੫. ਪਪਾਤਵਗ੍ਗੋ

੧. ਲੋਕਚਿਨ੍ਤਾਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧੧. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜਗਹਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ‘ਲੋਕਚਿਨ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਯੇਨ ਸੁਮਾਗਧਾ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸੁਮਾਗਧਾਯ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਯਾ ਤੀਰੇ ਨਿਸੀਦਿ ਲੋਕਚਿਨ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਸੁਮਾਗਧਾਯ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਯਾ ਤੀਰੇ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਨਿਂ ਸੇਨਂ [ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਨਿਸੇਨਂ (ਕ.)] ਭਿਸਮੁਲ਼ਾਲਂ [ਭਿਸਮੂਲਾਲਂ (ਪੀ. ਕ.)] ਪਵਿਸਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਉਮ੍ਮਤ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਨਾਮਾਹਂ, ਵਿਚੇਤੋਸ੍ਮਿ ਨਾਮਾਹਂ! ਯਂ ਲੋਕੇ ਨਤ੍ਥਿ ਤਂ ਮਯਾ ਦਿਟ੍ਠ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਥ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਿਸੋ ਨਗਰਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਜਨਕਾਯਸ੍ਸ ਆਰੋਚੇਸਿ – ‘ਉਮ੍ਮਤ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਨਾਮਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵਿਚੇਤੋਸ੍ਮਿ ਨਾਮਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ! ਯਂ ਲੋਕੇ ਨਤ੍ਥਿ ਤਂ ਮਯਾ ਦਿਟ੍ਠ’’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਕਥਂ ਪਨ ਤ੍ਵਂ, ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਉਮ੍ਮਤ੍ਤੋ ਕਥਂ ਵਿਚੇਤੋ? ਕਿਞ੍ਚ ਲੋਕੇ ਨਤ੍ਥਿ ਯਂ ਤਯਾ ਦਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਾਜਗਹਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ‘ਲੋਕਚਿਨ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਯੇਨ ਸੁਮਾਗਧਾ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸੁਮਾਗਧਾਯ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਯਾ ਤੀਰੇ ਨਿਸੀਦਿਂ ਲੋਕਚਿਨ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ. ਅਦ੍ਦਸਂ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਮਾਗਧਾਯ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਯਾ ਤੀਰੇ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਨਿਂ ਸੇਨਂ ਭਿਸਮੁਲ਼ਾਲਂ ਪਵਿਸਨ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਉਮ੍ਮਤ੍ਤੋ ਏਵਂ ਵਿਚੇਤੋ. ਇਦਞ੍ਚ ਲੋਕੇ ਨਤ੍ਥਿ ਯਂ ਮਯਾ ਦਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤਗ੍ਘ ਤ੍ਵਂ, ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਉਮ੍ਮਤ੍ਤੋ ਤਗ੍ਘ ਵਿਚੇਤੋ. ਇਦਞ੍ਚ ਲੋਕੇ ਨਤ੍ਥਿ ਯਂ ਤਯਾ ਦਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਭੂਤਂਯੇਵ ਅਦ੍ਦਸ, ਨੋ ਅਭੂਤਂ. ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਾਸੁਰਸਙ੍ਗਾਮੋ ਸਮੁਪਬ੍ਯੂਲ਼੍ਹੋ ਅਹੋਸਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਗਾਮੇ ਦੇਵਾ ਜਿਨਿਂਸੁ, ਅਸੁਰਾ ਪਰਾਜਿਨਿਂਸੁ. ਪਰਾਜਿਤਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸੁਰਾ ਭੀਤਾ ਭਿਸਮੁਲ਼ਾਲੇਨ ਅਸੁਰਪੁਰਂ ਪਵਿਸਿਂਸੁ ਦੇਵਾਨਂਯੇਵ ਮੋਹਯਮਾਨਾ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾ ਲੋਕਚਿਨ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤੇਥ – ‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ ‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ ‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰ’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰ’ਨ੍ਤਿ ਵਾ, ‘ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਵਾ ‘ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਵਾ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਨੇਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਾ ਨਾਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਾ ਨ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਨ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨ ਨਿਰੋਧਾਯ ਨ ਉਪਸਮਾਯ ਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਾ ਖੋ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਾਥ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਾਥ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਏਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਾ ਏਸਾ ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਾ ਏਸਾ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਉਪਸਮਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਪਪਾਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧੨. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਗਿਜ੍ਝਕੂਟੇ ਪਬ੍ਬਤੇ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਯਾਮ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੇਨ ਪਟਿਭਾਨਕੂਟੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਾਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਮ੍ਬਹੁਲੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੇਨ ਪਟਿਭਾਨਕੂਟੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਟਿਭਾਨਕੂਟੇ ਮਹਨ੍ਤਂ ਪਪਾਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਮਹਾ ਵਤਾਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਪਾਤੋ ਸੁਭਯਾਨਕੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਪਾਤੋ. ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਇਮਮ੍ਹਾ ਪਪਾਤਾ ਅਞ੍ਞੋ ਪਪਾਤੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ ਚ ਭਯਾਨਕਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਇਮਮ੍ਹਾ ਪਪਾਤਾ ਅਞ੍ਞੋ ਪਪਾਤੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ ਚ ਭਯਾਨਕਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਇਮਮ੍ਹਾ ਪਪਾਤਾ ਅਞ੍ਞੋ ਪਪਾਤੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ ਚ ਭਯਾਨਕਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ? ‘‘ਯੇ ਹਿ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਰਮਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਰਮਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਰਮਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਰਮਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਰਤਾ ਜਰਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਰਤਾ ਮਰਣਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਰਤਾ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਰਤਾ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਜਰਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਮਰਣਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਜਾਤਿਪਪਾਤਮ੍ਪਿ ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਪਪਾਤਮ੍ਪਿ ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਪਪਾਤਮ੍ਪਿ ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਪਪਾਤਮ੍ਪਿ ਪਪਤਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ‘ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਯੇ ਚ ਖੋ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਨਾਭਿਰਮਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਨਾਭਿਰਮਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਨਾਭਿਰਮਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਨਾਭਿਰਮਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਭਿਰਤਾ, ਜਰਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਭਿਰਤਾ, ਮਰਣਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਭਿਰਤਾ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਭਿਰਤਾ, ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਨਾਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਨਾਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਨਾਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਨਾਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਨਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ, ਜਰਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਨਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ, ਮਰਣਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਨਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਨਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ, ਜਾਤਿਪਪਾਤਮ੍ਪਿ ਨਪ੍ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਪਪਾਤਮ੍ਪਿ ਨਪ੍ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਪਪਾਤਮ੍ਪਿ ਨਪ੍ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਪਪਾਤਮ੍ਪਿ ਨਪ੍ਪਪਤਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ‘ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧੩. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਨਾਮ ਨਿਰਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਞ੍ਞੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨੋ ਇਟ੍ਠਰੂਪਂ; ਅਕਨ੍ਤਰੂਪਞ੍ਞੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨੋ ਕਨ੍ਤਰੂਪਂ; ਅਮਨਾਪਰੂਪਞ੍ਞੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨੋ ਮਨਾਪਰੂਪਂ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਣਾਤਿ…ਪੇ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਯੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਫੁਸਤਿ…ਪੇ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਞ੍ਞੇਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨੋ ਇਟ੍ਠਰੂਪਂ; ਅਕਨ੍ਤਰੂਪਞ੍ਞੇਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨੋ ਕਨ੍ਤਰੂਪਂ; ਅਮਨਾਪਰੂਪਞ੍ਞੇਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨੋ ਮਨਾਪਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਮਹਾ ਵਤ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ, ਸੁਮਹਾ ਵਤ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ! ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਤਮ੍ਹਾ ਪਰਿਲ਼ਾਹਾ ਅਞ੍ਞੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ ਚੇਵ ਭਯਾਨਕਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਏਤਮ੍ਹਾ ਪਰਿਲ਼ਾਹਾ ਅਞ੍ਞੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ ਚ ਭਯਾਨਕਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਤਮ੍ਹਾ ਪਰਿਲ਼ਾਹਾ ਅਞ੍ਞੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ ਚ ਭਯਾਨਕਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ? ‘‘ਯੇ ਹਿ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਰਮਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਭਿਰਤਾ…ਪੇ… ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਜਾਤਿਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨਪਿ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨਪਿ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨਪਿ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨਪਿ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ‘ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਯੇ ਚ ਖੋ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਨਾਭਿਰਮਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਨਭਿਰਤਾ…ਪੇ… ਨਾਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਨਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਜਾਤਿਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨਪਿ ਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨਪਿ ਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨਪਿ ਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨਪਿ ਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ‘ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਕੂਟਾਗਾਰਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧੪. ‘‘ਯੋ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ [ਯੋ ਚ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)], ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਨਭਿਸਮੇਚ੍ਚ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਨਭਿਸਮੇਚ੍ਚ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਂ ਕੂਟਾਗਾਰਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਿਮਂ ਘਰਂ ਅਕਰਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਮਂ ਘਰਂ ਆਰੋਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਨਭਿਸਮੇਚ੍ਚ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਨਭਿਸਮੇਚ੍ਚ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਯੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਭਿਸਮੇਚ੍ਚ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਭਿਸਮੇਚ੍ਚ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ – ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਂ ਕੂਟਾਗਾਰਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਿਮਂ ਘਰਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਮਂ ਘਰਂ ਆਰੋਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ – ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਭਿਸਮੇਚ੍ਚ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਭਿਸਮੇਚ੍ਚ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ – ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਵਾਲਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧੫. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਵੇਸਾਲਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲੇ ਲਿਚ੍ਛਵਿਕੁਮਾਰਕੇ ਸਨ੍ਥਾਗਾਰੇ ਉਪਾਸਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਦੂਰਤੋਵ ਸੁਖੁਮੇਨ ਤਾਲ਼ਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇਨ ਅਸਨਂ ਅਤਿਪਾਤੇਨ੍ਤੇ, ਪੋਙ੍ਖਾਨੁਪੋਙ੍ਖਂ [ਪੋਖਾਨੁਪੋਖਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਅਵਿਰਾਧਿਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਸਿਕ੍ਖਿਤਾ ਵਤਿਮੇ ਲਿਚ੍ਛਵਿਕੁਮਾਰਕਾ, ਸੁਸਿਕ੍ਖਿਤਾ ਵਤਿਮੇ ਲਿਚ੍ਛਵਿਕੁਮਾਰਕਾ; ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਦੂਰਤੋਵ ਸੁਖੁਮੇਨ ਤਾਲ਼ਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇਨ ਅਸਨਂ ਅਤਿਪਾਤੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਪੋਙ੍ਖਾਨੁਪੋਙ੍ਖਂ ਅਵਿਰਾਧਿਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਵੇਸਾਲਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਵੇਸਾਲਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿਂ. ਅਦ੍ਦਸਂ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ ਸਮ੍ਬਹੁਲੇ ਲਿਚ੍ਛਵਿਕੁਮਾਰਕੇ ਸਨ੍ਥਾਗਾਰੇ ਉਪਾਸਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇ ਦੂਰਤੋਵ ਸੁਖੁਮੇਨ ਤਾਲ਼ਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇਨ ਅਸਨਂ ਅਤਿਪਾਤੇਨ੍ਤੇ ਪੋਙ੍ਖਾਨੁਪੋਙ੍ਖਂ ਅਵਿਰਾਧਿਤਂ’. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਮੇ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਸਿਕ੍ਖਿਤਾ ਵਤਿਮੇ ਲਿਚ੍ਛਵਿਕੁਮਾਰਕਾ, ਸੁਸਿਕ੍ਖਿਤਾ ਵਤਿਮੇ ਲਿਚ੍ਛਵਿਕੁਮਾਰਕਾ; ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਦੂਰਤੋਵ ਸੁਖੁਮੇਨ ਤਾਲ਼ਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇਨ ਅਸਨਂ ਅਤਿਪਾਤੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਪੋਙ੍ਖਾਨੁਪੋਙ੍ਖਂ ਅਵਿਰਾਧਿਤ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਆਨਨ੍ਦ, ਕਤਮਂ ਨੁ ਖੋ ਦੁਕ੍ਕਰਤਰਂ ਵਾ ਦੁਰਭਿਸਮ੍ਭਵਤਰਂ ਵਾ – ਯੋ ਦੂਰਤੋਵ ਸੁਖੁਮੇਨ ਤਾਲ਼ਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇਨ ਅਸਨਂ ਅਤਿਪਾਤੇਯ੍ਯ ਪੋਙ੍ਖਾਨੁਪੋਙ੍ਖਂ ਅਵਿਰਾਧਿਤਂ, ਯੋ ਵਾ ਸਤ੍ਤਧਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾਲਸ੍ਸ ਕੋਟਿਯਾ ਕੋਟਿਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਤਦੇਵ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦੁਕ੍ਕਰਤਰਞ੍ਚੇਵ ਦੁਰਭਿਸਮ੍ਭਵਤਰਞ੍ਚ ਯੋ ਵਾ [ਯੋ (ਸੀ.)] ਸਤ੍ਤਧਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾਲਸ੍ਸ ਕੋਟਿਯਾ ਕੋਟਿਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਥ ਖੋ [ਅਥ ਖੋ ਤੇ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਆਨਨ੍ਦ, ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਰਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਯੇ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤਿ’’.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹਾਨਨ੍ਦ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਅਨ੍ਧਕਾਰਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧੬. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕਨ੍ਤਰਿਕਾ ਅਘਾ ਅਸਂਵੁਤਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਤਿਮਿਸਾ, ਯਤ੍ਥਮਿਮੇਸਂ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾਨਂ ਏਵਂਮਹਿਦ੍ਧਿਕਾਨਂ ਏਵਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਨਂ ਆਭਾਯ ਨਾਨੁਭੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਮਹਾ ਵਤ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੋ, ਸੁਮਹਾ ਵਤ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੋ! ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਤਮ੍ਹਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਾ ਅਞ੍ਞੋ ਅਨ੍ਧਕਾਰੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ ਚ ਭਯਾਨਕਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਏਤਮ੍ਹਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਾ ਅਞ੍ਞੋ ਅਨ੍ਧਕਾਰੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ ਚ ਭਯਾਨਕਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਤਮ੍ਹਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਾ ਅਞ੍ਞੋ ਅਨ੍ਧਕਾਰੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ ਚ ਭਯਾਨਕਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ? ‘‘ਯੇ ਹਿ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਭਿਰਮਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਭਿਰਤਾ…ਪੇ… ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਜਾਤਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ਪਿ ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਜਰਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ਪਿ ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ਪਿ ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ਪਿ ਪਪਤਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ‘ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਯੇ ਚ ਖੋ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਜਾਤਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਨਾਭਿਰਮਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਨਭਿਰਤਾ…ਪੇ… ਨਾਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਅਨਭਿਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾ ਜਾਤਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ਪਿ ਨਪ੍ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਜਰਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ਪਿ ਨਪ੍ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ਪਿ ਨਪ੍ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਨ੍ਧਕਾਰਮ੍ਪਿ ਨਪ੍ਪਪਤਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ‘ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਪਠਮਛਿਗ੍ਗਲ਼ਯੁਗਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧੭. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਿਸੋ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੇ ਏਕਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ਂ ਯੁਗਂ ਪਕ੍ਖਿਪੇਯ੍ਯ. ਤਤ੍ਰਾਪਿਸ੍ਸ ਕਾਣੋ ਕਚ੍ਛਪੋ. ਸੋ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਸਕਿਂ ਸਕਿਂ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪਿ ਨੁ ਖੋ ਕਾਣੋ ਕਚ੍ਛਪੋ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਸਕਿਂ ਸਕਿਂ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ ਏਕਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇ ਯੁਗੇ ਗੀਵਂ ਪਵੇਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਯਦਿ ਨੂਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਦਾਚਿ ਕਰਹਚਿ ਦੀਘਸ੍ਸ ਅਦ੍ਧੁਨੋ ਅਚ੍ਚਯੇਨਾ’’ਤਿ.

