੯. ਸੁਭਸੁਤ੍ਤਂ

੪੬੨. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸੁਭੋ ਮਾਣਵੋ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਟਿਵਸਤਿ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਸ੍ਸ ਨਿਵੇਸਨੇ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕਰਣੀਯੇਨ. ਅਥ ਖੋ ਸੁਭੋ ਮਾਣਵੋ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਯਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਸ੍ਸ ਨਿਵੇਸਨੇ ਪਟਿਵਸਤਿ ਤਂ ਗਹਪਤਿਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸੁਤਂ ਮੇਤਂ, ਗਹਪਤਿ – ‘ਅਵਿਵਿਤ੍ਤਾ ਸਾਵਤ੍ਥੀ ਅਰਹਨ੍ਤੇਹੀ’ਤਿ. ਕਂ ਨੁ ਖ੍ਵਜ੍ਜ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਪਯਿਰੁਪਾਸੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਸ੍ਸੂ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਸੁਭੋ ਮਾਣਵੋ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਸ੍ਸ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੁਭੋ ਮਾਣਵੋ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਗਹਟ੍ਠੋ ਆਰਾਧਕੋ ਹੋਤਿ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ, ਨ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਆਰਾਧਕੋ ਹੋਤਿ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲ’ਨ੍ਤਿ. ਇਧ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਕਿਮਾਹਾ’’ਤਿ?

੪੬੩. ‘‘ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦੋ ਖੋ ਅਹਮੇਤ੍ਥ, ਮਾਣਵ; ਨਾਹਮੇਤ੍ਥ ਏਕਂਸਵਾਦੋ. ਗਿਹਿਸ੍ਸ ਵਾਹਂ, ਮਾਣਵ, ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਵਾ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਵਣ੍ਣੇਮਿ. ਗਿਹੀ ਵਾ ਹਿ, ਮਾਣਵ, ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਵਾ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਤ੍ਤਾਧਿਕਰਣਹੇਤੁ ਨ ਆਰਾਧਕੋ ਹੋਤਿ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ. ਗਿਹਿਸ੍ਸ ਵਾਹਂ, ਮਾਣਵ, ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਵਣ੍ਣੇਮਿ. ਗਿਹੀ ਵਾ ਹਿ, ਮਾਣਵ, ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਾਧਿਕਰਣਹੇਤੁ ਆਰਾਧਕੋ ਹੋਤਿ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਮਹਟ੍ਠਮਿਦਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਘਰਾਵਾਸਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ; ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਮਿਦਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤੀ’ਤਿ. ਇਧ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਕਿਮਾਹਾ’’ਤਿ.

‘‘ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਖੋ ਅਹਂ, ਮਾਣਵ, ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦੋ; ਨਾਹਮੇਤ੍ਥ ਏਕਂਸਵਾਦੋ. ਅਤ੍ਥਿ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਟ੍ਠਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵਿਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਟ੍ਠਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵਿਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਥਿ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਟ੍ਠਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵਿਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤਿ? ਕਸਿ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਟ੍ਠਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵਿਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਟ੍ਠਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ? ਕਸਿਯੇਵ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਟ੍ਠਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵਿਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤਿ? ਵਣਿਜ੍ਜਾ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵਿਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਕਤਮਞ੍ਚ ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ? ਵਣਿਜ੍ਜਾਯੇਵ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ.

੪੬੪. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਣਵ, ਕਸਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਟ੍ਠਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵਿਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਘਰਾਵਾਸਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਟ੍ਠਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵਿਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਣਵ, ਕਸਿਯੇਵ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਟ੍ਠਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਘਰਾਵਾਸਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਹਟ੍ਠਂ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚਂ ਮਹਾਧਿਕਰਣਂ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਣਵ, ਵਣਿਜ੍ਜਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵਿਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵਿਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਪ੍ਪਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਣਵ, ਵਣਿਜ੍ਜਾਯੇਵ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟ੍ਠਂ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚਂ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣਂ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਯੇ ਤੇ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ – ਸਚੇ ਤੇ ਅਗਰੁ – ਸਾਧੁ ਤੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਰਿਸਤਿ ਭਾਸਸ੍ਸੂ’’ਤਿ. ‘‘ਨ ਖੋ ਮੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਗਰੁ ਯਤ੍ਥਸ੍ਸੁ ਭਵਨ੍ਤੋ ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਭਵਨ੍ਤਰੂਪੋ ਵਾ’’ਤਿ [ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਭਵਨ੍ਤਰੂਪਾ ਵਾਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਮਾਣਵ, ਭਾਸਸ੍ਸੂ’’ਤਿ. ‘‘ਸਚ੍ਚਂ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਠਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ. ਤਪਂ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਦੁਤਿਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਤਤਿਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ. ਅਜ੍ਝੇਨਂ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ. ਚਾਗਂ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਚਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯਾਤਿ. ਇਧ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਕਿਮਾਹਾ’’ਤਿ?

