੯. ਪੋਟ੍ਠਪਾਦਸੁਤ੍ਤਂ

ਪੋਟ੍ਠਪਾਦਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਵਤ੍ਥੁ

੪੦੬. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਸਮਯਪ੍ਪਵਾਦਕੇ ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਚੀਰੇ ਏਕਸਾਲਕੇ ਮਲ੍ਲਿਕਾਯ ਆਰਾਮੇ ਪਟਿਵਸਤਿ ਮਹਤਿਯਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਪਰਿਸਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਿਂਸਮਤ੍ਤੇਹਿ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਸਤੇਹਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ.

੪੦੭. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਅਤਿਪ੍ਪਗੋ ਖੋ ਤਾਵ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤੁਂ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਯੇਨ ਸਮਯਪ੍ਪਵਾਦਕੋ ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਚੀਰੋ ਏਕਸਾਲਕੋ ਮਲ੍ਲਿਕਾਯ ਆਰਾਮੋ, ਯੇਨ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਯੇਨ ਸਮਯਪ੍ਪਵਾਦਕੋ ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਚੀਰੋ ਏਕਸਾਲਕੋ ਮਲ੍ਲਿਕਾਯ ਆਰਾਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ.

੪੦੮. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਮਹਤਿਯਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਪਰਿਸਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਉਨ੍ਨਾਦਿਨਿਯਾ ਉਚ੍ਚਾਸਦ੍ਦਮਹਾਸਦ੍ਦਾਯ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਿਯਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਰਾਜਕਥਂ ਚੋਰਕਥਂ ਮਹਾਮਤ੍ਤਕਥਂ ਸੇਨਾਕਥਂ ਭਯਕਥਂ ਯੁਦ੍ਧਕਥਂ ਅਨ੍ਨਕਥਂ ਪਾਨਕਥਂ ਵਤ੍ਥਕਥਂ ਸਯਨਕਥਂ ਮਾਲਾਕਥਂ ਗਨ੍ਧਕਥਂ ਞਾਤਿਕਥਂ ਯਾਨਕਥਂ ਗਾਮਕਥਂ ਨਿਗਮਕਥਂ ਨਗਰਕਥਂ ਜਨਪਦਕਥਂ ਇਤ੍ਥਿਕਥਂ ਸੂਰਕਥਂ ਵਿਸਿਖਾਕਥਂ ਕੁਮ੍ਭਟ੍ਠਾਨਕਥਂ ਪੁਬ੍ਬਪੇਤਕਥਂ ਨਾਨਤ੍ਤਕਥਂ ਲੋਕਕ੍ਖਾਯਿਕਂ ਸਮੁਦ੍ਦਕ੍ਖਾਯਿਕਂ ਇਤਿਭਵਾਭਵਕਥਂ ਇਤਿ ਵਾ.

੪੦੯. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ; ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਸਕਂ ਪਰਿਸਂ ਸਣ੍ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤੁ, ਮਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਦਮਕਤ੍ਥ. ਅਯਂ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਆਗਚ੍ਛਤਿ. ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਕਾਮੋ ਖੋ ਸੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ. ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਂ ਪਰਿਸਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਤੁਣ੍ਹੀ ਅਹੇਸੁਂ.

੪੧੦. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਯੇਨ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ. ਸ੍ਵਾਗਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ. ਚਿਰਸ੍ਸਂ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਇਮਂ ਪਰਿਯਾਯਮਕਾਸਿ, ਯਦਿਦਂ ਇਧਾਗਮਨਾਯ. ਨਿਸੀਦਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ, ਇਦਂ ਆਸਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਨਿਸੀਦਿ ਭਗਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ. ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋਪਿ ਖੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਨੀਚਂ ਆਸਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਾਯ ਨੁਤ੍ਥ [ਕਾਯ ਨੋਤ੍ਥ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)], ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ, ਕਾ ਚ ਪਨ ਵੋ ਅਨ੍ਤਰਾਕਥਾ ਵਿਪ੍ਪਕਤਾ’’ਤਿ?

ਅਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧਕਥਾ

੪੧੧. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੇਸਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਥਾ, ਯਾਯ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ. ਨੇਸਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਥਾ ਭਗਵਤੋ ਦੁਲ੍ਲਭਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਪਚ੍ਛਾਪਿ ਸਵਨਾਯ. ਪੁਰਿਮਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਿਵਸਾਨਿ ਪੁਰਿਮਤਰਾਨਿ, ਨਾਨਾਤਿਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਕੋਤੂਹਲਸਾਲਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਂ ਅਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧੇ ਕਥਾ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ, ਅਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤੀ’ਤਿ? ਤਤ੍ਰੇਕਚ੍ਚੇ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਅਹੇਤੂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿਪਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿਪਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸਞ੍ਞੀ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਅਸਞ੍ਞੀ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤੀ’ਤਿ. ਇਤ੍ਥੇਕੇ ਅਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਮਞ੍ਞੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨ ਖੋ ਪਨ ਮੇਤਂ [ਨ ਖੋ ਨਾਮੇਤਂ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਭੋ, ਏਵਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਞ੍ਞਾ ਹਿ, ਭੋ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾ. ਸਾ ਚ ਖੋ ਉਪੇਤਿਪਿ ਅਪੇਤਿਪਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਉਪੇਤਿ, ਸਞ੍ਞੀ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਪੇਤਿ, ਅਸਞ੍ਞੀ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤੀ’ਤਿ. ਇਤ੍ਥੇਕੇ ਅਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਮਞ੍ਞੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨ ਖੋ ਪਨ ਮੇਤਂ, ਭੋ, ਏਵਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ, ਭੋ, ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਮਹਿਦ੍ਧਿਕਾ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ. ਤੇ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਂ ਉਪਕਡ੍ਢਨ੍ਤਿਪਿ ਅਪਕਡ੍ਢਨ੍ਤਿਪਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਉਪਕਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਸਞ੍ਞੀ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਪਕਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਅਸਞ੍ਞੀ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤੀ’ਤਿ. ਇਤ੍ਥੇਕੇ ਅਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਮਞ੍ਞੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨ ਖੋ ਪਨ ਮੇਤਂ, ਭੋ, ਏਵਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ, ਭੋ, ਦੇਵਤਾ ਮਹਿਦ੍ਧਿਕਾ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ. ਤਾ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਂ ਉਪਕਡ੍ਢਨ੍ਤਿਪਿ ਅਪਕਡ੍ਢਨ੍ਤਿਪਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਉਪਕਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਸਞ੍ਞੀ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਪਕਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਅਸਞ੍ਞੀ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤੀ’ਤਿ. ਇਤ੍ਥੇਕੇ ਅਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਆਰਬ੍ਭ ਸਤਿ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਅਹੋ ਨੂਨ ਭਗਵਾ, ਅਹੋ ਨੂਨ ਸੁਗਤੋ, ਯੋ ਇਮੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸੁਕੁਸਲੋ’ਤਿ. ਭਗਵਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕੁਸਲੋ, ਭਗਵਾ ਪਕਤਞ੍ਞੂ ਅਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧਸ੍ਸ. ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ?

