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਨ੍ਤਿ ‘‘ਚਨ੍ਦੇ ਵਾ ਸੂਰਿਯੇ ਵਾ ਏਤ੍ਤਕਂ ਗਤੇ ਵੁਟ੍ਠਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਵਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਕਮ੍ਮਾਦਿਂ.
ਤਦਭਾਵਗ੍ਗਹਣੇਨਾਤਿ ਕਿਲੇਸਾਵਰਣਾਭਾਵਗ੍ਗਹਣੇਨ. ਠਿਤਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਂ. ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤਾਯਾਤਿ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਾਯ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ. ਠਾਨਾਭਾਵਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ, ਨਤ੍ਥਿਭਾਵਂ ਵਾ. ਉਪਰੀਤਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਬਲਾਨਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮਕਥਾਯ ਉਪਰਿ ਅਨਨ੍ਤਰਮੇਵ. ਵਿਪਾਕਾਵਰਣਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਾਦਿਕਸ੍ਸਾਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕਮ੍ਮਾਵਰਣਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਇਤਰਨ੍ਤਿ ਅਧਿਗਮਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਾਨਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਂਸਹਿਤਾਨਂ ਧਾਤੂਨਨ੍ਤਿ ਰਾਗਾਦਿਸਹਿਤਾਨਂ ਸਭਾਵਾਨਂ. ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ ਚ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਸਿਦ੍ਧੇਨ ਅਵਤ੍ਥਾਦਿਵਿਸੇਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਚਰਿਯਾਹੇਤੂਨਨ੍ਤਿ ਰਾਗਾਦਿਚਰਿਯਾਕਾਰਣਭੂਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ.
੧. ਏਕਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੭੬੧. ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਸਮਾਨੇਪਿ ਨਯਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਅਹੇਤੁਭਾਵਾਦਿਦੀਪਨੇ ਏਕਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵਾਦਿਪਟਿਸੇਧਤਾ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਰਾਸਨ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਇਦਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ. ਏਕਾਯ ਜਾਤਿਯਾਤਿ ਆਦਾਨਨਿਕ੍ਖੇਪਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਏਕਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸ. ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਤਾਯਾਤਿ ਗਤਿਅਨ੍ਤੋਗਧਤਾਯ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਂਤਂਗਤਿਚੁਤਿਭਵੇਸੁ.
੭੬੨. ਤਥਾਤਿ ਅਞ੍ਞਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ. ਖੀਰਾਦੀਨਂ…ਪੇ… ਵਿਲਕ੍ਖਣਤਾਤਿ ਯਥਾ ਖੀਰਸ੍ਸ ਦਧਿਭਾਵੇਨ, ਦਧਿਨੋ ਤਕ੍ਕਭਾਵੇਨ ਵਿਲਕ੍ਖਣਤਾਪਤ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਨਹੇਤੁਭਾਵਾਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੭੬੩. ਮਹਤ੍ਤੇਪੀਤਿ ਪੁਥੁਤ੍ਤੇਪਿ. ਬਹੁਭਾਵਵਾਚਕੋ ਹਿ ਅਯਂ ਮਹਾ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਮਹਾਜਨੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਰੂਪਸਙ੍ਘਾਟਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਾ ਮਹਨ੍ਤਤਾ, ਸੁਖੁਮਤਾ ਵਾ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਚਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦੇ ਮਮ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹੀ’’ਤਿ. ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਇਸ੍ਸਰਿਯਪਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਨਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਭਾਵਿਤਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤਮੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਞ੍ਞਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ ਚ ਤੇਨ ਦਿਨ੍ਨਨਯਾਨੇਵ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਪਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਂ, ਯਤੋ ਤਂ ਅਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤਿ.
੭੬੪. ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਨਮ੍ਪੀਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਾਨਮ੍ਪਿ. ਪਟਿਪਾਟਿਨਿਯਮੋ ਨਿਯਤਾਨੁਪੁਬ੍ਬਿਕਤਾ. ਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਅਬ੍ਬੋਕਿਣ੍ਣਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ.
੭੬੬. ਆਵਟ੍ਟਨਭਾਵੋ ਆਵਜ੍ਜਨਕਿਚ੍ਚਤਾ.
ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਦੀਨਂ. ਏਤੇਸਞ੍ਹਿ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਸਮਾਗਮੋ. ਅਭਿਨਿਪਤਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ਆਲਮ੍ਬਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣੇਨ ਪਟਿਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾਯ, ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ…ਪੇ… ਅਕੁਸਲਂ ਵਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੭੬੬) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਪਟਿਵਿਜਾਨਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਹਿ ਏਤਂ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਸਹਜਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਾਦੀਹਿ ਸਹਜਾਤਫਸ੍ਸਾਦਿਨਾ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੇਨ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦਿਨਾ. ਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਂ.