੪੬੫. ‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਮਾਣਵ, ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਏਕਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਪਿ ਯੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਹਂ ਇਮੇਸਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਾਕਂ ਪਵੇਦੇਮੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਮਾਣਵ, ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਏਕਾਚਰਿਯੋਪਿ ਏਕਾਚਰਿਯਪਾਚਰਿਯੋਪਿ ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਆਚਰਿਯਮਹਯੁਗਾਪਿ ਯੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਹਂ ਇਮੇਸਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਾਕਂ ਪਵੇਦੇਮੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਮਾਣਵ, ਯੇਪਿ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਕਾ ਇਸਯੋ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਕਤ੍ਤਾਰੋ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਾਰੋ ਯੇਸਮਿਦਂ ਏਤਰਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪੋਰਾਣਂ ਮਨ੍ਤਪਦਂ ਗੀਤਂ ਪਵੁਤ੍ਤਂ ਸਮਿਹਿਤਂ ਤਦਨੁਗਾਯਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਭਾਸਨ੍ਤਿ ਭਾਸਿਤਮਨੁਭਾਸਨ੍ਤਿ ਵਾਚਿਤਮਨੁਵਾਚੇਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਅਟ੍ਠਕੋ ਵਾਮਕੋ ਵਾਮਦੇਵੋ ਵੇਸ੍ਸਾਮਿਤ੍ਤੋ ਯਮਤਗ੍ਗਿ ਅਙ੍ਗੀਰਸੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਵਾਸੇਟ੍ਠੋ ਕਸ੍ਸਪੋ ਭਗੁ, ਤੇਪਿ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਮਯਂ ਇਮੇਸਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਾਕਂ ਪਵੇਦੇਮਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਇਤਿ ਕਿਰ, ਮਾਣਵ, ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਏਕਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਪਿ ਯੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਹਂ ਇਮੇਸਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਾਕਂ ਪਵੇਦੇਮੀ’ਤਿ; ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਏਕਾਚਰਿਯੋਪਿ ਏਕਾਚਰਿਯਪਾਚਰਿਯੋਪਿ ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਆਚਰਿਯਮਹਯੁਗਾਪਿ ਯੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਹਂ ਇਮੇਸਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਾਕਂ ਪਵੇਦੇਮੀ’ਤਿ; ਯੇਪਿ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਕਾ ਇਸਯੋ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਕਤ੍ਤਾਰੋ ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਾਰੋ, ਯੇਸਮਿਦਂ ਏਤਰਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪੋਰਾਣਂ ਮਨ੍ਤਪਦਂ ਗੀਤਂ ਪਵੁਤ੍ਤਂ ਸਮਿਹਿਤਂ, ਤਦਨੁਗਾਯਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਭਾਸਨ੍ਤਿ ਭਾਸਿਤਮਨੁਭਾਸਨ੍ਤਿ ਵਾਚਿਤਮਨੁਵਾਚੇਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਅਟ੍ਠਕੋ ਵਾਮਕੋ ਵਾਮਦੇਵੋ ਵੇਸ੍ਸਾਮਿਤ੍ਤੋ ਯਮਤਗ੍ਗਿ ਅਙ੍ਗੀਰਸੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਵਾਸੇਟ੍ਠੋ ਕਸ੍ਸਪੋ ਭਗੁ. ਤੇਪਿ ਨ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਮਯਂ ਇਮੇਸਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਾਕਂ ਪਵੇਦੇਮਾ’ਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਣਵ, ਅਨ੍ਧਵੇਣਿ ਪਰਮ੍ਪਰਾਸਂਸਤ੍ਤਾ ਪੁਰਿਮੋਪਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ ਮਜ੍ਝਿਮੋਪਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮੋਪਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਅਨ੍ਧਵੇਣੂਪਮਂ ਮਞ੍ਞੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਭਾਸਿਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ਪੁਰਿਮੋਪਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ ਮਜ੍ਝਿਮੋਪਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮੋਪਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