ਸਹੇਤੁਕਸਞ੍ਞੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਕਥਾ

੪੧੨. ‘‘ਤਤ੍ਰ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਅਹੇਤੂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿਪਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿਪੀ’ਤਿ, ਆਦਿਤੋਵ ਤੇਸਂ ਅਪਰਦ੍ਧਂ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਸਹੇਤੂ ਹਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿਪਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿਪਿ. ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ’’.

੪੧੩. ‘‘ਕਾ ਚ ਸਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ? ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ – ‘‘ਇਧ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਤਥਾਗਤੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਰਹਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ…ਪੇ… (ਯਥਾ ੧੯੦-੨੧੨ ਅਨੁਚ੍ਛੇਦੇਸੁ, ਏਵਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬਂ). ਏਵਂ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਤਸ੍ਸਿਮੇ ਪਞ੍ਚਨੀਵਰਣੇ ਪਹੀਨੇ ਅਤ੍ਤਨਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੋ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਜਾਯਤਿ, ਪਮੁਦਿਤਸ੍ਸ ਪੀਤਿ ਜਾਯਤਿ, ਪੀਤਿਮਨਸ੍ਸ ਕਾਯੋ ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਤਿ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਸੁਖਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਯਤਿ. ਸੋ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ, ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ, ਸਵਿਤਕ੍ਕਂ ਸਵਿਚਾਰਂ ਵਿਵੇਕਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖਂ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਪੁਰਿਮਾ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਵਿਵੇਕਜਪੀਤਿਸੁਖਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ, ਵਿਵੇਕਜਪੀਤਿਸੁਖਸੁਖੁਮ-ਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞੀਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਯਂ ਸਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਂ ਚੇਤਸੋ ਏਕੋਦਿਭਾਵਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਅਵਿਚਾਰਂ ਸਮਾਧਿਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖਂ ਦੁਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਪੁਰਿਮਾ ਵਿਵੇਕਜਪੀਤਿਸੁਖਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਸਮਾਧਿਜਪੀਤਿਸੁਖਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਧਿਜਪੀਤਿਸੁਖਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞੀਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੀਤਿਯਾ ਚ ਵਿਰਾਗਾ ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਚ ਵਿਹਰਤਿ ਸਤੋ ਚ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ, ਸੁਖਞ੍ਚ ਕਾਯੇਨ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਯਂ ਤਂ ਅਰਿਯਾ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ – ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਸਤਿਮਾ ਸੁਖਵਿਹਾਰੀ’’ਤਿ, ਤਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਪੁਰਿਮਾ ਸਮਾਧਿਜਪੀਤਿਸੁਖਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਸੁਖਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਸੁਖਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞੀਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਤਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਪੁਰਿਮਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸੁਖਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞੀਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਪਟਿਘਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ‘ਅਨਨ੍ਤੋ ਆਕਾਸੋ’ਤਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਪੁਰਿਮਾ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾ [ਪੁਰਿਮਸਞ੍ਞਾ (ਕ.)], ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ, ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞੀਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਬ੍ਬਸੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਪੁਰਿਮਾ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞੀਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚੀ’ਤਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਪੁਰਿਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ, ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸੁਖੁਮਸਚ੍ਚਸਞ੍ਞੀਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