ਅਵਿਪਾਕਭਾਵੇਨ ਕਾਰਣੇਨ, ਤੇਨ ਵਾ ਸਦ੍ਧਿਂ. ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਰੂਪਭਾਵਾਦਿਂ. ਭਾਸਨਕਰਣਕਰਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ. ਤੇ ਏਵ ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਂ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਤਂਸਦਿਸਾ. ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਪਟਿਵਿਜਾਨਨਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਭਾਵੇਨ ਵਿਜਾਨਨਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨਾਨਂ ਪੁਰੇਚਰਭਾਵੇਨ ਗਹਣਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ. ‘‘ਨ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਯਮਪ੍ਪਟਿਸੇਧੋ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਲਦ੍ਧੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਤਥਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਯਥਾ ਕਾਯਵਚੀਕਮ੍ਮਪਟ੍ਠਪਨਂ, ਏਵਂ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਉਪਸਂਹਰਣਤ੍ਥਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਦਿ ਨ ਭਵਤੋ ਚਵਤਿ, ਕਥਂ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਚੁਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਨ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕ…ਪੇ… ਅਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਪਾਲ਼ਿਯਾ. ਆਪਾਥਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਪਾਥਗਮਨਮਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵਮਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ‘‘ਰੂਪਂ ਨੀਲ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਧਮ੍ਮਸਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿ. ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਚ ਨ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ‘‘ਰੂਪਂ ਨਾਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਨ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਥਾ ਚਾਹੁ ਏਕੇ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮਙ੍ਗੀ ਨੀਲਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਨੋ ਤੁ ਨੀਲ’’ਨ੍ਤਿ. ਰੂਪਨੀਲਾਦਿਆਕਾਰੋ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਰੂਪਾਦਾਨਾਕਾਰਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਤਜ੍ਜਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਹੇਸਾ ਯਥਾ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿ. ਸਾਤਿਸਯਂ ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਤ੍ਤਾ. ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਟਿਸੇਧੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਪੀਤਿ ਨ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇਯੇਵ ਦੁਤਿਯੇ ਮੋਘਵਾਰੇ, ਅਥ ਖੋ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਪਿ. ਆਵਜ੍ਜਨਂ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ…ਪੇ… ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਿਕਸ੍ਸ ਆਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਤਥਾ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ.
ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯਾਥਾਵਕਵਤ੍ਥੁਵਿਭਾਵਨਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ.
ਏਕਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਦੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੭੬੭. ਅਧਿਕਰਣੇਸੂਤਿ ਪਦਤ੍ਥੇਸੁ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਸਭਾਵਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਂ, ਤੇਨ ਅਤ੍ਥਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਭਾਵਤ੍ਥਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਧਿਕਰਣਵਸੇਨ ਲਿਙ੍ਗਪਰਿਵਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ‘‘ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਾਨੁਰੂਪਂ ਲਿਙ੍ਗਵਚਨਾਨੀ’’ਤਿ ਹਿ ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ ਵਦਨ੍ਤਿ.
ਦੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੩. ਤਿਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੭੬੮. ਪਰਿਪਾਚਿਤੇਸੂਤਿ ਸਾਧਿਤੇਸੁ. ‘‘ਵਿਹਿਤੇਸੂ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਦ੍ਧਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਭੂਤਕਾਲਤਾ ਨਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਸਯਵਿਸੇਸਨਮਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਕਮ੍ਮਂ, ਸਿਪ੍ਪ’’ਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਕਾਰਣੂਪਚਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਞ੍ਞਾ ਏਵ ਵਾ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ.
ਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਕਂ ਏਕਨ੍ਤਂ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹਤ੍ਤਾ. ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਇਤਰਂ ਅਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨੋਸਕਂ. ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਾਨੁਲੋਮਨਂ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਪ੍ਪਟਿਵੇਧਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ. ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮਨਤੋ ਵਾ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਤਾ, ਤਥਾ ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮਨਤੋ. ਤੇਨਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਞ੍ਞਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾਵਿਸਯੇ ਪਞ੍ਞਾਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਯੋਗਵਿਹਿਤੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਭੂਮਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ‘‘ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਂ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਰੂਪਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਨਿਦ੍ਦੇਸਾ. ‘‘ਯੋਗਵਿਹਿਤੇਸੁ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨੇਸੁ ਖਨ੍ਤਿਂ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਂ ਖਨ੍ਤਿਂ, ‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਖਨ੍ਤਿਆਦਿਪਦੇਹਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਓਲੋਕਨਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਰਣਂ. ਧਮ੍ਮਾ ਓਲੋਕਨਂ ਖਮਨ੍ਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਤਦੋਲੋਕਨਸਮਤ੍ਥਤਮਾਹ.
੭੬੯. ਮੁਞ੍ਚਤੀਤਿ ਪਜਹਤਿ. ਆਰਬ੍ਭ-ਕਿਰਿਯਾਯ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸਮਙ੍ਗਿਭਾਵੋ, ਅਧਿਕਰਣਂ ਪਟ੍ਠਪਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਮੁਞ੍ਚ…ਪੇ… ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.
੭੭੦. ਪਞ੍ਚਸੀਲਦਸਸੀਲਾਨਿ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟੇਕਦੇਸਭੂਤਾਨਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਯਂ ਸਮਵਰੋਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸਤਿਪਿ ਸਵਨੇਤਿ ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਅ. ਨਿ. ੮.੩੯; ਕਤਾ. ੪੮੦) ਤਥਾਗਤਤੋ ਸਵਨੇ ਸਤਿਪਿ. ਭਿਕ੍ਖੁਆਦੀਨਮ੍ਪਿ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਧਿਸੀਲਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਵਿਯ ਨ ਬੁਦ੍ਧਾਵੇਣਿਕਨ੍ਤਿ.
ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸੂਤਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਧਿਪਞ੍ਞਂ ਤਦਞ੍ਞੇਸੁ ਮਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਤਦਧਿਟ੍ਠਾਨੇਸੂਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਯ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਧਮ੍ਮੇਸੁ.
੭੭੧. ਅਪਾਯੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਅਵਡ੍ਢਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਂ. ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਠਾਨੇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਖਣੇ.
ਤਿਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੪. ਚਤੁਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੭੯੩. ਪਰਿਤਸ੍ਸਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਸੋ, ਚਿਤ੍ਤੁਤ੍ਰਾਸੋ ਚਾਤਿ ‘‘ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਨ ਪਤ੍ਥੇਤਿ ਨ ਉਤ੍ਤਸਤੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਮਾਹ.