‘‘ਖਿਪ੍ਪਤਰਂ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਣੋ ਕਚ੍ਛਪੋ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਸਕਿਂ ਸਕਿਂ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ ਏਕਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇ ਯੁਗੇ ਗੀਵਂ ਪਵੇਸੇਯ੍ਯ, ਨ ਤ੍ਵੇਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਕਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਗਤੇਨ ਬਾਲੇਨ [ਵਿਨੀਤਗਤੇਨ ਬਹੁਲੇਨ (ਕ.)] ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਵਦਾਮਿ’’.

ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਨ ਹੇਤ੍ਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਧਮ੍ਮਚਰਿਯਾ, ਸਮਚਰਿਯਾ, ਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾ, ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਖਾਦਿਕਾ ਏਤ੍ਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਤ੍ਤਤਿ ਦੁਬ੍ਬਲਖਾਦਿਕਾ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਅਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਂ. ਕਤਮੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ? ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਦੁਤਿਯਛਿਗ੍ਗਲ਼ਯੁਗਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧੮. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਯਂ ਮਹਾਪਥਵੀ ਏਕੋਦਕਾ ਅਸ੍ਸ. ਤਤ੍ਰ ਪੁਰਿਸੋ ਏਕਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ਂ ਯੁਗਂ ਪਕ੍ਖਿਪੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮੋ ਵਾਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਸਂਹਰੇਯ੍ਯ, ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਵਾਤੋ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮੇਨ ਸਂਹਰੇਯ੍ਯ, ਉਤ੍ਤਰੋ ਵਾਤੋ ਦਕ੍ਖਿਣੇਨ ਸਂਹਰੇਯ੍ਯ, ਦਕ੍ਖਿਣੋ ਵਾਤੋ ਉਤ੍ਤਰੇਨ ਸਂਹਰੇਯ੍ਯ. ਤਤ੍ਰਸ੍ਸ ਕਾਣੋ ਕਚ੍ਛਪੋ. ਸੋ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਸਕਿਂ ਸਕਿਂ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪਿ ਨੁ ਖੋ ਕਾਣੋ ਕਚ੍ਛਪੋ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਸਕਿਂ ਸਕਿਂ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ ਏਕਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇ ਯੁਗੇ ਗੀਵਂ ਪਵੇਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਧਿਚ੍ਚਮਿਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਂ ਸੋ ਕਾਣੋ ਕਚ੍ਛਪੋ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਸਕਿਂ ਸਕਿਂ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ ਏਕਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇ ਯੁਗੇ ਗੀਵਂ ਪਵੇਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਂ ਅਧਿਚ੍ਚਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਲਭਤਿ. ਏਵਂ ਅਧਿਚ੍ਚਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਤਥਾਗਤੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਏਵਂ ਅਧਿਚ੍ਚਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤੋ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ ਲੋਕੇ ਦਿਬ੍ਬਤਿ. ਤਸ੍ਸਿਦਂ [ਤਯਿਦਂ (?)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਲਦ੍ਧਂ, ਤਥਾਗਤੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤੋ ਚ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ ਲੋਕੇ ਦਿਬ੍ਬਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਪਠਮਸਿਨੇਰੁਪਬ੍ਬਤਰਾਜਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧੯. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਿਸੋ ਸਿਨੇਰੁਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤ ਮੁਗ੍ਗਮਤ੍ਤਿਯੋ ਪਾਸਾਣਸਕ੍ਖਰਾ ਉਪਨਿਕ੍ਖਿਪੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਤਮਂ ਨੁ ਖੋ ਬਹੁਤਰਂ – ਯਾ ਵਾ [ਯਾ ਚ] ਸਤ੍ਤ ਮੁਗ੍ਗਮਤ੍ਤਿਯੋ ਪਾਸਾਣਸਕ੍ਖਰਾ ਉਪਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਯੋ ਵਾ [ਯੋ ਚ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.) ਸਂ. ਨਿ. ੨.੮੪] ਸਿਨੇਰੁਪਬ੍ਬਤਰਾਜਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਤਦੇਵ, ਭਨ੍ਤੇ, ਬਹੁਤਰਂ, ਯਦਿਦਂ – ਸਿਨੇਰੁਪਬ੍ਬਤਰਾਜਾ; ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾ ਸਤ੍ਤ ਮੁਗ੍ਗਮਤ੍ਤਿਯੋ ਪਾਸਾਣਸਕ੍ਖਰਾ ਉਪਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ. ਸਙ੍ਖਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਨ੍ਤਿ, ਉਪਨਿਧਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਨ੍ਤਿ, ਕਲਭਾਗਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਨ੍ਤਿ ਸਿਨੇਰੁਪਬ੍ਬਤਰਾਜਾਨਂ ਉਪਨਿਧਾਯ ਸਤ੍ਤ ਮੁਗ੍ਗਮਤ੍ਤਿਯੋ ਪਾਸਾਣਸਕ੍ਖਰਾ ਉਪਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮੇਤਾਵਿਨੋ ਏਤਦੇਵ ਬਹੁਤਰਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਯਦਿਦਂ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਂ; ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਂ ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ. ਸਙ੍ਖਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਉਪਨਿਧਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਕਲਭਾਗਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਪੁਰਿਮਂ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਂ ਉਪਨਿਧਾਯ ਯਦਿਦਂ ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਪਰਮਤਾ; ਯੋ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ’’.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਦੁਤਿਯਸਿਨੇਰੁਪਬ੍ਬਤਰਾਜਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੨੦. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਨੇਰੁਪਬ੍ਬਤਰਾਜਾਯਂ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤ ਮੁਗ੍ਗਮਤ੍ਤਿਯੋ ਪਾਸਾਣਸਕ੍ਖਰਾ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਤਮਂ ਨੁ ਖੋ ਬਹੁਤਰਂ – ਯਂ ਵਾ ਸਿਨੇਰੁਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਸ੍ਸ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਂ, ਯਾ ਵਾ ਸਤ੍ਤ ਮੁਗ੍ਗਮਤ੍ਤਿਯੋ ਪਾਸਾਣਸਕ੍ਖਰਾ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਤਦੇਵ, ਭਨ੍ਤੇ, ਬਹੁਤਰਂ ਸਿਨੇਰੁਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਸ੍ਸ ਯਦਿਦਂ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਂ; ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾ ਸਤ੍ਤ ਮੁਗ੍ਗਮਤ੍ਤਿਯੋ ਪਾਸਾਣਸਕ੍ਖਰਾ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾ. ਸਙ੍ਖਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਨ੍ਤਿ, ਉਪਨਿਧਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਨ੍ਤਿ, ਕਲਭਾਗਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਨ੍ਤਿ ਸਿਨੇਰੁਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਸ੍ਸ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਂ ਉਪਨਿਧਾਯ ਸਤ੍ਤ ਮੁਗ੍ਗਮਤ੍ਤਿਯੋ ਪਾਸਾਣਸਕ੍ਖਰਾ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮੇਤਾਵਿਨੋ ਏਤਦੇਵ ਬਹੁਤਰਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਯਦਿਦਂ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਂ; ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਂ ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ. ਸਙ੍ਖਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਉਪਨਿਧਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਕਲਭਾਗਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਪੁਰਿਮਂ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਂ ਉਪਨਿਧਾਯ ਯਦਿਦਂ ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਪਰਮਤਾ; ਯੋ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ’’.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯੋਗੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਪਪਾਤਵਗ੍ਗੋ ਪਞ੍ਚਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਚਿਨ੍ਤਾ ਪਪਾਤੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ, ਕੂਟਂ ਵਾਲਨ੍ਧਕਾਰੋ ਚ;

ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇਨ ਚ ਦ੍ਵੇ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਿਨੇਰੁ ਅਪਰੇ ਦੁਵੇਤਿ.