੪੧੪. ‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਧ ਸਕਸਞ੍ਞੀ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਤਤੋ ਅਮੁਤ੍ਰ ਤਤੋ ਅਮੁਤ੍ਰ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗਂ ਫੁਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਚੇਤਯਮਾਨਸ੍ਸ ਮੇ ਪਾਪਿਯੋ, ਅਚੇਤਯਮਾਨਸ੍ਸ ਮੇ ਸੇਯ੍ਯੋ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਚੇਤੇਯ੍ਯਂ, ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੇਯ੍ਯਂ, ਇਮਾ ਚ ਮੇ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝੇਯ੍ਯੁਂ, ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ; ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਨ ਚੇਵ ਚੇਤੇਯ੍ਯਂ ਨ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਨ ਚੇਵ ਚੇਤੇਤਿ, ਨ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਚੇਤਯਤੋ ਅਨਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤੋ ਤਾ ਚੇਵ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਨਿਰੋਧਂ ਫੁਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧ-ਸਮ੍ਪਜਾਨ-ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਪਿ ਨੁ ਤੇ ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਏਵਰੂਪਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧ-ਸਮ੍ਪਜਾਨ-ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਸੁਤਪੁਬ੍ਬਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ. ਏਵਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਆਜਾਨਾਮਿ – ‘ਯਤੋ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਧ ਸਕਸਞ੍ਞੀ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਤਤੋ ਅਮੁਤ੍ਰ ਤਤੋ ਅਮੁਤ੍ਰ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗਂ ਫੁਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਚੇਤਯਮਾਨਸ੍ਸ ਮੇ ਪਾਪਿਯੋ, ਅਚੇਤਯਮਾਨਸ੍ਸ ਮੇ ਸੇਯ੍ਯੋ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਚੇਤੇਯ੍ਯਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੇਯ੍ਯਂ, ਇਮਾ ਚ ਮੇ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝੇਯ੍ਯੁਂ, ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ; ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਨ ਚੇਵ ਚੇਤੇਯ੍ਯਂ, ਨ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਨ ਚੇਵ ਚੇਤੇਤਿ, ਨ ਚਾਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਚੇਤਯਤੋ ਅਨਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤੋ ਤਾ ਚੇਵ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ ਸਞ੍ਞਾ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਨਿਰੋਧਂ ਫੁਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧ-ਸਮ੍ਪਜਾਨ-ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀ’’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦਾ’’ਤਿ.

੪੧੫. ‘‘ਏਕਞ੍ਞੇਵ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਪੁਥੂਪਿ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗੇ ਪਞ੍ਞਪੇਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਏਕਮ੍ਪਿ ਖੋ ਅਹਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਸਞ੍ਞਗ੍ਗਂ ਪਞ੍ਞਪੇਮਿ, ਪੁਥੂਪਿ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗੇ ਪਞ੍ਞਪੇਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਯਥਾ ਕਥਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਏਕਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ, ਪੁਥੂਪਿ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗੇ ਪਞ੍ਞਪੇਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ ਯਥਾ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਨਿਰੋਧਂ ਫੁਸਤਿ, ਤਥਾ ਤਥਾਹਂ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗਂ ਪਞ੍ਞਪੇਮਿ. ਏਵਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਏਕਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗਂ ਪਞ੍ਞਪੇਮਿ, ਪੁਥੂਪਿ ਸਞ੍ਞਗ੍ਗੇ ਪਞ੍ਞਪੇਮੀ’’ਤਿ.

੪੧੬. ‘‘ਸਞ੍ਞਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਛਾ ਞਾਣਂ, ਉਦਾਹੁ ਞਾਣਂ ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਛਾ ਸਞ੍ਞਾ, ਉਦਾਹੁ ਸਞ੍ਞਾ ਚ ਞਾਣਞ੍ਚ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਸਞ੍ਞਾ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਛਾ ਞਾਣਂ, ਸਞ੍ਞੁਪ੍ਪਾਦਾ ਚ ਪਨ ਞਾਣੁਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਪਜਾਨਾਤਿ – ‘ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਕਿਰ ਮੇ ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦੀ’ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਖੋ ਏਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ – ਯਥਾ ਸਞ੍ਞਾ ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਚ੍ਛਾ ਞਾਣਂ, ਸਞ੍ਞੁਪ੍ਪਾਦਾ ਚ ਪਨ ਞਾਣੁਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

ਸਞ੍ਞਾਅਤ੍ਤਕਥਾ

੪੧੭. ‘‘ਸਞ੍ਞਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾ, ਉਦਾਹੁ ਅਞ੍ਞਾ ਸਞ੍ਞਾ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਕਂ ਪਨ ਤ੍ਵਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਮਿ ਰੂਪਿਂ ਚਾਤੁਮਹਾਭੂਤਿਕਂ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਭਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ [ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਭਕ੍ਖਨ੍ਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)]. ‘‘ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਚ ਹਿ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਤਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਰੂਪੀ ਚਾਤੁਮਹਾਭੂਤਿਕੋ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਭਕ੍ਖੋ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤਂ ਖੋ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ. ਤਦਮਿਨਾਪੇਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਯਥਾ ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ. ਤਿਟ੍ਠਤੇਵ ਸਾਯਂ [ਤਿਟ੍ਠਤੇਵਾਯਂ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਾ ਰੂਪੀ ਚਾਤੁਮਹਾਭੂਤਿਕੋ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਭਕ੍ਖੋ, ਅਥ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਖੋ ਏਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਯਥਾ ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ.

੪੧੮. ‘‘ਮਨੋਮਯਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਮਿ ਸਬ੍ਬਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਿਂ ਅਹੀਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਮਨੋਮਯੋ ਚ ਹਿ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਤਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗੀ ਅਹੀਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਖੋ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ. ਤਦਮਿਨਾਪੇਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਯਥਾ ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ. ਤਿਟ੍ਠਤੇਵ ਸਾਯਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗੀ ਅਹੀਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ, ਅਥ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਇਮਿਨਾਪਿ ਖੋ ਏਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਯਥਾ ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ.

੪੧੯. ‘‘ਅਰੂਪਿਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਮਿ ਸਞ੍ਞਾਮਯ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਅਰੂਪੀ ਚ ਹਿ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਤਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾਮਯੋ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਖੋ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ. ਤਦਮਿਨਾਪੇਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਯਥਾ ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ. ਤਿਟ੍ਠਤੇਵ ਸਾਯਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਰੂਪੀ ਅਤ੍ਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਯੋ, ਅਥ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਇਮਿਨਾਪਿ ਖੋ ਏਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਯਥਾ ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ.