੪੬੬. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਸੁਭੋ ਮਾਣਵੋ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ ਅਨ੍ਧਵੇਣੂਪਮੇਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਕੁਪਿਤੋ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਖੁਂਸੇਨ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਵਮ੍ਭੇਨ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਵਦਮਾਨੋ – ‘ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਪਾਪਿਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿ ਓਪਮਞ੍ਞੋ ਸੁਭਗਵਨਿਕੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਏਵਮੇਵ ਪਨਿਧੇਕਚ੍ਚੇ [ਪਨਿਮੇਕੇ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)] ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਮਿਦਂ ਭਾਸਿਤਂ ਹਸ੍ਸਕਂਯੇਵ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨਾਮਕਂਯੇਵ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਰਿਤ੍ਤਕਂਯੇਵ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੁਚ੍ਛਕਂਯੇਵ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਥਞ੍ਹਿ ਨਾਮ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸਂ ਞਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਦਕ੍ਖਤਿ ਵਾ ਸਚ੍ਛਿ ਵਾ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’’ਤਿ?

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿ ਓਪਮਞ੍ਞੋ ਸੁਭਗਵਨਿਕੋ ਸਬ੍ਬੇਸਂਯੇਵ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਸਕਾਯਪਿ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪੁਣ੍ਣਿਕਾਯ ਦਾਸਿਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿ ਓਪਮਞ੍ਞੋ ਸੁਭਗਵਨਿਕੋ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਨ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਕੁਤੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂਯੇਵ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਪਜਾਨਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਣਵ, ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋ ਪੁਰਿਸੋ ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਨੀਲਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਪੀਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਲੋਹਿਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਸਮਵਿਸਮਂ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯੇ. ਸੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਨਤ੍ਥਿ ਨੀਲਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਨੀਲਕਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਨਤ੍ਥਿ ਪੀਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੀਤਕਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਨਤ੍ਥਿ ਲੋਹਿਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਲੋਹਿਤਕਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਨਤ੍ਥਿ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਕਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਨਤ੍ਥਿ ਸਮਵਿਸਮਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਸਮਵਿਸਮਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਨਤ੍ਥਿ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਨਤ੍ਥਿ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ. ਅਹਮੇਤਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ, ਅਹਮੇਤਂ ਨ ਪਸ੍ਸਾਮਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ. ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਮਾਣਵ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ?

‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ. ਅਤ੍ਥਿ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਅਤ੍ਥਿ ਨੀਲਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਨੀਲਕਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਅਤ੍ਥਿ ਪੀਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਪੀਤਕਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਹਿਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਹਿਤਕਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਅਤ੍ਥਿ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਕਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਅਤ੍ਥਿ ਸਮਵਿਸਮਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਸਮਵਿਸਮਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਅਤ੍ਥਿ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ; ਅਤ੍ਥਿ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ. ‘ਅਹਮੇਤਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ, ਅਹਮੇਤਂ ਨ ਪਸ੍ਸਾਮਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ; ਨ ਹਿ ਸੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਮ੍ਮਾ ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿ ਓਪਮਞ੍ਞੋ ਸੁਭਗਵਨਿਕੋ ਅਨ੍ਧੋ ਅਚਕ੍ਖੁਕੋ. ਸੋ ਵਤ ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸਂ ਞਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਦਕ੍ਖਤਿ ਵਾ ਸਚ੍ਛਿ ਵਾ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ’’.

