੩. ਮਹਾਵਗ੍ਗੋ
੧. ਸੀਹਨਾਦਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੧. ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਵਿਸਮਟ੍ਠਾਨੇਸੂਤਿ ਪਪਾਤਾਦੀਸੁ ਵਿਸਮਟ੍ਠਾਨੇਸੁ. ‘‘ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨੀ’’ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਚੇਤਾਨਿ ਸਾਵਕਾਨਮ੍ਪਿ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ? ਕਾਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਯਾਦਿਸਾਨਿ ਪਨ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਠਾਨਾਟ੍ਠਾਨਞਾਣਾਦੀਨਿ, ਨ ਤਾਦਿਸਾਨਿ ਤਦਞ੍ਞੇਸਂ ਕਦਾਚਿਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਵ ਬਲਾਨੀ’’ਤਿ. ਇਮਮੇਵ ਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਲੇਸਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਤਦਭਾਵਤੋ ਆਸਯਾਨੁਸਯਞਾਣਾਦੀਸੁ ਏਵ ਅਸਾਧਾਰਣਸਮਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਾ. ਕਾਮਂ ਞਾਣਬਲਾਨਂ ਞਾਣਸਮ੍ਭਾਰੋ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੋ, ਪੁਞ੍ਞਸਮ੍ਭਾਰੋਪਿ ਪਨ ਨੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਏਵ. ਞਾਣਸਮ੍ਭਾਰਸ੍ਸਪਿ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਸਮ੍ਭਾਰਭਾਵਤੋ ‘‘ਪੁਞ੍ਞੁਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਆਗਤਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਪਕਤਿਹਤ੍ਥਿਕੁਲਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ਟੀ. ੨.੨.੨੨) ਗਿਰਿਚਰਨਦਿਚਰਵਨਚਰਾਦਿਪ੍ਪਭੇਦਾ ਗੋਚਰਿਯਕਾਲਾਵਕਨਾਮਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਬਲੇਨ ਪਾਕਤਿਕਾ ਹਤ੍ਥਿਜਾਤਿ. ਦਸਨ੍ਨਂ ਪੁਰਿਸਾਨਨ੍ਤਿ ਥਾਮਮਜ੍ਝਿਮਾਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਪੁਰਿਸਾਨਂ. ਏਕਸ੍ਸ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਕਾਯਬਲਨ੍ਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਏਕਸ੍ਸਾਤਿ ਚ ਤਥਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਕਥਾਯਂ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਸੋਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਾਰਾਯਨਸਙ੍ਘਾਤਬਲਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਾਰਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਰਸ੍ਮਿਯੋ. ਤਾ ਬਹੂ ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਇਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਨਾਰਾਯਨਂ, ਵਜਿਰਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਾਰਾਯਨਸਙ੍ਘਾਤਬਲਨ੍ਤਿ ਵਜਿਰਸਙ੍ਘਾਤਬਲਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਞਾਣਬਲਂ ਪਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਮੇਵ, ਨ ਕਾਯਬਲਂ ਵਿਯ ਅਟ੍ਠਕਥਾਰੁਲ਼੍ਹਮੇਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਸਂਯੁਤ੍ਤਕੇ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੩੩) ਆਗਤਾਨਿ ਤੇਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਾਨਿ, ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥ (ਵਿਭ. ਮੂਲਟੀ. ੭੬੦) ਪਨ ਨਿਦਾਨਵਗ੍ਗੇ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਆਗਤਾਨਿ ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਰੀਸਞ੍ਚ. ਤੇਸਤ੍ਤਤਿ ਪਨ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧) ਸੁਤਮਯਾਦੀਨਿ ਆਗਤਾਨਿ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਂਯੁਤ੍ਤਕੇ. ਅਞ੍ਞਾਨਿਪੀਤਿ ਏਤੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਵਿਭ. ੭੫੧ ਆਦਯੋ) ਏਕਕਾਦਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੦੬੩) ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਾਦੀਸੁ ਚ ‘‘ਤਯਿਦਂ ਤਥਾਗਤੋ ਪਜਾਨਾਤਿ ‘ਇਮਾਨਿ ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਏਵਂ ਗਹਿਤਾਨੀ’ਤਿ’’ਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੩੬) ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਅਨੇਕਾਨਿ ਞਾਣਪ੍ਪਭੇਦਾਨਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਯਾਥਾਵਪ੍ਪਟਿਵੇਧਤੋ ਸਯਞ੍ਚ ਅਕਮ੍ਪਿਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲਞ੍ਚ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨਂ ਨੇਯ੍ਯੇਸੁ ਅਧਿਬਲਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਕਮ੍ਪਿਯਟ੍ਠੇਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਟ੍ਠੇਨ ਚਾ’’ਤਿ.
ਉਸਭਸ੍ਸ ਇਦਨ੍ਤਿ ਆਸਭਂ, ਸੇਟ੍ਠਟ੍ਠਾਨਂ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਪਟਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਅਭਿਮੁਖਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਟ੍ਠ ਵਾ ਪਰਿਸਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੀਤਿ ਆਸਭਾ, ਪੁਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਾ. ਇਦਂ ਪਨਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਠਾਨਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਮੇਵ ਵਦਤਿ. ਤਿਟ੍ਠਮਾਨੋਵਾਤਿ ਅਵਦਨ੍ਤੋਪਿ ਤਿਟ੍ਠਮਾਨੋਵ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਨੁਜਾਨਾਤਿ.
ਅਟ੍ਠਸੁ ਪਰਿਸਾਸੂਤਿ ‘‘ਅਭਿਜਾਨਾਮਿ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਅਨੇਕਸਤਂ ਖਤ੍ਤਿਯਪਰਿਸਂ…ਪੇ… ਤਤ੍ਰ ਵਤ ਮਂ ਭਯਂ ਵਾ ਸਾਰਜ੍ਜਂ ਵਾ ਓਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਤਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਨ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫੧) ਵੁਤ੍ਤਾਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਪਰਿਸਾਸੁ. ਅਭੀਤਨਾਦਂ ਨਦਤੀਤਿ ਪਰਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਞਾਣਯੋਗੇਨ ਦਸਬਲੋਹਨ੍ਤਿ ਅਭੀਤਨਾਦਂ ਨਦਤਿ.
ਪਟਿਵੇਧਨਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਪਟਿਵੇਧੋਤਿ ‘‘ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸਪਿ ਦੇਸਨਾਞਾਣਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਸ ਅਵਬੁਜ੍ਝਨਮਤ੍ਤੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਅਞ੍ਞਾਸਿਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਕ੍ਖਣੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤੋ ਪਰਂ ਪਨ ਯਾਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਾ ਦੇਸਨਾਞਾਣਪਵਤ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਚਕ੍ਕਰਤਨਸ੍ਸ ਠਾਨਂ ਵਿਯ.
ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਿਂ ਭੂਮਿਯਂ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ, ਨੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾ’’ਤਿ. ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਲਾਭੋ ਧਰਮਾਨਤਾ ਚ, ਨ ਗਤਿਨਿਵਤ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਚਾ’’ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਪਨੇਤਂ ਦਸਬਲਞਾਣਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.
ਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮਾਦਾਨਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਪਨ ਸਮਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਕਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਕਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਵਾ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮਾਦਾਨਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਪੁਬ੍ਬਤ੍ਥਾਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਮੁਤ੍ਤਗਤਸਦ੍ਦੇ ਗਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਯ. ਗਤੀਤਿ ਨਿਰਯਾਦਿਗਤਿਯੋ. ਉਪਧੀਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਕਾਲੋਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਚ੍ਚਨਾਰਹਕਾਲੋ. ਪਯੋਗੋਤਿ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ ਕਿਰਿਯਾ.