੪੨੦. ‘‘ਸਕ੍ਕਾ ਪਨੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਯਾ ਞਾਤੁਂ – ‘ਸਞ੍ਞਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਵਾ ‘ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾ’ਤਿ? ‘‘ਦੁਜ੍ਜਾਨਂ ਖੋ ਏਤਂ [ਏਵਂ (ਕ.)], ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਤਯਾ ਅਞ੍ਞਦਿਟ੍ਠਿਕੇਨ ਅਞ੍ਞਖਨ੍ਤਿਕੇਨ ਅਞ੍ਞਰੁਚਿਕੇਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਯੋਗੇਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਚਰਿਯਕੇਨ – ‘ਸਞ੍ਞਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਯਾ ਦੁਜ੍ਜਾਨਂ ਅਞ੍ਞਦਿਟ੍ਠਿਕੇਨ ਅਞ੍ਞਖਨ੍ਤਿਕੇਨ ਅਞ੍ਞਰੁਚਿਕੇਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਯੋਗੇਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਚਰਿਯਕੇਨ – ‘ਸਞ੍ਞਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਅਞ੍ਞਾਵ ਸਞ੍ਞਾ ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਵਾ; ‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ? ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਖੋ ਏਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ – ‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ – ‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ…ਪੇ… ‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ … ‘ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰਂ… ‘ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰਂ… ‘ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ… ‘ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ… ‘ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ… ‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ – ‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਨ ਹੇਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ ਨ ਧਮ੍ਮਸਂਹਿਤਂ ਨਾਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਂ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਨ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨ ਨਿਰੋਧਾਯ ਨ ਉਪਸਮਾਯ ਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤਂ ਮਯਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਬ੍ਯਾਕਤਂ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋਤਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਬ੍ਯਾਕਤਂ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋਤਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਬ੍ਯਾਕਤਂ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾਤਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਤਞ੍ਹਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ, ਏਤਂ ਧਮ੍ਮਸਂਹਿਤਂ, ਏਤਂ ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਂ, ਏਤਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਉਪਸਮਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਏਤਂ ਮਯਾ ਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਤਂ, ਭਗਵਾ, ਏਵਮੇਤਂ, ਸੁਗਤ. ਯਸ੍ਸਦਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਕਾਲਂ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

੪੨੧. ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਂ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਵਾਚਾ [ਵਾਚਾਯ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਸਨ੍ਨਿਤੋਦਕੇਨ ਸਞ੍ਝਬ੍ਭਰਿਮਕਂਸੁ – ‘‘ਏਵਮੇਵ ਪਨਾਯਂ ਭਵਂ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਯਞ੍ਞਦੇਵ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਭਾਸਤਿ, ਤਂ ਤਦੇਵਸ੍ਸ ਅਬ੍ਭਨੁਮੋਦਤਿ – ‘ਏਵਮੇਤਂ ਭਗਵਾ ਏਵਮੇਤਂ, ਸੁਗਤਾ’ਤਿ. ਨ ਖੋ ਪਨ ਮਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ [ਕਞ੍ਚਿ (ਪੀ.)] ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਏਕਂਸਿਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸਿਤਂ ਆਜਾਨਾਮ – ‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰ’ਨ੍ਤਿ ਵਾ, ‘ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰ’ਨ੍ਤਿ ਵਾ, ‘ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਵਾ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੇ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਹਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਭੋ, ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਏਕਂਸਿਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸਿਤਂ ਆਜਾਨਾਮਿ – ‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ, ‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵਾ…ਪੇ… ‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਵਾ; ਅਪਿ ਚ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਭੂਤਂ ਤਚ੍ਛਂ ਤਥਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਂ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਂ. ਭੂਤਂ ਖੋ ਪਨ ਤਚ੍ਛਂ ਤਥਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਂ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਂ, ਕਥਞ੍ਹਿ ਨਾਮ ਮਾਦਿਸੋ ਵਿਞ੍ਞੂ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਸੁਭਾਸਿਤਤੋ ਨਾਬ੍ਭਨੁਮੋਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ?

ਚਿਤ੍ਤਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਪੋਟ੍ਠਪਾਦਵਤ੍ਥੁ

੪੨੨. ਅਥ ਖੋ ਦ੍ਵੀਹਤੀਹਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਚਿਤ੍ਤੋ ਚ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਚ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਨ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਤਦਾ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਵਾਚਾਸਨ੍ਨਿਤੋਦਕੇਨ ਸਞ੍ਝਬ੍ਭਰਿਮਕਂਸੁ – ‘ਏਵਮੇਵ ਪਨਾਯਂ ਭਵਂ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਯਞ੍ਞਦੇਵ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਭਾਸਤਿ, ਤਂ ਤਦੇਵਸ੍ਸ ਅਬ੍ਭਨੁਮੋਦਤਿ – ‘ਏਵਮੇਤਂ ਭਗਵਾ ਏਵਮੇਤਂ ਸੁਗਤਾ’’ਤਿ. ਨ ਖੋ ਪਨ ਮਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਏਕਂਸਿਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸਿਤਂ ਆਜਾਨਾਮ – ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਵਾ’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੇ ਏਤਦਵੋਚਂ – ‘ਅਹਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਭੋ, ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਏਕਂਸਿਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸਿਤਂ ਆਜਾਨਾਮਿ – ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾ…ਪੇ… ‘‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਵਾ; ਅਪਿ ਚ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਭੂਤਂ ਤਚ੍ਛਂ ਤਥਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਂ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਂ. ਭੂਤਂ ਖੋ ਪਨ ਤਚ੍ਛਂ ਤਥਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਂ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਂ, ਕਥਞ੍ਹਿ ਨਾਮ ਮਾਦਿਸੋ ਵਿਞ੍ਞੂ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਸੁਭਾਸਿਤਤੋ ਨਾਬ੍ਭਨੁਮੋਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ?