੪੬੭. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਣਵ, ਯੇ ਤੇ ਕੋਸਲਕਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਹਾਸਾਲਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਚਙ੍ਕੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤਾਰੁਕ੍ਖੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪਿਤਾ ਚ [ਵਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਤੇ ਤੋਦੇਯ੍ਯੋ, ਕਤਮਾ ਨੇਸਂ ਸੇਯ੍ਯੋ [ਸੇਯ੍ਯਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਯਂ ਵਾ ਤੇ ਸਮ੍ਮੁਚ੍ਚਾ [ਸਮ੍ਮੁਸਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਵਾਚਂ ਭਾਸੇਯ੍ਯੁਂ ਯਂ ਵਾ ਅਸਮ੍ਮੁਚ੍ਚਾ’’ਤਿ? ‘‘ਸਮ੍ਮੁਚ੍ਚਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਕਤਮਾ ਨੇਸਂ ਸੇਯ੍ਯੋ, ਯਂ ਵਾ ਤੇ ਮਨ੍ਤਾ ਵਾਚਂ ਭਾਸੇਯ੍ਯੁਂ ਯਂ ਵਾ ਅਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਮਨ੍ਤਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਕਤਮਾ ਨੇਸਂ ਸੇਯ੍ਯੋ, ਯਂ ਵਾ ਤੇ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਵਾਚਂ ਭਾਸੇਯ੍ਯੁਂ ਯਂ ਵਾ ਅਪ੍ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਕਤਮਾ ਨੇਸਂ ਸੇਯ੍ਯੋ, ਯਂ ਵਾ ਤੇ ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ ਵਾਚਂ ਭਾਸੇਯ੍ਯੁਂ ਯਂ ਵਾ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਣਵ, ਯਦਿ ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿਨਾ ਓਪਮਞ੍ਞੇਨ ਸੁਭਗਵਨਿਕੇਨ ਸਮ੍ਮੁਚ੍ਚਾ ਵਾਚਾ ਭਾਸਿਤਾ ਅਸਮ੍ਮੁਚ੍ਚਾ’’ਤਿ [ਅਸਮ੍ਮੁਸਾ ਵਾਤਿ (ਪੀ.) ਏਵਮਿਤਰਪਞ੍ਹਤ੍ਤਯੇਪਿ ਵਾਸਦ੍ਦੇਨ ਸਹ ਦਿਸ੍ਸਤਿ]? ‘‘ਅਸਮ੍ਮੁਚ੍ਚਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਮਨ੍ਤਾ ਵਾਚਾ ਭਾਸਿਤਾ ਅਮਨ੍ਤਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਮਨ੍ਤਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਵਾਚਾ ਭਾਸਿਤਾ ਅਪ੍ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਪ੍ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਾ ਵਾਚਾ ਭਾਸਿਤਾ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਪਞ੍ਚ ਖੋ ਇਮੇ, ਮਾਣਵ, ਨੀਵਰਣਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਨੀਵਰਣਂ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਨੀਵਰਣਂ, ਥੀਨਮਿਦ੍ਧਨੀਵਰਣਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਨੀਵਰਣਂ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੀਵਰਣਂ – ਇਮੇ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣਾ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ ਮਾਣਵ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਨੀਵਰਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿ ਓਪਮਞ੍ਞੋ ਸੁਭਗਵਨਿਕੋ ਆਵੁਤੋ ਨਿਵੁਤੋ ਓਫੁਟੋ [ਓਵੁਤੋ (ਸੀ.), ਓਫੁਤੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਰਿਯੋਨਦ੍ਧੋ. ਸੋ ਵਤ ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸਂ ਞਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਦਕ੍ਖਤਿ ਵਾ ਸਚ੍ਛਿ ਵਾ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