ਅਗਤਿਗਾਮਿਨਿਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿਨਿਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚਾਹਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਪਜਾਨਾਮਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿਨਿਞ੍ਚ ਪਟਿਪਦ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫੩). ਬਹੂਸੁਪਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਏਕਮੇਵ ਪਾਣਂ ਘਾਤੇਨ੍ਤੇਸੁ ਕਾਮਂ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਚੇਤਨਾ ਤਸ੍ਸੇਵੇਕਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਤਂ ਪਨ ਕਮ੍ਮਂ ਤੇਸਂ ਨਾਨਾਕਾਰਂ. ਤੇਸੁ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੮੧੧) ਹਿ ਏਕੋ ਆਦਰੇਨ ਛਨ੍ਦਜਾਤੋ ਕਰੋਤਿ, ਏਕੋ ‘‘ਏਹਿ ਤ੍ਵਮ੍ਪਿ ਕਰੋਹੀ’’ਤਿ ਪਰੇਹਿ ਨਿਪ੍ਪੀਲ਼ਿਤੋ ਕਰੋਤਿ, ਏਕੋ ਸਮਾਨਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਟਿਬਾਹਮਾਨੋ ਵਿਚਰਤਿ. ਤੇਸੁ ਏਕੋ ਤੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮੇਨ ਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ, ਏਕੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਯਂ, ਏਕੋ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯੇ. ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਆਯੂਹਨਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਨੀਹਾਰੇਨ ਆਯੂਹਿਤਤ੍ਤਾ ਏਸ ਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਯਂ, ਏਸ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯੇ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਪਿ ‘‘ਏਸ ਮਹਾਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਉਸ੍ਸਦਨਿਰਯੇ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਪਿ ‘‘ਏਸ ਅਪਾਦਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਦ੍ਵਿਪਾਦਕੋ, ਏਸ ਚਤੁਪ੍ਪਦੋ, ਏਸ ਬਹੁਪ੍ਪਦੋ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਪਿ ‘‘ਏਸ ਨਿਜ੍ਝਾਮਤਣ੍ਹਿਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਖੁਪ੍ਪਿਪਾਸਿਕੋ, ਏਸ ਪਰਦਤ੍ਤੂਪਜੀਵੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਤੇਸੁ ਚ ਕਮ੍ਮੇਸੁ ‘‘ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਕਡ੍ਢਿਸ੍ਸਤਿ, ਇਦਂ ਅਞ੍ਞੇਨ ਦਿਨ੍ਨਾਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਉਪਧਿਵੇਪਕ੍ਕਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ.
ਤਥਾ ਸਕਲਗਾਮਵਾਸਿਕੇਸੁ ਏਕਤੋ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਦਦਮਾਨੇਸੁ ਕਾਮਂ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਚੇਤਨਾ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਾਰਮ੍ਮਣਾਵ, ਤਂ ਪਨ ਕਮ੍ਮਂ ਤੇਸਂ ਨਾਨਾਕਾਰਂ. ਤੇਸੁ ਹਿ ਏਕੋ ਆਦਰੇਨ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਪੁਰਿਮਸਦਿਸਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸੁ ਕੇਚਿ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਕੇਚਿ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ. ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਆਯੂਹਨਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਜਾਨਾਤਿ. ‘‘ਇਮਿਨਾ ਨੀਹਾਰੇਨ ਆਯੂਹਿਤਤ੍ਤਾ ਏਸ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਦੇਵਲੋਕੇ. ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸ ਖਤ੍ਤਿਯਕੁਲੇ, ਏਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ, ਏਸ ਵੇਸ੍ਸਕੁਲੇ, ਏਸ ਸੁਦ੍ਦਕੁਲੇ, ਏਸ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤੀਸੁ, ਏਸ ਨਿਮ੍ਮਾਨਰਤੀਸੁ, ਏਸ ਤੁਸਿਤੇਸੁ, ਏਸ ਯਾਮੇਸੁ, ਏਸ ਤਾਵਤਿਂਸੇਸੁ, ਏਸ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕੇਸੁ, ਏਸ ਭੁਮ੍ਮਦੇਵੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਹੀਨਪਣੀਤਸੁਵਣ੍ਣਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣਅਪ੍ਪਪਰਿਵਾਰਮਹਾਪਰਿਵਾਰਤਾਦਿਭੇਦਂ ਤਂ ਤਂ ਵਿਸੇਸਂ ਆਯੂਹਨਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਜਾਨਾਤਿ.
ਤਥਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤੇਸੁਯੇਵ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਨੀਹਾਰੇਨ ਏਸ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਮਹਾਭੂਤਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਵਤ੍ਥਪੇਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਰੂਪਪਰਿਗ੍ਗਹੇਯੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਅਰੂਪਪਰਿਗ੍ਗਹੇਯੇਵ, ਏਸ ਨਾਮਰੂਪਪਰਿਗ੍ਗਹੇਯੇਵ, ਏਸ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇਯੇਵ, ਏਸ ਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਮਣਿਕਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯਮੇਵ, ਏਸ ਪਠਮਫਲੇਯੇਵ, ਏਸ ਦੁਤਿਯਫਲੇਯੇਵ, ਏਸ ਤਤਿਯਫਲੇਯੇਵ, ਏਸ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਕਸਿਣਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਮਤ੍ਤਮੇਵ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਅਪ੍ਪਨਂ ਏਵ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਸ ਝਾਨਂ ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਕਾਮਨਤੋ ਕਾਮੇਤਬ੍ਬਤੋ ਕਾਮਪ੍ਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਤੋ ਚ ਧਾਤੁ ਕਾਮਧਾਤੁ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਬ੍ਯਾਪਾਦਧਾਤੁਰੂਪਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਵਿਲਕ੍ਖਣਤਾਯਾਤਿ ਵਿਸਦਿਸਸਭਾਵਤਾਯ. ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤੁਲੋਕਨ੍ਤਿ ਅਨੇਕਧਾਤੁਂ ਨਾਨਾਧਾਤੁਂ ਖਨ੍ਧਲੋਕਂ ਆਯਤਨਲੋਕਂ ਧਾਤੁਲੋਕਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ‘‘ਅਯਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਨਾਮ…ਪੇ… ਅਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਨਾਮ. ਤੇਸੁਪਿ ਏਕਵਿਧੇਨ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਏਕਾਦਸਵਿਧੇਨ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਏਕਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਬਹੁਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਏਕਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਬਹੁਵਿਧੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਤਾਵ ਖਨ੍ਧਲੋਕਸ੍ਸ, ‘‘ਇਦਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਨਾਮ…ਪੇ… ਇਦਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਦਸਾਯਤਨਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾ, ਦ੍ਵੇ ਚਾਤੁਭੂਮਕਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਯਤਨਲੋਕਸ੍ਸ, ‘‘ਅਯਂ ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁ ਨਾਮ…ਪੇ… ਅਯਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਸੋਲ਼ਸ ਧਾਤੁਯੋ ਕਾਮਾਵਚਰਾ, ਦ੍ਵੇ ਚਾਤੁਭੂਮਕਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਧਾਤੁਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨੇਕਸਭਾਵਂ ਨਾਨਾਸਭਾਵਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕਸ੍ਸੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਕਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕਸ੍ਸਪਿ ‘‘ਇਮਾਯ ਨਾਮ ਧਾਤੁਯਾ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਇਮਸ੍ਸ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧੋ ਸੇਤੋ, ਇਮਸ੍ਸ ਕਾਲ਼ੋ, ਇਮਸ੍ਸ ਮਟ੍ਠੋ, ਇਮਸ੍ਸ ਸਕਣ੍ਟਕੋ, ਇਮਸ੍ਸ ਬਹਲਤ੍ਤਚੋ, ਇਮਸ੍ਸ ਤਨੁਤ੍ਤਚੋ, ਇਮਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਂ ਵਣ੍ਣਸਣ੍ਠਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਏਵਰੂਪਂ, ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਪ੍ਫਂ ਨੀਲਂ ਪੀਤਂ ਲੋਹਿਤਂ ਓਦਾਤਂ ਸੁਗਨ੍ਧਂ ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧਂ, ਇਮਸ੍ਸ ਫਲਂ ਖੁਦ੍ਦਕਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਦੀਘਂ ਵਟ੍ਟਂ ਸੁਸਣ੍ਠਾਨਂ ਦੁਸ੍ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਮਟ੍ਠਂ ਫਰੁਸਂ ਸੁਗਨ੍ਧਂ ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧਂ ਮਧੁਰਂ ਤਿਤ੍ਤਕਂ ਕਟੁਕਂ ਅਮ੍ਬਿਲਂ ਕਸਾਵਂ, ਇਮਸ੍ਸ ਕਣ੍ਟਕੋ ਤਿਖਿਣੋ ਕੁਣ੍ਠੋ ਉਜੁਕੋ ਕੁਟਿਲੋ ਤਮ੍ਬੋ ਕਾਲ਼ੋ ਓਦਾਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਏਵ ਹਿ ਏਤਂ ਬਲਂ, ਨ ਅਞ੍ਞੇਸਂ.
ਨਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕਤਨ੍ਤਿ ਨਾਨਜ੍ਝਾਸਯਤਂ. ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਅਜ੍ਝਾਸਯਧਾਤੁ ਅਜ੍ਝਾਸਯਸਭਾਵੋ. ਸੋ ਪਨ ਹੀਨਪਣੀਤਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾਵ ਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਹੀਨਪਣੀਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਹੀਨਾਦੀਹਿ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤੀਹਿ ਨਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਯੇ ਸਤ੍ਤਾ ਯਂਯਂਅਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕਾ, ਤੇ ਤੇ ਤਂਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕੇ ਏਵ ਸੇਵਨ੍ਤਿ ਭਜਨ੍ਤਿ ਪਯਿਰੁਪਾਸਨ੍ਤਿ ਧਾਤੁਸਭਾਗਤੋ. ਯਥਾ ਗੂਥਾਦੀਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਸਭਾਵੋ ਏਸੋ, ਯਂ ਗੂਥਾਦੀਹਿ ਏਵ ਸਂਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸਮੇਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਹੀਨਜ੍ਝਾਸਯਾ ਦੁਸ੍ਸੀਲਾਦੀਹੇਵ ਸਂਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸਮੇਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸੀਲਾਦਯੋ ਚ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸੀਲਾਦੀਹੇਵ. ਤਂ ਨੇਸਂ ਨਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕਤਂ ਭਗਵਾ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ.
ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਹਾਨਿਞ੍ਚਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸੇਨ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਅਧਿਕਤਂ ਅਨਧਿਕਤਞ੍ਚ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਞਾਣਨਿਦ੍ਦੇਸੇ (ਵਿਭ. ੮੧੪; ਪਟਿ. ਮ. ੧੧੩) ‘‘ਆਸਯਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨੁਸਯਂ ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਆਸਯਾਦਿਜਾਨਨਂ ਕਸ੍ਮਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ? ਆਸਯਜਾਨਨਾਦਿਨਾ ਯੇਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਪਰੋਪਰੇਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਕਲ੍ਯਾਣਪਾਪਾਸਯਾਦਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਜਾਨਨਸ੍ਸ ਵਿਭਾਵਨਤੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਆਸਯਾਨੁਸਯਞਾਣਾਨਂ ਵਿਸੁਂ ਅਸਾਧਾਰਣਤਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਨਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕਤਾਞਾਣਾਨਂ ਵਿਸੁਂ ਬਲਵਤਾ ਚ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਆਸਯਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ ਵਾ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਂ ਵਾ ਆਸਯੋ, ਅਨੁਸਯੋ ਅਪ੍ਪਹੀਨਭਾਵੇਨ ਥਾਮਗਤੋ ਕਿਲੇਸੋ. ਤਂ ਪਨ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਸਯਂ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗਞਾਣਾਨਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇਪਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਕਾਮਂ ਸੇਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਭਗਵਾ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਾਮਗਰੁਕੋ ਕਾਮਾਸਯੋ ਕਾਮਾਧਿਮੁਤ੍ਤੋ’ਤਿ. ਕਾਮਂ ਸੇਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਗਰੁਕੋ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਾਸਯੋ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਾਧਿਮੁਤ੍ਤੋ’ਤਿ. ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਂ ਸੇਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਜਾਨਾਤਿ. ਬ੍ਯਾਪਾਦਂ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਂ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ, ਆਲੋਕਸਞ੍ਞਂ ਸੇਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਗਰੁਕੋ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਾਸਯੋ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਾਧਿਮੁਤ੍ਤੋ’’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੧੩).
ਪਠਮਾਦੀਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਵਚਰਾਨਂ ਪਠਮਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਨੀਕਜ੍ਝਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਚ ਝਾਨਾਨਂ. ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੇਨ ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ ਅਪ੍ਪਿਤਪ੍ਪਿਤਕ੍ਖਣੇ ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮੇਹਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਚ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾ ਨਾਮ. ਅਟ੍ਠਮੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਸਞ੍ਞਾਵੇਦਯਿਤੇਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਪਗਮਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਨਾਮ. ਚਤੁਕ੍ਕਨਯਪਞ੍ਚਕਨਯੇਸੁ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿ ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰੋ ਨਾਮ. ਪਞ੍ਚਕਨਯੇ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤੋ. ਨਯਦ੍ਵਯੇਪਿ ਉਪਰਿ ਤੀਸੁ ਝਾਨੇਸੁ ਸਮਾਧਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰੋ. ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਸੁ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਸਮਾਧੀਤਿਪਿ ਨਾਮਂ, ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਤਿਪਿ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਬ੍ਭਾਵਤੋ, ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਤਦਭਾਵਤੋ ਨ ਸਮਾਧੀਤਿ ਨਾਮਂ. ਹਾਨਭਾਗਿਯਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਗੁਣੇਹਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਹਿ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਨਂ ਕਾਮਾਦਿਅਨੁਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਂ. ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਯਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਪਗੁਣੇਹਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਹਿ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਨਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦਿਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਂ. ਇਤਿ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਨਂ ਕਾਮਾਦਿਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦਿਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਾਨਿ ਹਾਨਭਾਗਿਯਵਿਸੇਸਭਾਗਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ. ਤੇਹਿ ਪਨ ਝਾਨਾਨਂ ਤਂਸਭਾਵਤਾ ਚ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚਾਮਸਤਿ. ਵੋਦਾਨਨ੍ਤਿ ਪਗੁਣਤਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵੋਦਾਨਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਹਿ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦਿਅਧਿਗਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ‘‘ਵੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਨਿਰੋਧਤੋ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਪਾਲ਼ਿ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤੇ ‘‘ਨਿਰੋਧਾ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਇਮਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੧੭) ਪਟਿਸੇਧੇਤਬ੍ਬਾ. ਯੋ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭੀ ਸਮਾਨੋ ਏਵ ‘‘ਨ ਲਾਭੀਮ੍ਹੀ’’ਤਿ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਸਮਾਨਂ ਏਵ ‘‘ਨ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞੀ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂਯੇਵ ਸਮਾਨਂ ‘‘ਵਿਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਚ੍ਚੇਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਨ ਤਥਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਪਰਵਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਕਸਕਕਿਚ੍ਚਮੇਵ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਠਾਨਾਟ੍ਠਾਨਜਾਨਨਾਦਿਸਕਸਕਮੇਵ ਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਯਥਾਸਕਮੇਵ ਵਿਸਯਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਮ੍ਪੀਤਿ ਤੇਹਿ ਦਸਬਲਞਾਣੇਹਿ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਮ੍ਪਿ. ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਨ੍ਤਰਮੇਵਾਤਿ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਨ੍ਤਰਮੇਵ ਜਾਨਾਤਿ. ਚੇਤਨਾਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਨਿਰਯਾਦਿਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿਨਿਪ੍ਪਟਿਪਦਾਭੂਤੇ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਕਮ੍ਮਪਰਿਚ੍ਛੇਦਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਧਾਤੁਨਾਨਤ੍ਤਞ੍ਚ ਧਾਤੁਨਾਨਤ੍ਤਕਾਰਣਞ੍ਚ ਧਾਤੁਨਾਨਤ੍ਤਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਏਕਦੇਸਸਰੂਪੇਕਸੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਞ੍ਹਿ ਞਾਣਂ ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਜਾਨਾਤਿ. ‘‘ਇਮਾਯ ਨਾਮ ਧਾਤੁਯਾ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੮੧੨) ਤਥਾ ਚੇਵ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤਂ. ਸਚ੍ਚਪਰਿਚ੍ਛੇਦਮੇਵਾਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਾਦਿਵਸੇਨ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੇਵ. ਅਪ੍ਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਅਟ੍ਠਮਨਵਮਬਲਾਨਿ ਵਿਯ ਤਂਸਦਿਸਂ, ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਞਾਣਮਿਵ ਵਿਕੁਬ੍ਬਿਤੁਂ. ਏਤੇਨਸ੍ਸ ਬਲਸਦਿਸਤਞ੍ਚ ਨਿਵਾਰੇਤਿ. ਝਾਨਾਦਿਞਾਣਂ ਵਿਯ ਵਾ ਅਪ੍ਪੇਤੁਂ ਵਿਕੁਬ੍ਬਿਤੁਞ੍ਚ. ਯਦਿਪਿ ਹਿ ਝਾਨਾਦਿਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਂ ਸਤ੍ਤਮਬਲਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਝਾਨਾਦੀਹਿ ਵਿਨਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਝਾਨਾਦਿਸਹਗਤਂ ਞਾਣਂ ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਝਾਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਂ ਵਿਯ ਨ ਸਬ੍ਬਂ ਬਲਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਝਾਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪੇਤੁਂ, ਇਦ੍ਧਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਕੁਬ੍ਬਿਤੁਞ੍ਚ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਬਲਸ੍ਸ ਝਾਨਇਦ੍ਧਿਭਾਵਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਏਵਂ ਕਿਚ੍ਚਵਿਸੇਸਵਸੇਨਪਿ ਦਸਬਲਞਾਣਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਵਿਤਕ੍ਕਤ੍ਤਿਕਭੂਮਨ੍ਤਰਵਸੇਨਪਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਪਿਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਟਿਪਾਟਿਯਾਤਿਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ.