੪੨੩. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਏਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਅਨ੍ਧਾ ਅਚਕ੍ਖੁਕਾ; ਤ੍ਵਂਯੇਵ ਨੇਸਂ ਏਕੋ ਚਕ੍ਖੁਮਾ. ਏਕਂਸਿਕਾਪਿ ਹਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੇਸਿਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ; ਅਨੇਕਂਸਿਕਾਪਿ ਹਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੇਸਿਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ.

‘‘ਕਤਮੇ ਚ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਅਨੇਕਂਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੇਸਿਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ? ‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ [ਲੋਕੋਤਿ ਵਾ (ਸੀ. ਕ.)] ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਅਨੇਕਂਸਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ; ‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ [ਲੋਕੋਤਿ ਵਾ (ਸੀ. ਕ.)] ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਅਨੇਕਂਸਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ; ‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’ਤਿ [ਲੋਕੋਤਿ ਵਾ (ਸੀ. ਕ.)] ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ…ਪੇ… ‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’ਤਿ [ਲੋਕੋਤਿ ਵਾ (ਸੀ. ਕ.)] ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ… ‘ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰ’ਨ੍ਤਿ ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ… ‘ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰ’ਨ੍ਤਿ ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ… ‘ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ… ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ… ‘ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਖੋ ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ… ‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਅਨੇਕਂਸਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ.

‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਚ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਅਨੇਕਂਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੇਸਿਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ? ਨ ਹੇਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਾ ਨ ਧਮ੍ਮਸਂਹਿਤਾ ਨ ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਾ ਨ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਨ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨ ਨਿਰੋਧਾਯ ਨ ਉਪਸਮਾਯ ਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਮਯਾ ਅਨੇਕਂਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੇਸਿਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ’’.

ਏਕਂਸਿਕਧਮ੍ਮੋ

੪੨੪. ‘‘ਕਤਮੇ ਚ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਏਕਂਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੇਸਿਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ? ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਏਕਂਸਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋਤਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਏਕਂਸਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋਤਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਏਕਂਸਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾਤਿ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਏਕਂਸਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ.

‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਚ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਮਯਾ ਏਕਂਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੇਸਿਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ? ਏਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਾ, ਏਤੇ ਧਮ੍ਮਸਂਹਿਤਾ, ਏਤੇ ਆਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਕਾ ਏਤੇ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਉਪਸਮਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਮਯਾ ਏਕਂਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੇਸਿਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ.

੪੨੫. ‘‘ਸਨ੍ਤਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਏਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ. ਤ੍ਯਾਹਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਸਚ੍ਚਂ ਕਿਰ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘‘ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ? ਤੇ ਚੇ ਮੇ ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਆਮਾ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਂ ਲੋਕਂ ਜਾਨਂ ਪਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਥਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਏਕਂ ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ ਏਕਂ ਵਾ ਦਿਵਸਂ ਉਪਡ੍ਢਂ ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ ਉਪਡ੍ਢਂ ਵਾ ਦਿਵਸਂ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਿਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਞ੍ਜਾਨਾਥਾ’ਤਿ [ਸਮ੍ਪਜਾਨਾਥਾਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕ.)]? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਜਾਨਾਥ – ‘‘ਅਯਂ ਮਗ੍ਗੋ ਅਯਂ ਪਟਿਪਦਾ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯਾ’’’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਯਾ ਤਾ ਦੇਵਤਾ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾ, ਤਾਸਂ ਭਾਸਮਾਨਾਨਂ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਣਾਥ – ‘‘ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਤ੍ਥ, ਮਾਰਿਸਾ, ਉਜੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਤ੍ਥ, ਮਾਰਿਸਾ, ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ; ਮਯਮ੍ਪਿ ਹਿ, ਮਾਰਿਸਾ, ਏਵਂਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਨਨੁ ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਤੇਸਂ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਅਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਅਦ੍ਧਾ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਤੇਸਂ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਅਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