੪੬੮. ‘‘ਪਞ੍ਚ ਖੋ ਇਮੇ, ਮਾਣਵ, ਕਾਮਗੁਣਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰੂਪਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਸਦ੍ਦਾ…ਪੇ… ਘਾਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਗਨ੍ਧਾ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰਸਾ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ – ਇਮੇ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪੋਕ੍ਖਰਸਾਤਿ ਓਪਮਞ੍ਞੋ ਸੁਭਗਵਨਿਕੋ ਗਥਿਤੋ ਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਜ੍ਝੋਪਨ੍ਨੋ ਅਨਾਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞੋ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਵਤ ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸਂ ਞਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਦਕ੍ਖਤਿ ਵਾ ਸਚ੍ਛਿ ਵਾ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਣਵ, ਯਂ ਵਾ ਤਿਣਕਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਗ੍ਗਿਂ ਜਾਲੇਯ੍ਯ ਯਂ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤਿਣਕਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਅਗ੍ਗਿਂ ਜਾਲੇਯ੍ਯ, ਕਤਮੋ ਨੁ ਖ੍ਵਾਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਿ ਅਚ੍ਚਿਮਾ ਚੇਵ ਵਣ੍ਣਵਾ ਚ ਪਭਸ੍ਸਰੋ ਚਾ’’ਤਿ? ‘‘ਸਚੇ ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਠਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤਿਣਕਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਅਗ੍ਗਿਂ ਜਾਲੇਤੁਂ, ਸ੍ਵਾਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਿ ਅਚ੍ਚਿਮਾ ਚੇਵ ਵਣ੍ਣਵਾ ਚ ਪਭਸ੍ਸਰੋ ਚਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਟ੍ਠਾਨਂ ਖੋ ਏਤਂ, ਮਾਣਵ, ਅਨਵਕਾਸੋ ਯਂ ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤਿਣਕਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਅਗ੍ਗਿਂ ਜਾਲੇਯ੍ਯ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਇਦ੍ਧਿਮਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਣਵ, ਤਿਣਕਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਗ੍ਗਿ ਜਲਤਿ ਤਥੂਪਮਾਹਂ, ਮਾਣਵ, ਇਮਂ ਪੀਤਿਂ ਵਦਾਮਿ ਯਾਯਂ ਪੀਤਿ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣੇ ਪਟਿਚ੍ਚ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਣਵ, ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤਿਣਕਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨੋ [ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤਿਣਕਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਅਗ੍ਗਿ ਜਲਤਿ ਤਥੂਪਮਾਹਂ, ਮਾਣਵ, ਇਮਂ ਪੀਤਿਂ ਵਦਾਮਿ ਯਾਯਂ ਪੀਤਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਮਾਣਵ, ਪੀਤਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ? ਇਧ, ਮਾਣਵ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ…ਪੇ… ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਪੀਤਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਾਣਵ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ…ਪੇ… ਦੁਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਪੀਤਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ.