ਅਨੁਪਦਵਣ੍ਣਨਂ ਞਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਕਿਲੇਸਾਵਰਣਂ ਨਿਯਤਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ. ਕਿਲੇਸਾਵਰਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਠਾਨਂ, ਤਬ੍ਭਾਵੋ ਅਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਨਧਿਗਮਸ੍ਸ ਪਨ ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਅਟ੍ਠਾਨਂ ਠਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਲੋਕਿਯ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਚਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਠਿਤਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਠਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਵਰਣਾਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਤ੍ਤਾ. ਸਾ ਹਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਸਤਿ ਚ ਹੋਤਿ. ਏਤੇਨ ਤਸ੍ਸਾ ਅਟ੍ਠਿਤਿਯਾ ਤਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਾਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਨੇਸਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤਾਨਂ. ਧਾਤੁਵੇਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤੋਤਿ ਕਾਮਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦਦਸ੍ਸਨਤੋ, ਯਦਗ੍ਗੇਨ ਧਾਤੁਵੇਮਤ੍ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਦਗ੍ਗੇਨ ਚਰਿਯਾਦਿਵਿਸੇਸਮ੍ਪਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਧਾਤੁਵੇਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤੋਤਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਵੇਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਹਿ ਚਰਿਯਾ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਏਵਾਤਿ. ਪਯੋਗਂ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ਸਨ੍ਤਤਿਮਹਾਮਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਵਿਯ. ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖਾਨੁਭਾਵਤੋ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਸ੍ਸ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਲੋਹਿਤਵਣ੍ਣਦਸ੍ਸਨਮੁਖੇਨ ਤਦਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਚਿਤ੍ਤਜਾਨਨਤ੍ਥਂ ਪਰਿਕਮ੍ਮਕਰਣਂ ਨਾਮ ਸਾਵਕਾਨਂ, ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਆਦਿਕਮ੍ਮਿਕਾਨਂ, ਯਤੋ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਆਨੁਭਾਵਤੋ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਸਿਯਾ. ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਪਨ ਯਦਿਪਿ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਾਧਿਗਮਤੋ ਪਗੇਵ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਾਧਿਗਮੋ, ਤਥਾਪਿ ਤਥਾਪਰਿਕਮ੍ਮਕਰਣਂ ਨਤ੍ਥਿ ਵਿਜ੍ਜਾਤ੍ਤਯਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਸਿਜ੍ਝਨਤੋ. ਸੇਸਾਭਿਞ੍ਞਾਤ੍ਤਯੇ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਂ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਾਧਿਗਮੇਨ ਪਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਲਭਤੀਤਿ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਸੀਹਨਾਦਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨-੪. ਅਧਿਵੁਤ੍ਤਿਪਦਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ
੨੨-੨੪. ਦੁਤਿਯੇ ਅਧਿਵਚਨਪਦਾਨਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਦਾਨਂ. ਦਾਸਾਦੀਸੁ ਸਿਰਿਵਡ੍ਢਕਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯ ਵਚਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਅਧਿਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਵਚਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਧਿਸਦ੍ਦੋ ਉਪਰਿਭਾਗੇ. ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਵਚਨਂ, ਉਪਰਿ ਵਚਨਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਉਪਾਦਾਭੂਤਰੂਪਾਦੀਨਂ ਉਪਰਿ ਪਞ੍ਞਪਿਯਮਾਨਾ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਦੀਪਕਪਦਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਦਾਨਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਅਧਿਵਚਨਪਦਾਨਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤੇਸਂ ਯੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਧਿਵਚਨਾਨਂ. ਯੇਤਿ ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ. ਅਧਿਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਅਧਿਵੁਤ੍ਤਿਯੋਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਅਧਿਕਞ੍ਹਿ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਸ੍ਸਤਾਦਿਂ, ਪਕਤਿਆਦਿਂ, ਦ੍ਰਬ੍ਯਾਦਿਂ, ਜੀਵਾਦਿਂ, ਕਾਯਾਦਿਞ੍ਚ, ਅਭੂਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਅਜ੍ਝਾਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਥ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਾਨਿ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਨਿ.
ਅਧਿਵੁਤ੍ਤਿਪਦਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੫. ਕਸਿਣਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੫. ਪਞ੍ਚਮੇ ਸਕਲਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਨਿਸ੍ਸੇਸਟ੍ਠੇਨ. ਅਨਵਸੇਸਫਰਣਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਸਕਲਟ੍ਠੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਏਕਦੇਸੇ ਅਟ੍ਠਤ੍ਵਾ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਤਂ ਕਸਿਣਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਨਕਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਖੇਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ. ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ. ਯਥਾ ਖੇਤ੍ਤਂ ਸਸ੍ਸਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਡ੍ਢਨਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ, ਏਵਮੇਵ ਤਂ ਤ ਝਾਨਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ. ਯੋਗਿਨੋ ਵਾ ਸੁਖਵਿਸੇਸਾਨਂ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ. ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਉਦ੍ਧਂ ਅਧੋ ਤਿਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਵ ਹਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਕਸਿਣਂ ਵਡ੍ਢੇਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨ ਤੇਨ ਵਾ ਕਾਰਣੇਨਾਤਿ ਤੇਨ ਤੇਨ ਉਪਰਿਆਦੀਸੁ ਕਸਿਣਵਡ੍ਢਨਕਾਰਣੇਨ. ਯਥਾ ਕਿਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਲੋਕਮਿਵ ਰੂਪਦਸ੍ਸਨਕਾਮੋ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਨਾ ਉਦ੍ਧਂ ਚੇ ਰੂਪਂ ਦਟ੍ਠੁਕਾਮੋ, ਉਦ੍ਧਂ ਆਲੋਕਂ ਪਸਾਰੇਤਿ. ਅਧੋ ਚੇ, ਅਧੋ. ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਚੇ ਰੂਪਂ ਦਟ੍ਠੁਕਾਮੋ, ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਆਲੋਕਂ ਪਸਾਰੇਤਿ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਕਸਿਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਕਸ੍ਸਾਤਿ ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦੀਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਸ. ਅਞ੍ਞਭਾਵਾਨੁਪਗਮਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਕਸਿਣਭਾਵਾਨੁਪਗਮਨਦੀਪਨਤ੍ਥਂ, ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਾ ਕਸਿਣਭਾਵਾਨੁਪਗਮਨਦੀਪਨਤ੍ਥਂ. ਨ ਹਿ ਅਞ੍ਞੇਨ ਪਸਾਰਿਤਕਸਿਣਂ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਪਸਾਰਿਤਕਸਿਣਭਾਵਂ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਨੇਸਂ ਅਞ੍ਞਕਸਿਣਸਮ੍ਭੇਦਾਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਨ ਅਞ੍ਞਂ ਪਥਵੀਆਦਿ. ਨ ਹਿ ਉਦਕੇਨ ਠਿਤਟ੍ਠਾਨੇ ਸਸਮ੍ਭਾਰਪਥਵੀ ਅਤ੍ਥਿ. ਅਞ੍ਞਕਸਿਣਸਮ੍ਭੇਦੋਤਿ ਆਪੋਕਸਿਣਾਦਿਨਾ ਸਙ੍ਕਰੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਸੇਸਕਸਿਣੇਸੁ.
ਏਕਦੇਸੇ ਅਟ੍ਠਤ੍ਵਾ ਅਨਵਸੇਸਫਰਣਂ ਪਮਾਣਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਹਣਤੋ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਨੇਸਂ ਕਸਿਣਸਮਞ੍ਞਾ. ਤਥਾ ਚਾਹ ‘‘ਤਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਚੇਤਸਾ ਫਰਨ੍ਤੋਤਿ ਭਾਵਨਾਚਿਤ੍ਤੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ. ਭਾਵਨਾਚਿਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਕਸਿਣਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਵਿਪੁਲਂ ਵਾ ਸਕਲਮੇਵ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਏਕਦੇਸਂ. ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸੇ ਪਵਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਫਰਣਅਪ੍ਪਮਾਣਵਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਸਿਣਵਸੇਨਾਤਿ ਉਗ੍ਘਾਟਿਤਕਸਿਣਵਸੇਨ ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸੇ ਉਦ੍ਧਂਅਧੋਤਿਰਿਯਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਤ੍ਤਕਞ੍ਹਿ ਠਾਨਂ ਕਸਿਣਂ ਪਸਾਰਿਤਂ, ਤਤ੍ਤਕਂ ਆਕਾਸਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਆਕਾਸਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਏਵਂ ਯਤ੍ਤਕਂ ਠਾਨਂ ਆਕਾਸਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਿਤਂ, ਤਤ੍ਤਕਂ ਸਕਲਮੇਵ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਆਗਮਨਵਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣੇਪਿ ਉਦ੍ਧਂਅਧੋਤਿਰਿਯਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸਵਸੇਨ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਉਦ੍ਧਂਅਧੋਤਿਰਿਯਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ.
ਕਸਿਣਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੬. ਕਾਲ਼ੀਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੬. ਛਟ੍ਠੇ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਹਿਤਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ. ਹਦਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਪਰਮਚਿਤ੍ਤੂਪਸਮਂ. ਕਿਲੇਸਸੇਨਨ੍ਤਿ ਕਾਮਗੁਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪਠਮਂ ਕਿਲੇਸਸੇਨਂ. ਸਾ ਹਿ ਕਿਲੇਸਸੇਨਾ ਅਚ੍ਛਰਾਸਙ੍ਘਾਤਸਭਾਵਾਪਿ ਪਟਿਪਤ੍ਥਯਮਾਨਾ ਪਿਯਾਯਿਤਬ੍ਬਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਰੂਪਸਭਾਵਤੋ ਪਿਯਰੂਪਸਾਤਰੂਪਾ ਨਾਮ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ. ਅਹਂ ਏਕੋਵ ਝਾਯਨ੍ਤੋਤਿ ਅਹਂ ਗਣਸਙ੍ਗਣਿਕਾਯ ਕਿਲੇਸਸਙ੍ਗਣਿਕਾਯ ਚ ਅਭਾਵਤੋ ਏਕੋ ਅਸਹਾਯੋ ਲਕ੍ਖਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨੇਨ ਝਾਯਨ੍ਤੋ. ਅਨੁਬੁਜ੍ਝਿਨ੍ਤਿ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਬੁਜ੍ਝਿਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਪਿਯਰੂਪਂ ਸਾਤਰੂਪਂ ਸੇਨਂ ਜਿਨਿਤ੍ਵਾ ਅਹਂ ਏਕੋਵ ਝਾਯਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਂ ਹਦਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਤਂ ਅਰਹਤ੍ਤਸੁਖਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਜਨੇਨ ਮਿਤ੍ਤਸਨ੍ਥਵਂ ਨ ਕਰੋਮਿ, ਤੇਨੇਵ ਚ ਮੇ ਕਾਰਣੇਨ ਕੇਨਚਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਕ੍ਖੀ ਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਅਤ੍ਥਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸੁਨ੍ਤਿ ਇਤਿਸਦ੍ਦਲੋਪੇਨਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ.
ਕਾਲ਼ੀਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੭. ਪਠਮਮਹਾਪਞ੍ਹਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੭. ਸਤ੍ਤਮੇ ਵੁਚ੍ਚੇਥਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ. ਦੁਤਿਯਪਦੇਪੀਤਿ ‘‘ਅਨੁਸਾਸਨਿਯਾ ਵਾ ਅਨੁਸਾਸਨਿ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਦੁਤਿਯਵਾਕ੍ਯੇਪਿ. ਤੇ ਕਿਰ ਭਿਕ੍ਖੂ. ਨ ਚੇਵ ਸਮ੍ਪਾਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਚੇਵ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਪਕਾਰੇਹਿ ਗਹੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਞਾਪੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਅਵਿਸਯੇ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਘਾਤਂ ਆਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਆਰਾਧਨਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਪਚ੍ਚਯਨਾਮਰੂਪਾਨਂ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਵਬੋਧੋ ਏਵ ਇਤੋ ਬਾਹਿਰਕਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਕੁਤੋ ਪਵੇਦਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਆਰਾਧਨਨ੍ਤਿ ਯਾਥਾਵਪਵੇਦਨੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਤੋਸਨਂ.
ਏਕੋ ਪਞ੍ਹੋਤਿ ਏਕੋ ਪਞ੍ਹਮਗ੍ਗੋ, ਏਕਂ ਪਞ੍ਹਗਵੇਸਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਕੋ ਉਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਏਕਂ ਉਦ੍ਦਿਸਨਂ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਂਖਿਤ੍ਤਵਚਨਂ. ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨਂ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਕਥਨਂ. ਹੇਤੁਨਾਤਿ ‘‘ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਤੋ ਅਨਚ੍ਚਨ੍ਤਿਕਤੋ ਤਾਵਕਾਲਿਕਤੋ ਨਿਚ੍ਚਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਯਥਾ ਇਮੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਏਤਰਹਿ, ਏਵਂ ਅਤੀਤੇ ਅਨਾਗਤੇ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਖਯਧਮ੍ਮਾ ਵਯਧਮ੍ਮਾ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਾਤਿ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇਸੁ ਨਯੇਨ.
ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਅਨਵਸੇਸਾ ਸਤ੍ਤਾ. ਤੇ ਪਨ ਭਵਭੇਦਤੋ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨੇਵ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਾਮਭਵਾਦੀਸੂ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਬ੍ਯਧਿਕਰਣਾਨਮ੍ਪਿ ਬਾਹਿਰਤ੍ਥਸਮਾਸੋ ਹੋਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਉਰਸਿਲੋਮੋ’’ਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਹਾਰਤੋ ਠਿਤਿ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ’’ਤਿ. ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਾ ਠਿਤਿ, ਆਹਾਰੋ ਠਿਤਿ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾਤਿ ਏਵਂ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਸਮਾਸਵਿਗ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਿਤਿਕਾ, ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ ਹੇਤ੍ਥ ਆਹਾਰਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਅਯਮਾਹਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੨) ਵਿਯ. ਏਵਞ੍ਹਿ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਤਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਧਮ੍ਮੋ. ਤੇਨਾਹੁ ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯਾ ‘‘ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾਤਿ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧ ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ; ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੩੬). ਯਦਿ ਏਵਂ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਦੇਸਨਾਤਿ ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਏਕਧਮ੍ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਮ੍ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਮਾਨੋ ਸਮ੍ਮਾ ਵਿਰਜ੍ਜਮਾਨੋ ਸਮ੍ਮਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਯਨ੍ਤਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸਮ੍ਮਦਤ੍ਥਂ ਅਭਿਸਮੇਚ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ. ਕਤਮਸ੍ਮਿਂ ਏਕਧਮ੍ਮੇ? ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ’’ਤਿ. ਯ੍ਵਾਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾਯ ਕਥਾਯ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਆਹਾਰਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਯਂ ਆਹਾਰੋ ਨਾਮ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ.