੪੨੬. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪੁਰਿਸੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਂ ਯਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਜਨਪਦੇ ਜਨਪਦਕਲ੍ਯਾਣੀ, ਤਂ ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਤਂ ਕਾਮੇਮੀ’ਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਜਨਪਦਕਲ੍ਯਾਣਿਂ ਇਚ੍ਛਸਿ ਕਾਮੇਸਿ, ਜਾਨਾਸਿ ਤਂ ਜਨਪਦਕਲ੍ਯਾਣਿਂ ਖਤ੍ਤਿਯੀ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਵਾ ਵੇਸ੍ਸੀ ਵਾ ਸੁਦ੍ਦੀ ਵਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਜਨਪਦਕਲ੍ਯਾਣਿਂ ਇਚ੍ਛਸਿ ਕਾਮੇਸਿ, ਜਾਨਾਸਿ ਤਂ ਜਨਪਦਕਲ੍ਯਾਣਿਂ ਏਵਂਨਾਮਾ ਏਵਂਗੋਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾ, ਦੀਘਾ ਵਾ ਰਸ੍ਸਾ ਵਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਵਾ ਕਾਲ਼ੀ ਵਾ ਸਾਮਾ ਵਾ ਮਙ੍ਗੁਰਚ੍ਛਵੀ ਵਾਤਿ, ਅਮੁਕਸ੍ਮਿਂ ਗਾਮੇ ਵਾ ਨਿਗਮੇ ਵਾ ਨਗਰੇ ਵਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਨ ਪਸ੍ਸਸਿ, ਤਂ ਤ੍ਵਂ ਇਚ੍ਛਸਿ ਕਾਮੇਸੀ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ‘ਆਮਾ’ਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਨਨੁ ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਅਦ੍ਧਾ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ. ਤ੍ਯਾਹਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਸਚ੍ਚਂ ਕਿਰ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘‘ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’’ਤਿ? ਤੇ ਚੇ ਮੇ ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਆਮਾ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਂ ਲੋਕਂ ਜਾਨਂ ਪਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਥਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਏਕਂ ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ ਏਕਂ ਵਾ ਦਿਵਸਂ ਉਪਡ੍ਢਂ ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ ਉਪਡ੍ਢਂ ਵਾ ਦਿਵਸਂ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਿਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਞ੍ਜਾਨਾਥਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਜਾਨਾਥ – ‘‘ਅਯਂ ਮਗ੍ਗੋ ਅਯਂ ਪਟਿਪਦਾ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਯਾ ਤਾ ਦੇਵਤਾ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾ, ਤਾਸਂ ਭਾਸਮਾਨਾਨਂ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਣਾਥ – ‘‘ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਤ੍ਥ, ਮਾਰਿਸਾ, ਉਜੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਤ੍ਥ, ਮਾਰਿਸਾ, ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ; ਮਯਮ੍ਪਿ ਹਿ, ਮਾਰਿਸਾ, ਏਵਂਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾ’’’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

੪੨੭. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪੁਰਿਸੋ ਚਾਤੁਮਹਾਪਥੇ ਨਿਸ੍ਸੇਣਿਂ ਕਰੇਯ੍ਯ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਆਰੋਹਣਾਯ. ਤਮੇਨਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਯਸ੍ਸ ਤ੍ਵਂ [ਯਂ ਤ੍ਵਂ (ਸੀ. ਕ.)] ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਆਰੋਹਣਾਯ ਨਿਸ੍ਸੇਣਿਂ ਕਰੋਸਿ, ਜਾਨਾਸਿ ਤਂ ਪਾਸਾਦਂ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਵਾ ਦਿਸਾਯ ਦਕ੍ਖਿਣਾਯ ਵਾ ਦਿਸਾਯ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਵਾ ਦਿਸਾਯ ਉਤ੍ਤਰਾਯ ਵਾ ਦਿਸਾਯ ਉਚ੍ਚੋ ਵਾ ਨੀਚੋ ਵਾ ਮਜ੍ਝਿਮੋ ਵਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਨ ਪਸ੍ਸਸਿ, ਤਸ੍ਸ ਤ੍ਵਂ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਆਰੋਹਣਾਯ ਨਿਸ੍ਸੇਣਿਂ ਕਰੋਸੀ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ‘ਆਮਾ’ਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯ.

‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ. ਤ੍ਯਾਹਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਸਚ੍ਚਂ ਕਿਰ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘‘ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ? ਤੇ ਚੇ ਮੇ ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਆਮਾ’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਂ ਲੋਕਂ ਜਾਨਂ ਪਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਥਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਏਕਂ ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ ਏਕਂ ਵਾ ਦਿਵਸਂ ਉਪਡ੍ਢਂ ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ ਉਪਡ੍ਢਂ ਵਾ ਦਿਵਸਂ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਿਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਞ੍ਜਾਨਾਥਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਜਾਨਾਥ ਅਯਂ ਮਗ੍ਗੋ ਅਯਂ ਪਟਿਪਦਾ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘ਨੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤ੍ਯਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਪਿ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਯਾ ਤਾ ਦੇਵਤਾ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾ’ ਤਾਸਂ ਦੇਵਤਾਨਂ ਭਾਸਮਾਨਾਨਂ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਣਾਥ- ‘‘ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਤ੍ਥ, ਮਾਰਿਸਾ, ਉਜੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਤ੍ਥ, ਮਾਰਿਸਾ, ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ; ਮਯਮ੍ਪਿ ਹਿ, ਮਾਰਿਸਾ, ਏਵਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾ’ਤਿ? ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠਾ ‘‘ਨੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

ਤਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭਾ

੪੨੮. ‘‘ਤਯੋ ਖੋ ਮੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭਾ – ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ. ਕਤਮੋ ਚ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ? ਰੂਪੀ ਚਾਤੁਮਹਾਭੂਤਿਕੋ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਭਕ੍ਖੋ [ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਭਕ੍ਖੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)], ਅਯਂ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ. ਕਤਮੋ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ? ਰੂਪੀ ਮਨੋਮਯੋ ਸਬ੍ਬਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗੀ ਅਹੀਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ, ਅਯਂ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ. ਕਤਮੋ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ? ਅਰੂਪੀ ਸਞ੍ਞਾਮਯੋ, ਅਯਂ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ.

੪੨੯. ‘‘ਓਲ਼ਾਰਿਕਸ੍ਸਪਿ ਖੋ ਅਹਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮਿ – ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾਤਿ. ਸਿਯਾ ਖੋ ਪਨ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਏਵਮਸ੍ਸ – ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖੋ ਚ ਖੋ ਵਿਹਾਰੋਤਿ, ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਾਮੁਜ੍ਜਂ ਚੇਵ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਪੀਤਿ ਚ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਚ ਸਤਿ ਚ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਞ੍ਚ ਸੁਖੋ ਚ ਵਿਹਾਰੋ.