੪੬੯. ‘‘ਯੇ ਤੇ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ, ਕਤਮੇਤ੍ਥ [ਕਮੇਤ੍ਥ (ਕ. ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਧਮ੍ਮਂ ਮਹਪ੍ਫਲਤਰਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਯੇਮੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ, ਚਾਗਮੇਤ੍ਥ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਧਮ੍ਮਂ ਮਹਪ੍ਫਲਤਰਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯਾ’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਣਵ, ਇਧ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਮਹਾਯਞ੍ਞੋ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤੋ ਅਸ੍ਸ. ਅਥ ਦ੍ਵੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਮਹਾਯਞ੍ਞਂ ਅਨੁਭਵਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ. ਤਤ੍ਰੇਕਸ੍ਸ [ਤਤ੍ਥੇਕਸ੍ਸ (ਪੀ.)] ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਏਵਮਸ੍ਸ – ‘ਅਹੋ ਵਤ! ਅਹਮੇਵ ਲਭੇਯ੍ਯਂ ਭਤ੍ਤਗ੍ਗੇ ਅਗ੍ਗਾਸਨਂ ਅਗ੍ਗੋਦਕਂ ਅਗ੍ਗਪਿਣ੍ਡਂ, ਨ ਅਞ੍ਞੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਲਭੇਯ੍ਯ ਭਤ੍ਤਗ੍ਗੇ ਅਗ੍ਗਾਸਨਂ ਅਗ੍ਗੋਦਕਂ ਅਗ੍ਗਪਿਣ੍ਡ’ਨ੍ਤਿ. ਠਾਨਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਮਾਣਵ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਯਂ ਅਞ੍ਞੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਲਭੇਯ੍ਯ ਭਤ੍ਤਗ੍ਗੇ ਅਗ੍ਗਾਸਨਂ ਅਗ੍ਗੋਦਕਂ ਅਗ੍ਗਪਿਣ੍ਡਂ, ਨ ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਲਭੇਯ੍ਯ ਭਤ੍ਤਗ੍ਗੇ ਅਗ੍ਗਾਸਨਂ ਅਗ੍ਗੋਦਕਂ ਅਗ੍ਗਪਿਣ੍ਡਂ. ‘ਅਞ੍ਞੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਲਭਤਿ ਭਤ੍ਤਗ੍ਗੇ ਅਗ੍ਗਾਸਨਂ ਅਗ੍ਗੋਦਕਂ ਅਗ੍ਗਪਿਣ੍ਡਂ, ਨਾਹਂ ਲਭਾਮਿ ਭਤ੍ਤਗ੍ਗੇ ਅਗ੍ਗਾਸਨਂ ਅਗ੍ਗੋਦਕਂ ਅਗ੍ਗਪਿਣ੍ਡ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਸੋ ਕੁਪਿਤੋ ਹੋਤਿ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ. ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਕਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖ੍ਵੇਤ੍ਥ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂ ਦਾਨਂ ਦੇਨ੍ਤਿ – ‘ਇਮਿਨਾ ਪਰੋ ਕੁਪਿਤੋ ਹੋਤੁ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ’ਤਿ. ਅਥ ਖ੍ਵੇਤ੍ਥ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਜਾਤਿਕਂਯੇਵ [ਅਨੁਕਮ੍ਪਜਾਤਿਕਂਯੇਵ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਦਾਨਂ ਦੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ, ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਇਦਂ ਛਟ੍ਠਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ – ਯਦਿਦਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਜਾਤਿਕ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਇਦਂ ਛਟ੍ਠਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਹੋਤਿ – ਯਦਿਦਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਜਾਤਿਕ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਯੇ ਤੇ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ, ਇਮੇ ਤ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਕਤ੍ਥ ਬਹੁਲਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਸਿ – ਗਹਟ੍ਠੇਸੁ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਸੁ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਯੇਮੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ, ਇਮਾਹਂ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਸੁ ਬਹੁਲਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਅਪ੍ਪਂ ਗਹਟ੍ਠੇਸੁ. ਗਹਟ੍ਠੋ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਮਹਟ੍ਠੋ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚੋ ਮਹਾਧਿਕਰਣੋ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭੋ, ਨ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਹੋਤਿ; ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਖੋ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਪ੍ਪਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚੋ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣੋ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭੋ, ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਹੋਤਿ. ਗਹਟ੍ਠੋ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਮਹਟ੍ਠੋ ਮਹਾਕਿਚ੍ਚੋ ਮਹਾਧਿਕਰਣੋ ਮਹਾਸਮਾਰਮ੍ਭੋ ਨ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਤਪਸ੍ਸੀ ਹੋਤਿ… ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਹੋਤਿ… ਸਜ੍ਝਾਯਬਹੁਲੋ ਹੋਤਿ… ਚਾਗਬਹੁਲੋ ਹੋਤਿ; ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਖੋ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਪ੍ਪਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਕਿਚ੍ਚੋ ਅਪ੍ਪਾਧਿਕਰਣੋ ਅਪ੍ਪਸਮਾਰਮ੍ਭੋ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਤਪਸ੍ਸੀ ਹੋਤਿ… ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਹੋਤਿ… ਸਜ੍ਝਾਯਬਹੁਲੋ ਹੋਤਿ… ਚਾਗਬਹੁਲੋ ਹੋਤਿ. ਯੇਮੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ, ਇਮਾਹਂ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਸੁ ਬਹੁਲਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਅਪ੍ਪਂ ਗਹਟ੍ਠੇਸੂ’’ਤਿ.

‘‘ਯੇ ਤੇ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਹਂ ਏਤੇ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇ ਵਦਾਮਿ – ਯਦਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਵੇਰਂ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਂ ਤਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਯ. ਇਧ, ਮਾਣਵ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਹੋਤਿ. ਸੋ ‘ਸਚ੍ਚਵਾਦੀਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਲਭਤਿ ਅਤ੍ਥਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮੂਪਸਂਹਿਤਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ. ਯਂ ਤਂ ਕੁਸਲੂਪਸਂਹਿਤਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਹਂ ਏਤਂ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਵਦਾਮਿ – ਯਦਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਵੇਰਂ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਂ ਤਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਯ. ਇਧ, ਮਾਣਵ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਪਸ੍ਸੀ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਜ੍ਝਾਯਬਹੁਲੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਚਾਗਬਹੁਲੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ‘ਚਾਗਬਹੁਲੋਮ੍ਹੀ’ਤਿ ਲਭਤਿ ਅਤ੍ਥਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮੂਪਸਂਹਿਤਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ. ਯਂ ਤਂ ਕੁਸਲੂਪਸਂਹਿਤਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਹਂ ਏਤਂ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਵਦਾਮਿ – ਯਦਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਵੇਰਂ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਂ ਤਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਯ. ਯੇ ਤੇ ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਹਂ ਏਤੇ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇ ਵਦਾਮਿ – ਯਦਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਵੇਰਂ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਂ ਤਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਯਾ’’ਤਿ.

