੩. ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਸੁਤ੍ਤਂ

੩੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ…ਪੇ… ‘‘ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਰੀਸਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨਿ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਤਮਾਨਿ [ਕਤਮਾਨਿ ਚ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਰੀਸਂ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨਿ? ਜਰਾਮਰਣੇ ਞਾਣਂ, ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ; ਜਾਤਿਯਾ ਞਾਣਂ, ਜਾਤਿਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ, ਜਾਤਿਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ, ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ; ਭਵੇ ਞਾਣਂ, ਭਵਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ, ਭਵਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ, ਭਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ; ਉਪਾਦਾਨੇ ਞਾਣਂ, ਉਪਾਦਾਨਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ, ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ, ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ; ਤਣ੍ਹਾਯ ਞਾਣਂ, ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ, ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ, ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ; ਵੇਦਨਾਯ ਞਾਣਂ, ਵੇਦਨਾਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ, ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ, ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ; ਫਸ੍ਸੇ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਸਲ਼ਾਯਤਨੇ ਞਾਣਂ… ਨਾਮਰੂਪੇ ਞਾਣਂ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਞਾਣਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਞਾਣਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ. ਇਮਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਰੀਸਂ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨਿ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਰਾਮਰਣਂ? ਯਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਮ੍ਹਿ ਤਮ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੇ ਜਰਾ ਜੀਰਣਤਾ ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਂ ਪਾਲਿਚ੍ਚਂ ਵਲਿਤ੍ਤਚਤਾ ਆਯੁਨੋ ਸਂਹਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਰਿਪਾਕੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਜਰਾ. ਯਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਮ੍ਹਾ ਤਮ੍ਹਾ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯਾ ਚੁਤਿ ਚਵਨਤਾ ਭੇਦੋ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ ਮਚ੍ਚੁ ਮਰਣਂ ਕਾਲਕਿਰਿਯਾ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋ ਕਲ਼ੇਵਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਮਰਣਂ. ਇਤਿ ਅਯਞ੍ਚ ਜਰਾ, ਇਦਞ੍ਚ ਮਰਣਂ; ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਰਾਮਰਣਂ.

‘‘ਜਾਤਿਸਮੁਦਯਾ ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯੋ; ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਾ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੋ; ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਇਦਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ. ਸੋ ਇਮਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨ ਦਿਟ੍ਠੇਨ ਵਿਦਿਤੇਨ ਅਕਾਲਿਕੇਨ ਪਤ੍ਤੇਨ ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇਨ ਯਂ ਨੇਤਿ.

‘‘ਯੇ ਖੋ ਕੇਚਿ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਜਰਾਮਰਣਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਏਵਮੇਵ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਾਹਂ ਏਤਰਹਿ.

‘‘ਯੇਪਿ ਹਿ ਕੇਚਿ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਜਰਾਮਰਣਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਏਵਮੇਵ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਾਹਂ ਏਤਰਹੀਤਿ. ਇਦਮਸ੍ਸ ਅਨ੍ਵਯੇ ਞਾਣਂ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਞਾਣਾਨਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੋਦਾਤਾਨਿ – ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਞ੍ਚ ਅਨ੍ਵਯੇ ਞਾਣਞ੍ਚ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਇਤਿਪਿ, ਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਇਤਿਪਿ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਇਤਿਪਿ, ਪਸ੍ਸਤਿ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਇਤਿਪਿ, ਸੇਕ੍ਖੇਨ ਞਾਣੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਇਤਿਪਿ, ਸੇਕ੍ਖਾਯ ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਇਤਿਪਿ, ਧਮ੍ਮਸੋਤਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨੋ ਇਤਿਪਿ, ਅਰਿਯੋ ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਞ੍ਞੋ ਇਤਿਪਿ, ਅਮਤਦ੍ਵਾਰਂ ਆਹਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਇਤਿਪੀਤਿ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਾਤਿ…ਪੇ… ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਵੋ… ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਾਦਾਨਂ… ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਤਣ੍ਹਾ… ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਨਾ… ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸੋ… ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ… ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਾਮਰੂਪਂ … ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ? ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ – ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ. ਇਮੇ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ.

‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯੋ; ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੋ; ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਇਦਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ. ਸੋ ਇਮਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨ ਦਿਟ੍ਠੇਨ ਵਿਦਿਤੇਨ ਅਕਾਲਿਕੇਨ ਪਤ੍ਤੇਨ ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇਨ ਯਂ ਨੇਤਿ.

‘‘ਯੇ ਖੋ ਕੇਚਿ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਏਵਮੇਵ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਾਹਂ ਏਤਰਹਿ.

‘‘ਯੇਪਿ ਹਿ ਕੇਚਿ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਏਵਮੇਵ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਾਹਂ ਏਤਰਹਿ. ਇਦਮਸ੍ਸ ਅਨ੍ਵਯੇ ਞਾਣਂ.