੪੩੦. ‘‘ਮਨੋਮਯਸ੍ਸਪਿ ਖੋ ਅਹਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮਿ ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾਤਿ. ਸਿਯਾ ਖੋ ਪਨ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਏਵਮਸ੍ਸ – ‘ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖੋ ਚ ਖੋ ਵਿਹਾਰੋ’ਤਿ, ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਾਮੁਜ੍ਜਂ ਚੇਵ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਪੀਤਿ ਚ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਚ ਸਤਿ ਚ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਞ੍ਚ ਸੁਖੋ ਚ ਵਿਹਾਰੋ.

੪੩੧. ‘‘ਅਰੂਪਸ੍ਸਪਿ ਖੋ ਅਹਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮਿ ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾਤਿ. ਸਿਯਾ ਖੋ ਪਨ ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਏਵਮਸ੍ਸ – ‘ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖੋ ਚ ਖੋ ਵਿਹਾਰੋ’ਤਿ, ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਾਮੁਜ੍ਜਂ ਚੇਵ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਪੀਤਿ ਚ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਚ ਸਤਿ ਚ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਞ੍ਚ ਸੁਖੋ ਚ ਵਿਹਾਰੋ.

੪੩੨. ‘‘ਪਰੇ ਚੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਮ੍ਹੇ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਕਤਮੋ ਪਨ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਯਸ੍ਸ ਤੁਮ੍ਹੇ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਥ, ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ, ਤੇਸਂ ਮਯਂ ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਮ – ‘ਅਯਂ ਵਾ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਯਸ੍ਸ ਮਯਂ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮ, ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ.

੪੩੩. ‘‘ਪਰੇ ਚੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਮ੍ਹੇ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਕਤਮੋ ਪਨ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਯਸ੍ਸ ਤੁਮ੍ਹੇ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਥ, ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ? ਤੇਸਂ ਮਯਂ ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਮ – ‘ਅਯਂ ਵਾ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਯਸ੍ਸ ਮਯਂ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮ, ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ.

੪੩੪. ‘‘ਪਰੇ ਚੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਮ੍ਹੇ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਕਤਮੋ ਪਨ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਯਸ੍ਸ ਤੁਮ੍ਹੇ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਥ, ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ, ਤੇਸਂ ਮਯਂ ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਮ – ‘ਅਯਂ ਵਾ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਯਸ੍ਸ ਮਯਂ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮ, ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਨਨੁ ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਅਦ੍ਧਾ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

੪੩੫. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪੁਰਿਸੋ ਨਿਸ੍ਸੇਣਿਂ ਕਰੇਯ੍ਯ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਆਰੋਹਣਾਯ ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾ. ਤਮੇਨਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਯਸ੍ਸ ਤ੍ਵਂ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਆਰੋਹਣਾਯ ਨਿਸ੍ਸੇਣਿਂ ਕਰੋਸਿ, ਜਾਨਾਸਿ ਤਂ ਪਾਸਾਦਂ, ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਵਾ ਦਿਸਾਯ ਦਕ੍ਖਿਣਾਯ ਵਾ ਦਿਸਾਯ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਵਾ ਦਿਸਾਯ ਉਤ੍ਤਰਾਯ ਵਾ ਦਿਸਾਯ ਉਚ੍ਚੋ ਵਾ ਨੀਚੋ ਵਾ ਮਜ੍ਝਿਮੋ ਵਾ’ਤਿ? ਸੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਯਂ ਵਾ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਪਾਸਾਦੋ, ਯਸ੍ਸਾਹਂ ਆਰੋਹਣਾਯ ਨਿਸ੍ਸੇਣਿਂ ਕਰੋਮਿ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਾਸਾਦਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾ’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਨਨੁ ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਅਦ੍ਧਾ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

੪੩੬. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਪਰੇ ਚੇ ਅਮ੍ਹੇ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਕਤਮੋ ਪਨ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ…ਪੇ… ਕਤਮੋ ਪਨ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ…ਪੇ… ਕਤਮੋ ਪਨ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਯਸ੍ਸ ਤੁਮ੍ਹੇ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਥ, ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ, ਤੇਸਂ ਮਯਂ ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਮ – ‘ਅਯਂ ਵਾ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਯਸ੍ਸ ਮਯਂ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮ, ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵੋ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਵੋਦਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ.

੪੩੭. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਮਯੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਮੋਘਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਮੋਘੋ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ; ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਵਾਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਚ੍ਚੋ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਮਯੇ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਮੋਘਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਮੋਘੋ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ; ਮਨੋਮਯੋ ਵਾਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਚ੍ਚੋ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਮਯੇ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਮੋਘਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਮੋਘੋ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ; ਅਰੂਪੋ ਵਾਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਚ੍ਚੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਸਮਯੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਸਮਯੇ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਸਮਯੇ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ.