੭੯੬. ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਫਲਂ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੇ ਅਪਾਯੇਸੁ ਅਪਤਮਾਨੇ ਧਾਰੇਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਫਲੇ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤੇ ਪਞ੍ਞਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਂਸਹਗਤਾ’’ਤਿ. ਅਵਿਦਿਤਂ ਵਿਦਿਤਂ ਵਿਯ ਨੇਤਿ ਞਾਪੇਤੀਤਿ ਨਯੋ, ਅਨੁਮਾਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਨਯਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ, ਤਂ ਪਨ ਵਿਸੁਂਯੇਵੇਕਂ ਞਾਣੁਪ੍ਪਾਦਨਨ੍ਤਿ ਆਸਙ੍ਕਾਯ ਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਮਾਹ ‘‘ਨ ਅਞ੍ਞ…ਪੇ… ਵਿਸੇਸੋ’’ਤਿ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਹਿ ਅਧਿਗਮਾਨੁਸਾਰੇਨ ਪਰਾਧਿਗਤਾਨਂ ਕਾਲਤ੍ਤਯੇ ਮਗ੍ਗਾਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਾਨੁਮਾਨਂ ਨਯਨਯਨਂ. ਅਨੁਮਿਨਨਾਕਾਰਮੇਵ ਹਿਸ੍ਸ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਞਾਣਸ੍ਸੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੋ’’ਤਿ. ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਨਯਨਯਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਪਵਤ੍ਤਨਤੋ. ‘‘ਤਥਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾ ਮਗ੍ਗਞਾਣਤੋ ਅਞ੍ਞਾਪਿ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨਪਿ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨ ਞਾਣੇਨਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਉਪਸਂਹਰਤਿ. ਤੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਞਾਣੇਨ ਞਾਤਤੋ ਸਮ੍ਪਯੋਗੇਹਿ ਨਯਨਯਨਤੋ. ਞਾਣਵਿਸਯਭਾਵੇਨਾਤਿ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ. ਞਾਤੇਨ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧੇਨ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇਨ, ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੋਗੇਨ ਵਾ ਞਾਤੇਨ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇਨ ਮਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮੇਨ.
ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਸਬ੍ਬਂ, ਅਨਵਸੇਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਦ੍ਧਤ੍ਤਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਞ੍ਹਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤੇਭੂਮਕਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਸਮ੍ਮਸੀਯਤਿ. ਨਯਨਤੋਤਿ ਨਯਗ੍ਗਾਹਤੋ. ਅਨੁਰੂਪਤ੍ਥਵਾਚਕੋ ਵਾ ਕਾਰਣਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਕਾਰਣਂ ਵਦਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ.
ਅਨ੍ਵਯਞਾਣਸ੍ਸਪਿ ਪਰਿਯੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਸਵਿਸੇਸੋ ਵਿਸਯਾਵਬੋਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣ…ਪੇ… ਅਭਾਵਾ’’ਤਿ. ਵਿਸਯੋਭਾਸਨਮਤ੍ਤਜਾਨਨਸਾਮਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਅਸਤਿਪਿ ਅਭਿਸਮੇਚ੍ਚ ਗਹਣੇ ਵਿਸਯਵਿਭਾਵਨਸਙ੍ਖਾਤਅਵਬੋਧਸਾਮਞ੍ਞਮਤ੍ਤੇਨ. ‘‘ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਤੇਸੂਤਿ ‘‘ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੋਹਰਿਤੇਸੁ ਲਦ੍ਧਞਾਣਵੋਹਾਰੇਸੁ. ਸਮ੍ਮੁਤਿਵਸੇਨਾਤਿ ਧਮ੍ਮਞਾਣਾਦਿ ਵਿਯ ਸਮੁਖੇਨ ਵਿਸਯੇ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮੁਖੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ. ਅਵਸੇਸਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿਞਾਣਮੇਵਾਹ. ਇਤਰਞਾਣਤ੍ਤਯਵਿਸਭਾਗਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਞਾਣਾਦਿਞਾਣਤ੍ਤਯਵਿਧੁਰਂ.
੭੯੭. ਕਾਮਭਵਧਮ੍ਮੇਤਿ ਕਾਮਭਵਸਙ੍ਖਾਤੇ ਧਮ੍ਮੇ.
੭੯੮. ਸਾਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ. ਵੀਤਰਾਗਭਾਵਨਾਵਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਵੀਤਰਾਗੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਤਨ੍ਤਿ ਛਟ੍ਠਾਭਿਞ੍ਞਂ. ਮਗ੍ਗਞਾਣਞ੍ਹਿ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਇਤਰਾਤਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ. ਤਦੁਪਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਛਟ੍ਠਾਭਿਞ੍ਞਾਯ, ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ ਨਾਮ. ਯਥਾਨੁਰੂਪਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵਾਦੀਨਂ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ. ਆਸਵਕ੍ਖਯੇਤਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਪਰਿਯਾਯੇ ਕਾਰਣੂਪਚਾਰੇਨ. ਤਂਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਆਸਵਕ੍ਖਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਫਲਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋ. ਇਦਞ੍ਚ ‘‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੇ ਞਾਣਂ ਛਟ੍ਠਾਭਿਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੮੦੧. ਅਭਿਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਞਾਣੇਨ ਪਾਕਟਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਧਿਗਮਵਸੇਨ ਪਕਾਸਂ ਵਿਭੂਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ.
੮੦੨. ਵਸਿਤਾਪਞ੍ਚਕਰਹਿਤਂ ਵਸਿਭਾਵਂ ਅਪਾਪਿਤਂ ਪਟਿਲਦ੍ਧਮਤ੍ਤਂ. ਪਟਿਪਦਾਰਮ੍ਮਣਸਹਗਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪਟਿਪਦਾਰਮ੍ਮਣਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਟਿਪਦਾਰਮ੍ਮਣੁਦ੍ਦੇਸੇਨਾ’’ਤਿ.
ਚਤੁਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੫. ਪਞ੍ਚਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੮੦੪. ਤਮੇਵ ਪਞ੍ਞਂ ‘‘ਦ੍ਵੀਸੁ ਝਾਨੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਪੀਤਿਫਰਣੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਭਜਤਿ. ਅਭਿਸਨ੍ਦਨਪਰਿਸਨ੍ਦਨਪਰਿਪੂਰਣਾਨਿਪਿ ਪਰਿਪ੍ਫਰਣਂ ਵਿਯ ਫਰਣਾਪੀਤਿਯਾ, ਤਂਸਹਗਤਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਕਿਚ੍ਚਵਿਸੇਸਭੂਤਾਨਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਭਿਸਨ੍ਦੇਤੀਤਿ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਅਭਿਸਨ੍ਦੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੨੬; ਮ. ਨਿ. ੧.੪੨੭) ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਨਯੇਨ. ਫਰਣਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਪੀਤਿਸੁਖਸਮੁਟ੍ਠਿਤਪਣੀਤਰੂਪੇਹਿ ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਭਿਬ੍ਯਾਪਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਆਰਮ੍ਮਣੇਤਿ ਪੀਤਿਫਰਣਤਾਸੁਖਫਰਣਤਾਸੀਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਤਿਕਦੁਕਝਾਨਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ. ਤਾਤਿ ਪੀਤਿਫਰਣਤਾਸੁਖਫਰਣਤਾ.
ਸਮਾਧਿਮੁਖੇਨਾਤਿ ਸਮਾਧਿਂ ਮੁਖਂ ਪਮੁਖਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸਮਾਧਿਸੀਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਸਮਾਧਿਪਮੁਖੇਨ ਵਾ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ. ਅਞ੍ਞੇ ਕਿਲੇਸਾ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਦਯੋ. ਅਪ੍ਪਯੋਗੇਨਾਤਿ ਝਾਨਵਿਮੋਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਾਦਨੀਯਪਰਿਕਮ੍ਮਪਯੋਗੇਨ ਵਿਨਾ. ਆਵਜ੍ਜਨਾਸਦਿਸੋ ਹਿ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਮਸਨਚਾਰੋ. ਠਪਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤਤ੍ਤਾ. ਸਤਿਬਹੁਲਤਾਯਾਤਿ ਸਤਿਯਾ ਅਭਿਣ੍ਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਸਤਿਯਾ ਕਾਲਸ੍ਸ ਸਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ.
ਪਞ੍ਚਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੬. ਛਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੮੦੫. ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਭਾਵਨ੍ਤਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਸਬ੍ਭਾਵਂ. ‘‘ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣੇਕਦੇਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਭਣ੍ਡਞਾਣਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚੁਤੂਪਪਾਤਞਾਣਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨੀਹਰਤਿ ਅਭਿਨਿਨ੍ਨਾਮੇਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੪੭) ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੋ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੪੬) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਬ੍ਬਸ੍ਸ ਤਿਰੋਹਿਤਵਿਪ੍ਪਕਟ੍ਠਾਦਿਭੇਦਸ੍ਸ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਚ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸਾਪਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਸ੍ਸ ਸਿਖਾਪਤ੍ਤਿ ਚਵਮਾਨੋਪਪਜ੍ਜਮਾਨਸਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਮੁਦ੍ਧਪ੍ਪਤ੍ਤੇਨ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਛਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੭. ਸਤ੍ਤਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੮੦੬. ਛਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੮੦੬) ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਙ੍ਗਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਞਾਣਂ. ਸਹ ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ਏਕਜ੍ਝਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਏਕਤ੍ਤੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ. ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਛਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੇਨ. ‘‘ਖਯਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਕਾਰੇਨ ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਪਵਤ੍ਤਞਾਣਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ, ਪਵਤ੍ਤੇ ਵਾ ਸਂਸਾਰਵਟ੍ਟੇ ਞਾਣਸ੍ਸ. ਞਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਞਾਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਚ ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇ ਵਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਖਯਧਮ੍ਮਤਾਦਿਜਾਨਨਂ ਪਟਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਕਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਅਦ੍ਧਤ੍ਤਯੇ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ. ਞਾਣਵਚਨੇਨਾਤਿ ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਞਾਣਸ੍ਸ ਗਹਣੇਨ. ਅਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿਯਾ ਅਙ੍ਗਾਨਂ. ਇਤਿਸਦ੍ਦੇਨਾਤਿ ‘‘ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਇਤਿਸਦ੍ਦੇਨ. ਪਕਾਸੇਤ੍ਵਾਤਿ ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਂ ਜੋਤੇਤ੍ਵਾ. ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਤੋ ਅਞ੍ਞਂਯੇਵ ਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਸਤ੍ਤਮਂ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਯਮੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਤਮ੍ਪਿ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ਅਙ੍ਗਨ੍ਤਰਭਾਵਸ੍ਸ ਅਵਿਭਾਵਨਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਂਞਾਣ…ਪੇ… ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਨ ਹਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਏਕਜ੍ਝਂ ਵਚਨਮਤ੍ਤੇਨ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਂ ਹੋਤੀਤਿ. ‘‘ਖਯਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਚਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ਉਪਚਯੇਨ ਦੋਸਮਾਹ.
ਸਤ੍ਤਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੮. ਅਟ੍ਠਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੮੦੮. ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮੇਤਿ ਨੀਵਰਣਾਦਿਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮੇ. ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨੇ ਅਸਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਦੁਕ੍ਖਂ.