੪੭੦. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਸੁਭੋ ਮਾਣਵੋ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸੁਤਂ ਮੇਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ – ‘ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਾਯ ਮਗ੍ਗਂ ਜਾਨਾਤੀ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਣਵ, ਆਸਨ੍ਨੇ ਇਤੋ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮੋ, ਨ ਯਿਤੋ ਦੂਰੇ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮੋ’’ਤਿ?

‘‘ਏਵਂ, ਭੋ, ਆਸਨ੍ਨੇ ਇਤੋ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮੋ, ਨ ਯਿਤੋ ਦੂਰੇ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮੋ’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ, ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ ਮਾਣਵ, ਇਧਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸੋ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮੇ ਜਾਤਵਦ੍ਧੋ [ਜਾਤਵਡ੍ਢੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)]; ਤਮੇਨਂ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮਤੋ ਤਾਵਦੇਵ ਅਵਸਟਂ [ਅਪਸਕ੍ਕਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ; ਸਿਯਾ ਨੁ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮੇ ਜਾਤਵਦ੍ਧਸ੍ਸ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਂ ਪੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’?

‘‘ਅਮੁ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪੁਰਿਸੋ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮੇ ਜਾਤਵਦ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਾਨੇਵ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਾਨਿ ਸੁਵਿਦਿਤਾਨੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸਿਯਾ ਨੁ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮੇ ਜਾਤਵਦ੍ਧਸ੍ਸ ਨਲ਼ਕਾਰਗਾਮਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਂ ਪੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਵਾਤਿ, ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਗਾਮਿਨਿਂ ਵਾ ਪਟਿਪਦਂ ਪੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਵਾ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਞ੍ਚਾਹਂ, ਮਾਣਵ, ਪਜਾਨਾਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਗਾਮਿਨਿਞ੍ਚ ਪਟਿਪਦਂ; ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਉਪਪਨ੍ਨੋ ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸੁਤਂ ਮੇਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ – ‘ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਾਯ ਮਗ੍ਗਂ ਦੇਸੇਤੀ’ਤਿ. ਸਾਧੁ ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਾਯ ਮਗ੍ਗਂ ਦੇਸੇਤੂ’’ਤਿ.

‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਮਾਣਵ, ਸੁਣਾਹਿ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ, ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਭੋ’’ਤਿ ਖੋ ਸੁਭੋ ਮਾਣਵੋ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

੪੭੧. ‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਾਯ ਮਗ੍ਗੋ? ਇਧ, ਮਾਣਵ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਤਿਯਂ, ਤਥਾ ਤਤਿਯਂ, ਤਥਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ; ਇਤਿ ਉਦ੍ਧਮਧੋ ਤਿਰਿਯਂ ਸਬ੍ਬਧਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਤਤਾਯ ਸਬ੍ਬਾਵਨ੍ਤਂ ਲੋਕਂ ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਪੁਲੇਨ ਮਹਗ੍ਗਤੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਅਵੇਰੇਨ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੇਨ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ. ਏਵਂ ਭਾਵਿਤਾਯ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਯਂ ਪਮਾਣਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਸਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਣਵ, ਬਲਵਾ ਸਙ੍ਖਧਮੋ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨੇਵ ਚਾਤੁਦ੍ਦਿਸਾ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਯ੍ਯ [ਏਵਮੇਵ ਖੋ ਮਾਣਵ ਏਵਂ ਭਾਵਿਤਾਯ ਮੇਤ੍ਤਾਯ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਦੀ. ਨਿ. ੧.੫੫੬) ਤਥਾਪਿ ਇਧ ਪਾਠੋਯੇਵ ਉਪਮਾਯ ਸਂਸਨ੍ਦਿਯਮਾਨੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਤਿ]; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਣਵ…ਪੇ… ਏਵਂ ਭਾਵਿਤਾਯ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਮੇਤ੍ਤਾਯ [ਏਵਮੇਵ ਖੋ ਮਾਣਵ ਏਵਂ ਭਾਵਿਤਾਯ ਮੇਤ੍ਤਾਯ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਦੀ. ਨਿ. ੧.੫੫੬) ਤਥਾਪਿ ਇਧ ਪਾਠੋਯੇਵ ਉਪਮਾਯ ਸਂਸਨ੍ਦਿਯਮਾਨੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਤਿ] ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਯਂ ਪਮਾਣਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਸਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਾਯ ਮਗ੍ਗੋ. ‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਾਣਵ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਰੁਣਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ…ਪੇ… ਮੁਦਿਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ…ਪੇ… ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਤਿਯਂ, ਤਥਾ ਤਤਿਯਂ, ਤਥਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ; ਇਤਿ ਉਦ੍ਧਮਧੋ ਤਿਰਿਯਂ ਸਬ੍ਬਧਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਤਤਾਯ ਸਬ੍ਬਾਵਨ੍ਤਂ ਲੋਕਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਪੁਲੇਨ ਮਹਗ੍ਗਤੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਅਵੇਰੇਨ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੇਨ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ. ਏਵਂ ਭਾਵਿਤਾਯ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਯਂ ਪਮਾਣਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਸਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਣਵ, ਬਲਵਾ ਸਙ੍ਖਧਮੋ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨੇਵ ਚਾਤੁਦ੍ਦਿਸਾ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਯ੍ਯ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਣਵ…ਪੇ… ਏਵਂ ਭਾਵਿਤਾਯ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਯਂ ਪਮਾਣਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਸਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਾਯ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ.