ਚੋਦਕੋ ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਂ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਮਾਨੋ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤਪਦਂ ਨੀਤਤ੍ਥਤੋ ਦਹਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਚਨਮਤ੍ਤੇ ਠਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਨੁ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚੋਦੇਤਿ. ਆਚਰਿਯੋ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਤਤ੍ਥ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਮਤ੍ਥਂ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਝਾਨਂ ਆਹਾਰੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਝਾਨਨ੍ਤਿ ਏਕਵੋਕਾਰਭਵਾਵਹਂ ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਿਰਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਰੂਪਾਵਚਰਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਅਨਾਹਾਰਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਸਞ੍ਞਭਵੇ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਆਹਾਰਾਨਂ ਅਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਚ੍ਚਯਾਹਾਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪੀਤਿ ਇਦਂ ਸਾਸਨੇ ਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਸੇਸਤੋ ਆਹਾਰਸਦ੍ਦੋ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ, ‘‘ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਦਿ ਤੇਯੇਵ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਅਬ੍ਯਾਪਿਤਦੋਸਮਾਪਨ੍ਨੋ. ਅਥ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋ ਆਹਾਰੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਇਮਾਯ ਆਹਾਰਪਾਲ਼ਿਯਾ ਵਿਰੋਧੋ ਆਪਨ੍ਨੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਆਰਦ੍ਧਂ. ‘‘ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ ਯੇਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਵਿਵਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਾਦੀਨਂ ਓਜਟ੍ਠਮਕਰੂਪਾਹਰਣਾਦਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਆਹਾਰਭਾਵੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੋ ਓਜਟ੍ਠਮਕਰੂਪਾਹਰਣੇਨ ਰੂਪਕਾਯਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਵੇਦਨਾਦਿਆਹਰਣੇਨ ਨਾਮਕਾਯਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤਿਪਿ ਜਨਕਭਾਵੇ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਭਾਵੋ ਓਜਾਦੀਸੁ ਸਾਤਿਸਯੋ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਮੁਖ੍ਯੋ ਆਹਾਰਟ੍ਠੋਤਿ ਤੇ ਏਵ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਆਹਾਰਲਕ੍ਖਣਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਇਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਆਹਾਰੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸਬ੍ਬੋ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਆਹਰਤੀਤਿ ਇਮਂ ਪਰਿਯਾਯਂ ਲਭਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਸਮਤ੍ਥੇਤੁਂ ‘‘ਤੇਨੇਵਾਹਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾਹਾਰੋ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਾਹਾਰੋਪਿ ਗਹਿਤੋਵ ਹੋਤੀਤਿ ਯਾਵਤਾ ਸੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨੇਵ ਜਨਕੋ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕੋ ਚ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਂ ਤਂ ਫਲਂ ਆਹਰਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਲਭਤੀਤਿ.
ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਪਰਿਯਾਯਾਹਾਰੋ, ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਾਹਾਰੋਤਿ ਦ੍ਵੀਸੁ ਆਹਾਰੇਸੁ ਅਸਞ੍ਞਭਵੇ ਯਦਿਪਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਾਹਾਰੋ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਪਰਿਯਾਯਾਹਾਰੋ ਪਨ ਲਬ੍ਭਤੇਵ. ਇਦਾਨਿ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਬੁਦ੍ਧੇ ਤਿਤ੍ਥਕਰਮਤਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਂ ਝਾਨਭਾਵਨਾਯ ਅਸਿਜ੍ਝਨਤੋ ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਬੁਦ੍ਧੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਾਸਨਿਕਾ ਤਾਦਿਸਂ ਝਾਨਂ ਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਤਿਤ੍ਥਾਯਤਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਹਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਞ੍ਞਿਨੋ ਸਞ੍ਞਾਵਿਰਾਗਾਵਿਰਾਗੇਸੁ ਆਦੀਨਵਾਨਿਸਂਸਦਸ੍ਸਿਨੋਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਸਞ੍ਞਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਕ੍ਖਣਭੂਮਿਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਾਸਨਿਕਾ. ਵਾਯੋਕਸਿਣੇ ਪਰਿਕ੍ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਵਾਯੋਕਸਿਣੇ ਪਠਮਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਝਾਨਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨੇ ਚਿਣ੍ਣਵਸੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਾਧਿਗਮਾਯ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ.
ਕਸ੍ਮਾ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੬੮-੭੩; ਦੀ. ਨਿ. ਅਭਿ. ਟੀ. ੧.੬੮-੭੩) ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਾਯੋਕਸਿਣੇਯੇਵ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ, ਯਥੇਵ ਹਿ ਰੂਪਪਟਿਭਾਗਭੂਤੇਸੁ ਕਸਿਣਵਿਸੇਸੇਸੁ ਰੂਪਵਿਭਾਵਨੇਨ ਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੋ ਸਚ੍ਛਿਕਰੀਯਤਿ, ਏਵਂ ਅਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਵਿਗ੍ਗਹਤਾਯ ਅਰੂਪਪਟਿਭਾਗਭੂਤੇ ਕਸਿਣਵਿਸੇਸੇ ਅਰੂਪਵਿਭਾਵਨੇਨ ਅਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾ ਸਙ੍ਖਾਤੋ ਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੋ ਅਧਿਗਮੀਯਤੀਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਸਞ੍ਞਾ ਰੋਗੋ, ਸਞ੍ਞਾ ਗਣ੍ਡੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੪), ‘‘ਧਿ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਧਿ ਵਤੇਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ਨਯੇਨ ਅਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤਦਭਾਵੇ ਚ ਸਨ੍ਤਪਣੀਤਭਾਵਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਂ ਅਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾ. ਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾ ਪਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪਚਾਰੇਨ ਅਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਵਿਸੇਸੇਨ ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਜ੍ਝਾਨਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ‘‘ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਕਾਸਕਸਿਣੇਪੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਅਰੂਪਪਟਿਭਾਗਤਾ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ? ਇਚ੍ਛਿਤਮੇਵੇਤਂ, ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਅਵਚਨਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯੇਹਿ ਅਗ੍ਗਹਿਤਭਾਵੇਨ. ਯਥਾ ਹਿ ਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾ ਵਿਰਜ੍ਜਨੀਯਧਮ੍ਮਾਭਾਵਮਤ੍ਤੇਨ ਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾ, ਵਿਰਜ੍ਜਨੀਯਧਮ੍ਮਪਰਿਭਾਸਭੂਤੇ ਚ ਵਿਸਯਵਿਸੇਸੇ ਪਾਤੁਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਅਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾਪੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਨ ਕੋਚਿ ਵਿਰੋਧੋ. ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹੇਵ ਪਨ ਤਸ੍ਸਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤਾਯ ਤੇਸਞ੍ਚ ਵਿਸਯਪਥੇ ਸੂਪਨਿਬਨ੍ਧਨਸ੍ਸੇਵ ਤਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਨ੍ਤੇਹਿ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯੇਹਿ ਚਤੁਤ੍ਥੇਯੇਵ ਭੂਤਕਸਿਣੇ ਅਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਿਞ੍ਚ ਵਣ੍ਣਕਸਿਣੇਸੁ ਵਿਯ ਪੁਰਿਮਭੂਤਕਸਿਣਤ੍ਤਯੇਪਿ ਵਣ੍ਣਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਯਾਵ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲੋਕਵੋਹਾਰਾਨੁਰੋਧੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੫੭) ਪਥਵੀਕਸਿਣਸ੍ਸ ਆਦਾਸਚਨ੍ਦਮਣ੍ਡਲੂਪਮਵਚਨਞ੍ਚ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਪਨ ਭੂਤਕਸਿਣਂ ਭੂਤਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਯਮੇਵ ਝਾਨਸ੍ਸ ਗੋਚਰਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਅਰੂਪਪਟਿਭਾਗਤਾ ਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾਯੋਕਸਿਣੇਯੇਵ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਧੀਤਿ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਧਿ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛਾਮਿ. ਧਿ ਵਤੇਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਮਮ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛਿਤਂ ਵਤ ਹੋਤੁ. ਵਤਾਤਿ ਸਮ੍ਭਾਵਨੇ. ਤੇਨ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨਂ ਸਮ੍ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਵਦਤਿ. ਨਾਮਾਤਿ ਚ ਸਮ੍ਭਾਵਨੇ ਏਵ. ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਂ ਸਮ੍ਭਾਵੇਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵਾਭਾਵੇਸੁ ਆਦੀਨਵਾਨਿਸਂਸੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਖਨ੍ਤਿਂ ਰੁਚਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋ ਏਵ ਸਾਧੁ ਸੁਟ੍ਠੂਤਿ ਇਮਂ ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਨ੍ਤਿਂ ਤਤ੍ਥ ਚ ਅਭਿਰੁਚਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ. ਤਥਾ ਭਾਵਿਤਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਠਿਤਿਭਾਗਿਯਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਪਰਿਹੀਨਜ੍ਝਾਨਾ. ਤਿਤ੍ਥਾਯਤਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸੇਵ ਤਥਾ ਝਾਨਭਾਵਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ’’ਤਿ. ਪਣਿਹਿਤੋ ਅਹੋਸੀਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨਕਾਲੇ ਠਪਿਤੋ ਅਹੋਸਿ. ਯਦਿ ਠਾਨਾਦਿਨਾ ਆਕਾਰੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਯ੍ਯ ਕਮ੍ਮਬਲੇਨ, ਯਾਵ ਭੇਦਾ ਤੇਨੇਵਾਕਾਰੇਨ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤੇਨ ਇਰਿਯਾਪਥੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਰੂਪਾਨਮ੍ਪੀਤਿ ਏਵਂ ਅਚੇਤਨਾਨਮ੍ਪਿ. ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਗੇਵ ਸਚੇਤਨਾਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਥਂ ਪਨ ਅਚੇਤਨਾਨਂ ਨੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾਹਾਰਸ੍ਸ ਉਪਕਪ੍ਪਨਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਤਤ੍ਥ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਥਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤੇਨ ਨ ਕੇਵਲਮਾਗਮੋਯੇਵ, ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਾਵ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਉਕ੍ਕਂਸਤੋ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਕਪ੍ਪਸਤਾਨਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ.