ਅਟ੍ਠਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੦. ਦਸਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ
ਪਠਮਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੮੦੯. ਨ ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਨਤ੍ਥੋ ਅਯਮਕਾਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਠਾਨਂ ਅਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਭਾਵਤ੍ਥੋ ਵਾ, ਨ ਅਞ੍ਞਪਟਿਪਕ੍ਖਾਦਿਅਤ੍ਥੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਕੋ ਪਨੇਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋਤਿ? ਪਠਮੋ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤਂ ਵਦਤਿ, ਦੁਤਿਯੋ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਾਵਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸੁਖਤੋ ਉਪਗਮਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੇ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸਸ੍ਸ ਸੋ ਸਾਤਿਸਯੋ ਅਸੁਖੇਪਿ ਦਲ਼੍ਹਂ ਪਵਤ੍ਤਾਪਨਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋਵ…ਪੇ… ਅਧਿਪ੍ਪੇਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਅਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਦਿਟ੍ਠਿਯੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨਾਤਿ ਪਧਾਨਦਿਟ੍ਠਿਮਾਹਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਭੇਦਾਨੁਰੂਪਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ. ਭੇਦਾਨੁਰੂਪੇਨ ‘‘ਅਧਮ੍ਮੇ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਨ.
ਸੋ ਏਵਾਤਿ ਯੋ ਲਿਙ੍ਗੇ ਅਪਰਿਵਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਭਵਙ੍ਗਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋ, ਸੋ ਏਵ. ਤਞ੍ਹਿ ਉਪਾਦਾਯ ਏਕਜਾਤਿਸਮਞ੍ਞਾ, ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਭਾਵਕਲਾਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਚੋਦਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ ਤਦਞ੍ਞਸ੍ਸੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਬਨ੍ਧਵੋਹਾਰਂ ਲਭਤਿ, ਇਤਰਮ੍ਪਿ ਵਾ ਭਾਵਾਨੁਪਾਲਨਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਅਨੋਕਾਸਾਵ ਚੋਦਨਾ.
ਸਪਤ੍ਤਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਪਤ੍ਤਂ ਮਾਰੇਮੀਤਿ ਅਭਿਸਨ੍ਧਿਨਾ ਸਪਤ੍ਤੇਨ ਨਿਪਨ੍ਨਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਪਨ੍ਨਂ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਂ ਮਾਤਰਂ ਪਿਤਰਂ ਵਾ ਮਾਰੇਨ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਚਤੂਸੁਪਿ ਵਿਕਪ੍ਪੇਸੁ. ਪੁਰਿਮਂ ਅਭਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਿਯੋ ਮਰਣਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਤੇਨ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸੇਵ ਤਂ ਦਿਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਥਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਕਾਲੇ ਦਿਨ੍ਨਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਦਾਨਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਮਰਣਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਕਾਲੇ ਪਹਾਰੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤੇਨੇਵ ਪਹਾਰੇਨ ਮਤੇ ਕਸ੍ਮਾ ਅਰਹਨ੍ਤਘਾਤੋਯੇਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਘਾਤੋਤਿ? ਵਿਸੇਸਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਦਾਨਂ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਮਤ੍ਤੇਨ ਹੋਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਵਧੋ. ਸੋ ਹਿ ਪਾਣੋ, ਪਾਣਸਞ੍ਞਿਤਾ, ਵਧਕਚੇਤਨਾ, ਉਪਕ੍ਕਮੋ, ਤੇਨ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਇਮੇਸਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਅਰਹਨ੍ਤਘਾਤੋਯੇਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਘਾਤੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ‘‘ਇਮਂ ਮਾਰੇਮੀ’’ਤਿ ਯਂ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਮਾਰਣਿਚ੍ਛਾ, ਤਸ੍ਸ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਖੀਣਾਸਵਭਾਵੇਨ ਪਯੋਗਮਰਣਕ੍ਖਣਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਤਿਪਿ ਸਨ੍ਤਾਨਭੇਦੇ ਅਭੇਦੋਯੇਵ. ਯਦਾ ਚ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ, ਤਦਾ ਖੀਣਾਸਵਭਾਵੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਰਹਨ੍ਤਘਾਤੋਵ ਹੋਤੀਤਿ ਨਿਚ੍ਛਿਤਂ. ਕਥਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਧਕਚੇਤਨਾ ਵਤ੍ਤਮਾਨਵਿਸਯਾ ਸਿਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਧਕਚਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਬਨ੍ਧਵਿਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨਾਤਿ ਯੇਨ ਪਬਨ੍ਧੋ ਵਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਤਾਦਿਸਂ ਪਯੋਗਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਯਦਾ ਪਬਨ੍ਧਵਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਤਦਾ ਅਰਹਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਅਰਹਨ੍ਤਘਾਤਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਨ ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਕਾਲਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਖਕਿਚ੍ਚਸਿਦ੍ਧਂ ਵਧਕਚਿਤ੍ਤਂ, ਨ ਏਵਂ ਚਾਗਚੇਤਨਾ. ‘‘ਸਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਾਗਚੇਤਨਾਯ ਕਾਲਨ੍ਤਰਾਨਪੇਕ੍ਖਕਿਚ੍ਚਸਿਦ੍ਧਿਤਂਯੇਵ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਅਞ੍ਞਸਕਕਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਤੋ ਵਿਨਿਮੋਚੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਕਭਾਵਕਰਣਂ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚਜਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ. ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ. ਤਸ੍ਸੇਵ ਤਂ ਦਿਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਸਚੇਪਿ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
‘‘ਕਪ੍ਪਵਿਨਾਸੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਸਣ੍ਠਹਨ੍ਤੇ ਕਪ੍ਪੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਮਹਾਕਪ੍ਪਵਿਨਾਸਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਪ੍ਪਟ੍ਠਕਥਾਯ ਨ ਸਮੇਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਯੁਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਆਯੁਕਪ੍ਪੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਵੀਚਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਪਰਿਮਾਣਂ ਪਰਮਾਯੁ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਏਕਂ ਕਪ੍ਪਂ ਅਸੀਤਿਭਾਗੇ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਏਕਭਾਗਮਤ੍ਤਂ ਕਾਲ’’ਨ੍ਤਿ (ਕਥਾ. ਅਟ੍ਠ. ੬੫੪-੬੫੭) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਯਿਦਂ ‘‘ਏਕਂ ਕਪ੍ਪ’’ਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਏਕਂ ਮਹਾਕਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਵੀਸਤਿਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਪਰਿਮਾਣੋ ਏਕੋ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਕਪ੍ਪੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਏਕਂ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਕਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ‘‘ਚਤੁਸਟ੍ਠਿ ਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਵੀਮਂਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਪਨ ਕਪ੍ਪਟ੍ਠਕਥਾਯ ਅਯਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਸਮੇਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਪ੍ਪਵਿਨਾਸੇਯੇਵਾਤਿ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
ਪਕਤਤ੍ਤੋ ਵਾ ਅਪਾਰਾਜਿਕੋ. ਸਮਾਨਸਂਵਾਸਕੋ ਕਮ੍ਮਲਦ੍ਧੀਨਂ ਵਸੇਨ ਅਨਾਨਾਸਂਵਾਸਕੋਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਨਿਯਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਂ ਪਟਿਸੇਧੇਤ੍ਵਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਸੇਧੇਤ੍ਵਾਤਿ ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਨ ਨਿਯਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਟਿਸੇਧੇਤ੍ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਮਾਹ ‘‘ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਯ ਸਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਤਧਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਯਂ, ਯਦਿਦਂ ਨਿਯਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ. ਯਥਾਪੁਚ੍ਛਿਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਕਿਂ ਪੁਬ੍ਬਹੇਤੁ ਨਿਯਮੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਨਿਯਾਮਕਹੇਤੁਂ. ਯੇਨਾਤਿ ਯੇਨ ਉਪਰਿਮਗ੍ਗਤ੍ਤਯਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ. ਨਿਯਤਾਨਿਯਤਭੇਦਨ੍ਤਿ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦਿਨਿਯਤਭੇਦਂ, ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਪਰਮਾਦਿਅਨਿਯਤਭੇਦਞ੍ਚ. ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਏਵ ਹਿ ਏਕੋ ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਪਰਮੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਏਕੋ ਕੋਲਂਕੋਲੋ ਨਾਮ, ਏਕੋ ਏਕਬੀਜੀ ਨਾਮਾਤਿ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਨਿਯਤਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਚ ਨਿਯਤੋ’’ਤਿ. ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਯਂ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ. ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ. ‘‘ਪੁਬ੍ਬਹੇਤੁਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਨਿਯਤਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਕ੍ਖਮਾਨਞ੍ਚ ਦੋਸਂ ਹਦਯੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਪਰਿਮਗ੍ਗਾਨਂ ਸਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤੇ ਪਠਮਮਗ੍ਗਸ੍ਸਾਪਿ ਸਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਏਵਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਯਦਿ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਞ੍ਚ ਨਿਯਤਤ੍ਤਂ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਸ੍ਸ.
ਤੇਨੇਵ ਖੀਣਾਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨੇਵ ਖੀਣਾ. ਕਾਰਣੁਪਚ੍ਛੇਦੇਨ ਹਿ ਫਲੁਪਚ੍ਛੇਦੋ ਸਿਯਾ. ਤਤੋਤਿ ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਪਰਮਾਦਿਤੋ. ਸਾਤਿ ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਪਰਮਾਦਿਤਾ. ਪਵਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਵਿਪਾਕਪ੍ਪਬਨ੍ਧਤੋ. ਤੇਨਾਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ. ਵੁਟ੍ਠਾਨੇਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨੇ ਸਤਿ. ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾ ਫਲਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਕ੍ਕਾਯ…ਪੇ… ਭਵਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਨਾਮਕਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਾਮਕਰਣਹੇਤੁਤਾਯ ਨਿਯਾਮਕਤਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ ਏਕਬੀਜਿਆਦਿਸਮਞ੍ਞਾਨਂ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਸਞ੍ਞਾਭਾਵਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ…ਪੇ… ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਏਕੋਮ੍ਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸੀਤੀਭੂਤੋਸ੍ਮਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’ਤਿਆਦੀਨਿ (ਮਹਾਵ. ੧੧; ਕਥਾ. ੪੦੫; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੫) ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਸਦਿਸੋ ਮੇ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਏਕੋਮ੍ਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ (ਮਹਾਵ. ੧੧; ਕਥਾ. ੪੦੫; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੫). ‘ਅਤ੍ਥੇਤਰਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਮਸਮਾ ਸਮ੍ਬੋਧਿਯ’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੬੧) ਵਚਨੇਹਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਲੋਕਧਾਤੁਯਾ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਿਸ੍ਸਾ ਲੋਕਧਾਤੁਯਾ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਨਿਵਾਰਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ‘‘ਸਦਿਸੋ ਮੇ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਯਂ ਪਨ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਲੋਕਧਾਤੁਵਿਸੇਸਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥਿ ਤਥਾ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ, ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਵਿਭਾਵਨਤੋ. ਆਣਾਖੇਤ੍ਤਕਿਤ੍ਤਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਹਿ ਭਗਵਾ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਇਚ੍ਛਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਆਣਂ ਵਤ੍ਤੇਤੁਂ. ‘‘ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਲੋਕਧਾਤੁਯਾ’’ਤਿ ਚ ਇਦਂ ਬੁਦ੍ਧਖੇਤ੍ਤਭੂਤਾਯ ਲੋਕਧਾਤੁਯਾ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਯਮਤ੍ਥੋ – ਬੁਦ੍ਧਖੇਤ੍ਤਭੂਤਾ ਏਕਾਵਾਯਂ ਲੋਕਧਾਤੁ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਏਕੋ ਏਵ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਖੇਤ੍ਤ…ਪੇ… ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ’’ਤਿ.
ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਧੀਨਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ, ਉਪਸਮ੍ਪਦਾ ਚ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਧੀਨਾ, ਤਸ੍ਮਾ. ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੇ ਸਿਦ੍ਧੇ, ਸਿਦ੍ਧਾਸੁ ਤਾਸੁ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜੂਪਸਮ੍ਪਦਾਸੁ. ਤਤੋ ਪਰਂ ਵਿਨਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਪਟਿਵੇਧਤੋ ਪਰਂ ਪਟਿਵੇਧਸਾਸਨਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਸੀਲਭੇਦਤੋ ਚ ਪਰਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਾਸਨਂ ਵਿਨਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਸਾਸਨਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਪਨ ਉਭਯਂ ਏਕਜ੍ਝਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਚ੍ਛਿਮ…ਪੇ… ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਆਹ.
ਪਰਿਦੇਵਨਕਾਰੁਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਪਰਿਦੇਵਨੇਨ ਕਰੁਣਾਯਿਤਬ੍ਬਤਾ ਕਰੁਣਾਯਨਾ.
ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਵਿਸੇਸੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਧਾਰੇਤੁਂ, ਯਤੋ ਪਾਰਮੀਪਵਿਚਯਾਦੀਸੁ ਉਦਕਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਹਾਪਥਵੀਕਮ੍ਪੋ ਅਹੋਸਿ, ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿਦਿਵਸੇ ਚ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬੁਤ੍ਤਰਦਿਸਾਭਾਗੇ ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਭੂਮਿਭਾਗੋ ਮਹਾਪੁਰਿਸਂ ਧਾਰੇਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿ, ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਏਕਪਸ੍ਸੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਅਤਿਭਾਰਭਰਿਤਨਾਵਾ ਵਿਯ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਗਬ੍ਭੋ ਵਿਪਰਿਵਤ੍ਤੋ. ‘‘ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਿਕਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਸ-ਕਾਰੇ ਅ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਆ-ਕਾਰੋ, ਏਕਸ੍ਸ ਚ ਪ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਲੋਪੋ ਕਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਮਂ ਉਦ੍ਧਂ ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਾਮੁਪਾਦਿਕਾ’’ਤਿ. ਸਮਂ ਉਪਾਦਿਯਤੀਤਿ ਵਾ ਸਮੁਪਾਦਾ, ਸਮੁਪਾਦਾ ਏਵ ਸਾਮੁਪਾਦਿਕਾ, ਸਮੁਪਾਹਿਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸਨ੍ਤਤਿਖਣਵਸੇਨਾਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਆਯੂਹਨਸਮਙ੍ਗਿਤਾ, ਸਪੁਬ੍ਬਪਚ੍ਛਾਭਾਗਸ੍ਸ ਗਹਣਵਸੇਨ ਚੇਤਨਾਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਚੇਤਨਾਸਮਙ੍ਗਿਤਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਉਪਟ੍ਠਿਤੇ ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਤਦਞ੍ਞਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਂ.
ਪਠਮਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਦੁਤਿਯਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੮੧੦. ਭੋਗੇ ਭੁਞ੍ਜਿਤੁਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਨਾਸੇਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ.
ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤਾਯ ਜੀਵਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਨ ਅਦਾਸਿ ਪਯੁਤ੍ਤਵਾਚਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ.
ਸਮ੍ਮਾਪਯੋਗੇਨਾਤਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ.
ਦੁਤਿਯਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਪਞ੍ਚਮਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੮੧੩. ਧਾਤੁਸਭਾਵੋਤਿ ਭੂਤਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤਧਾਤੂਨਂ ਸਭਾਵੋ. ਸਭਾਗਵਸੇਨ ਫਲਭੂਤੇਨ. ਅਜ੍ਝਾਸਯਧਾਤੁਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋਤਿ ਅਜ੍ਝਾਸਯਸਭਾਵਸ੍ਸ ‘‘ਹੀਨਂ, ਪਣੀਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਜਾਨਨਤੋ, ਵੁਟ੍ਠਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ਮਹੋਘੇਨ ਉਪਰਿਮੇਘਵੁਟ੍ਠਿਯਾ.
ਪਞ੍ਚਮਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਛਟ੍ਠਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਸਮਾਸਨ੍ਤੇਨੇਵ ਤਥਾ ਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਪਰੋਪਰਾਨਂ ਵਿਸਦਾਵਿਸਦਾਨਂ ਸਦ੍ਧਾਦਿਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਆਸਯਾਦਿਤੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਤੋ ਚ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਿਭੇਦਸ੍ਸ ਵਿਸਿਟ੍ਠਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਏਵ.
੮੧੫. ‘‘ਕੇ ਪਨ ਤੇ ਅਰਿਯਾਵਾਸਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤੇ ਸੁਤ੍ਤੇਨੇਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿਪਾਲ਼ਿਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਨਿਗਮੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮੇਨੇਵ ਤੇਸਂ ਅਧਿਗਮਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਤੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਇਤਰੇਤਿ ਛਲ਼ਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਮਏਕਾਰਕ੍ਖਾਸਙ੍ਖਾਯਪਟਿਸੇਵਨਾਦਯੋ.