੪੭੨. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਸੁਭੋ ਮਾਣਵੋ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ! ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਂ ਵਾ ਉਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾ ਵਿਵਰੇਯ੍ਯ, ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਆਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਾ ਤੇਲਪਜ੍ਜੋਤਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯ – ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਰੂਪਾਨਿ ਦਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ – ਏਵਮੇਵਂ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਏਸਾਹਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਞ੍ਚ. ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤਂ. ਹਨ੍ਦ, ਚ ਦਾਨਿ ਮਯਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਗਚ੍ਛਾਮ; ਬਹੁਕਿਚ੍ਚਾ ਮਯਂ ਬਹੁਕਰਣੀਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਸਦਾਨਿ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਣਵ, ਕਾਲਂ ਮਞ੍ਞਸੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਸੁਭੋ ਮਾਣਵੋ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਬ੍ਬਸੇਤੇਨ ਵਲ਼ਵਾਭਿਰਥੇਨ [ਵਲ਼ਭੀਰਥੇਨ (ਸੀ.)] ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ ਦਿਵਾ ਦਿਵਸ੍ਸ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸੁਭਂ ਮਾਣਵਂ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਸੁਭਂ ਮਾਣਵਂ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਹਨ੍ਦ, ਕੁਤੋ ਨੁ ਭਵਂ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਦਿਵਾ ਦਿਵਸ੍ਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਇਤੋ ਹਿ ਖੋ ਅਹਂ, ਭੋ, ਆਗਚ੍ਛਾਮਿ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਾ’’ਤਿ. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਭਵਂ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ, ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਂ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਞ੍ਞੇਤਿ’’? ‘‘ਕੋ ਚਾਹਂ, ਭੋ, ਕੋ ਚ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮਿ? ਸੋਪਿ ਨੂਨਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸੋਵ ਯੋ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਉਲ਼ਾਰਾਯ ਖਲੁ, ਭਵਂ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ, ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਪਸਂਸਾਯ ਪਸਂਸਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਕੋ ਚਾਹਂ, ਭੋ, ਕੋ ਚ ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਪਸਂਸਿਸ੍ਸਾਮਿ? ਪਸਤ੍ਥਪਸਤ੍ਥੋਵ ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਸੇਟ੍ਠੋ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ. ਯੇ ਚਿਮੇ, ਭੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਆਰਾਧਨਾਯ; ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਤੇ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇ ਵਦੇਤਿ – ਯਦਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਵੇਰਂ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਂ ਤਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਯਾ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਬ੍ਬਸੇਤਾ ਵਲ਼ਵਾਭਿਰਥਾ ਓਰੋਹਿਤ੍ਵਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ – ‘‘ਲਾਭਾ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ, ਸੁਲਦ੍ਧਲਾਭਾ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਵਿਜਿਤੇ ਤਥਾਗਤੋ ਵਿਹਰਤਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ.

ਸੁਭਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਨਵਮਂ.