੩. ਪੁਤ੍ਤਮਂਸੂਪਮਸੁਤ੍ਤਂ

੬੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ …ਪੇ… ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰਾ ਭੂਤਾਨਂ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਸਮ੍ਭਵੇਸੀਨਂ ਵਾ ਅਨੁਗ੍ਗਹਾਯ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਵਾ ਸੁਖੁਮੋ ਵਾ, ਫਸ੍ਸੋ ਦੁਤਿਯੋ, ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਤਤਿਯਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ ਭੂਤਾਨਂ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਸਮ੍ਭਵੇਸੀਨਂ ਵਾ ਅਨੁਗ੍ਗਹਾਯ’’.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ? ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਜਾਯਮ੍ਪਤਿਕਾ [ਜਯਮ੍ਪਤਿਕਾ (ਸੀ. ਪੀ.) ਟੀਕਾ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਾ] ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਬਲਂ ਆਦਾਯ ਕਨ੍ਤਾਰਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਤੇਸਮਸ੍ਸ ਏਕਪੁਤ੍ਤਕੋ ਪਿਯੋ ਮਨਾਪੋ. ਅਥ ਖੋ ਤੇਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਜਾਯਮ੍ਪਤਿਕਾਨਂ ਕਨ੍ਤਾਰਗਤਾਨਂ ਯਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਬਲਮਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਸਿਯਾ ਚ ਨੇਸਂ ਕਨ੍ਤਾਰਾਵਸੇਸੋ ਅਨਤਿਣ੍ਣੋ. ਅਥ ਖੋ ਤੇਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਜਾਯਮ੍ਪਤਿਕਾਨਂ ਏਵਮਸ੍ਸ – ‘ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਖੋ ਯਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਬਲਮਤ੍ਤਾ ਸਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਾ [ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)]. ਅਤ੍ਥਿ ਚਾਯਂ ਕਨ੍ਤਾਰਾਵਸੇਸੋ ਅਨਿਤ੍ਤਿਣ੍ਣੋ [ਅਨਿਤ੍ਥਿਣ੍ਣੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਅਨਤਿਣ੍ਣੋ (ਕ.)]. ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਇਮਂ ਏਕਪੁਤ੍ਤਕਂ ਪਿਯਂ ਮਨਾਪਂ ਵਧਿਤ੍ਵਾ ਵਲ੍ਲੂਰਞ੍ਚ ਸੋਣ੍ਡਿਕਞ੍ਚ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਤਮਂਸਾਨਿ ਖਾਦਨ੍ਤਾ ਏਵਂ ਤਂ ਕਨ੍ਤਾਰਾਵਸੇਸਂ ਨਿਤ੍ਥਰੇਯ੍ਯਾਮ, ਮਾ ਸਬ੍ਬੇਵ ਤਯੋ ਵਿਨਸ੍ਸਿਮ੍ਹਾ’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਜਾਯਮ੍ਪਤਿਕਾ ਤਂ ਏਕਪੁਤ੍ਤਕਂ ਪਿਯਂ ਮਨਾਪਂ ਵਧਿਤ੍ਵਾ ਵਲ੍ਲੂਰਞ੍ਚ ਸੋਣ੍ਡਿਕਞ੍ਚ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਤਮਂਸਾਨਿ ਖਾਦਨ੍ਤਾ ਏਵਂ ਤਂ ਕਨ੍ਤਾਰਾਵਸੇਸਂ ਨਿਤ੍ਥਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਤੇ ਪੁਤ੍ਤਮਂਸਾਨਿ ਚੇਵ ਖਾਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਉਰੇ ਚ ਪਟਿਪਿਸੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਕਹਂ, ਏਕਪੁਤ੍ਤਕ, ਕਹਂ, ਏਕਪੁਤ੍ਤਕਾ’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪਿ ਨੁ ਤੇ ਦਵਾਯ ਵਾ ਆਹਾਰਂ ਆਹਾਰੇਯ੍ਯੁਂ, ਮਦਾਯ ਵਾ ਆਹਾਰਂ ਆਹਾਰੇਯ੍ਯੁਂ, ਮਣ੍ਡਨਾਯ ਵਾ ਆਹਾਰਂ ਆਹਾਰੇਯ੍ਯੁਂ, ਵਿਭੂਸਨਾਯ ਵਾ ਆਹਾਰਂ ਆਹਾਰੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਨਨੁ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਾਵਦੇਵ ਕਨ੍ਤਾਰਸ੍ਸ ਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਾਯ ਆਹਾਰਂ ਆਹਾਰੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕੋ ਰਾਗੋ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੋ ਹੋਤਿ. ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕੇ ਰਾਗੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਨਤ੍ਥਿ ਤਂ ਸਂਯੋਜਨਂ ਯੇਨ ਸਂਯੋਜਨੇਨ ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਪੁਨ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਾਹਾਰੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ? ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਗਾਵੀ ਨਿਚ੍ਚਮ੍ਮਾ ਕੁਟ੍ਟਂ ਚੇ [ਕੁਡ੍ਡਞ੍ਚੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯ. ਯੇ ਕੁਟ੍ਟਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਪਾਣਾ ਤੇ ਨਂ ਖਾਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਰੁਕ੍ਖਂ ਚੇ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯ, ਯੇ ਰੁਕ੍ਖਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਪਾਣਾ ਤੇ ਨਂ ਖਾਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਉਦਕਂ ਚੇ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯ, ਯੇ ਉਦਕਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਪਾਣਾ ਤੇ ਨਂ ਖਾਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਆਕਾਸਂ ਚੇ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯ, ਯੇ ਆਕਾਸਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਪਾਣਾ ਤੇ ਨਂ ਖਾਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਂ ਯਦੇਵ ਹਿ ਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਗਾਵੀ ਨਿਚ੍ਚਮ੍ਮਾ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯ, ਯੇ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ [ਯੇ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਾਣਾ ਤੇ ਨਂ ਖਾਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਏਵਮੇਵ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘‘ਫਸ੍ਸਾਹਾਰੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਫਸ੍ਸੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਸੁ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਉਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ [ਉਤ੍ਤਰਿਂਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ? ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁ ਸਾਧਿਕਪੋਰਿਸਾ ਪੁਣ੍ਣਾ ਅਙ੍ਗਾਰਾਨਂ ਵੀਤਚ੍ਚਿਕਾਨਂ ਵੀਤਧੂਮਾਨਂ. ਅਥ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮੋ ਅਮਰਿਤੁਕਾਮੋ ਸੁਖਕਾਮੋ ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਕੂਲੋ. ਤਮੇਨਂ ਦ੍ਵੇ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸਾ ਨਾਨਾਬਾਹਾਸੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਂ ਉਪਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯੁਂ. ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਆਰਕਾਵਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾ ਆਰਕਾ ਪਤ੍ਥਨਾ ਆਰਕਾ ਪਣਿਧਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਏਵਞ੍ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਹੋਤਿ – ‘ਇਮਂ ਚਾਹਂ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਂ ਪਪਤਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਗਚ੍ਛਾਮਿ ਮਰਣਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਯ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਤਿਸ੍ਸੋ ਤਣ੍ਹਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੀਸੁ ਤਣ੍ਹਾਸੁ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਸੁ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਉਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ? ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚੋਰਂ ਆਗੁਚਾਰਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਰਞ੍ਞੋ ਦਸ੍ਸੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਅਯਂ ਤੇ, ਦੇਵ, ਚੋਰੋ ਆਗੁਚਾਰੀ, ਇਮਸ੍ਸ ਯਂ ਇਚ੍ਛਸਿ ਤਂ ਦਣ੍ਡਂ ਪਣੇਹੀ’ਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਰਾਜਾ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਗਚ੍ਛਥ, ਭੋ, ਇਮਂ ਪੁਰਿਸਂ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਸਤ੍ਤਿਸਤੇਨ ਹਨਥਾ’ਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਸਤ੍ਤਿਸਤੇਨ ਹਨੇਯ੍ਯੁਂ. ਅਥ ਰਾਜਾ ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕਸਮਯਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਮ੍ਭੋ, ਕਥਂ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ’ਤਿ? ‘ਤਥੇਵ, ਦੇਵ, ਜੀਵਤੀ’ਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਰਾਜਾ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਗਚ੍ਛਥ, ਭੋ, ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕਸਮਯਂ ਸਤ੍ਤਿਸਤੇਨ ਹਨਥਾ’ਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕਸਮਯਂ ਸਤ੍ਤਿਸਤੇਨ ਹਨੇਯ੍ਯੁਂ. ਅਥ ਰਾਜਾ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਮ੍ਭੋ, ਕਥਂ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ’ਤਿ? ‘ਤਥੇਵ, ਦੇਵ, ਜੀਵਤੀ’ਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਰਾਜਾ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਗਚ੍ਛਥ, ਭੋ, ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਸਤ੍ਤਿਸਤੇਨ ਹਨਥਾ’ਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਸਤ੍ਤਿਸਤੇਨ ਹਨੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪਿ ਨੁ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਦਿਵਸਂ ਤੀਹਿ ਸਤ੍ਤਿਸਤੇਹਿ ਹਞ੍ਞਮਾਨੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦਿਯੇਥਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਕਿਸ੍ਸਾਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਤ੍ਤਿਯਾ ਹਞ੍ਞਮਾਨੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦਿਯੇਥ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਤੀਹਿ ਸਤ੍ਤਿਸਤੇਹਿ ਹਞ੍ਞਮਾਨੋ’’ਤਿ! ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਨਾਮਰੂਪਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਂ ਹੋਤਿ, ਨਾਮਰੂਪੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤੇ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਉਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.