੮੧੬. ਆਰਮ੍ਮਣਸਨ੍ਤਾਨਾਨੁਸਯਨੇਸੂਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨੁਸਯਨਂ, ਸਨ੍ਤਾਨਾਨੁਸਯਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵੀਸੁ ਅਨੁਸਯਨੇਸੁ. ਯਥਾ ਹਿ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਰਾਗੋ ਕਾਰਣਲਾਭੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹੋ ਥਾਮਗਤਟ੍ਠੇਨ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਨੁਸੇਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇਪੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨੁਸਯਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਂ ਪਨਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਾਕਟਂ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਯਥਾ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੮੧੬) ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਆਚਿਣ੍ਣਸਮਾਚਿਣ੍ਣਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਰਾਗਸ੍ਸ ਚਿਰਪਰਿਭਾਵਨਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਏਵਂ ਚਿਰਪਰਿਭਾਵਿਤਂ ਪਰਿਵੇਠੇਤ੍ਵਾ ਵਿਯ ਠਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਵੇਠੇਤ੍ਵਾ ਵਿਯ ਠਿਤਭਾਵੇਨ ਅਨੁਸਯਿਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਉਦਕੇ ਨਿਮੁਗ੍ਗਸਦਿਸੋ ਉਦਾਹਟੋ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤੇਭੂਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਕਾਮਨੀਯਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਪਾਲ਼ਿਵਸੇਨ ਭਵਰਾਗਸ੍ਸਾਪਿ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਰਾਗਵਸੇਨਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਰਜ੍ਜਨਵਸੇਨ.
੮੧੮. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸੇਸੋ ਵਿਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਂ.
੮੧੯. ਪਹਾਤਬ੍ਬੇਨ ਉਪਦ੍ਦੁਤਨਿਰੋਧਨਤ੍ਥਂ ਪਹਾਯਕਂ ਪਰਿਯੇਸਤੀਤਿ ਪਠਮਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਪਚ੍ਛਾ ਪਹਾਯਕਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਜਹਨਕ੍ਕਮੋ ਪਹਾਨਕ੍ਕਮਪਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ. ਤਨ੍ਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਪਠਮਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਪਹਾਨਵਿਚਾਰਣਾਨਂ ਪਠਮਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ ਯਥਾ ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਿਕਾਦੀਸੁ.
੮੨੬. ਤਨ੍ਤਿ ਭਵਙ੍ਗਂ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ. ਪਾਦਕਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤਿਮਭਵਿਕਸ੍ਸ ਭਵਙ੍ਗਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ.
ਛਟ੍ਠਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸਤ੍ਤਮਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੮੨੮. ਸਮਾਪਨ੍ਨੋਮ੍ਹੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸਮਾਧਿ ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਮਞ੍ਜੂਸਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਠਪੇਤੁਨ੍ਤਿ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਕਾਲਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੁਂ.
ਤੇਹੀਤਿ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰੇਹਿ. ਤਂਸਭਾਵਤਾਤਿ ਕਾਮਾਦਿਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦਿਅਨੁਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਸਭਾਵਤਾ. ਪਗੁਣਵੋਦਾਨਂ ਪਗੁਣਭਾਵਸਿਦ੍ਧਾ ਝਾਨਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ.
ਸਤ੍ਤਮਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਦਸਮਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੮੩੧. ਪਞ੍ਞਾਵ ਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਰਾਗਾਦੀਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਭੂਤਾ ਪਞ੍ਞਾਵ ਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਨ੍ਤਰਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਪਾਕਨ੍ਤਰਜਾਨਨਸ੍ਸੇਵ ਦੁਤਿਯਬਲਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ, ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਜਾਨਨਸ੍ਸ ਚ ਤਤਿਯਬਲਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ. ਬਲਸਦਿਸਤਨ੍ਤਿ ਏਕਚ੍ਚਬਲਸਦਿਸਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਬਲਞਾਣਕਿਚ੍ਚੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਝਾਨਾਦਿਅਬਲਞਾਣਂ ਉਦਾਹਟਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਯਦਿਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਝਾਨਾਦਿਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਸਭਾਵੇ ਸਤ੍ਤਮਬਲਞਾਣੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧਂ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਝਾਨਾਦਿਞਾਣਂ ਵਿਯ. ਅਪ੍ਪੇਤੁਂ, ਵਿਕੁਬ੍ਬਿਤੁਞ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾਕਾਰਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਸਮੁਦਯਪ੍ਪਹਾਨਾਦਿਏਕਚ੍ਚਞਾਣਕਿਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਅਕਰੋਨ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਕਥਮਪ੍ਪਨਾਦਿਕਂ ਝਾਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਬਲਞਾਣੇਹਿ ਪਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਞ੍ਚ ਜਾਨਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਯਸ੍ਮਾ ਏਕਚ੍ਚਬਲਕਿਚ੍ਚਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਾਨੇਵ ਬਲਞਾਣਾਨਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਏਤੇਸਂ ਪਨ ਕਿਚ੍ਚਂ ਨ ਸਬ੍ਬਂ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੮੩੧) ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਅਬਲਕਿਚ੍ਚਂ ਏਕਚ੍ਚਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਏਵਂ ਬਲਕਿਚ੍ਚਮ੍ਪੀਤਿ ਉਦਾਹਰਣਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ‘‘ਤਞ੍ਹਿ ਝਾਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਥ ਵਾ…ਪੇ… ਦਟ੍ਠਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਦਸਮਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਞਾਣਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.