ਯੇ ਉਟ੍ਠਾਨਵੀਰਿਯੇਨ ਦਿਵਸਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਫਲਮਤ੍ਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਜੀਵਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਉਟ੍ਠਾਨਫਲੂਪਜੀਵਿਨੋ. ਯੇ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਞ੍ਞਫਲਮੇਵ ਉਪਜੀਵਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਪੁਞ੍ਞਫਲੂਪਜੀਵਿਨੋ. ਨੇਰਯਿਕਾਨਂ ਪਨ ਨੇਵ ਉਟ੍ਠਾਨਵੀਰਿਯਵਸੇਨ ਜੀਵਿਕਕਪ੍ਪਨਂ, ਪੁਞ੍ਞਫਲਸ੍ਸ ਪਨ ਲੇਸੋਪਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯੇ ਪਨ ਨੇਰਯਿਕਾ…ਪੇ… ਜੀਵੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਹਰਣੇਨ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਆਹਾਰੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਫਲਸ੍ਸਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਕਿਂ ਪਞ੍ਚ ਆਹਾਰਾ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਚੋਦੇਤਿ. ਆਚਰਿਯੋ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਾਹਾਰੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੇ ‘‘ਸਿਯਾ ਤਵ ਚੋਦਨਾ ਅਵਸਰਾ, ਸਾ ਪਨ ਏਤ੍ਥ ਅਨਵਸਰਾ’’ਤਿ ਚ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਞ੍ਚ, ਨ ਪਞ੍ਚਾਤਿ ਇਦਂ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪਰਿਯਾਯਾਹਾਰਸ੍ਸੇਵ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਨੁ ਪਚ੍ਚਯੋ ਆਹਾਰੋ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਆਹਾਰੋਤਿ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ. ਇਦਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਸਮਤ੍ਥੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
ਮੁਖ੍ਯਾਹਾਰਵਸੇਨਪਿ ਨੇਰਯਿਕਾਨਂ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਂ…ਪੇ… ਸਾਧੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਨੇਰਯਿਕਾ ਸੁਖਪ੍ਪਟਿਸਂਵੇਦਿਨੋਪਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਨੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਖੇਲ਼ੋ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਯੋਤਿ ਤਯੋ ਅਰੂਪਾਹਾਰਾ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਅਵਸੇਸਾਨਨ੍ਤਿ ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤੇਹਿ ਅਵਸੇਸਾਨਂ ਕਾਮਭਵਾਦੀਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਨਂ. ਪਚ੍ਚਯਾਹਾਰੋ ਹਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਾਧਾਰਣੋਤਿ.
ਪਠਮਮਹਾਪਞ੍ਹਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੮-੯. ਦੁਤਿਯਮਹਾਪਞ੍ਹਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ
੨੮-੨੯. ਅਟ੍ਠਮੇ ਏਵਂਨਾਮਕੇਤਿ ਕਜਙ੍ਗਲਾਤਿ ਏਵਂ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮਕੇ ਮਜ੍ਝਿਮਪ੍ਪਦੇਸਸ੍ਸ ਮਰਿਯਾਦਭੂਤੇ ਨਗਰੇ. ‘‘ਨਿਗਮੇ’’ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ‘‘ਨਿਚੁਲਵਨੇ’’ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਨਿਚੁਲਂ ਨਾਮ ਏਕਾ ਰੁਕ੍ਖਜਾਤਿ, ‘‘ਨੀਪਰੁਕ੍ਖੋ’’ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਸਞ੍ਛਨ੍ਨੋ ਮਹਾਵਨਸਣ੍ਡੋ, ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹੇਤੁਨਾ ਨਯੇਨਾਤਿ ਚ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਏਸੋ ਚੇਵ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਭਗਵਤਾ ਹਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿਆਦਿਪਞ੍ਹਬ੍ਯਾਕਰਣਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ, ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ, ਸਤ੍ਤ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ, ਅਟ੍ਠ ਲੋਕਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਛ ਨਿਸ੍ਸਾਰਣੀਯਾ ਧਾਤੁਯੋ, ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਧਮ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞੋਯੇਵਤ੍ਥੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਨਵਮੇ ਨਤ੍ਥਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ.
ਦੁਤਿਯਮਹਾਪਞ੍ਹਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੦. ਦੁਤਿਯਕੋਸਲਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੦. ਦਸਮੇ ਉਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਯੁਜ੍ਝਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਉਯ੍ਯੋਧਿਕਾ, ਸਤ੍ਥਪ੍ਪਹਾਰੇਹਿ ਯੁਜ੍ਝਿਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਉਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਯੁਜ੍ਝਨਂ ਵਾ ਉਯ੍ਯੋਧਿਕੋ, ਸਤ੍ਥਪ੍ਪਹਾਰੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯੁਦ੍ਧਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਉਪਸ੍ਸੁਤਿਵਸੇਨ ਯੁਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਾਕਾਰਂ ਞਤ੍ਵਾਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਕਿਰ ਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ਧਨੁਗ੍ਗਹਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰੋਤਿ ਦ੍ਵੇ ਮਹਲ੍ਲਕਤ੍ਥੇਰਾ ਵਿਹਾਰਪਚ੍ਚਨ੍ਤੇ ਪਣ੍ਣਸਾਲਾਯ ਵਸਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਧਨੁਗ੍ਗਹਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰੋ ਪਚ੍ਛਿਮਯਾਮੇ ਪਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਂ ਆਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਤੇ ਮਹੋਦਰੋ ਕੋਸਲੋ ਭੁਤ੍ਤਭਤ੍ਤਮੇਵ ਪੂਤਿਂ ਕਰੋਤਿ, ਯੁਦ੍ਧਵਿਚਾਰਣਂ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਰਾਜਿਤੋਤ੍ਵੇਵ ਵਦਾਪੇਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ – ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਯੁਦ੍ਧੋ ਨਾਮ ਪਦੁਮਬ੍ਯੂਹੋ ਚਕ੍ਕਬ੍ਯੂਹੋ ਸਕਟਬ੍ਯੂਹੋਤਿ ਤਯੋ ਬ੍ਯੂਹਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਂ ਗਣ੍ਹਿਤੁਕਾਮੇਨ ਅਸੁਕਸ੍ਮਿਂ ਨਾਮ ਪਬ੍ਬਤਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵੀਸੁ ਪਬ੍ਬਤਭਿਤ੍ਤੀਸੁ ਮਨੁਸ੍ਸੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਰਤੋ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਤਨ੍ਤਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠਭਾਵਂ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਵਿਟ੍ਠਮਗ੍ਗਂ ਰੁਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਤੋ ਚ ਪਚ੍ਛਤੋ ਚ ਉਭੋਸੁ ਪਬ੍ਬਤਭਿਤ੍ਤੀਸੁ ਵਗ੍ਗਿਤ੍ਵਾ ਨਦਿਤ੍ਵਾ ਜਾਲਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਮਚ੍ਛਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਕਾ ਗਹੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪਂ ਸੁਣਾਥਾ’’ਤਿ ਰਞ੍ਞੋ ਪੇਸਿਤਚਰਪੁਰਿਸਾ ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਰਞ੍ਞੋ ਆਰੋਚੇਸੁਂ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਸਙ੍ਗਾਮਭੇਰਿਂ ਪਹਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਕਟਬ੍ਯੂਹਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਂ ਜੀਵਗ੍ਗਾਹਂ ਗਣ੍ਹਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਉਪਸ੍ਸੁਤਿਵਸੇ…ਪੇ... ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਂ ਗਣ੍ਹੀ’’ਤਿ.
ਦੋਣਪਾਕਨ੍ਤਿ ਦੋਣਤਣ੍ਡੁਲਾਨਂ ਪਕ੍ਕਭਤ੍ਤਂ. ਦੋਣਨ੍ਤਿ ਚਤੁਨਾਲ਼ਿਕਾਨਮੇਤਮਧਿਵਚਨਂ. ਮਨੁਜਸ੍ਸਾਤਿ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਤਨੁਕਸ੍ਸਾਤਿ ਤਨੁਕਾ ਅਪ੍ਪਿਕਾ ਅਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ, ਭੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਸਭਾਗਵੇਦਨਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਣਿਕਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਦਂ ਮੁਦੁਕਂ, ਅਪਰਿਸ੍ਸਯਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਜੀਰਤੀਤਿ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤਾਹਾਰੋ ਪਚ੍ਚਤਿ. ਆਯੁ ਪਾਲਯਨ੍ਤਿ ਨਿਰੋਗੋ ਅਵੇਦਨੋ ਜੀਵਿਤਂ ਰਕ੍ਖਨ੍ਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਸਣਿਕਂ ਜੀਰਤੀਤਿ ਸੋ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਰਿਮਿਤਾਹਾਰਤਾਯ ਸਣਿਕਂ ਚਿਰੇਨ ਜੀਰਤਿ ਜਰਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਂ ਪਾਲਯਨ੍ਤੋ.
ਇਮਂ ਓਵਾਦਂ ਅਦਾਸੀਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਿਰ (ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੨੦੩ ਪਸੇਨਦਿਕੋਸਲਵਤ੍ਥੁ) ਸਮਯੇ ਰਾਜਾ ਤਣ੍ਡੁਲਦੋਣਸ੍ਸ ਓਦਨਂ ਤਦੁਪਿਯੇਨ ਸੂਪਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਭੁਤ੍ਤਪਾਤਰਾਸੋ ਭਤ੍ਤਸਮ੍ਮਦਂ ਅਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਿਲਨ੍ਤਰੂਪੋ ਇਤੋ ਚਿਤੋ ਚ ਸਮ੍ਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ, ਨਿਦ੍ਦਾਯ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਮਾਨੋਪਿ ਲਹੁਕਂ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਅਥ ਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਆਹ ‘‘ਕਿਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਵਿਸ੍ਸਮਿਤ੍ਵਾਵ ਆਗਤੋਸੀ’’ਤਿ. ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭੁਤ੍ਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਮੇ ਮਹਾਦੁਕ੍ਖਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਅਥ ਨਂ ਸਤ੍ਥਾ, ‘‘ਮਹਾਰਾਜ, ਅਤਿਬਹੁਭੋਜੀਨਂ ਏਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ –
‘‘ਮਿਦ੍ਧੀ ਯਦਾ ਹੋਤਿ ਮਹਗ੍ਘਸੋ ਚ,
ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤਾ ਸਮ੍ਪਰਿਵਤ੍ਤਸਾਯੀ;
ਮਹਾਵਰਾਹੋਵ ਨਿਵਾਪਪੁਟ੍ਠੋ,
ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਗਬ੍ਭਮੁਪੇਤਿ ਮਨ੍ਦੋ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੩੨੫; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੬, ੯੦) –
ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਓਵਦਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਮਹਾਰਾਜ, ਭੋਜਨਂ ਨਾਮ ਮਤ੍ਤਾਯ ਭੁਞ੍ਜਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਮਤ੍ਤਭੋਜਿਨੋ ਹਿ ਸੁਖਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਉਤ੍ਤਰਿਪਿ ਪੁਨ ਓਵਦਨ੍ਤੋ ‘‘ਮਨੁਜਸ੍ਸ ਸਦਾ ਸਤੀਮਤੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੨੪) ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ.
ਰਾਜਾ ਪਨ ਗਾਥਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿ, ਸਮੀਪੇ ਠਿਤਂ ਪਨ ਭਾਗਿਨੇਯ੍ਯਂ ਸੁਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ ਮਾਣਵਂ ‘‘ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹ ਤਾਤਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ਤਂ ਗਾਥਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਅਥ ਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਆਹ, ‘‘ਮਾਣਵ, ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਨਟੋ ਵਿਯ ਪਤ੍ਤਪਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਮਾ ਅਵਚ, ਰਞ੍ਞੋ ਪਾਤਰਾਸਂ ਭੁਞ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨੇ ਠਤ੍ਵਾ ਪਠਮਪਿਣ੍ਡਾਦੀਸੁਪਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਅਵਸਾਨੇ ਪਿਣ੍ਡੇ ਗਹਿਤੇ ਵਦੇਯ੍ਯਾਸਿ, ਰਾਜਾ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਂ ਛਡ੍ਡੇਸ੍ਸਤਿ. ਅਥ ਰਞ੍ਞੋ ਹਤ੍ਥੇਸੁ ਧੋਤੇਸੁ ਪਾਤਿਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਸਿਤ੍ਥਾਨਿ ਗਣੇਤ੍ਵਾ ਤਦੁਪਿਯਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਞਤ੍ਵਾ ਪੁਨਦਿਵਸੇ ਤਾਵਤਕੇ ਤਣ੍ਡੁਲੇ ਹਾਰੇਯ੍ਯਾਸਿ. ਪਾਤਰਾਸੇ ਚ ਵਤ੍ਵਾ ਸਾਯਮਾਸੇ ਮਾ ਵਦੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ. ਸੋ ‘‘ਸਾਧੂ’’ਤਿ ਪਟਿਸ੍ਸੁਣਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਦਿਵਸਂ ਰਞ੍ਞੋ ਪਾਤਰਾਸਂ ਭੁਤ੍ਵਾ ਗਤਤ੍ਤਾ ਸਾਯਮਾਸੇ ਭਗਵਤੋ ਅਨੁਸਿਟ੍ਠਿਨਿਯਾਮੇਨ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ. ਰਾਜਾ ਦਸਬਲਸ੍ਸ ਵਚਨਂ ਸਰਿਤ੍ਵਾ ਭਤ੍ਤਪਿਣ੍ਡਂ ਪਾਤਿਯਂਯੇਵ ਛਡ੍ਡੇਸਿ. ਰਞ੍ਞੋ ਹਤ੍ਥੇਸੁ ਧੋਤੇਸੁ ਪਾਤਿਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਸਿਤ੍ਥਾਨਿ ਗਣੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨਦਿਵਸੇ ਤਤ੍ਤਕੇ ਤਣ੍ਡੁਲੇ ਹਰਿਂਸੁ, ਸੋਪਿ ਮਾਣਵੋ ਦਿਵਸੇ ਦਿਵਸੇ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਦਸਬਲਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਾਸਿਕੋ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਏਕਦਿਵਸਂ ਪੁਚ੍ਛਿ ‘‘ਰਾਜਾ ਕਿਤ੍ਤਕਂ ਭੁਞ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ਸੋ ‘‘ਨਾਲ਼ਿਕੋਦਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਵਟ੍ਟਿਸ੍ਸਤਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਪੁਰਿਸਭਾਗੋ ਏਸ, ਇਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਗਾਥਂ ਮਾ ਵਦੀਤਿ. ਰਾਜਾ ਤਥੇਵ ਸਣ੍ਠਾਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨਾਲ਼ਿਕੋਦਨਪਰਮਤਾਯ ਸਣ੍ਠਾਸੀ’’ਤਿ. ਰਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾਯ ਵਡ੍ਢਿਤਂ ਸੀਲਂ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਡ੍ਢਿਤਸੀਲੋ. ਅਪੋਥੁਜ੍ਜਨਿਕੇਹਿ ਸੀਲੇਹੀਤਿ ਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲੇਹਿ ਸੀਲਂ ਅਰਿਯਂ ਸੁਦ੍ਧਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਰਿਯਸੀਲੋ’’ਤਿ. ਤਦੇਕਂ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੇਨ ਕੁਸਲਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕੁਸਲਸੀਲੋ’’ਤਿ.
ਦੁਤਿਯਕੋਸਲਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਮਹਾਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.