੪੩੮. ‘‘ਸਚੇ ਤਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਅਹੋਸਿ ਤ੍ਵਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਨਾਹੋਸਿ; ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ ਤ੍ਵਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਤ੍ਵਂ ਏਤਰਹਿ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਤ੍ਵਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਚੇ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਅਹੋਸਿ ਤ੍ਵਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਨ ਅਹੋਸਿ; ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ ਤ੍ਵਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਤ੍ਵਂ ਏਤਰਹਿ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ. ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਂ – ‘ਅਹੋਸਾਹਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਨਾਹਂ ਨ ਅਹੋਸਿਂ; ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਹਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਨਾਹਂ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ; ਅਤ੍ਥਾਹਂ ਏਤਰਹਿ, ਨਾਹਂ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ. ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਤਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਯੋ ਤੇ ਅਹੋਸਿ ਅਤੀਤੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਸੋਵ [ਸ੍ਵੇਵ (ਸੀ. ਪੀ.), ਸੋਯੇਵ (ਸ੍ਯਾ.)] ਤੇ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਸਚ੍ਚੋ, ਮੋਘੋ ਅਨਾਗਤੋ, ਮੋਘੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ? ਯੋ [ਯੋ ਵਾ (ਪੀ.)] ਤੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਨਾਗਤੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਸੋਵ ਤੇ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਸਚ੍ਚੋ, ਮੋਘੋ ਅਤੀਤੋ, ਮੋਘੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ? ਯੋ [ਯੋ ਵਾ (ਪੀ.)] ਤੇ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਸੋਵ [ਸੋ ਚ (ਕ.)] ਤੇ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਸਚ੍ਚੋ, ਮੋਘੋ ਅਤੀਤੋ, ਮੋਘੋ ਅਨਾਗਤੋ’ਤਿ. ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਤ੍ਵਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਯੋ ਤੇ ਅਹੋਸਿ ਅਤੀਤੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਸੋਵ ਤੇ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਸਚ੍ਚੋ, ਮੋਘੋ ਅਨਾਗਤੋ, ਮੋਘੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਯੋ ਤੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਨਾਗਤੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਸੋਵ ਤੇ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਸਚ੍ਚੋ, ਮੋਘੋ ਅਤੀਤੋ, ਮੋਘੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਯੋ ਤੇ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਸੋਵ ਤੇ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਸਚ੍ਚੋ, ਮੋਘੋ ਅਤੀਤੋ, ਮੋਘੋ ਅਨਾਗਤੋ’ਤਿ. ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਂ – ‘ਯੋ ਮੇ ਅਹੋਸਿ ਅਤੀਤੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਸੋਵ ਮੇ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਚ੍ਚੋ ਅਹੋਸਿ, ਮੋਘੋ ਅਨਾਗਤੋ, ਮੋਘੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਯੋ ਮੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਨਾਗਤੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਸੋਵ ਮੇ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਚ੍ਚੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਮੋਘੋ ਅਤੀਤੋ, ਮੋਘੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਯੋ ਮੇ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ, ਸੋਵ ਮੇ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਸਚ੍ਚੋ, ਮੋਘੋ ਅਤੀਤੋ, ਮੋਘੋ ਅਨਾਗਤੋ’ਤਿ. ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

੪੩੯. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਚਿਤ੍ਤ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਤ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਸਮਯੇ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਯਸ੍ਮਿਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਸਮਯੇ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਤ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ.

੪੪੦. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਚਿਤ੍ਤ, ਗਵਾ ਖੀਰਂ, ਖੀਰਮ੍ਹਾ ਦਧਿ, ਦਧਿਮ੍ਹਾ ਨਵਨੀਤਂ, ਨਵਨੀਤਮ੍ਹਾ ਸਪ੍ਪਿ, ਸਪ੍ਪਿਮ੍ਹਾ ਸਪ੍ਪਿਮਣ੍ਡੋ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਖੀਰਂ ਹੋਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਦਧੀਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਨਵਨੀਤਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਸਪ੍ਪੀਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਸਪ੍ਪਿਮਣ੍ਡੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਖੀਰਂ ਤ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਦਧਿ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਨਵਨੀਤਂ ਹੋਤਿ… ਸਪ੍ਪਿ ਹੋਤਿ… ਸਪ੍ਪਿਮਣ੍ਡੋ ਹੋਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਖੀਰਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਦਧੀਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਨਵਨੀਤਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਸਪ੍ਪੀਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਸਪ੍ਪਿਮਣ੍ਡੋ ਤ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਚਿਤ੍ਤ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਯਸ੍ਮਿਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਸਮਯੇ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਯਸ੍ਮਿਂ, ਚਿਤ੍ਤ, ਸਮਯੇ ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਹੋਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਮਨੋਮਯੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਅਰੂਪੋ ਅਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭੋ ਤ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਇਮਾ ਖੋ ਚਿਤ੍ਤ, ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾ ਲੋਕਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯੋ ਲੋਕਵੋਹਾਰਾ ਲੋਕਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ, ਯਾਹਿ ਤਥਾਗਤੋ ਵੋਹਰਤਿ ਅਪਰਾਮਸ’’ਨ੍ਤਿ.

੪੪੧. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ! ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਂ ਵਾ ਉਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾ ਵਿਵਰੇਯ੍ਯ, ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਆਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਾ ਤੇਲਪਜ੍ਜੋਤਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯ – ‘ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਰੂਪਾਨਿ ਦਕ੍ਖਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਭਗਵਤਾ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਏਸਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਞ੍ਚ. ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਗਵਾ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਚਿਤ੍ਤਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਉਪਸਮ੍ਪਦਾ

੪੪੨. ਚਿਤ੍ਤੋ ਪਨ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ; ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ! ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਂ ਵਾ ਉਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾ ਵਿਵਰੇਯ੍ਯ, ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਆਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਾ ਤੇਲਪਜ੍ਜੋਤਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯ – ‘ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਰੂਪਾਨਿ ਦਕ੍ਖਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਭਗਵਤਾ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਏਸਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਞ੍ਚ. ਲਭੇਯ੍ਯਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਲਭੇਯ੍ਯਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ.

੪੪੩. ਅਲਤ੍ਥ ਖੋ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਅਲਤ੍ਥ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ. ਅਚਿਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਖੋ ਪਨਾਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਨ ਚਿਰਸ੍ਸੇਵ – ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ, ਤਦਨੁਤ੍ਤਰਂ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਾਸਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ – ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿ. ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਖੋ ਪਨਾਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਅਰਹਤਂ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਪੋਟ੍ਠਪਾਦਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਨਵਮਂ.