੧੦. ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਵਿਭਙ੍ਗੋ

੧. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ

ਪਠਮਨਯਵਣ੍ਣਨਾ

੪੬੬. ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਾਯੂਹਨਾ ਓਘਤਰਣਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯਂ (ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੧) –

‘‘ਕਿਲੇਸਵਸੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨ ਆਯੂਹਨਾ. ਤਥਾ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਵਸੇਸਕਿਲੇਸਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਆਯੂਹਨਾ. ਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨ ਆਯੂਹਨਾ. ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਆਯੂਹਨਾ. ਲੀਨਵਸੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਵਸੇਨ ਆਯੂਹਨਾ. ਕਾਮਸੁਖਾਨੁਯੋਗਵਸੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਵਸੇਨ ਆਯੂਹਨਾ. ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਸਬ੍ਬਲੋਕਿਯਕੁਸਲਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨ ਆਯੂਹਨਾ’’ਤਿ –

ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਪਕਾਰੇਸੁ ਇਧ ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ, ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਇਕ੍ਖਤਿ, ਤਦਾਕਾਰੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਲਕ੍ਖਣੋ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ ਗਹਣੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਤਾ’’ਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਕਿਚ੍ਚਾਧਿਮਤ੍ਤਤਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਨੁਕ੍ਕਮਨਿਕ੍ਖੇਪੇ ਪਯੋਜਨਂ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਿਮਪਚ੍ਛਿਮਕਾਰਣਭਾਵੋ.

੪੬੭. ਬਲਵਤੀ ਏਵ ਸਤਿ ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਬਲਵਭਾਵਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਞਾ ਗਹਿਤਾ, ਨ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਸਮ੍ਪਧਾਰਣਸਤਿ, ਕੁਸਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਸ੍ਸ ਪਨ ਸਰਣਂ ਸਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਤ੍ਤਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਵਤ੍ਤਸੀਸੇ ਠਤ੍ਵਾਤਿ ‘‘ਅਹੋ ਵਤ ਮੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣੇਯ੍ਯੁਂ, ਸੁਤ੍ਵਾ ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਪਸੀਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਪਸਨ੍ਨਾ ਚ ਮੇ ਪਸਨ੍ਨਾਕਾਰਂ ਕਰੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂਚਿਤ੍ਤੋ ਅਹੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮੋ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ, ਅਹੋ ਵਤ ਮੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣੇਯ੍ਯੁਂ, ਸੁਤ੍ਵਾ ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਆਜਾਨੇਯ੍ਯੁਂ, ਆਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਚ ਪਨ ਤਥਤ੍ਥਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਸੁਧਮ੍ਮਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਾਰੁਞ੍ਞਂ ਅਨੁਦ੍ਦਯਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰੇਨ ਵਿਯ ਭਾਸਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਸੀਸੇਤਿ ‘‘ਨ ਹੇਵ ਖੋ ਸਤ੍ਥਾ, ਅਪਿਚ ਖੋ ਯਥਾਸੁਤਂ ਯਥਾਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਪਰੇਸਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਕਾਰਣਪਧਾਨਭਾਵੇ ਠਤ੍ਵਾ. ਚਿਰਕਤਵਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕੋ ਅਰੂਪਕੋਟ੍ਠਾਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਭਾਵਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਏਵ ਵਾ ਕਤਭਾਸਿਤ-ਸਦ੍ਦਾ ਕਿਰਿਯਾਭੂਤਸ੍ਸ ਅਰੂਪਕੋਟ੍ਠਾਸਸ੍ਸ ਵਾਚਕਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ…ਪੇ… ਕੋਟ੍ਠਾਸ’’ਨ੍ਤਿ.

ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਤਾ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨਨ੍ਤਰਿਕਸ੍ਸ, ਪਰੇਸਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਵਾ ਤਂਤਂਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਕਾਮਲੋਕਵਟ੍ਟਾਮਿਸਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾ ਖਨ੍ਧਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕੋ ਚ ਰਾਗੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਕਾਮਾਮਿਸਂ, ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਲੋਕਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਸਹਗਤੋ ਰਾਗੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਲੋਕਾਮਿਸਂ, ਲੋਕਧਮ੍ਮਾ ਵਾ, ਵਟ੍ਟਸ੍ਸਾਦਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਂਸਾਰਜਨਕੋ ਰਾਗੋ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਵਟ੍ਟਾਮਿਸਂ. ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਤ੍ਤਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਾ.

ਪਠਮਨਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਦੁਤਿਯਨਯਵਣ੍ਣਨਾ

੪੬੮-੪੬੯. ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ, ਦ੍ਵੇ ਧਾਤੁਯੋ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਧਾਤੁਯੋ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ, ਪਞ੍ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਾਨਿ, ਛ ਅਨੁਤ੍ਤਰਿਯਾਨਿ, ਸਤ੍ਤ ਨਿਦ੍ਦਸਵਤ੍ਥੂਨਿ, ਅਟ੍ਠਾਭਿਭਾਯਤਨਾਨਿ, ਨਵਾਨੁਪੁਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾ, ਦਸ ਨਿਜ੍ਜਰਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿ ਏਵਂਪਭੇਦਾ ਧਮ੍ਮਾ, ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੪੬) ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਚ. ਵਾਨਨ੍ਤਿ ਵਿਨਨ੍ਧਨਂ ਭਵਾਦੀਨਂ, ਗਮਨਂ ਵਾ ਪਿਯਰੂਪਸਾਤਰੂਪੇਸੁ.

ਚਙ੍ਕਮਂ ਅਧਿਟ੍ਠਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਵੀਰਿਯਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਹਗਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਤ੍ਤਕੇਨਾਤਿ ‘‘ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਿਸ੍ਸਕਾ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ. ਲੋਕਿਯਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਨ ਕਿਲਮਤੀਤਿ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਸ੍ਸ ਲੋਕਿਯਤ੍ਤਾ ਅਚੋਦਨੀਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਲਬ੍ਭ…ਪੇ… ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਤਿ ਰੂਪਾਵਚਰੇ ਅਲਬ੍ਭਮਾਨਕਂ ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਉਪਾਦਾਯ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾਪਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਾ ਪੀਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ‘‘ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਮਾਵਚਰੇ ਵਾ ਅਲਬ੍ਭਮਾਨਕਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਂ ਪੀਤਿਂ ਉਪਾਦਾਯ ਲਬ੍ਭਮਾਨਕਾਵ ਪੀਤਿਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਭੂਤਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰੋ ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਨਿਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਮਗ੍ਗੋ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਿਮੋਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨ ਵਾਰੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕੇਸੁ ਕਸਿਣਾਦਿਝਾਨੇਸੁ ਸਤਿਆਦੀਨਂ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਤ੍ਤਾ ਨ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨੁਦ੍ਧਰਨ੍ਤਾ ਪਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਵਿਯ ਬੋਧਿਯਾ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਂ ਝਾਨਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਥਾ ਏਕਨ੍ਤਿਕਂ ਕਾਰਣਂ, ਨ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵਿਯ ਝਾਨਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨ ਉਦ੍ਧਰਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਸਿਣਜ੍ਝਾਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤਦਾਯਤ੍ਤਾਨਿ ਆਰੁਪ੍ਪਾਨਿਪਿ ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਅਸੁਭਜ੍ਝਾਨਾਨਂ ਅਵਚਨਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾਵਿਚਾਰਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ.

ਦੁਤਿਯਨਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਤਤਿਯਨਯਵਣ੍ਣਨਾ

੪੭੦-੪੭੧. ਤਦਙ੍ਗਸਮੁਚ੍ਛੇਦਨਿਸ੍ਸਰਣਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਤਂ ਵਤ੍ਵਾ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਚਨਂ ‘‘ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੮੨; ਵਿਭ. ੪੭੧) ਇਧ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾਨਂ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਭਾਵਿਤਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸ੍ਸ ਹਿ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਾ ਫਲਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯੇ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਤ੍ਥੋ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਤ੍ਥੋ ਚਾਤਿ ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗਸ੍ਸ ਦੁਵਿਧਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਤਦਙ੍ਗਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਭਾਵਾਰਮ੍ਮਣਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਚ. ਪਰਿਣਾਮੇਨ੍ਤਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕ੍ਖਣੇ, ਪਰਿਣਤਂ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ.

ਤਤਿਯਨਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ

੪੭੨. ਉਪੇਕ੍ਖਨਵਸੇਨਾਤਿ ਸਭਾਵਨਿਦ੍ਦੇਸਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਹਾਪਨਵਡ੍ਢਨੇਸੁ ਬ੍ਯਾਪਾਰਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਇਕ੍ਖਨਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਲੋਕਿਯਉਪੇਕ੍ਖਨਾਯ ਅਧਿਕਾ ਉਪੇਕ੍ਖਨਾ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਨਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਇਧ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਏਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ.

ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.